Skip to main content

Full text of "Carmina : recensuit Ludovicus Jeep"

See other formats


iribrurn of 




JJriuretim llmbcrsitw. 

(L : H=alrrtb jtaimdathm. 



CLAVDII CLAVDIAN1 



CARMINA 



VOL. I 



CAR M. I — XXIV 



RECENSVIT 



LVDOVICVS JEEP 



LIPS1ENSIS 




I 

4 

I 

s 



> • 



LIPSIAE 

IN AEDIBVS B. G. TEVBNEBI 

MDCCCLXXYI 



Digi 



• • • 

>• • • 



■ • • • 
••• • • 
* • • 



• • • •, 



• • • 



• • 
. . . . . 

• • • • • 



•■ .•• • 
• « • . 
'•• ••• • 

r • • • • 
'•• • 



• • • • • 



: : 



. • • • • 



I.iraliE , TYPIB B. O. TKVbNKKI. 



Digitized by Gc 



FRIDERICO RITSCHELTO 
FRID AVG ECKSTEINIO 
PRAECEPTORIBVS CARISSIMIS 




tftfi ?C '908 ££5726 'WftJ 



I 



Digitized by Google 



I. 



PRAEF ATIO. 



L 

De vita Claudiani. 

De vita CI. Claudiani edilores alii aliler in prolegomenis 
editiominf egerunl. Longe vero omnium ingeniosissime in hanc 
rem inquisivit divus Claudiani interpres Jo. Matthias Gesnerus, 
qui in prolegomenis p. Ill seq. ea, quae de Claudiano scimus, ac- 
curate contulit, ut iilud opusculum omni hac de re disquisitioni 
adhuc fundamento esse possit. 

Ncc tamen Gesncriana prolegomena ita comparata sunt, ut 
omni crrore careaut vcl omnino censorem possint effugere seve- 
riore artis criticae disciplina imbutum quam quae viri doctissimi 
aelate floruerit. Ouare quantumcumquc vir clarissimus Gesnerus 
profuit, iis denuo examinatis quae de Claudiani vita el carminibus 
ingeniose enucleavit, quidquid licebat correximus, praescrtim cum 
qui anno MDCCCVHI unum volumen Claudiani edidit Kocnigius 
longa de poeta disscrtationc in prolegomenis prolata rem parum 
adiuvisset. 

J)e patria Claudiani multo difficilius est certi aliquid statuere 
quam primo oculorum oblutu credideris quod iudicium eo maiorem 
facile admirationem movcat, cum post praestantiores Claudiani edi- 
tiones nemini non visum sit prorsus constare Claudianum esse 
Alexandrinuin. 

Hispanum quidem non fuisse poctam, ut olim aliquem con- 
tendisse testatus est Gyraldus, satis patct, neque dubium est, 
quin Claverius recte causam huius erroris suspicatus sit earn, quod 
Claudianus cum aliis locis turn in carmine de Serena Hispaniam 
prae omnibus terris celebravisset; hide indoctus quidam fabulam 
de Claudiani patria sibi concinnavit. 

Omni porro fundamento caret- sentenlia, quam Gyraldus 
Francisco Petrarchae ct Landino tribuit in dialogo quarto de latinis 



Digitized by Google 



VI PRAEFATIO. 

poetis, Claudianum Florentinum fuisse. Qui error fortasse inde 
exortus est, quod cum multi poetam putarent ad amicum quen- 
dam Florentinum praefationem scripsisse, quae ad meam usque 
raptus Proserpinae editionem ante librum secundum huius car- 
minis circumferebatur, Claudianus ipse Florentiae natus esse iis 
videbatur. Quae concludendi ratio, quamquam nostra aetatc paene 
inaudita, a Claverio tamen initio suae praefationis diligenter refu- 
tatur. f Ego, inquit, Claudianum non Hispanum, quia laudaverit Hispa- 
niain .... non Etruscum, licet ad Florentinum scribat^ ad- 
severo', quae quidem verba meam coniecturam de altera ista 
quae ad Claudiani palriam spectat hariolatione satis probant. 

Eodem modo factum est, ut in rarissima quadam raptus Pro- 
serpinae editione sine loco et anno, quae dicitur, ilia vero comme- 
moratione dignissima, cuius exemplar inter libros impressos biblio- 
tliecae Mediceae adhuc servatur, Claudianus vir Sicuius 1 ) ap- 
pellaretur, videticet quod in raptu Proserpinae Aetna et Sicilia 
maxime celebrantur. 

Neque plus auctoritatis tribuendum tetrastichp est Gesnero 
ignoto, quod in fine codicis Leopoldiani (bibl. aedilium Flor. 
eccles. cod. 203) et in codice bibliothecae Gaddianae plut. LXXXX, 
cod. 13 infer, fol. 28 b legitur (cf. catal. mss. lat. Bandini a. b. 1.) 
transiitque etiam in librum, qui olim Dresselii Romae nuper inor- 
lui erat (cf. L. Jeep in Ritschelii Actis I, p. 383): 

Claudianus adest hie noster origine civis 
Quem parit aegyptus peperit florentia patrem 
Rufini advereos caauB Stiliconis et odas 
Caesareasque tuosque canit proserpina raptu B . 

Ad hunc versum in codice, quem primo loco nominavimus, manu 
prima tituli instar additum est: 'Telrasticon sub |i (sic) 
imagine C. Claudiani poetj depicta Florentie inter cae- 
teros illius urbis prjclaros viros in habitatione pro- 
consulis quae non Ionge abest a prioris palatio*. At 



1) Titulus editionia est 'Claudiani siculi viri imprimis 
doctissimi de raptu proserpinae tragoedia heroica'; sed est 
in duas partes divisa. Egit de eo libro iam Dibdin, bibl. Spenceriana 
Lond. 1814, ir, p. 1, n. 216, ubi dicit: 'It is evident, that the im- 
pression was executed by Ketelaer* and De Leempt, and was, in all 
probability, published near the same time with Cornelius Gallus; with 
is printed in the same type, and is concluded to have been executed 
1473'. — Eodem loco facsimile elegantissimum impressum est 



Digitized by Google 



PRAEFAT10. 



VII 



« 

vero qualiscumque erat ilia Claudiani imago, illos versus an- 
tique* stilo non deberi omnique auctoritate carere turn metrum 
docet turn verborum coniunctorum ratio quam qui conglutinavit 
versus secutus est. Quae res satis porro conuYmatur recenti 
codicum aetate, cum sint chartacei saeculo XV vel XVI scripti. 
Neque dubitari potest, quin is, qui versus composuit, simpliciter 
duplices illos nuntios coniungere studuerit, quorum alter Clau- 
dianuoi Florentinum esse voluit, alter Alexandrinum. Quam viam 
similiter praeivit Coluccius, qui in Claudianum hoscc versus fe- 
cisse dicitur: # 

Aegypto genitum nova me Florentia civem 
Legibus agnovit, magnis iam digna poetis: 
Infernos raptua Cereris pugnasque deorura, 
Caeeareas laudes nec non Stilichonis honores, 

nec minus Angelus Politianus eodem modo poetam nostrum cele- 
bravit in Nutricia: 

Aut Peluaiaci mis sum de plebe Canopi, 
Fulcra suum quern nunc Florentia iactat alumnum, 
Gaudentem Stygio dominam iunxisBe mavito 
Magnanimique vagos ducia oatentare labores. 

Priusquam autem de nostri Claudiani patria quaerere pergamus, 
ab illo secernendus est Graecus illc KXavdiavog, qui Giganto- 
machiam composuit, cuius fragmentum ex Lascaris codice olim 
Iriarte edidit cat. mss. p. 219 et denuo nuper multo emendatius 
Carolus Schcnkelius in annalibus academiae Vindobonensis 
1863 p. 39 seq. Cui KXavdiavu etiam minora ilia in antho- 
logia graeca (ed. Jacobs Tom. HI, p. 153) tribuenda esse nec 
non quae Jacobsius torn. XIII inter paralipomena n. 1 el 2 pro- 
lulit ex codice Vaticano post Scboellium (Gesch. d. griech. Litt. 
Ill, p. 27) et Jacobsium (antb. graeca XIII, p. 872) [Vol. HI, 
P. Ill, p. 872] idem Schenkelius 1. c. optimo hire affirmavit. 

Ut nunc alia omittam, carmina n. 1 et 2 ex Vaticano co- 
dice edit a christiani poetae sunt, nam Claudianus, ut Augustinus 
lestatus est in civitate dei V, c. 26, a Christi nomine alienus 
fuit, Paulus Orosius vero V, 35 eximium quidem eum nominavil, 
sed paganum pervicacissimum. 

Graecum Kkavdiavov Alexandrinum fuisse vel Alexandriae 
domicilium habuisse acute concludit Schenkelius 1. c. p. 35 ex 
versu 11 seq. graecae Gigantomachiae : 



VIII PRAEFATIO. 

• 

<3g yocQ Sri neXayog per 'AXsl-ctvdQoio noXrjog 
« iiavto&tv innitatai, td de (tVQi'a xvftata Xccebv 
oqvvz' in' uXXrjXoioiv , iya> 6i « Seivbg doiSog 
fiovaonoXog vavt-qg 'EXintovcSi vrjl iti^aag 
l&vvco nqog ae&Xa, 

Quare non dubilo, quin ad hunc, uon ad latinum poclam eins- 
dem nominis referendum sit id quod Suidas s. v. KXccvd tavog 
adnotavit: Kkavdiavbg 'Akt^ctvdQtvg iitonoibg vscirsgog ye- 
yovtv iitl t(ov xqovcov 'Agxadiov xal 'Ovwqlov tmv fiaGikiav. 
Quae res certa nobis fit eo, quod idem iisdem, ut solet, verbis 
tradidit Eudocia. 

Omnia enim quae Suidas et Eudoeia habent commuuia quin 
ex Ilesychii lilustrii onomatologo hausta sint, quamquam pauci 
id denuo negaverunt Bernhardio auctore, sicut Richardus Nitzschins 
(Quaestionum Eudociauarum capita quatuor, 18G8), post Friede- 
ricum Nietzsehium, qui ea de re scripsit Mi is. Rbeu. XXII, p. 
189 seq.; dubitari din tins non quit. Eo in libro vero alia nisi quae 
ad graccas litteras spectarent non inerant. 

Quamquam Scboellius hist. litt. gr. Ill, p. 27 ex glossae 
cuiusdam auctoritate, quae in codice Vaticano, undo Jacobsius 
paralipomena in tomo XIII anthologiae graecae edidit, legilur, 
graecum Claudianum Asiaticum esse voluit. Dicit enim glossator 
Ovxog 6 Kkavdiavbg 6 ygdfag tec naxgia Tagtiov, 'Ava£aQpov, 
Brjgvxov, Nixaiag. At profecto vir doctus in gravissimum er- 
rorcm hoc loco incidit, nam *ndxQia' nihil significat nisi ' ori- 
gin es% sicut Hesychii quoquc Milesii fragmcntum historicum 
eodem sensu inscribitur f IJaxgia KcovGxavxtvowtokEag 9 neque 
qui Hesychium exscripsit Georgius Codinus aliter verbum adhibuit 
operi suo titulum praefigens * JJaQEx$okal ix xijg (itftkov xov 
XQOVtxov xeqX xav naxginv xijg Kavtitavzivotmoleag', Ergo 
facile intellegitur graecum Claudianum non in Asia natum esse, 
simul vero hoc altcrum elucct, eum non tantum epicum fnisse, sed 
etiam historicum. 

Plane igitur etiam Huhnkenius erravit qui in tertio graeci 
Claudiani carmine v. 1 pro inl Ttgo&VQOig 'Ekixdivog scribere 
voluit ml 7tQod"VQoig £xEki%G)vig haud dubie nostro Claudiano 
opusculum vindicaturus, dc qua quidem coniectura confer carmen 
de cons. Theod. v. 278. 

Neque qua usi sumus argumentatio loco illo perturbalur, 
quern legimus apud Euagrium hist, eccles. I, 19: iv tolg avxoig 
XQOVoig &sodo<Si'ov inavaCxdaeig Gv%vol xaxa xrjv EvQcaxiav 



Digitized by Google 




PRAEFATIO. IX 

yeyovaiSiv, OvaXsvtiavov f fV»ft^g ^aGiktv6avrog .... tors 
(pccal xccl KXccvdiccvov xccl Kvqov tovg itoirjTccg ccvcc- 
de i%d-rjvcci. Kvqov dl xccl 7tQog tbv fiiyiOzov x&v vjtccqxgjv 
ccvccfiijvcci ftoovov, ov vtcccq%ov rfjg ccvkrjg 0/ nab ^ftcov xexXy- 
xcctiiv. Negari quidem vix potest KXaviliavov , qui hie nomi- 
natus est, eundem esse cum eo, de quo supra cgiinus, ut primo ob- 
tutu temporrtm ratio convenire noh videatur, cum apud Euagrium 
aetati Theodosii minoris et Valentiuiaui tertii, apud Suidam vero 
et Eudociam Honorii et Arcadii temporihus attribuatur. Iam vero 
vide quam facile utrumque sit inter se coniungendum. 1 ) 

Cyrus enim Panopolites consul fuit anno domini 441. Hunc 
igilur quo anno Honorius mortuus est 423 p. Chr. dudum vixisse 
patct, eundem vero anno Arcadii mortis (408 p. Chr.) diutius 
iam in vita fuisse verisimile est. Quarc vero aliter de Claudiani 
illius graeci poetae aetate iudicemus? Ceterum Euagrius, qui prae- 
lerea duobus fere saeculis post Claudianum et Cyrum Antiochiae 
vixit, ne ipse quidem satis confidentcr rem alfert, ut satis tcstatus 
est verbo, quod addit, K cpcco*(v\ 

Denique nullo argumento nisus Ciaverius in quaestiuncula 
de poetae nalalibus iudicavil KXccvdiccvov quondam, fratrem rhe- 
toris Maximi et Nymphidiani, patrcm fuisse nostri Claudiani; ilium 
KXccvdtavov , Eunapius ait (cd. Wyttenhach. I, p. 47.), fuisse 
xcctccXccfiovTcc tr]v 'Ake^avdqsiav xexxel itcadevGccvxcc. Videlicet 
Ciaverius ad banc sententiam deduclus est, quod propter Suidae 
locum male intellectum putare nou potuil, latinum Claudianum 
Alexandriuum non esse. Non minus hariolalio est, Libanii epistulam 
n. MCDLXXVII datam esse ad Claudiani nostri patrem. Cf. Eunap. 
ed. Wyttenb. II, p. 167. Eodem modo Claudianum, quem comi- 
tem orientis fuisse ex codice Theodosiano constat Honorio et Ar- 
cadio imperaloribus, non poetam latinum esse dudum exposuil 
Gesneriis proleg. p. XLIV. 

Hinc igitur de latini Claudiani patria nihil colligi pocst. 

At ne ex ipsius quidem poetae carminibus ita lucide ap- 
parel ubi natus sit, ut voluerunt plerique editores. Qui pula- 
verunt Claudiani epislula ad Hadrianum certissime confirmari, 



1) Cave ne cum Wedekindio, qui Claudianum in linguam verna- 
culam lran»tulit, 'yeyove' transvertas r natus est', nam 'ysyove' talibus 
locis 'vixit' Bignificare demonstravit Kitschclius in opusculis I, p. 64 
et ibidem adn. 



Digitized by Google 



X PRAEFATIO. 

quod cclerius paulo ex Suidae lexico ad lalinum poetam trans- 
tulerant, cum Alexandrinum esse. 

Hadrianus quin Aegyptius fucrit, dubitari non potest, cum 
in cpigrammate illo de Theodoro et Hadriano, ut inscribunt anti- 
quissimi codices Gyraldinus ct Veronensis, Theodorus quidem suo 
nomine accurate 'Manlius', alter vero v. 2 et \. 4 tantum 
'Pharius' vocetur. In epistula autem modo laudata v. 58 Clau- 
dia nus dicit f Nostra gemat Nilus numerosis funera ripis', quo- 
cum loco confer;) s id quod idem ad Gennadium quendam, ut testan- 
lur Gyraldinus et Veronensis codices, scripsit v. 3 r Graiorum 
populis ct nostro cognite Nilo'. 

Hinc autem nihil concludcrc licet, nisi eo quo scripsit ad Ha- 
drianum cpistulam tempore poetam in Aegypto domicilia sua ha- 
buisse; ihi natum cum esse inde non sequitur. lam vero ex 
epistula poetae ad Serenam missa (v. 55 scq.) Claudianum scimus 
Serena ipsa interccdente divitem puellam in Africa morantem in 
matrimonium duxisse. Cuius ea Africae partis fuisset, quamquam 
loco allato, unde huius rei notitia fluxit, Claudianus ccrtis ver- 
bis non dixit, Acgyptiam cam fuisse vel in Aegypto vitam 
degissc Gcsncrus iurc ex v. 59 scq. epistulae ad Serenam con- 
cludit. Quo quidem loco 'mitibus Euris' poeta velit carmina 
sua usque ad aures Serenac perveniant, id quod ad Aegypti re- 
gionem solam posse referri nemo non videt. Cum vero Hadria- 
iium Pharium Claudianus ipse 1. c. nominaverit, v. 20 epistulae 
ad Hadrianum, ubi Alexandrum poeta 'conditorem patriae' 
appellat, non necesse est banc patriae significationem etiam ad 
Claudianum deferamus, sed pronomine non addito de lladriano 
solo accipi potest, cui eo loco Alexandri exemplum hostibus 
parcen ti poeta commendat. Quae interpretatio nisi forte placet, 
quandoquidem in versibus, qui antecedunt, poeta se ipsum confer! 
cum Poro in ipsius patria India, postquam victus est, maiore regno 
ab Alexandro bonoralo et cum Priamo ab Hercule debellato ac 
denuo in regnum restituto, vel sic facile concesseris, Aegyptum 
sen potius Alexandriam, ubi coniugem, liberos, familiam poeta 
habebat, hoc loco patriam optimo iure eum appellasse, quamquam 
ibi non natus erat. Ne multa, Claudianum Alexandrinum fuisse ne 
hoc quidem loco cerlo confirmatur. Quae cum ila sint, non dubito, 
quin eliam Sidonius regionem, in qua Claudianus linem vitae 
degit, commutaverit cum ipsa poetae patria, IX, v. 275 scribens: 

Non Pelusiaco satue Cauopo 



Digitized by Google 



PRAEFATIO. 



XI 



Qui ferruginei toros mariti 
Et Musa canit infernos superna, 
quern locum ad nostrum Claudianum pertinere nemo adhuc ne- 
gavit Quae sententia eo confirmatur, quod Sidonius de aliis 
Claudiani carminibus tacet; nunquam enim dubitavi, quin Bern- 
hardius hist. litt. rom. cd. IV, p. 502 adn. 303 (cf. quae vir doctissimus 
de meis sludiis addulit in additamentis ad ed. V.) raptum Proscr- 
pinae iniuria Claudiani musac incunabulis vindicaret, nam contra 
posterioribus vitae temporibus addicendum esse pracfatione satis 
doccmur, quibus Claudianus fortasse iam in Aegyptum migraverat. 

Neque vero constat, quod Gesnerus contendit ad initiuni 
Claudiani deprecationis Hadriano missae, tamquam delicti corpus, 
quo Hadrianus ail lantam iram cxcitatus sit, illud de Thcodoro 
et Hadriano epigramma esse. Poeta ipse v. 4 seq. indignationis 
causam inimicorum invidiam significat et malignofum strepitus. 
Praeterea v. 19 seq. verbis 'quemcumque deorum Laesimus, 
insultct iugulo pascatque furorcm' nihil aliud poetam re- 
spicere nisi Augustam familiam, ut Claudianum maiestatis crimi- 
ne acciisalum esse apparcat, hire h. 1. Gesnerus addit. Quae trans- 
ferendi ratio cum aliis Claudiani locis sicut praef. de III cons. Hon. 
v. 16 illustratur turn fine praefationis de VI cons. Hon. v. 23 seq. 

En princeps, en orbis apex aequatus Olympo, 

En qualcs raemini, turba verenda, deos. 

Fingere nil mains potuit sopor altaque vati 

Conventum caelo praebuit aula parem. 

Quamquam Gesnerus ad v. 23 epistulae ad Hadrianum ex qua- 
darn Arcadii et Honorii constitutione in codice Thcodosiano 
lucnlente docuit maiestatis crimen nasci etiam " ex oflensioue 
magistri officiorum, qua dignitate Hadrianus a. 398 et 399 fun- 
ctus erat, tamen id non natum esse ex isto de Thcodoro et 
Hadriano epigrammate chronologia facile demonstratur. Nam hoc 
epigramma anno 401 p. Chr. Albertus Ilubenius in doctissima de 
vita Fl. Mallii Theodori dissertatione, quam Fridericus Platnerus 
denuo Lipsiae anno 1754 edidit, p. 59 hire vindicavit, quia anno 
401 p. Chr. Hadrianus per Italiam praefecturam administravit, 
cuius muneris collegam mansisse Theodorum iam prius ad nunc 
honorem sublalum recle Rubenius concludit ex Symmachi epist. 
IX, 25. Quam epistulam anno post Stilichonis consulatum 
scriptam esse idem perlucide docuit; ex ea vero apparel Theodorum 
Symmacho equorum tractorias misisse, quae tractorias concedendi 
facultas ad praefectos praetorio pertinebat. 



I 



I 



XII PRAEFATIO. 

Ergo, ut Gesneri verbis utar, Hind epigramma si re vera 
delicti corpus fuisset, non posset dubiuni esse, quin etiam 
Hadriani ira et criminatio Claudiani eodem anno csset exorla, 
quo epigramma edilum. Quo anno nisi Claudianum in Italia 
flortiisse procul dubio conslet, facile concesserim me nihil dis- 
Iiutasse. 

Vide iam quomodo res se habeat, ut omnia quae supra ex- 
posuimus prorsus confirmentur. 

Dixit enim ipse poeta in praefatione belli Getici priorem 
successum effigiem sibi aenam tribuisse et nomen pa- 
ir icii; deinde vero pergit sese ipsum ad laborem magnis hisce 
honoribus dignum admonens, ut plane pateat poetam turn primnm 
hoc modo ornatum et honoratum prodiisse timentem, nc quid pro- 
ferret, quod novis dignitatibus non satis responderet. 

Iam vero* constat carmen de bcllo Gctico Claudianum anno 
402 p. Chr. (cf. infra) fccisse, anno vero 400 p. Chr. tertium 
librum de Stilichonis consulatu edidisse, ut inter annum 400 et 
402 p. Chr. statua Claudiano poneretur. Quod summi honoris 
fastigium, si id verum essel, quod Gesnerus de epigrammate in 
Theodorum el Hadrianum contendebat, in idem lempus cecidissel, 
quo Claudiauus summi criminis esset accusatus. Quae res quam 
inepta sit, per se patet. 

Quae cum ita sint, praeterea vero poetam usque ad minimi 
404 sen 405 imperatoris favore viguisse ex carminibus apparcat, 
negari diutius non potest, deprecationcm Claudiani ad Hadrianum 
missam esse, postquam poeta in Aegyptum abiit, id quod haud- 
quaquam ante tempus modo laudatum eum fecisse non minus 
docent carmina. Hinc igitur alterum quoque sequitur, ut ne 
ex hac quidem epistula certi quidquam de Claudiani patria possit 
erui. 

Neque in 'lubrica aetatc', quam sibi Claudianus ibidem v. 6 
tribuit, haerendum, cum illis tcmporibus quin nondum admodum 
aetate proveclus fuerit poeta matrimonii vix particeps, dubitari 
nequeat. 

Ex v. 56 vero, ubi Claudianus 'commune solum' vocat vel 
ex v. 55, quo versu 'Saeviat, inquit, in miseros cognata po- 
tentia cives!' nec quidquam sequitur de Claudiani patria nec de 
Claudiani et Hadriani cognatione, quam Gesnerus frustra suspi- 
catus est, quae quidem res post ea, quae supra diximus, nunc 
plane praetermitti possunt. In epistula autem ad Probinum v. 
13 seq. 



Digitized by Google 



PRAEFATIO. 



XIII 



Ronianos bibimus primura te consule fontes 

Et Latiae cessit Graia Thalia togae 
Incipiensque tuis a fascibus omina coepi 

Fataque debebo posteriora tibi, 

nihil aliud dictum est, nisi Glaudianum Probino Olybrio coss. 
(395 p. Chr.) Romam venisse studiis litterarum graecaruni relictis. 
Videlicet Gesnerus 'Graiam Thatiam' ad Alexandriam refert, qua 
in urbe magis litterae graccae floruerint qiiam Latinac, nee de- 
fuerunt, qui hinc concluderent Claud ianum priore tempore graece 
scripsisse. Quam perversa haec sententia esset, supra demon- 
stravimus. 

Nunc tantum id unum addam, iam per se patere vix fieri 
potuifcse, ut unus idemque. poeta duabus in Unguis ita esset 
versatus, ut in una suae aetatis longe princeps esset poeta, in 
altera satis elegans et non contemnenda arte conspicuus. 

Quae cum ila siut, fieri non potest, ut accurate intellegamus, 
utrum etiam noster Claudianus Alexandrinus fuerit, necue. 

Nomen gentile uostri poctae confirmatur iuscriptione infra 
proferenda. De praenomine nihil constat. 

At vero ilium paganum fuisse iam supra demouslravimus. 
Christiana carmina, quae in editionibus circumferebantur, nostri 
Claudiani non esse olim docui in Museo Rhen. 1873, p. 298 seq. 

Unde Claudianus anno 395 Romam venerit, ipse non dicit, 
sed valde probabile est adulescentem poetam in Theodosii et 
Stilichonis comitatu fuisse, cum ii in occidentem contra Eugenium 
vere anni 394 p. Chr. prolicisci coepissenl. 

Probino Olybrio coss. Romam primum intravit, quod ipse 
certis verbis testatus est in epislula ad Probinum v. 13:. 

Romanos bibimns primum te consule fontes. 

Ergo veri simile est, eum hue Theodosium imperatorem se- 
cutum esse, qui Probino Olybrio designatis sub finem anni 394 
p. Chr. Zosimo teste IV, 59 Romam iter fecit paululum modo 
lemporis ibi moraturus. Sunt quidem, qui, ut Koenigius ad v. 
128 de III cons. Hon., Zosimi locum in suspicionem vocaverint, 
quoniam ex Claudiani carmine de VI cons. Hon. 88 seq. Houorium 
hoc anno non fuisse Romae clarissime appareret, sed urbem eum 
aeternam minime intrasse nisi cum Theodosio anno 389 post 
Maximum debellatum vel Theodosio mortuo anno 404 p. Chr. 
sextum consulatum celebraturum. Atque Koenigius contra Barthium 
rectissime contendit ad versum modo laudatum, urbem, per 



Digitized by Google 



XIV 



PRAEFATIO. 



quam in carmine de HI Hon. cons. v. 128 seq. Theodosius cum 
Honorio vectus esse dicitur, non esse Romam, sed Mediolanum, 
quo Serenae officio imperatoris iussu adulescens Caesar Constanti- 
nopoli erat deductus. Cf. de VI cons. 1 1' mi., v. 90 seq. At om- 
nes adhuc ilium Zosimi locum haud dubie falso interpretali sunt. 
Dicit eniin Byzantius historicus: 

Tcov dh TCQayiicctav ads tg5 fiaaiXei QsodoOfo jrpo^ia- 
Qyadvxoav , Snid tjntfaecg xy ' PcSfit], xbv vlbv 'Ovcoqiov 
avadeixvvGi (iaGi&ta, ExsXCxtova <5xQ(txr\y6v re ano<prjvas 
aficc rcov avxo&i xayfidxav xal iizCxQoitov xaxaXi7tav 
tea naiSL 

Quis antem putabit Zosimum ita ineptum fuisse, ut Stilichonem 
ab - imperatore Honorio filio tutorem relic turn esse dixisset, si 
Honorius ipse patrem Romam esset secutus? An credis Stilichoni 
exercitum traditum esse Homae, cum is exercitus ad Mediolanum 
castra haberet? Immo vero eorruptela in imdrHiyaag latet, pro 
quo participium futuri iTtidtjfirjaaiv restituendum est, ut Theodosius 
hoc loco Komam adi turns, deinde mox sine dubio Constanti- 
nopolim (cf. Zosim. IV, 59, G) reversurus imperium occidentis et 
exercitus Honorio Stilichone tutore conccssisse perbibeatur. Cui 
de Theodosii itinere Zosimi narrationi, quamquam quod sciam, 
hoc tantum loco traditae, quare nonnulli lidem non habuerint, equi- 
dem non video. Cf. Wietersheim Gesch. d. Volkerw. IV, p. 155. 

Claudianum post Theodosii mortem stipendia meritum esse 
non potest concludi, ut iam Gesnerus cognovit, ex epistula ista 
ad Hadrianum missa, ubi 'Eripe, inquit poeta, calcatis non pro- 
spera • cingula musis; Eripe militiam.' Qui locus haud dubie ad 
poetae militiam aulicam eiusque dignitatem pertinet, qua ei licebat 
cingulum ferre. Nec minus prorsus a servitio militari abhorrent 
v. 5 seq. praefationis de cons. Theod. 

An tibi continuis crevit fiducia castris 
Totaque iam vatis peciora miles habet? 

Rectissime enim jios versus Gesnerus ita interpretatus est: Ut 
diuturnior in castris mora facit militem: ita mihi ista musarum 
castra aliquamdiu secuto crevit audacia. 

Erravit vero idem Gesnerus, qui proleg. p. HI non du- 
bitavit, quin inde ab anno 395 p. Chr. Claudianus Stilichonem 
per quinque amios usque ad a. 400 p. Chr. semper comitalus 
esset. Neque enim clarissimus Claudiani interpres satis perspexit 



Digitized by Google 



PRAEFAT10. XV 

praef. HI lib. de cons. Stil., v. 23, ubi male legit 'quinos' pro 
illo, quod unice verum est, 'quintos', optimis codicibus conlirmato. 
Iain locus ita procedit: 

Te mihi post quintos annoram Roma recursus 

Reddidit et votis iussit adesse suis. 

Sic facile intellegitur Claudianum Gesneri sententiae plane 
contrarium protulisse. Dicit enim reductum tandem post quinque 
aiinos (395—400) Stilichonem a Homa dea urbi et Claudiani con- 
suetudini redditum esse. Claudicat igitur in hac praefatione com- 
paratio Claudiani cum Enqio, quern Africanum poeta seqnentem 
facit, quoniam tertium, quod dicitur, huius comparationis in eo 
tanluin continetur, quod uterque arma magni ducis celebraverit. 
De interpretatione cf. praef. de III cons. Hon., v. 15. 

Qui 1 1 Claudianus, postquam Serena Romaui transmigravit, per 
hoc tempus Romae plerumque moratus sit, vix dubitari potest, 
nisi forte aliqnotiens afuit ad imperalorcm, qui turn Romam 
efTugit, vocatus, ut panegyricos suos in aula declamaret. Quod 
quidem baud improbabiliter concluseris ex ea quae ante carmen 
in Tbeodori consulatum legitur praefatione. Ceterum Claudianum 
aliquando tamquam orbem lerrarum pervagatum esse indicare 
videnlur carmina de mulabus (lallicis, de portu Smyrnensi, de 
piis fratribus et statuis eorum, quae sunt apud Catinam. Quae 
itinera quando fecerit poeta, ne conici quidem potest. 

Quantopere Claudianus postea ab imperatore statua, titulis, 
dignitatibus bonoratus sit, ut patricius crearetur et tribunus et 
notarius nominaretur, turn supra ex praefatione ad bellum Geticum 
didicimus, turn cognoscimus ex inscriptione tabulae marinoreae in 
foro Traiano anno 1493 repertae, nunc in museo Neapolitano 
servatae. Hanc inscriptionem a Mommseno corp. inscript. regni 
Neapol. n. 6794 editam ex clarissimi Henzenii scriniis, quae 
mihi olim liberaliter Romae aperuit, infra denuo ita typis expressi, 
ut ea quae marmore- laeso initio perierunt minusculis litteris vel 
punctis indicarem. 

cl CLAVDIANI V C 

cla VDIO CLAVDIANO VC TRI 

bu NO KT NOTARIO INTER CETERAS 

* CENTES ') ARTES PRAEGLORIOSISSIMO 

po ETARVM LICET AD MEMORIAM SEM 

PITERNAM CARMINA AB EODEM 

1) luCENTES coniecit Henzenius, INGENTES priorea, VIGENTES 
Heiuaius et sequentes. 



Digitized by Google 



XVI PRAEFATIO. 

SCRIPTA SVFFICIANT AD TAMEN 
TEST1MONII GRATIA OB IVDICII SVI 
FIDEM DDNN ARCADIVS ET HONORIVS 
FELICISSIMI AC DOC ////// TISSIMI ') 
IMPERATORES SENATV PETENTE 
STATVAM IN FORO DIV1 TRAIANI 
ERIGI COLLOCA^RIQVE IVSSERVNT 

EIN EN I BIPRAIOIO NOON 
KAI MOYCAN OMHPOY 
KAAYAIANON PCOMH KAI 
BACIAHC E0ECAN 

Quando Claudianus Italiam reliquerit, ut matrimonium pararet, 
de quo supra actum est, non traditur. At vero ante annum 404 
p. Chr., quo anno imperatore praesente carmen de VI eius con- 
sulatu declamavit, ut ex praefatione I mi us carminis intelle- 
gimus, nondum abierat. Fortasse Claudianus etiam anno 405 
Romae vcl in Italia moratus est, si recte olim vidi Rapt. Pros, 
praef. p. XIX, Florentinum, quern poeta in singulari ista prae- 
fatione, priore tempore ante secundum raptus Proserpinae librum 
perversissime intercalata alloquitur, Stilichonem esse, hoc nomine 
propter victoriam apud Florentiam reportatam a poeta celebratum. 
Quam quidem rem quamquam Georgius Goetzius abnuit (Philol. 
Anzeiger VII, p, 145) nunc paulo confidenlius afhrmaverim, quia . 
vidi Honorium quoqtte a Claudiano in carmine in Eutropium I, 
v. 395 'Germanicum' nominatum esse. Apud Florentiam autem 
Radagaisus victus est anno 405. Ergo, si modo est ilia praefatio 
ad panegyricum huius proelii referenda, Claudianus eo tempore 
quin in Italia moratus sit, vix potest dubitari. 

De exitu Claudiani nihil certi constat. Attamen epistula 
Claudiani ad Hadrianum missa, de qua supra egimus, valde pro- 
babile fit, post Stilichonis caedem anno 408 p. Chr. perpetratam 
Olympium ut omnes, qui Stilichonis amicitia et favore usi erant, 
sic Claudianum quoque Stilichonis panegyristam saevissimo odio 
persecutum esse. Quo modo saevierit bestia ilia, certis verbis 
Zosimus V, 35 seq. demonstrat. Saeviit non tantum in familiam 
Stilichonis eiusque amicos, sed etiam in mutum lapidem, Stilicho- 
nis nomen eradens, de qua re vide quae Gesnerus prol. XLVI 
adn. attulit. Ergo quid minim, si poeta illis temporibus cum 



*) Illlll e t ^ marmor antiquitus laeBum esse significat. 



Digitized by Google 




PRAEFATIO. 



xvn 



aliis Stilichonis amicis interfcctus esset neque umquam in Italiam 
rcdiisset. Haec senlcntia videtur comprabari, quoniam nihil 
Claudianeae musae habcmus ; quod post Stilichonis mortem aetati 
certis nisus argumentis trihueris. 



n. 

De carminibus Claudiani. 

Ex panegyricis Claudiani carmen de consulatu Olybrii et 
Probini, cuius praefatio inlercidisse videtur, antiquissimum est. 
Cum ad Sex. Anicium Hermogenianum Olybrium et Sex. Anicium 
Probinum fratres, qui consules a. 395 p. Chr. fuerunt, con- 
salulandos scriptum sit, dubilari nou potest, quin Kal. Ian. a. 
395 p. Chr. editum sit. Sed paulo ante a poeta compositum. esse 
videtur. Nam Theodosius imperator v. 117 seq. 

Sudor ad hue per membra calet creberque recurrit 
Halitus et placidi radiant in casside vultas, 

proelio contra Eugenium et Arbogastem in Alpium radicibus com- 
misso graviter aflectus esse dicilur; neque aut adventus eius in 
urbem Mediolanum, quo se post earn pugnam contulit, aut Ho- 
norii iter eodem factum commemoratur. 1 ) Atqui victoriam Theo- 
dosii m. Scptembri a. 394 p. Chr. rcportatam esse ex Socrat. 
V, 25 xavta %inqaxtai tfi axtt] tov 22£itt£[i($Qiov (irjvbg iv 
vitartCa 'AQxadCov to toitov xal 'Ovagtov to dsvtegov apparet. 
Non igitur a vero abcrraverimus, si carmen de consulatu Olybrii 
et Probini paulo ante victoriam fama divulgatam compositum esse 
statuerimus. 

Veri simile est hoc carmen primum esse, quod Claudianus 
scripserit, cum epist. ad Probinum v. 13 seq. dixerit: 

Romanos bibimus primum te consule fontes 
Et Latiae cesait Graia Thalia togae 
Incipiensque tuis a fascibus omina coepi 
Fataque debebo posteriora tibi. 



1) Cf. Philostorg. XI, 2 fierce xavxa nctQaytyovatg 6 pccailevg iv 
Msdio\ava> (itxcntipiiBxai xov iavxov ncttSct Ovdtqiov xai xrjv taniqav 
hx (l Q^ st naoccv. — Hue referendum Claudian. de III cons. Hon. v. 
110 seq. et 126 seq. Cf. Koenigium ibid. v. 128. 129. 

Claud.- Carm. 1> 



Digitized by Google 



XVIII 



PRAEFATIO. 



Subdiflicilis quaedam quaeslio exsistil de carmiuibus in Ru- 
fiiHim. Duo libri in Hiinnnm hide alt Ileinsii usque ad nostra 
lempora ab iis, qui auctoritatem codd. (IV al. secuntur, praefatione, 
quae incipit a 'Pandite defensum reduces Belkona sorores', sepa- • 
rati sunt. Hanc enim peiores libri manu scripti mullaeque editio- 
nes veteres ad carmen de bello Gildouico relulcrunt, v. 13, 
verbis 'Et Gelicum' nescio utrum licentins ah imprudentius 
in 'Gildonis' mutatis. Prava bac praefationis interpositione 
mulla in narratione rerum ilia aetate gestarum obscurata sunt, 
quod alibi accuratius exponere mibi proposui. Hoc loco satis 
babeo ad ea reiecisse, quae in Mus. Rbenan. a. 1873 p. 020 seq. 
dixi. Ibi enim ostendi librum I et II in Rulinum non divellendos, 
sed inter se coniungendos et una aliquando editos esse, quoniam 
Claudianus in praefatione primo libro praeposita imprimis mor- 
tem Rulini special, quam alterius demum libri versibus perse- 
quitur. Cf. v. 15 seq. 

Nunc alio domini tclis Pythone perempto 
Convenit ad nostram sacra caterva lyrani. 

Praefatio 'Pandite' cel. ad carmen nunc perditum pertinet, quo 
Glaudianus magnam Stilicbonis victoriam ad Alpheum in radieibus 
Pboloes reportatam celebravit. Ilauc victoriam ex Gotliis partam 
memoriae prodit Zosimus V, 7 {£TtXC%<ov} rtj TJeXonovvtjGci) 
aQogGjipv tig ^ok6r\v avfupvytiv rcvg ficcQftaQovg yvdyxaoe. 
Mullique apud Claudianum loci attingunt, velut de IV cons. Hon. 
v. 459 seq., epitbalamium Honorii et Mariae v. 170 seq., de 
cons. Stilicbonis I, v. 172 et 185 seq., de bello Getico, v. 5. 
14 seq. Ipsa denique praefatio Tandite' cel. praedicat versibus 

Alpheue late rubuit Siculmtique per aequor 
Sanguineas belli rettulit unda i iotas. 
Agnovitque novos absens Arethusa triuiuphos 
Et Geticani sensit teste cruore necem. 

Ceterum carmen Claudiani ad banc victoriam celebrandam exsti- 
tisse eo maxime veri simile est, quod ex locis, quos altuli, intelle- 
gitur, earn a poeta inter egregie facta Stilicbonis frequenter me- 
moratu dignissimam babitam esse. Atque cum diflicile ad cre- 
dendum sit Claodianum optimam Stilicbonis celebrandi occasionem 
e manibus dimisisse, carmen de victoria ad Alpbeum, quod per- 
ditum esse dico, mox post libros in Rulinum conscripsisse 
videtur. Diim Rutinus m. Novembri a. 395 p. Cbr. Constantinopoli 



Digitized by Google 



PRAEFATIO. v XIX 

occiditur, 1 ) Golhi meridiem versus progressi Graeciam impuue 
populati sunt. Hoc temporis momento, cum Stilicho certamen 
adversus Gothos in Graecia morantes nondum iniisset, Claudianus 
carmina in Rufinum confecit. In libro II, v. 186 seqq. queritur 
poeta Graeciam vastari cerlamenque copiarum parte iussu Arcadii 
Coiislantinopolin dimissa iniri non posse. Hrevi post Stilicho 
trans mare Ionium in Graeciam prol'ectus ad Alphei ostium ap- 
piilit ibique jwgnam in superstate carminis praefatione comme- 
moratam commisit. Hacc igitur praefatio secundum ralionem, 
quam in panegyricorum temporibus demonstrandis sequendam esse 
censeo, a me posita est post carmen, quod inscribitur, de III 
consulatu Honorii; hoc enitn carmen initio anni 395 p. Chr. 
Honorio modo patrem Theodosium seen to need urn incepto hello 
contra Gothos, quod nusquam ne verho quidem tangitur, com- 
positum esse deinceps demonstraho. 

Difficilior vero est quaestio de iis carminibus, quae in editio- 
nibus adhuc sub titulo librorum Me HI consulatu Honorii' et 
*de IV consulatu Hoiiom' I'eruntur. 

Prius horum carminum ad tertium consulatum Honorii re- 
ferendum esse ex initio . • 

Tertia Romulei snmunt exordia fasces 
Terque suas ducat bellatrix porapa curules 

apparet. Tertium consulatum Honorius una cum Arcadio fratre 
a. 39G p. Chr. gessit. Scd amplius quaerendum est, quo anno 
carmen editum sit et quae ratio inter hoc et alterum carmen de 
quarto consulatu Honorii intercedat. 

Satis constat carmen de tertio consulatu Honorii non initio 
anni 396 scriptum et editum esse. Infantia enim Honorii tumi- 
diore sermone enarrata poeta commemorat Honorium Caesarem 
nominatum (a. 393 p. Chr., v. 83 seqq.), Eugenium et Arbogastem 
a Theodosio victos esse (a. 394 p. Chr., V. 88 seqq.), Theodosium 
e vita discessisse (m. lanuario a. 395 p. dir.), poslquam Hono- 
rius Constanlinopoli Mediolauum venit (v. 105 seqq.) et Stilicho 
tulelam Arcadii et Honorii ab imperatore accepit. Sub linem 
denique imperium Arcadii et Honorii poeta praedicat, nulla con- 
sulatns, quern carminis initio memoravit, ratione habita. Earum vero 
rerum, quae" in orientali plaga a. 395 p. Chr. consulibus Olybrio 
et Probino gestae sunt, notitiam non habet. Nam si habuisset, 

1) Cf. Socrat. VI, 1 xij itrtdSi tpdopr] rov avrov fir,v6g (Novem- 

bris) — ot GXQUTiwrai *Povq>Cvov rov v7t«^%ov rov ^aaiXtaq ani*tiivm>. 

b* 



XX 



PRAEFATIO. 



de iis mentionem facere non omisissct, ill quod postea ubique 
fecit. 

Quae cum ita sint, carmen de III Honorii consulatu scriptum 
. esse debet, quo tempore Arcadius et Horiorius anno 395 p. Cbr. 
paulo post Tbeodosii mortem fortasse mense Marlio consules de- 
signati erant anni 396 p. Clir. Quam designationem etiam illis 
imperatorum temporibus in usu fuisse satis docet Zosim. V, 28: 
TQifie'vtog tov <pd-ivoiu6oov xal tov xEi^vog imXafiovtog 
vnatoi fi€v av8d£i%ftri<Sav BaGtiog xal OCUnnog. Nam Bassus 
et Pbilippus consules ordinarii erant, qui kal. Ian. anni 408 
magistratum inierunt; ergo Zosimi locus tantum ad designationem 
spectat initio hiemis anni 407 p. Clir. factam. At vero sub im- 
pcratoribus quoque initio anni consules designari potuerunt. (Cf. 
Mommseu, Rom. Staatsalterlh. II, 16, adnot. 1.) 

Quare cum in fine carminis, ut iam diximus, utrum(jue im- 
peratorem Claudianus celcbraverit, vix dubium esse potest, qttin 
poeta id simul eo consilio fecerit, ut congratularetur, quia anni 
395 initio Arcadius et Honorius imperium post patris mortem 
susceperant. 

Iam vidimus, quae ratio intercedat inter carmen, de quo 
egimus, et carmen de IV consulatu Honorii. Quodsi boc carmen 
re vera ad quartum consulatum Honorii pcrtinet, editum esse 
debet anno 398 p. dir., quo Honorius cum Eutychiano consulatum 
gesserunt. Sed res eo dubia fit, quod toto carmine nullum omoino 
verbum factum est de Gildonis in Africa scditione, quae terras 
occidcntem versus sitas concussit et ad famem prope adduxit. 
Haec sedilio iam auctumno a. 397 p. Clir. commota est (cf. de 
bello Gildonico v. 66 seqq. f Hanc quoque nunc Gildon rapuit sub 
lino cadcntis Autumni') et bieme eiusdcm anni exercilus in cx- 
peditionem contra Africam eductus est. (Gf. ibid. v. 16 c Quem 
veniens indixit biems *er perculit bostem'.) Attamen carmen 
ne verbo quidem rem tanli momcnti attingit. Nam quod Clinton 
v. 436 f Libyae squalentes barenas Audcbit superare pedes' ad 
banc expedilionem refert, egregie fallilur. Nam boc loco Stilicbonis 
fides et animi conslantia universe depingitur ita, ut is non de- 
trectalurus fuisse dicatur Libyac deserta peragrarc aut Syrtes 
tcmptare, gravissimum nimirum munus vel mi I it is vcl nautae, si 
imperatoris regnique salus id postulasset. Similia sunt quae de 
cons. Olybrii et Probini v. 131 leguntur c i\on ego vel Libycos 
cessem tolerare labores Sarmaticosve pati medio sub frigore locos, 
Si tu, Roma, velis'. 



Digitized by Google 



PRAEFATIO. 



XXI 



Eodem modo Claudianus non intermisil quin diligenter prae- 
dicaret faustum Slilicbonis bellum contra Gothos in Graecia anno 
395 *) commissum v. 459 seq. 

PoBt otia Galli 
Limitis, hortaris Graias fulcire ruinas. 
Ionium tegitur velis ventique laborant 
Tot curvare sinus servaturaaque Coriuthum 
Prosequitur facili Neptunus gurgite classes, cet. 

Dixerit quispiam m. Ianuario a. 398, cum Honorius quartum 
consulatum hiiret, victoriam ex Gildone nondum rcporlatam fuisse 
poetamque eventum belli exspectare voluisse. At eiusmodi can- 
clatio non convenit cum moribus adulatoris, quails Claudianus 
fait. Quid quod mirum sane esset, si poeta paulo ante annum 
398 p. dir., quo nuptiae Honorii conciliatae sunt, in inccrtum 
dubiumque vocasset v. 645 seq. 'Quae tali devota toro, quae inurice 
fulgens Ibit in amplexus tanti regina mariti?' cel., cum sub finem 
anni 397 baud ignotum esse posset Mariam, Slilicbonis ct Se- 
renae I ilia in, designatam sponsam imperaloris esse. Accedit quod 
Claudianus de cons. Stilich. 1, 3 

Conubii necdum festivos regia cantus 
Sopierat, cecinit fuso Gildone triumphos 
Et calidis thai a mi succeBsit laurea sertis, 

nuptias iam ante victoriam verc a. 398 p. Chr. ex Gildone par- 
lam factas esse testatur. Nec crcdibile est Claudianum ausum 
esse Honorium, quamvis nondum quindceim annos natum, brevi 
ante sacra nuptialia tamquam imberbcm puerum insignire, quod 
facere non dubitat v. 642 seq. 

Quao gaudia mundo, 
Per tua lanugo cum serpere coeperit ora, 
Cum tibi protulerit festas nox pronuba taedas! 

Magis etiam confirmatur carmen, de quo agitur, ad quartum 
consulatum referri non posse enumeratione consulatuum, quos 
Honorius iam gesserit v. 620 seq. Ad primum consulatum 
a. 386 p. dir. spectant v. 623 seq. 

Ausi Danubium quondam tranare Gruthungi 
In lintres fregere nemus. Ter mille ruebant 
Per fluvium plenae cuneis immanibus alni. 

1) De hac pugna alibi copiosius agam, cum de ea multa perverse 
dicta Bint. 



XXII 



PRAEFATIO. 



Dux Odothaeus erat. Tantae conamina classis 
Incipiens aetas et primus contudit annus; 

ad secundum consulatum a. 394 p. dir. pertinent v. 633 seq. 

Civile secundis 
Conficis auBpiciis bellum. Tibi debuit orbis 
Fata Gruthungorum debellatumque tyrannum. 
Hister sanguineos egit te consule fluctus 
Alpinos genitor rupit te consule montes. 

De sequentibus consulatibus universe tantum notatuin est v. 
638 seq. 

Sed patriis ohm fueras successibus auctor, 
Nnnc eris ipse tuis. 

Quod si Claudianus hoc carmen in quartum consulatum impera- 
toris composuisset, certe in enumerandis consulatibus tcrtium sic 
Ieviter non praeteriisset, praesertim cum v. 641 legalur 

Sis precor assiduus consul Mariique relinqnas 
Et senis Augusti nuraerum. 

Ilinc enim apparet Claudianum imprimis numerum consulatuum im- 
peratoris augcrc velle, ut, num unum tantum omiserit, valdc sit 
dubium. Sin vero anno tertii consulatus nihil aliud fuisset in 
promptu ad praedicandum, minime pocta virlutes, quibus Honorius 
in pace excellebat, lacuisset. Vcrum praeter cetera omnia illud 
f Sed patriis olim fueras successibus auctor, Nunc eris ipse tuis' 
ostendit Honorium, cum Claudianus hoc carmen scriberct, modo 
imperatorem factum esse. Atqui cum id a. 395 p. Chr. accidil, 
carmen ad tertium consulatum referri et initio anni 
396 editum esse debet. 

Id non intellectum esse dudum falsae interpretationi v. 612 

Te fastos ineunte quater solemnia ludit 
• Oraina libertaa'. 

impulandum est. Nam vox quater ita accipitur, quasi Honorius 
ca ut 'quartum consul' significctur. Cf. dc 111 Honor, cons, 
v. 2. Sed nihil indicat nisi nomen Honorii quater in fastos re- 
Iatnm esse, ter cum a. 386, 394, 396 p. Chr. consul crcatus, et . 
quartum cum 393 p. Chr. a Theodosio Augustus declaratus sit 
Cf. v. 170 seqq. de HI cons. Honorii v. 83 scqq. Nam imperii 
quoque dies natalcs post Constantinum in fastis iuscribebantur. 
Cf. Th. Mommscn: Uebcr den Chronographen vom J. 354, p. 
565, 1. (Abhandlungcn d. Konigl. sachs. Gesellsch. d. W. 1850.) l ). 

1) Cf. ibid, sub VIII; (p. 656 seq.): 393 Theodosio III et Abun- 



Digitized by Google 



PRAEFAT10. 



xxm 



Vulgaris ac pervagatus de hoc carmine error forsilan hide 
natus et profectus sit, quod initio in eius titulo etiam nomen 
Arcadii, a. 396 p. Chr. quartum consulis, inscriptum fait. Ad 
id suspicandum baud temere coniectura ducaris, cum in hoc # car- 
mine extremo v. 652 seqq. etiam de Arcadio agatur. Adduci 
igitur possuinus, ut credamus inscriptionem libelli fuisse Me 
tertio Iloiitirii et quarto Arcadii consulatu' eamque in prima col- 
lectione carminum Claudiani ambobus carminibus, quae ad con- 
sulates pertinent, praepositam esse; turn vero librarium, qui 
Honorium etiam in altero libro maxime celebratum esse vidit, 
inde f quartum consulatum Honorii' fecisse, et hunc titulum soli 
secundo carmini additum esse. Nullum huius rci vestigium in 
codicibus exstarc mirari non possumus, cum inscriptio iam in 
codice Gyraldino depravata sit, et altera pars veterum librorum 
mss., quam V repraesenlat, haec carmina non babeat nisi manu 
XV saec. scripta. Recentior vero classis mss. aut inscriptione caret, 
aut antiquiorem ilium librum in ea re sequitur. 

Quod reliquum est, quaeri possit, num ambo carmina de 
Honorio, sicut duo libri in Rutinum, in unum coniungenda con- 
iunclaque pracfalioni prioris annectenda sint. Sed qui ea com- 
probat, quae supra de his carminibus exposui, hac quaeslione 
supersedere potest; is vero qui dissentil, conferat v. 65 seq. 
prioris carminis cum v. 352 seq. alterius, atque ubi viderit his 
Iocis plane eadem contineri, vix dubitare poterit, quin carmina 
discernenda sint. Nec quod sumimus Claudianum eundem con- 
sulatum duobus carminibus celebrasse sine exemplo est. C£ quae 
infra in praefatione de carminibus in Stilichonis consulatum 
dicemus. 

Carmina iis, de quibus hactenus egimus, tempore proximo 
sunt Fescennina et epithalamium in nuptias Honorii et Mariae. 

Ifaec carmina initio a. 398 p. Chr. cdita esse efficitur ex 
iis, quae supra p. XXI in transcursu exposuimus. 

Fescennina priore loco posuimus secuti aucloritatem codicum, 
a quibus editiones sine causa idonea discedunt. 

Idem in fragmentum de hello Gildonico cadit. Id brevi post 
victoriam partam aestate a. 398 editum esse consentaneum est 
et ex v. 16, quern p. XXI attuli, colligi potest. Ab ipso poeta 



dantio his cons, tenebrae factae sunt die solis bora II. VI. kl. Nov. et 
levatus est Honorius imperator Constantinopoli in miliario III a Theo- 
doeio patre suo X kl. Febr. 



Digitized by Google 



XXIV PRAEFAT10. 

confectuni et editum esse satis apparel ex carni. de VI eonsulatu 
Ilonorii v. 121 ! ) el ex praefalione earminis de bello Gelico v. 
5. a ) Accuratius de hac re cgi in dissertation e, quae, inscripla 
'II teatro delta viltoria riporlala dai Romani su Gildone', in 
'Rivista di filologia e d' islruzionc classica', Torino 1874 p. 426 
seq. inserta est. 

Carmen de Theodori eonsulatu anno 399 editum est, cum 
Eutropii nomen non in fastis Romanis recipi iam constaret. Hoc 
docct v. 266 seq. 

Accuratam quaestionem poscit praefalio, quae dicitur, ad 
secundum librum in Eutropium nec minus ipse ille liber se- 
cundus. 

Incipiamus ab hoc carmine. 

Primum constat in line earminis secundi in Eutropium ne 
nno quidem verbo actum esse de Eutropii exsilio, quo Cyprum 
cxpulsus erat. V. 485 seq. nihil dicunt, nisi totum orieujem 
plane perturbatum esse, a Tarbigilo (Tribigildo) cxcitalum, et 
periculum imminere a Parthis, qui 'Romanae iam finem quaere- 
rent paci'; cf. v. 477. Turn omnes subilo perspexisse, quautae 
ignomiuiae esset Romanis imperium cunuchi. Iam salus imperii 
a solo Stilichone petitur (cf. v. 501 seq.), neque Auroram ip- 
sam magnum ilium imperatorem ut orientem tueatur rogarc piget 
(cf. v. 527 seq.). Tantum vero abest, ut mentionem ilia facial 
Eutropii exsilii, ut oralione sua indicet ilium eo tempore Con- 
stantinopoli commorari; cf. v. 593 *Eripe me tandem servilibus, 
eripe regnis', quae verba solum ad imperium Eutropii, imprimis 
ad illius consu latum referri posse quis est qui neget? 

Iam vero cum illo earminis fine, ex quo Eutropium iam 
Jabefactum, minime vero exsilio affectum esse apparel, nullo modo 
convejiiunt v. 10 seq., qui ad exsilium Eutropii pertinent V. 20 
seq. autem id certis verbis commemoratur: 

At vob ogregie purgatam creditis aulam, 
Eutropium si Cypros habet vindictaque mundi 
Semivir exsul erit. Quis vos lustrare valebit 
Oceanus? tantum facinus quae diluct aetas? 

Quibus rebus cognitis nemini dubium esse potest, quin inter 



1) r Sed mihi iam pridem captum rarnasia Maurum PieriiB egit 
fidibus chely8\ 

2) 'Consulis hie fasces cecini Libyamque receptam*. 



Digitized by Google 



PRAEfATIO. 



XXV 



hone locum efc inter carniitiis fiiicni sununa intercedat discrepantia, 
sed aequo patct culpam eius rei in poetam ronferri non posse. 

Quod rum perpendas, facile fieri potest, ut in earminis fine 
larunam esse staluas, camquc post v. 489, quo loco Eutropii 
potestalem percussam esse legimus. Quae si ita se haberent, 
quas res tradit Claudianus, accurate congruerent cum Zos. V, c. 
13 seq., imprimis vero v. 462 seq. conveniret cum Zos. V, c. 
17, 4 et V, c. 18, 3. Sed earn opinionem falsam esse docent 
ilia, quae supra de exitu earminis diximus, ex quo loco Eu- 
Iropii exsilium nondum notum fuisse facile intellegilur. Qui qui 
dem exitus arlissime cum iis, quae antecedunt, coniunctus est. 
Nam ilia, quae Koenigius contra v. 490 — 500 levi argumento 
nisus aflerl, vera esse persuadere milii non potui. Is tamen qui 
Koenigio assensus erit concede! , ne sic quidem lacunae locum 
datum esse. 

Licet denique suspiceris carmen poetam non perfecisse; 
ergo post v. 602 etiam exsilium Eutropii commemoratum eiusque 
causam paulo accuratius expositam esse. Turn baud ineplum 
esset, si in v. 490 — 602 Claudianus de exsilio eunuchi nihil dixisset. 

Quae tamen coniectura abhorret a Claudiani usu, quem 
tam longum carmen, quale turn evaderet, non amasse ex aliis 
carminibus scimus. Praeterea vero illi versus, qui nunc in tine 
leguntur, planissimam finis speciem prae sc ferunt, ut nemo, qui 
sapit, eo loco earminis finem esse negct, praesertim com similis 
exitus sit libri primi in Eutropium. Aeeedit, quod^pcr se credi 
vix potest, poetam longissima Aurorae oratione ad Stilichoncm 
babita narrationem interrupisse, quoniam inter omnes constat 
Zosimo auctore Stilicboncm ipsum ad Eutropium expellendum 
omnino nihil attulisse. Intelligitur ex Aurorae oralione res 
orientis illo tempore in suspenso fuisse, ut nemo Eutropii ex- 
silium non exspectaret, ut tamen incerlum esset, quid forte Sti- 
licho de rebus orientis animo moliretur. Ergo dubitari non quit, 
qilin milium earminis sit inlerpolatione v. 10—23 corruptum; 
quam suspicionem non tantum ea movent, quae supra cxposuiinus, 
sed etiam v. 10. Verbum, a quo versus incipit 'Tunc' non 
spectare ad praecedenlia iam Cesnerus animadverlit. 'Tunc, 
inquit, statim kalendis Ianuariis vel ^tatim postquam designatus 
est flagitiosus consul. Ellipsis durior, sed necessaria cel.*. 

Haec vero mehercle non est interpretatio, quae locum ex- 
plicet, nam Gesnerus nihil fecit, nisi ut in commenlario exponeref. 



XXVI 



PRAEFATIO. 



quod poetam dixisse vellct. Ncque locum Koenigius sanavit, qui 
ineptc coniccit scribendum esse: 

Quum decuit sentire nefas, tunc ire recentes 
Detorsum maculas, 

qua de conieclura nc verbo quidcm opus est. 

Praeterea vero hoc loco sculentiam habemus tritissimam, 
scd satis inelegahler prolatam. Qiiare iurc dubilarc mihi videor, 
utrum v. 15 re vera corruptus sit, an obscurior, quae in eo 
inest sentcntia, interpolatori debeatur. Loco, qui legilur v. 10 
—23, omisso lacuna exoritur prorsus nulla, sed contra sententia 
restituitur. Subiectum, quod latet in 'luduerat' (v. 24) facile 
cognoscilur ex 'Consulis' (v. 9). Cum vero poeta v. 8 de omi- 
nibus locutus sit, ea, quae secuntur v. 24 scq. de iisdem omi- 
nibus, facillime iis subiunguntur quae anlecedunt. 

Quae interpolate unde contextum invaserit, non difficile est 
ad cognoscendum. Errore librarius elegiam in Eutropinm ante 
secundum librum in euudem posuit, quasi essel eins praefatio. 
Ea in elegia cum nonnullis locis Eutropii exsilium commemora- 
tum esset, idem in ipso libro secuudo langerctnr nccesse erat. 
Quod nisi factum esset, coniunctio illorum carminum ea, quam 
diximus, ratione fuisset ineptissima. Ut omnia falsa sint, quae 
modo exposuimus, tamen praef. v. 19—20 soli ostendunt elegiam 
in Eutropium non esse libri secundi praefationem. Hoc enim 
loco de 'charta quadam agitur, quae Marlis opus' confecerit. 
Quo de imperatoris edicto in toto libro secundo in Eutropium 
ne verbum quidcm exstat. Talem autem rem j)oetam non omi- 
sisse, si re vera elegia ista secundo in Eutropium libro praemissa 
esset, per se patct. 

Elegia igitur singulare carmen in Eutropium videtur esse, 
quod Claudianus in eunuchi exsilium edidit. Hue spectat inscriptio 

elegiae, quae legilur in codice Vaticano: IN EVNDE EVTROPIVM 

LIBER SEVS; sed qiiod scquitur carmen in eodem codice in- 

scribitur: INCIPIT LfU III. IV EVTROPIVM. 

Ergo elegia paulo post librum secundum in Eutropium, 
quamquam eodem anno, composita est. Cf. Zosimus V, 18, 4. 

Quare Claudianus tale carmen scripserit minus extensum, 
facile intellegilur. Duobus enim longissimis in Eutropium car- 
minibus perfectis nihil restabat, quod de improbo eunucho non 



Digitized by Google 



PRAEFATIO. 



XXVII 



dixisset, ncqne fieri potuit, ut novum et longum carmen de ea- 
dem anu proferret. 

Mae difticultatcs priore tempore numquam observatae sunt, 
qua de re minus miraberis, si legeris in Koenigii praefatione, 
qui postremus in basce res inquisivit, 'cum piguisse iis diutius 
immemorari'. 

Digilentius traclanda sunt etiam carmina de consulatu Sti- 
lichonis. 

Librum I pcrtinere ad primtim consulatum Stilichonis constat, 
qucm cum Aureliano anno 400 p. Chr. gessit. Id apparet ex 
v. 7 seqq. • 

Libyae post proclia crimen 
Concidit Eoum rursusque oriente subacto 
Comule defcnsae surgunt Stilichone secures. 

Nam 'crimen Eoum' notat Eutropium eunucbum, qui a. 399 
p. Chr. consul fuit, el scditiouc per Tarbigilum sen Tribigildum 
in oriente conflata eodem anno occidit. Nec minus plane lib. II, 
v. 3 seqq. 'Quo tandem flexus trabcas auctore rogantes Induerit 
fastisque suum concesserit annum, Mitior incipiat (idibus iam 
Musa remissis* primum consulatum indicant. 

Librum II de consulatu Stilichonis aple cum primo cohae- 
rere ostendit iam initium 'Hactcnus annatae laudes'; nec dubi- 
tari potest, quin lib. I, v. 16 scq. 

Narrem iustifciam? resplendet gloria Martis. 
Armati referam vires? plus egit inermis 

librum secundum praemonstret et quasi praecinat. Manifcslum 
igitur est utrumque carmen ad Stilichonem de inito primo con- 
sulatu salutandum cditum esse sub finem, opinor, anui 399, cum 
Stilicho consul designatus esset. 

Quid vero de libro tcrtio de consulatu Stilichonis ex- 
istimandum? Quod Heinsio in altera recensione a. 1065 et 
Hurmanno 1 ) placuissc videmus, hoc carmen ad secundum con- 
sulatum Stilichonis (a. 405 p. Chr.) referendum esse, a vera 
ratione longe remotum est. Hecle Paul (Programm, Gross-Glo- 
gaviens. 1857, p. 16) (licit 'nihil continere carmen, quod ad 
annum 405 aple possit train; alia, quae pcrsuasum habeat, poe- 
lam silenlio non pressurum fuisse, plane reticeri*. Nec est, quod 
interrogans 'Num poetam omnes Stilichonis laudes adumbrantem 



1) Etiam Clintoni, attamen de re dubitanti, id placuit. 



XXVIII PRAEFATIO. 

obliturum fuissc ccnsebimus bellum Gcticum nuper confectum, 
cuius gloria reliquas res ab illo gestas superaret facile omnes?' 
obloquamur, praesertim cum primus consulatus Stilichonis in 
carmine non commemoretur, quod poeta sine dubio non omisisset, 
si carmen ad secundum consulatum rclatum voluisset. (Cf. De III 
cons. Hon. v. 1, de IV cons. Hon., v. l/v. 612; de VI cons. Hon. v. 659.) 
Certissimam denique rationem ad id quod volumus probandum 
suggcrit v. 6—7 'Venerare curulcm, Quae tibi restituit fasces'. 
Haec enim, cum Eutropius a. 399 consul fuerit, ad annum 400 
p. Chr. referri debent. 

Vcrumtamen ex eo, quod liber tertius de consulatu Stilichonis 
aeque ac primus ad primum Stilicbonis consulaUtm pertinct, non 
sequitur, ut eodem tempore confectus ct editus sit. Paul 1. c. p. 
17 id statuere videtur, el Koenigius (praefat. ad Claud, p. 45), 
qui tertium cum primo et secundo libro in unum quasi corpus 
coniungit in eorumque principio praefationem libri tertii poncn- 
dam esse censct, rem pro ccrta habet. Sed ex lib. II v. 406 seqq. 

Nunc te conspiciam castris permitte relictis, 
Mox et cum genero trabeis visura secundis, 

apparet librum secundum et, quod cum eo cohaeret, primum 
ante scriplum esse quam Stilicho Romam venit, eo tempore, quo 
Honorii impcratoris adventus exspectabatur. 

Interpretcs quidem omnes v. 407 ita accipiunt, quasi Clau- 
dianus cupierit Stilicbonem primo quoquc tempore itcrum con- 
sulem una cum Honorio socero fieri. Sed id, praeterquam quod 
ineptum essel his verbis 1 ) eoquc tempore alterius consulatus 
mentionem fieri, quo Stilicho in eo erat, ut primum consulatum 
iniret, (^laudianus omnino cuperc non potuil, quoniam unus con- 
sul in occidentali, alter in orieutali imperio creari solebat. Verba 
'trabeis seclrn(lis , significant loco allato 'consnlatu bonis 
auspiciis inito', versuumque sententia haec est 'nunc, cum 
consul designatus sis, nunc Romam secundis dis simul cum Honorio 
genero redibis*. 

Hanc spem ad irritum cecidisse intellegitur ex libro lertio, 
in quo nihil de Honorii adventu dictum est. Perspicuis verbis, 
<juae simul probant, versus allatos recte a nobis explicatos esse, 
Claudianus rem transigit carm. de sexto consulatu Honorii v. 366 
seqq. et v. 426 seqq. 



1) Hoc si voluisset, poeta dixisset ut de cons. Theod. v. 340. 



Digitized by Google 



PRAEFATIO. 



XXIX 



Numquam aliquid frustra per me voluisse dolebis, 
0 dea, nec legum fas est occurrere matri. 
Sed nec post Libyam (falsis ne perge querelis 
Incus arc tii os patriae mandata vocantis 
Sprevimus. Advectae tnisso Stilichone cnrules, 
Ut nostras tibi, Roma, vices pro principe consul 
Impleret generoque socer. Vidistis in illo 
Me quoque. 

Manifestum est librum III post librnm I et II eo tempore ediUim 
esse, quo Stilicho constilalus a. 400 p. Chr. in urbem 

Romatn invectus est, librum ,vcro I et II scriplos esse a. 399 
p. Chr., cum fore sperabant, ut Honorius una cum Stilichone 
Romam venire t. 

De coniungendis his libris in unum corpus et de prae- 
ponendis iis pracfatione libri HI eo minus cogitari potest, quod 
de reditu Stilichonis in urbem Romam, qui libro tertio, non 
primo aut secundo celebratur, in ea praefatione agitur. 

Magna dissensio de carmine, quod Claudianus de hello Gelico 
scripsit, inter viros doclos exorta est. Quam nuper Georgius 
Goetzius in Mas. Rlien. XXXI, p. 342—348 ila composuit, ut 
illud carmen anno 402 p. Chr. certis argumentis trihueret. Ne 
multa, ad accuralissimam Goetzii quaesliunculam viros doclos 
relegasse satis habeo. , 

Carmen de VI Honorii consulatu anno 404 p. Chr. edi- 
Uim est. 

Elegiam vero ad Floreulinum quendam, de qua supra actum 
est, si ea ad Stilichonem data est, poelam anno 405 p. Chr. 
composuisse constat, quo anno Stilicho Radagaisum apud Floren- 
tiam prorsus oppressit. 

Epithalamium Palladii et Celerinae quin Claudianus ante 
Stilichonis caedem fecerit, dubium vix est, quoniam hoc in car- 
mine Stilichonis nomen commemoralur. Praeterea, quod sciam, 
nihil de Palladii nupliis notum est. 

De raptu Proserpinae iam supra dixi prologum eius docere 
id carmen maturiori Claudiaui aetati trihuendum esse, fortasse 
igitur post panegyricos, quos manibus habemus, a poeta factum 
esse. Nam quomodo aliter accipi possit poetam se cum jiauta 
comparare, qui litbre relicto iam altum mare ingredi audeat, non 
intellect nr. 

Carmen de laude Serenae quando scriptum sit, did nequit, 
quoniam finis desideratur. We(lekindius vero, qui Claudianum 



XXX PRAEFATIO. 

in linguam vcrnaculam transtulit, vehementer erravit, quod, cum 
Theodosius magpua commemoretur, carmen hoc imperatore vivente 
scriptum esse contendit. Similiter Theodosius initio carminis de 
III consulatu Honorii introductus est, qtiamquam eum mortuuni 
iam esse eodein carmine conlirmatur. 

Neque certi quicquam hahemus, quod de tempore dicamus, 
quo Gigantomachiam Claudianus fecerit. Hoc carmen perfeelum 
olim fuisse indicare videtur fragmentum illud, de quo egimus in 
Mus. Khen. 1873, p. 293. Cf. quod affert Carolus Scheiikelius 
I. c. p. 34. Vir doctus eodem loco p. 33 praeterea lure docet 
non ad nostram Gigantomachiam pcrliuere ea, quae Claudianus 
praef. in VI cons. Hon. dixit 'Enceladus mihi carmen erat vinctus- 
que Typhoeus'. Nam hac in praefatione non de vero carmine 
poeta egit, sed de sonmio quodam, quo usus est ad Honorium 
ultra modum celehrandum. 

Minora rarmina, idyllia, epistulae, epigrammata, quae in 
editionibus leguutur, quando a poeta prolata sint, e|iistula ad Sere- 
nam excepta quam post nuptias scriptain esse in Aegyplo patet 
(cf. p. X), vix conicere possumus. At vero non erraveris carmina 
de Nilo et de Phoenice, quae carmina ad orientem spectant, nec 
minus ea quae scripta sunt ad Olybrium, Probinum, imprimis ad 
Gennadium (p. X), a Claudiano composita esse, cum iam in 
Aegypto moraretur. 

Consilio hoc loco de laudihus Herculis, de quibus nuper 
Baehrensius nonnulla protulit, nihil dico. Quomodo nunc de hoc 
carmine iudicem, alibi explicabo. Hie satis habeo de iis car- 
minibus egisse, quae certo ad Claudiani editionem pertinent. 



III. 

De libris raami scriptis et editionibus. 

Meam sententiam de Claudiani carminum historia et de co- 
dicibus manu scriptis, quibus nobis ea tradita sunt, nuper exposui 
in Museo Rhen. 1872, p. 291—304 et 1874, p. 1—25, dcinde 
in Ritschelii Actis I, p. 347 — 387. Quare infra ea tanlum attuli, 
quibus opus est, ut unusquisque huius Claudiani recensionis 
fundamenta et praesidia facile perspiciat. 

Longe optimus Claudiani emendationis fons est codex ille 
clarissimus a Gyraldo olim excussus, qui quod nunc abscond it us 



Digitized by Google 



PKAEFATIO. 



XXXI 



est, maxime nobis est querendum. Sed ne excerpta quidem, 
quae fecit Gyraldus, integra tradita sunt, postquam editio Aldina, 
quam vir doctus ex illo codice castigavit, in bibliolbeea patrmn 
societatis lesn Antverpianorum olim conservata cum aliis monasterii 
Hbris baslae subiecta est mense Maio anni Mix !( L\ \ I V ut cata- 
logus venditionis certissime testatur. In eo sub n. 2919 liber, 
de quo agitur, boc modo aflertur: * Claudia mis avec des notes 
manuscrUes Venet. apud Aldum in 8°\ Deinde vero ilia editio 
Claudiani abscondita est neque, quamquani diligenter ubique in- 
quisivi, mibi contigit, ut earn reperireui. Quare Gy raid in a ex- 
cerpta tairtum nobis nota sunt ex editionibus Claudiani, quas vir 
praeclarissimus Nicolaus Heinsius in medium protulit, qui nuni 
omnia quae exstabant excerpta nobiscum communieaverit, potest 
esse dubium; nam Clercq van Jever in apparatu critico post edi- 
tionem burmannianam expresso aliquoliens scripturas ex codice 
Gyraldino allulit, quas Heinsius in optima editione ami Mini 
parata non agnoscit. Quae quidem res Clercqii fortasse incuriae 
debetur, quare, ne in editione mea quidquam incerti proferreni, 
primam Heinsianam editionem solam secutus sum in Gyraldinis ex- 
cerptis enotandis. 

Eundem codicem fortasse vidit etiam Hosweidus, quern 
in epistula quadam scripsisse Barthius in adversariis, p. 789 
afllrmat: 'Epigrammate de quadriga marinorea pro vix omnino 
legendum vir ex veteri manuscripto, quo olim Girahlus usus est'; 
quae quidem scriptura cum scriptura codicis Gyraldini convenil 
neque vero minus cum scriptura aliorum librorum, ut buic rei, 
quae omnes post Heinsium editores fugerat, non multum tri- 
buerim. _ 

At maximi momenti erat, quod Heinsius alterum eumque 
pleniorem codicis absconditi fontem in lucem protulit. Haec sunt 
excerpta quae dicuntur Lucensia, quia is, qui fecit excerpta, 
ad lib. I in Ruf., v. 20 ipse ascripsit: hinc coepi conferre cum 
vetustissimo codice amrci cuiusdam Lucensis . geminis punctis . . 
(sid) notaturus . quo Wine emendubo. l ) Sunt vero ex eodem 
codice hausta, nude sua sumpsit Gyraldus, qua de re iam ac- 



1) Quae cum ita essent, iam Heinsius cum Langermanno Lucae, 
ut vetustissimum codicem investigarent, operam frustra dederunt, neque 
magis haec res mibi contigit, cum clarissimo viro Del Prete Lucentsi 
auctore tantum comperirem re vera bac in urbe olim Vetera Claudiani 
exemplaria exstitiase, ea vero dudum ad versa fortuna perdita esse. 



XXXII 



PRAEFATIO. 



curatius egi Quaest. crit. p. 15 seq. Ad haec praeeipue con- 
ferenda sunt, quae nuper exposui in Musco Rhcnano 1874, p. 
2 — 7 et in commentatione critira de codice Veronensi p. 46 seq. 
(Cf. infra p. XXXIII.) Hie sails habeo librum pretiosissimnm bre- 
viter infra descripsisse. 

Constant excerpta Lueensia ex duobus partibus multum inter 
se diversis. Prior particula legitur in margine vel inter lineas 
exemplaris cuiusdam editionis prineipis Viccntiae a. MCCCCLXXXII 
exrusae, quae nunc conservatur in bibliotbeca nationali (Maglia- 
becebiana) Florentina sub boc signo A. 4. 36. 

Altera particula, quae olim cum ilia editione coniuncta in 
bibliotbeca Medicea servabatur, eodem loco adbuc restat plut. 
XXXIII, cod. IX. Continet vero hie liber non singula excerpta 
ex carminibus Claudiani collecta, sed contra omnia poetae car- 
niina, quae in editione principe non leguntur, ex ordine eadem 
manu saeculi XV exeuntis, cui excerpta in editione principe dc- 
bentur, ab initio usque ad fincui accurate descripta. Sunt vero 
carmina ubique duabus columnis scripta, quarum singulae tricenos 
usque ad tricenos binos versus complectuntur, et incipiunt a 
clarissimo illo carminis, quod c Aetna' inscribitur, fragmento 
(v. 265—283, (cf. quae dixi in Friderici Ritschelii Actis I, p. 
354); secuntur D. XIII, LXXXV, LXXXI, LIV, LXXXVI, LXXVI1I, 
LXXXVII, LXIX, XLV, XC1I, XCI, LXXXIV, LXXIX, LXXXII, 
LXXXIX, XC, L, LI, XIJII, LII, LXXX, XXXIX, LXXIV, LXXXIII, 
XXX— XXXI (Palladii epitbalamium cum praefatione), XLIX, XLIV, 
XLVII, XLV111, XXIX (laus Serenae), XL, XCV, LVI, LVII, LVIII, 
LIX, LX, LXI, LXII, XLI, XLII, LIII, LXXV, LXXVI, LV, LXXII, 
LXXIII, LXX, XLVI, LXXVII, LXV1II, LXXXVIII, XXXVII (Gi- 
gantomacbia). l ) 

Alia cmendationis praesidia a me adbibita sunt haec: 

Codex Veronensis n. 163 formae minoris oblongae in 
bibliothcca capitulari eius urbis servatus, initio saeculi noni scri- 
ptus undeviccnis vel duodevicenis versibus per singulas paginas 
distributis. Cuius venerabilis vetustatis causa valde dcplorandum 
est, quod illc nunc misere mutilatus babctur nec minus a fronte 
quam in fine maxime decurtatus; deinde quod ipsae litterae tcm- 
porum iniuria ab initio potissimum ita evanuerunt, ut, cum am- 



1) Ubique mm sum in carminibus enumerandis numeriB Gesneria- 
nia, quos semper in editione mea uncis inclusos addidi, quoniam ctiam 
nunc sunt nsitatissimi. 



Digitized by Google 



J 



PRAEPATIO. XXXIII 

« 

monii hydrosulphurati aliusve medicament) usus non concederetur, 
multis locis summa oculorum contentione vix a me dignoscerentur. 
Nunc quidem qualtuor tantum fasciculis codex ille constat octona 
folia complectentibus, et praeterea tribus foliis singularibus, quae 
priorem particulam quinti fasciculi fuisse veri simile est. In- 
cipit autein primus ex illis fasciculus a versu 34 Claudiani 
idyllii quod Magnes inscribitur, n. XLVHI. Secuntur carmina n. 
XLV, L, LI, LII, XXXIX, LXXIV, LXXVII, XLVI, C, LXVIH, 
XLIII, XLI, XLH, XCV, XLIV, carmen de Phoenice quod vulgo 
Lactantio tribuitur, LXXXI, LXXVIH, XCII, XCI, LXXXIV, 
LXXIX, LXXXII, LXXXIX, XC, LXXX, XL, XXXVII (Giganto- 
machia), laudes Herculis 1 ), LXX1I, LXXIII, LXX, LV; deinde 
disticha Catonis hac inscriptione praemissa: IIVCP. DICTA MAHCI 
CATONIS AD FILIVM SVVM, de quibus accuratissime nuper egit 
C. Schenkelius, Zeitscbr. Oest. Gymn. 1873, p. 485—499. De toto 
vero codice copiose primus ipse scripsi in libello ad philologos 
Germaniae Lipsiae congregates salutandos anno 1872 edito, qui 
inscriptus est: De Claudiani codice Veronae nuper reperto 
commentatio critica Luuovici Jeep. Cf. quae dixi in Museo 
Rbenano 1873, p. 293 seq. et p. 296 seq.; ibid. 1874, p. 2. 

Codex Vaticanus N. 2809, membranaceus formae octonariae. 
Constat hie codex ex tribus partibus, in quarum prima, saeculo 
XI scripta, haec carmina eo, quo enumerabimus, ordine continen- 
tur: Fescennina de nuptiis Honorii et Mariae (XI — XIV), libri in 
Rufinum 2 ), cum praefatione uterque (II— V), epithalamium Honorii 
rum parte praefationis [v. 17—22] (IX— X), de bello Gildonico 3 ) 
(XV) tres de Stilichonis consulatu libri, quorum tertio praefatio 
praefixa est (XXI— XXIV), liber de VI consulatu Honorii cum 



1) Cf. Rivista di Filologia 1873. p. 405: L. Jeep, 'L'autore del 
poema laudes Herculis'. 

2) In libro I post versum 159 lacuna exstat usque ad versum 
215, ea tamen expletur folio membranaceo infixo, in cuius priore 
pagina versus, qui deerant, descripti erant manu prima eique simul 
cum ipBO versu 216, qui primus versus est post lacunam. In altera 
vero illius folii pagina sub inscriptione f ordo librorum' singulorum 
carminum initia deinceps enumerantur ea serie, qua leguutur in re- 
centiore recensione. Deest vero etiam postremus versus libri secundi; 
is autem versus (v. 526), qui huic antecedit, sine lacunae specie statim 
excipitur a sex ultimis versibus praefationis in epithalamium Honorii. 

3) In hoc carmine locus deest, qui exstat inde a versu 420 -446: 
is tamen additus est in margine litteris minusculis eiusdem aetatis. 

Claud. Carm. C 



PRAEFATIO. 



praefatione (XXVII —XXVIII). Turn secuntur mulla carmina mi- 
nora n. XXXIX, MI, XLIV, XLVIII, XLIX, XLVII, LXXIV, 
XXXVII (Gigantomachia), X C V, LI, LX X V, LXX VI, LXXX VIII, 
LXXVII, LI II, cui epigrammati hie versus praefixus est sub 
titulo f de dulcio': t Nec(areo muro (Juices cinguntur harenae* 
n. XLVI, XL, LXX, LXXI, LV, LXXII, LXXIII. Iam vcro 
denuo nonuulla carmina secuntur maiora, la us Serenae (u. XXIX) 
epislulae ad Olybriuni ct ad Probinum (n. XXXIX), car- 
men de Theodori consulatu, cui praefatio addita est (XVI — 
XVII), Iibri in Eutropium, cuius alterius praefatio Miber se- 
cundus* dicitur, cum iste secundus liber 'tertius' nominetur (XVIII 
— XX). Deinde sequitur epithalamium Laurentii (cf. Riese anth. 
lat. N. 742) et carmen n. LXVIII, quod excipitur a duohus parvu- 
lis earminibus, quae inscripta sunt Me Liberalibus, laus Martis, 
de Iunonalibus , (ef. Riese anth. lat. 751, 740, 750). Secuntur 
carmina LM, LVII, LVIII, LXII, LIX, LX, LXI, epithala- 
mium Palladii cum prafatione (n. XXX et XXXI), n. XCIII, 
XCIV. Postremo subscriptum est: 'Explicit de aquila incipit de 
hello Pollenlino': quibus verbis ea particula codicis finitur, quae 
saeculo XI scripta est, ita ut in hac postrema pagina pauci tan- 
turn versus legantur. Hinc vero, id quod maximi est momenti, 
apparet codicem V nou, ut Heinsius coniecisse videlur (praef. 
ap. Rurm. p. 22), esse mutUatum librum, qui olim plura Clau- 
diani carmina complexus sit, sed imperfectum. (Cf. L. Jeep, 
Quaest. crit. cet. p. 7 seq.). In hoc codice multis locis mem- 
brana laesa saeculo XV, ut mihi videlur ex membranac ratio no, 
reparala est, id quod unique in apparalu critico accurate notavi. 
Quae deerant verba manu ista recentiorc anliquam imilata resti- 
tnta sunt. 

Iam vero incipit altera codicis particula manu saeculi XV 
in membranis scripta, in qua inscriptionibus omissis conlinentur 
carmina in consulalum Olybrii et Pr<|bini (I), de III et IV Ilo- 
norii consulatu, quorum priori praetixa est praefatio (VI — VIII), 
denuo Fescennina, carmen de hello (ietico prooemio oinisso (XXVI). 
Deinde uno folio vacuo relicto alia et deleriore saeculi XV ex- 
euntia manu additi sunt Ires de raptu Proserpinae Iibri, quorum 
tertio quoque praefatio praefixa est, quae in editionibus ante li- 
brum de VI Honorii consulatu legitur. ((X Ritschelii Ada I, p.382.) 1 ) 



1) Ex hoc codice Vaticano descriptus est codex Vatican us n. 
1660 meuibranaceus, saec. XV. Cf. Ritschelii Acta I, p. 352. 



Digitized by Google 



PRAEFATIO. XXXV 

Codex A mbrosianus M. 9 sup., membranaceus formac octo- 
nariae, saeculo XIII exaratus est et constat duabus partibus plane 
inter se diversis eamque ob can sum accnratissimc secernendis. 
Prior pars continet maiora Clandiani carmina hoc ordine: libros 
in Ruhnum, carmen de hello Gildonico, libros in Entropium, 
Fescennina, epithalaminm Honorii, carmina de III et IV Honorii 
consulate, de Theodori consulatu, ties libros de consulatn Sti- 
KchonJs (in his versus qui sunt I, 152 — II, 320 distnrbatis fasci- 
cnlis cxciderunt), carmina de VI Honorii consnlatn, de bello 
Getico, (in quo post versnm 289 ei versus secnntnr, qui in lau- 
dibus Stilichonis omissi erant). Hie prior codicis pars finitur. 
Subsc rip turn est: * Explicit de (Hull's theodosiorum honor i et stili- 
ronis. andreas scripsit qui prosper a queque dies sit* Deinde 
dimidia pagina vacua relicta in novo fasciculo incipit altera libri 
pars eodem saeculo manuque priori simillima exarata. Qua in 
parte altera carmina hoc ordine leguntur, accuratissime fere illo 
quidem cum eo. qui codicis Vaticani proprius est, conveniente: 
n. XL, XXIX (laus Serenae), XXXIX, LH, XLIV, XLVIII, XLIX, 
XLVII, LXXIV, XXXVII, XCV, LI, LXXV, LXXVI, LXXXVIH, 
LXXVII, LI II, turn versus ille *nectareo muro dulces cinguntur 
hurenae\ XLVI, LXX, LXXI, LV, LXXII, LXXIII, XLI, XLII, epi- 
thalaminm Laurentii, LXVIIl, de Liberalibus, laus Martis, 1 ) LVI, 
LVn, LVIII, LXn, LIX, LX, LXI, XXX, XXXI (epithalaminm 
Palladii cum praefatione), XCIII, XCIV, LXXXIII, LXXX, XLIH, 
LXXXV, LXXXI, LIV, LXXXVI, LXXVIII, LXXXVII, LXIX, XLV, 
XCII, XCI, LXXXIV, LXXiX, LXXXH, LXXXIX, XC, L. Secnn- 
tnr nonnulla aliorum scriptorum opera diversis manibus exarata. 

Codex Bruxellensis n. 5381, membranaceus formae octo- 
nariae, complectilur fol. 41 b — 91 a manu saeculi XI exarata haec 
carmina: libros in Rulinum utrumque cum praefatione (II — V), 
in Eutropium (XVIII— XX), de bello C.elico (XXV — XXVI) et 
Gildonico (XV). Cf. quae dixi in Museo Rhenano 1873, p. 295 
et 1874, p. 2, practerea Ritschelii Acta I, p. 379. 

Codex Monaccnsis la t. n. 6292, membranaceus, (olim codex 
Frisingensis n. 92), qui excerpta Clandiani manu saeculi XI 
xlesrripta fol. HG tt — 117* continet. Cf. quae de hoc libro in 
Museo Rhenano 1873, p. 74 seq. exposui. Est vero idem co- 
dex, in quo exslant celeberrima ilia Publilii Syri et Tibulli ex- 
cerpta. 



1) De Iunonalibna deest in hoc codice, Bed lacuna relicta est. 

' c* 



Di 



XXXVI PRAEFATIO. 

Codex Laurentianus n. 250, membranaceus, saec. XIII in- 
euntis, olim in conveotu Sancti Marci Florentiae, quo pervenit 
de hereditate Nicolai Niccoli, "quod nos docet libri inscriplio. 
Egi hoc de codice in Museo Rhenano, 1874, p. 9. (Cf Mus. 
Rhen. 1873, p. 294). Continet vero carmina hoe ordine: libros 
in Rufinum utrumque cum praefatione (II— V), Fescennina (XI 
— XIV), epithalamium de nuptiis Honorii cum praefatione (IX 
—X), carmen de bello Gildonico (XV), libros de Stilichonis con- 
sulatu, quorum tertius praefationem prae se fert (XXI — XXIV), 
carmen de VI consulatu Honorii cum praefatione (XXVII— XXVIII), 
carmina in Eutropium cum praefatione ante librum secundum 
(XVIII — XX), de III consulatu Honorii cum praefatione (VI— VII) 
et de IV consulatu eiusdem (VIII), de consulatu Theodori cum 
praefatione (XVI — XVII). Secuntur multa carmina minora: LVI, 
LVII, LVIII, LIX, LX, LXI, LXH, XLI, XLII, LIII, LXXV, LXXM, 
LY, LXXII, LXXIH, LXX, LXXVI, LXXVH, LXVIII, XXXVII (Gi- 
gantomachia), XCII, XCI, LXXXIV, XXXIX, LII, XXXXIV, XXXXVIII, 
carmen de bello Getico cum praefatione (XXV — XXVI), XCV, 
XXXX, laus Serenae (XXIX), LXXXV, LIV, LXXXVI, LXXV1II, 
LXXXVII, LXIX, XLV, LXXIX, LXXXII, LXXXIX, XC, L, LI, 
XLHI, LXXX, LXXIV, LXXXIII, epithalamium Palladii cum prae- 
fatione (XXX— XXXI), XLIX, XLMI, libri de raptu Proscrpinae. ') 

Codex Vossiauus n. 294, membranaceus formae octonariae, 
saec. XIII ineunte descriptus (cf. (juaest. critt. p. 11), qui 
carmina hoc ordine continet: duos in Rufinum libros, quorum 
alter praefatione caret (II, III, V), carmen in Olybrii et Probini 
consulatuin (I), carmina de tertio Honorii consulatu cum prae- 
fatione, de quarto eiusdem consulatu (VI— VIII), Fescennina (XI 
— XIV), epithalamium Honorii cum praefatione (IX — X), carmen 
de Manlii Theodori consulatu cum praefatione (XVI — XVII), de 
bello Gildonico (XV), libros in Eutropium, quorum alter habet 
praefationem (XVIII — XX), ties de Stilichonis consulatu libros, 
quorum tertio praefatio pracfixa est (XXI — XXIV), carmen de bello 
Getico cum praefatione (XXV — XXVI), de VI consulatu Honorii 
cum praefatione (XXVII -XXVIII)/) XIII iterum, LXXXV, LXXXI, 

1) Totus codex in libros diviBus est ita, ut maiora carmina titu- 
los prae se ferant 'liber primus, liber secundus cet.' usque ad 'librum 
decimum quartum', id quod facile singulis locis perspexeris ex appa- 
ratu critico. Carmen de raptu Proserpinae huius enumerationis expers 
eat neque habet libri numerum. , 

2) Hie manu recentiore subscription est: 



Digitized by Google 



PRAEFATIO. 



XXXVII 



LIV, LXXXVI, LXXVIII, LXXXVfl, LXIX, XLY, XCII, XCI, 
LXXXIV, LXXIX, LXXXII, LXXXIX, XC, L, LI, XLIII, Lll, 
LXXX, XXXIX, LXXIV, LXXXIll, epilhalamium Palladii rum 
praefatione (XXX— XXXI), XLIX, XLIV, XLVII, XLVIII, laudem 
Serenae (XXIX), XL, XCV, LVI, LYH, LVHI, UX, LX, LXI, LXII, 
XLI, XLII, LIII, LXXV, LXXVI, LV, LXXII, LXXHI, LXX, XLVI, 
LXXVII, LXVIII, Gigantomachiam (XXXVII), Iihros de raptu Pro- 
serpinae. 

Codex Sangallensis n. 273, membranaceus, saec. IX exaralus, 
lit testatur Carolus Schenkelius, qui hunc codieem post Heinsium 
dentio in Claudiani iisum accurate excussil. (Cf. Acta acad. Vindobon. 
1863, p. 35.) Hie liber continet p. 45—47 Claudiani Giganto- 
machiam. Ipse de codicis auctoritate egi in Museo Rhenano 1873, 
p. 293 et 1874, p. 2 et 8 seq. 

Codex Reginensis n. 123, niembr. saec. XI, in quo, ut 
mecum benigne nuper comnumicavit Alexander Riese, carmen 
Claudiani de Nilo legitur fol. 140 b . Olim hie codex me fugerat, 
quamquam eum notavit Refhmanuus in Pertzii arch. 

Codex Vossianus fol. Ill membr. saec. IX Ausonium con 
linens praebet fol. 38 priorem partem (v. 1 — 10) praefalionis 
(Claudiani carminis de VI Honorii consulatu, quos versus ex hoc 
libro in anthologia Iatiua (II, p. 105, n. 652) olim edidit Alexan- 
der Riese. 

Haec sunt subsidia, quae ex codicum farragine ad Claudiani 
panegyricos, quibus minora carmina addenda sunt, emendandos 
non sine multo labore secrevi; nam memoria tenendum est, ut 
in Ritschelii Actis I. c. accuralius demonstravi, carminis de ra- 
ptu Proserpinac emendalionem prorsus esse divcrsam ah emen- 
dandi ratione, quam in aliis Claudiani carminibus sequi debemus. 

Sunt vero panegyricorum, inter quos unus ille de Olybrii et 
Probini consulatu in plerisque omissus separatim traetandus est, 
minorumque carminum codices hoc modo discernendi. 

Ad primam optimamque codicum classem referendi sunt co- 
ilex Veronensis et Gy raid in us, qui notus nobis est duplici Gy- 
raldi ipsius el eius cura, qui excerpta LuCensia quae dicuntur 
fecit. Quare utriusque libri scripturac eximia diligentia ubique 



protulit in lumen auctoris ntcunque volumen 
quid libct intactum ducens gaufredus in actum. 

Deinde decern venuum spatio relicto altera codicis particula incipit 

eadem manu exarata et ex eodem codice hausta. . 



XXXVIII 



rRAEFATIO. 



sunt examinandae nequc, ut prius saepe in editionibus factum 
est, eorum auctoritas aliis temcrc postponenda. 

Alteri classi, ei quidem iam minus integrae, at Veronensi 
fragmcnlo et excerptis illis clarissimis mullo plcniori Vatica- 
mini ct Ambrosianuni codices supra allatos trihuinius. Nequc 
vein iilnrum libroruni nihil hoc loco respicimus nisi Vaticani pri- 
orem partem, quae manu undecimi sacculi scripta est, et poste- 
riorem Amhrosiani, quae ex eodem codice fluxit, nude Vaticaims 
descriptus est, et a carmine n. XL incipit. 

Inter has duas classes locum habuisse videlur is codex, ex 
quo fragmentum Giganlomachiae in libro Sangallensi conservatuni 
fluxit (cf. L supra c), lit meliorem Claudiani recensionein quam 
codex Vaticanus ct Ambrosianus complecteretur, sed deteriorejn 
quam Veronensis et Gyraldinus. 

Ex recensione, quae Sangallensi fragmento repracsentatur, 
tertia, quam habemus, codicum classis paulatim exorta est; ex 
cuius classis codicum numero non nimis magno codicem Bruxel- 
lensem, Mouaeenscm, in quo excerpla, quae ex eodem loute, 
unde Bruxellcnsis liber haustus est, fluxerunt, contiiientur, Lau- 
rentianum n. 250 oplimos elegimus. 

Quartam classem innumerabilcs fere codices recenliores, quos 
breviter dicimus, complent, quorum unius Vossiani supra de- 
scripti scripturas in apparatum criticum recepi, ne cui dubiuin 
esset, qualis eius se haberct classis ratio, neve quis putarel a 
me temere «*< liquid praeterilum esse, quod fortasse Claudiani 
emendationi usum ferret. 

Ad primum Claudiani in Olybrii el Probiui fratrum con- 
sulatum panegyricum emendandum, qui nunc in plerisque libris 
manu scriptis non legitur, 1 ) praeter pauca excerpla Cyraldiua et 
praeler codicem Vaticanum n. 294, qui hoc in carmine optimus 
pulandus est, adhibui cos, qui infra allati sunt, libros manu scriptos. 

Codex Mediceus pint. XXXIII. cod. 4, membr. in 8 V0 , saec. 
XIII scriptus, de quo vide Bandini cat. cod. latin. II, p. 79 seq. 
et quae ego exposui in Bilschelii Actis I, p. 349 seq. et 
356. Continet vero Carolina hoc ordine: libros in Buflnum, de 
111 et IV Honorii consulatu, Fescennina, epilhalamium Honorii, 
carmina de considatu Theodori, de bello Gildonico, in Eutropium 
(lib. 1 et II), de consulatu Stilichonis (lib. I — III), de bello Ge- 



1) Vide, quae exposui in museo Rhenano XXX, p. 13 et codices, 
quos infra enumcravi. 



PRAEFATIO. 



XXXIX 



tjco, de VI consulatu Honorii, epistolam ad Serenam, de laude 
Serenae, deindc nonmillis omissis alia carmina eodom fere online 
secuntur, quo descripta sunt in codice Vossiano n. 294. Post 
Gigantomachiam addita sunt carinina in eonsulatum Olybrii et 
Probini et libri de raptu Proserpinae. 

CodcxFlorentinus n.l44(cl.VII), in bibliotheca nationali nunc 
conservatus, membranaceus in 8 vo , saec XIII exeunle descriptiis 
complectitur carinina hoc ordine: libros in Rufimim, de III et IV 
consulatu Honorii, de consulatu Theodori, Fescennina, epithala- 
mium Honorii, de hello Gildonico, libros tres de consulatu Stili- 
chonis, de VI consulatu Honorii, libros duo in Hull-opium, de 
bello Getico; deinde spatium (pialtuordecim versuum vacuum re- 
lictum est, post <piod manu prima exaratum legitur carmen in 
Olybrii et Probini eonsulatum. In fine hnius libri lineola facta 
eariem manu, ea vero iam celerius currente, descripta sunt car- 
inina n. XCV et LXXVII. Codex idem videlur, quem Heinsius 
Pricaeanum nominavil, cum alii sex argumeutis, turn quod in prima 
pagina adhuc legimus: loanncs Priceus emi Genev^ 1632. 

Codex Lcidensis n. 116, membranaceus, in 8 vo , saec. XIII 
exeunte descriptiis conlinct carmina codem ordine, quo Vossianus 
ii. 204; sed inter primum et secundum in Eutropium librum 
carmen in Olybrii et Probini eonsulatum interpositum est; finitur 
iam carmine de bello Getico. Cf. Catalog, a. 1716 edit. 

Codex Farnesianus (nunc Neapolitanus) IV. E. 47, 
membranaceus in 8 vo , saec. XIII scriptus carmina eodem, quo 
Vossianus it 294, ordine complectitur, sed iam finitur carmine 
de VI Honorii consulatu. Turn manus receutissima carmen, quod 
inscribitur Paschale (n. XCV), adiecit. Praeterea in hoc libro 
exstat Gualteri Alexandreis. 

Carmina de tcrtio et quarto Honorii consulatu, quae in om- 
nibus codicibus melioris notae, quos attnlimus supra, desiderantur, 
ex excerptis Gyraldinis et Lucensibus atque ex Laurentiano n. 
250 et Vossiano n. 294 codicibus solis cmendavi, cum vidissem 
lotam quartam codicum classcm in illis carminihus nihil habere, 
quod iiioruni auctoritatem superaret. 

In Iranscursu commemoro excerpta quae dicuntur Gudiana; 
ea adhuc exstant in editionc Basileac a. 1534 prolata, nunc in 
bihliolheca Gotlingensi conservata. Hasce schedas, quas iam Hein- 
sius minoris olim aestimavit quam Gesnerus, qui eas in apparatum 
criticum suae cditionis recepit (cf. proleg. p. XXX), prorsus 
nullius momeiili esse ad Claudianum emendandum diligenter ex- 



Digitized by Google 



XL 



PRAKFATIO. 



posui in Museo Rbenano vol. XXX, p. 7 seq. et in praefatione 
meae editionis carminis de raptu Proserpinac p. XVI seq., nbi 
fata enarravi, quibtis excerpta ista olim usa sunt. 

Iam vero ut quisquc videat, qnot codices exploraverimus, 
ad enumerationem librorum accedamus, qnos Parisiensibus aliisqne 
paucis exceptis ipse olim cxcussi et in certas classes distribui. 

Ad secnndam 'classem pertinet codex Vaticanus n. 1660, 
membranaccus, in folio sacc. XV incnnte exaratns, (pii accnratum 
apographon praebet Vattcani n. 2800. Cf. Hitschelii Acta I, p. 352 
et Mus. Hhcn. XXX, p. 22. 

Vestigia recension is , quam terlia codicum classe circum- 
scripsimns, prae sc ferunt hi Ubri: 

Codex Gndianus n. 220, meinbranaceus in 8 yo , saec. XIII 
exennte dcjscriptus. Cf. Quaest. crit. p. 9, Mns. Rlien. XXX, p. 
9 seq. 

Codex Urbinas n. 657, membranacens saec. XV exaratns. 
Videtnr esse ex Lanrcntiano n. 250 deseriptus. Cf. Hitschelii 
Acta I, p. 350. 

Codex Pari si nus Iat. n. 8205 (olim Colhertinns n. 4054), 
membranacens, saec. XIII exaratns, quern in mcum usiun doctis- 
simus vir Maxim ilia nus Hon no I inspexit et excerpsit. Continet 
vero hie liber praeter panegyricos *) minora carmiua el raptum 
Proserpinac, de quo infra egimus. Magis quam dudianus men- 
tern noslram attrahit, quod transitum a classe tertia ad quartam 
illustrat, eadem praefatione turn ante librum secundum in Rufinum 
posita, turn ante carmen de hello Gildoniro. Transitus speriem habent 
etiam codicis scripturae. Vein I in praefatione modo landata, quo 
loco primum legitur, servatur v. 12 c Et geticam'; uhi vero altero 
loco exstat, idem locus iam corruptus est in r Gildonis\ In lihro 
secundo in Rufinum v. 63 hahemns 'pernit spectacula* (m. // 
add. I/IIII amina), v. 135 'columpnis', at vero v. 22 iam 'remittal' 
pro 'resolvat', v. 71 f Preceptis', v. 103 Hranquilla in pace Ioca- 
tis', v. 187 'classes' (pro f caedes'), quod exorlum esse ex Vlades' 
in omnibus deterioribus tradilum per se patet; earn scripturam 
etiam hie addidit manus II. 



1) Leguntur hoc ordine: libri in Runnnm, do bcllo Gild., Fes- 
cennina, Epith. Honorii, do III et IV consalatu Honorii, de consulate 
Theodori, de consulatu Stilichonis libri, de VI consulalu Honorii, de 
bello Gelico, in Eutropium libri. 



Digitized by Google 



.PRAEFATIO. 



XLI 



Nonnulla vestigia eiusdeni classis sive in carminum serie sive 
in singulis scripluris scrvaverunt etiam Iii codices, qui iani multn 
magis ad deleriorem quarlam codicum seriem incliuanl: 

Codex Riccardianus n. 718, membranaceus , saec. XV 
scriptus. 

Codex Mediceus pi. XXXIII. cod. 5, membranaceus, saec. 
XIII scriptus. 

Codex Mediceus pi. XXXIII. cod. 7, chartareus, saec. XV 
scriptus. 

Codex Vaticanus n. 5157, membranaceus, saec. XIV scriptus. 
De quibus codicibus vide, quae dixi Mus. Rhen. XXX, p. 
21 seq. 

Faucis locis eliam Codex Patavinus membranaceus, saec. XIII 
exaratus (cf. 1. c. p. 24), Jerliam classein referl, quamquain in 
carminum ordine et longe plurimis leclionibus cum codicibus 
quartae classis accurate convcnit. Omnino in quinque libris, quos 
postremo loco enumeravi, rarae vetustioris recensionis scripturae 
certa artioris hac cum recensione coniunctionis indicia plerumque 
haberi non possunt; eae potius correcturae sunt, quas librarii 
in Pontes, unde hauserunt, ex meliore quodam codice sparsim 
in suos libros transtulerunt. Quae cum ita sint, turn codices 
modo commemoratos turn alios paucos, qui hie illic cum mclioris 
classis scripturis fortuito conveniant, lotos quartae classi attri- 
buere maluimus. 

Primum hoc perlinet ad codicem Vindobonensem n. 3246 
(cf. Endlichcr cat. codd. bib!, palat. Vind.), saeculo XV descriptum, 
ab liartelio viro doclissimo in meum usum benigne inspectum (cf. 1. 
r. p. 14 et 18), ncc non ad librum membranaceum Parisinum, (olim 
Telleriano-Remensem) n. 703(3'), saec. XIV conscriptum, ex quo 
multa mecum communicavit Maximilianus Bonnet. In eo carmina 
ordine quartae classis leguntur; secuntur pauca saltern scriptura- 
rum exempla, quae olim in promptu non erant (vide I. c. p. 21), 
ut errorem olim ignoranlia mea exortum corrigam: carmen se- 
cundum in Rufinum v. 135 'columpnis', v. 433 r flagrant' (in 
— . 

1) Contincntur carmina hoc ordine: duo libri in Rufinum (secundus 
sine praefatione), de bello Gildon. (cum praefatione), libri in Kutropium, 
Fescennina, Epithalamium Honorii, de III et IV consulatu Honorii, de 
conBulatu Theodori, de consulatu StilichoniB, do VI consulatu Honorii, 
de bello Getico. — Ccterum in muliiB codicibus infra collatis etiam 
aliorum ecriptorum opera exstant, de quibus ubique nihil dixi. 



Digitized by Google 



XLU 



FRAEFATIO. . 



marg. m. 11 add. c certaiit'). Alia omnia accuratissime cum libris 
quartae classis conveiiiunt. 

Hie quoquc codex Parisinus lat. n. 18552 commemoretur, 
membranaceus, saec. XIII scriptus. Erat is liber olim in biblio- 
theca ecclesiae Nolre-Dame et in primo folio nomine *Ant. Loisef 
ornatus est. quare puto eum codicem Oiselianum esse, quo usus 
est Heinsius. Conlinet vero maiora carmiua et pleraque minora, 
inter quae de bello Gelico carmen intcrieclum est, prorsus eo- 
dem ordine, quo ea conlinet Laurentianus n. 250. Et profeclo 
quamquam praefationc quoquc ante bellum Gildonicum tralata 
quartae classi lotus tribuendus est, lamen vestigia vetustioris re- 
censionis liic illic non desuut. Velul in carmine in Rufinum II, v. 
433 'flagrant' servalum est. (Cf. Degen, progr. Rogasen. a. 1870, 
p. 17 et ibid. a. 1874, p. 5.) 

Sed haec bactenus. Nc quis, qui parvulos libellos, quos de 
emendationc Ckuuliani olim composui, manibus non habuit, funda- 
mentorum huius novae recensionis Claudiani ignarus maneat neve 
denuo fruslra adeat emendaiionis fontes dudum exhaustos, infra 
codices quartae classis a me adbibitos ita adnotavimus, ut de 
recensionis subsidiis ab amicis nuper missis, de quibus nondum 
alibi egi, pauca accuratiora adderem. 

Codex Parisinus 1 ) lat. n. 8071), membranaceous, saec. XIII 
scriptus; Continet maiora carmiua eo ordine, quo usus Parisinus 
n. 7936; accedunt minora. 

Codex Parisinus lat. n. 8080 (olim Tellcriano-Remensis), 
membranaceus, saec. 'XIII scriptus. Compleclitur maiora carmina 
ordine modo sub cod. n. 8070 allato, pauca minora et raptum 
Proserpinae, de quo infra dispulabimus. 

Codex Parisinus lat. n. 8081, chartaceus, saec. XV scriptus 
vel potius, ut putat Maximilianus Bonnet, saec. XVI. Continet car- 
mina maiora ordine modo allato; accedunt libri de raptu Proser- 
pinae, de quo infra, et Phoenix v. 1 — 68. 

Codex Parisinus lat. n. 8082, membranaceus, saec. XIII 
exaratus. Continet Raptum Proserpinae, de quo infra, deinde 
carmiua maiora ordine supra notato. 

Codex Parisinus lat. n. 5719 (olim Colbertinus), membrana- 
ceus, saec. XIV scriptus. Conlinet maiora et minora carmina 



1) 0 alios codices praeclara liberalitate in meum usum inbpexit, 
excerpsit, contulit Maximilianus Bonnet nunc ParisienBis. 



Digitized by Google 



PRAEFATIO. 



XL11I 



online codicis Laurenliani n. 250, scd in singulis scripturis pror- 
sus cum libris detcrioris elassis conscntit. 

Codex Parisinus lat. n. 8206 (fol. 1 nolalum *Claudii Pn- 
teani'), membranaceus, saec. XIII scriptus. Conlinet maiora eo or- 
dine, quo usus est Parisinus n. 7936, deinde minora carmiria et 
raplum Proserpinae, de quo quae infra diximus vide. 

Codex Parisinus lat. n. 18551, meinbranaceus, saec. XIII 
scriptus, initio vario modo decurtalus. Hie liber maiora carmina 
usque ad belli Getici v. 367 finci.J, line nunc absciso, id quod 
index sequentis quatcrnionis in inferiore pagkiae parte 'dum mar- 
rent' nos docet, ordine supra modo laudato continet. 

Codex Parisinus lat. n. 2908 (olim Colberlinus), mein- 
branaceus, saec. XIV scriptus. Continet liber maiora carmina 
eo ordine, quo Parisinus n. 7936, deinde minora nonnulla. 

Quam rede de illis codicibus iudicavcrimus ««os detcrrimae 
classi Iribuentes, facile apparel ex eo, qui sequitur, nonnullarum 
variarum lectiouum conspectu, quem quaeso cum meae edilionis 
apparatu critico ipse compares. Praefatio ante libruni II if i Ru- 
linum nequc ante bellum Gildonicum n. 8079 || Praefatio anle 
bellum Gildonicum neque ante librum secundum in Itufinum 
n. 8080, 8081, 8082, 5719, 8296, 18551, 290S || Praef. v. 12 
Gildonis n. 8079, 8080, 8081, 8082, 5719, 8296, 2908 Gil- 
donis, in marg. vel Et geticam n. 18551 In Huf. II, v. 22 re- 
mittal n. 8079, 8080, 8081, 8082, 5719, 8296, 2908 v. 63 
special certamina n. 8080 || cernit cerlamina n. 8079, 8081, 
8082, 5719, 8296, 2908 l| v. 71 Pcipitis n. 8080 || Praeceptis 
n. 8079, 8081, 8082, 5719, 8296, 2908. v. 103 tranquilla in 
pace localis n. 8080, 8081, 8082, 5719, 2908 tranquilla in 
parte locatis n. 8079, trainpiilla in pace locuatis, superset', vel 
relictis n. 8296 v. 135 metallis n. 8079, 8080, 8081, 8082, 
5719, 2908 l| metallis, superscr. vel columpnis n. 8296. v. 187 
clades n. 8079, 8080, 8081, 8082, 5719, 8296, 2908 jl v. 342 
Inscribi n. 8079, 8080, 8081, 8082, 5719, 8296, 18551, 2908 j 
v. 433 cerlant n. 8079, 8080, 8081, 8082, 5719, 8296, 2908, 
hoc verbum abscisum in 18551. 

Iam vcro ad eos codices pervenimus, in quibus excerpta 
qnaedam ex Claudiani carminibus conscripta sunt, ad quae olim 
viros doctOfl iam Meynckius advertcrat in Museo Hhenano. 
Quorum librorum Maximilianus Bonnet non nn»do accuratam de- 
scriptionem et collalionem liberalissime nuper mini Luletia Pari- 
siorum trausmisit, sed eliam eorum auctorilalem summa cum 



XLIV PRAEFATIO. 

diligcntia recensuit, ut nihil vix mihi relinquatur, nisi nt viri 
docti litteras typis exprimendas curem. 

Duo sunt codices manu scripti, qui potissimum hoc loco com- 
mcmoratione digni sunt. Primus est codex Par is in us n. 7647 
(olim Colbertinus), qui nomen *Jac. Aug. Thumif fert, membrana- 
ceus, saec. XIII scriptus; alter codex Parisinus lat. n. 17003 
(ex ecclcsia Notre -Dame) membrauaceus, saec. XIII exaratus. 
Prior codex continet excerpta ex omnibus fere Claudiani carmini- 
bus sumpla, eodem ordine, quo maiora carmina ill nntur in Pari- 
sino libro n. 7036. Omnia vero apertam deterioris classis notam 
prae se ferunt, id quod facile intellexeris ex iis, quas infra sub- 
iecimus, excerptorum scripturis a nostra editione discrcpantibus, 1 ) 
qui conspectus complectitur In Rufin. I, v. 25—117. 



Editio Excerpta 
Alecto } Allecto 



v. 26 
v. 41 

v. 43 turn tunc 

v. 48 Quo Quo ex Que corr. 

v. 40 cingimur accingimur 

v. 50 nimis ignavae quas lup-lnimium segnes eclos quas Iu- 

piter arcet Olympo j piter arcet Olympo. 

v. 51 Theudosius Theodosius 

v. 55 dilapsa delapsa 

v. 62 cupio cupido 

■ t 

v. 64 fluvios ruptis immittere fluvios rupiti immitere 

v. 65 vexere laxare 

v. 60 Ditis Dictis 

v. 78 Inlicitumue Illicitumque 

■ 

patrius quem palrii^qm (e altera manus [?] 

add.) 

v. 70 dedcrit (ex corr. pro de- dederint fratres 
derat) fratcr 

v. 80 legitttr h. I. h. I. omissus est 

v. 82 Agamemnonios Hagamannonios 
v. 84 Oedipoden Edipodem 

twit 

y. 86 o sociae -os ame (sic ex corr. alt. m.) 



1) Orthographies pleramque negleximus. 



Digitized by Google 



PRAEFATIO. XLV 
Editio Excerpta 

D 

v. 87 est nee posse est, posse 

v. 88 Si libet Si placet 

v. 91 Acribus Euxini Acrius arpiis 

v. 97 Meque etiam tradente do- Me tradente dolos gestus 
los 

v. 98 sensusque vultusque 

v. 101 Tarjesiacis Tarchesiacis 

v. 101 satiaret saciaret 

v. 103 exhauserit exhauxerit 

v. 105 unanimos unanimes 

v. 109 Ipsa Ipsa p== (in ras. erat m.) 

Alter codicum, in qnibns excerpta leguntur , Parisinns 
lat. n. 17903, esf. Is eadem coinplectitnr, quae Parisinns n. 7647 
contmet, neqne alio ordine descripta. Praeterea scriptnrarnm 
discrepantia inter illos plernmqne iis tantum locis apparet, ubi 
librarii vel diversam orthograpliiae rationem secnti sunt vel non 
vitavemnt notissimos istos librariomm errores, in quos alii aliter 
incidere solent. 

Ergo dnbitari neqnit, quin artissimo vinculo cognationis 
dno film libri inter se coniungantur,- neque vero tali, nt alter ex 
altero, sed nt nterquc ex nno eodeniqne fonte sit baustns. 
Nam primum priori, quam reiecimus, excerptorum Parisinornni 
derivationi obstaret aetas codicum prorsus aequalis, deinde n. 
17903 Rnf. I, v. 80 praebet, qui deest in altero Parisino; at 
in boc leguntur ex raptu Proserpinae I, v. 101 — 106, quibus 
versibus Parisinus n. 17903 caret. Qua quidem re sententiam, 
quam de codicibus duobus constituimus, satis probari per se 
intellegilur. 

Ad illos excerptorum libros accedit codex Parisinus lat. 
13582 (olim Sangermanensis), membranaceus, saec. XIII scriptus. 
Excerpta Tibulliana, quae in eo libro insunt ex codice Parisino 
n. 17903 sumpta esse iudicavit Woelfllinus in Philologo XXVII 
(an. 1868), p. 153 seq.; id quod de excerptis Claudianeis eiusdem 
codicis Maximilianus Bonnet, qui in ea inquisivit, non nimis certe 
affirmaverit. Verum quidem est, pauca ilia 1 ) quae continet codex 
n. 13582, legi etiam in duobus, de quibus actum est, codicibus 

1) Continet codex n. 13582 In Eutropium I, v. 181—188, 190— 
193; II, v. 50—52, v. 149, de beilo Getico v. 262-263, epigr. n. LXX, 
v. 11, LXXV, v. 9—10. 



Digitized by Google 



XLVI 



PRAEFATIO. 



Parisinis, at aetas talem derivationem non commendat. Conspectus 
nonnullaram eodieum scripturarum, quern infra expressimus, uni- 
cutque de iis iudiriuni perniittet. 

cod. 13582 cod. 17903 cod. 7647 

nel t. trior (add. m. II) t (num. It add) 

In Eulrop. I, v 183 trurior tegrior tetrior 

„ „ I, v. 188 timet timet timet 

o 

„ „ I, v. 190 Ipse n eunuch' Isle nee eunuchis Ipse nec eu- 

nuchis 

i^. ^ 

„ „ II, v. 51 Despicit Despicit Dccipiturft/W 

corr. m. II.) 

n. LXXV, v. 9— 10 ..Quas male collegit fallaris dextra parentis } * 

| Has penis nati dextra refuudit opes J°!5S" 

9 penis 

lias penis Has penasfrorr. Has sepiun 

m. J J.) (corr. m. II. )\ 

Conunemoretur hie denique codex Pari sinus lat. n. 8818 A. 
(olim Mazarineus 6605), membranaceus, saec. XV scriptus. Con- 
tinet nnnnullos Hosculos undique ex Claudiani i ;n minibus decerptos, 
qui emendationi poetae fructum prorsus nullum ferunt. Idem cadit 
in codicem Parisinum n. 3348 membranaceum, saec XIV scriplum. 
Hie codex continet varia excerpta ex Claudiani carminibus sine 
certo ordine et sine ullo pretio. Exrerpla ex Claudiano similiter 
facta habet etiam cod. lat. Parisinus n. 15155. 

Accedit ad illos codices in Gallia nunc servatos etiam liber 
Montcpessulanus I. II. 330, de quo vide catalogue general des 
Mss. des bibl. publ. des depart. I, p. 419, ubi, lit vix dubium 
est, nimiam ei vindicaverunt aetalcm saeculo XII — XIII tri- 
buentes, cum ubique speciem saeculi lertii deciini scripturae 
prae se ferant. Idem demonslrat ordo carminum, qui accurate 
convenit cum eo, quern secutus est Parisinus n. 793G. Caret 
veto idem minoribus carminibus et raplu Proserpinae, in tine 
babel panegyricum de bello Getico. Sed ut scntentiam meam 
probaveris, vide nonnulla quae Maximiliano Bonnet intercedente 
in meam gratiam excerpenda curavit bibliotherae collegii Monte- 
pessulani praefectus: Liber II in llulm. non babet praefationem, 
quae ad helium Gildonicum tralata est; ibid, legitur v. 22 remit- 
tal, v. 63 tenuit certamina campi, v. 71 Praeceptis, v.103 tran- 
quilla in pace locatis, v. 135 metallis, v. 342 Inscribi, v. 433 
teptant elide saxis. 



PRAEFATIO. XLVII 

Sed non ex Gallia sola nova in promptu sunt. Etiam 
Baelirensius amicus doctissimus in Britannia nonnullos Iibros 
in meum usum libcralissime inspexit. Sunt vero hi libri: 

Codex collegii Trinitalis Cantabrigensis 0. 3. 22 (olim 

Galeanus), membranaceus, saec. XIII seriptus. 
Codex Phil lip pic us n. 9155 (nunc Cheltenhamensis), mem- 

branaceus, saec. XIII 'seriptus. 
Codex Phillippicus n. 8775, membranaceus, saec. XIII 

exaratus (olim Theodori Pulmanni). Continet hie liber 

tantum maiora nonnulla. 
Codex Phillippicus n. 16304, membranaceus, saec. XIII 

seriptus. 

Praeter illos mea gratia vir doetus codices duo Oxonienses 
recentes 1 ) et unum musei Hritannici perscrutatus est. Neque 
vero hi neque illi, ut statim Baehrensio apparuit, ullius mo- 
ment] sunt ad Glaudiani emendationem, quod eo certius poluit 
aflirmare, cum in eos inquireret inanibus tenens libellum, quern 
de Claudiani emendatione 1. c. ipse conscripsi. Ex nullo igitur 
libro necesse erat scripturae excerperentur. 

Ad codicem Parmensem, qui olim in Italia me eflugerat, 
me adverit amicus Guile Imus Meyer, clarissimus Porphyrionis 
editor, neque segniter mihi per litteras roganti vir humanissimus 
Aloysius Barbieri Parmensis areuratissima excerpta ex hoc libro 
liberaliler transmisit. Est vero codex Parmensis n. 2104, mem- 
branaceus, saerulo XIII seriptus. Continet raptum Proserpinae, 
de quo vide quae infra dicemus, deinde maiora carmina vulgari 
deterioris classis ordine, denique carmen de eonsulatu Olybrii et 
Probini. Reliqua einsdem Claudiani, quae hoc in libro leguntur, 
librarius quidam saeculi quinti decimi descripsit. Codex quartae 
classi tribuendus est. 

Praeterea adhuc partim me praeterierunt, partimpost mea 
de Claudiani emendatione studia in lucem prolata sunt, quae De- 
gen in duobus gymnasii Rogaseni programmatis anni MDCCCLXX 
et MDCCCLXXIV exposuit de Claudiani codice Vratislavi- 
ensi saeculo XIII exarato. Vir doctus hunc codicem, quan- 
tum ei necessarium videbatur, ut cerium de eo indicium ferret, 
accuratissime contulit; deinde cum aliis codicibus, quorum noti- 
tiam ex Burmanni editione traxit, et cum codice Parisino, olim 
Oiseliano, comparavit. At cum aliunde nihil haurire posset ne- 



1) Sunt haud dubie ii, quibus usus est Heinsius. 



Digitized by Google 



* 

XLVin PRAEFATIO. 



que eorum notitiam haberet, quae pluribus locis de Claudiano 
emendando scripsimus, diligenlissima sLudia nihil nos docuerunt, 
nisi codicem Vratislaviensem omnino ad quartam classem referen- 
dum esse. 

De codice Pctropolitano eertiorem me liberalissime fecerunt 
doclissimi viri Luciauus Mueller us et H. Minzloffius hiblio- 
thecae Petropolitanae praefectus. Est vero ille codex saeculo XIII 
scriptus et erat olim, ut verisimile est, bibliothecae Germanensis. 
Non magnam habet auctoritatem , sed deteriori classi addi- 
cendus. 

Deterioris classis codices ipse investigavi, qui secuntur. Cf. 
Mus. Rhen. XXX p. 10 seq. 

Codex Vaticanus n. 2808 chartaceus ; saec. XV— XVI. 
Codex Vaticanus n. 3289 membranaceus, saec. XIII. 
Codex Vaticanus n. 5346 chartaceus, saec. XV— XVI. 
Codex Vaticanus n. 2807 membranaceus, saec. XIII — XIV. 
Codex Vaticanus n. 3290 membranaceus, saec. XIV. 
Codex Vaticanus n. 3311 chartaceus, saec. XV— XVI. 
Codex Vaticanus n. 5134 chartaceus, saec. XV — XVI. 
Codex Reginensis n. 1540 membranaceus, saec. XIII. 
Codex Chisianus H. VII. 236 membranaceus, saec. XV. 
Codex Farnesianus IV. E. 47 membranaceus, saec. XIII. 
Codex Rononiensis n. 2221 membranaceus, saec. XV. 
Codex Ambrosianus M. 9. sup. membranaceus, saec. Xfll. 
Codex Ambrosianus M. 5. sup. membranaceus, saec. XIII. 
Codex Ambrosianus S. 66 sup. membranaceus, saec. XV. 
Codex Mediceus plut. XXXIII, cod. IV membranaceus, 
saec. XIII. 

Codex Mediceus plut. XXXIII, cod. Ill membranaceus, 
saec. XV. 

Codex Mediceus plut. XXXIII, cod. VI membranaceus, 
saec. XIII. 

Codex Mediceus pint. XXXIII, cod. II chartaceus, saec. XIV. 
Codex Flo re ii linns n. 144 bibl. nalionalis, membranaceus, 
saec. XIII. 

Codex Sangallensis n. 191 membranaceus, saec. XIII. 
Codex Re mens is n. 472 membranaceus, saec. XIII. 
Codex Turicensis n. 10 membranaceus, saec. XIII. 
Codex Rruxellensis n. 9974 membranaceus, saec. XIII. 
Codex Vossianus n. 126 membranaceus, saec. XIII. 
Codex Vossianus n. 385 membranaceus, saec. XIII. 



' Digitized by Google 



PRAEFATIO. XLIX 
» 

Codex Leidensis n. 116 membranaceus, saec. XIII. 
Codex Leidensis n. 131 membranaceus, saec. XIII. 
Codex Cantab rigiensis membranaceus, saec. XIV. 
Codex Helmstadiensis 499 membranaceus, saec. XIII. 
Codex Erlangensis n. 298 membranaceus, saec. XIII. 
Codex Palatinus n. 1714 membranaceus, saec. XV. 
Codex Palatinus n. 162 membranaceus, saec. XV. 
Codex Reginensis n. 1385 chartaceus, saec. XV. 
Codex Reginensis u. 2080 membranaceus, saec. XIII. 
Codex Leopoldianus (Florentinus) chartaceus, saec. XV. 
Codex Ambrosianus H. 57 inf. membranaceus, saec. XIII 
—XIV. 

Codex Ambrosianus L. 105 sup. membranaceus, saec. XIII 
—XIV. 

Codex Ambrosianus 0. 74 sup. chartaceus, saec. XVI. 
Codex Erlangensis n. 861 chartaceus, saec. XV. 
Codex Bernensis n. 633 membranaceus, saec. XIII. 
Codex Monacensis n. 6722 chartaceus, saec. XV. 
Codex Chisianus II. VI. 212 membranaceus, saec. XIV. 
Codex Patavinus membranaceus, saec. XIII. 
Codex Ottobonianus n. 823 chartaceus, saec. XV. 
Codex Patavinus n. 141 chartaceus, saec. XVI. 



Iam vero pervenimus ad alteram huius quaestionis partem, 
in qua agendum est de arte critica in carmine de raptu Pro- 
serpinae factitanda, qnam prorsus secernendam esse ah arte cri- 
tica in aliis Claudiani carminibus observanda omnibus lectoribus 
denuo hoc loco in mentem revocaverim, ne forte quis miretur, 
quod infra nonullos codices iternm notatos videat supra iam al- 
latos. Secutus vero sum praefationem meae editionis raptus Pro- 
serpinae, cum nescirem, quomodo aptius rem tractarcm. 

Codices, qui raptum Proserpinae continent, plurimi in quin- 
que classes dividendi sunt. 

Prima classis eos libros complectitur, qui quern libri impressi 
babent flnem exhibent v. 448 (IV, v. 117 ed. Jeep) *Pars stupefacta 
silet, pars nondutn exterrita latraf quorumque tcrtio libro praefatio 
carminis in VI consulatum Honorii praefixa est. Lacunae, quae in 
aliis libris mss. inveniuntur, in his non exstant. Haec locupletis- 
sima in duas partes secernenda est, quarum prior illos libros com- 
plectitur, qui I, v. 53 *Longaque ferratis evolvunt saecula fusts' 

CUod. Carm. d 



, g le 



L PRAEFATIO. 

« 

servaverunt, altera vero eos recte, qui interpolatam scripturam 
'pensis 9 praebent. 

Ad priorem primae classis particulam referendi sunt lit co- 
dices': 

Codex Laurcntianus plut. XXIV siu. cod. 112, membrana- 

ceus in-8° saec. XII— XIII. 
Codex Vossiauus n. 294, membranaceus in-8° saec. XIII. 

Alteri particulae huius classis tribuendi sunt codices qui se- 
cuntur: 

Codex Vatican us n. 1663, membranaceus in-8° saec. XIV. 
Codex Vatican us n. 2809, membranaceus saec. XV. 
Codex Vatican us n. 1660, membranaceus in-folio saec. XV. 
Codex Vatican us n. 2795, cbartaceus in-4° saec. XVI. 
Codex Vaticanus n. 2864, cbartaceus in-8° saec. XV — XVI. 
Codex Vaticanus n. 2808, cbartaceus in-8° saec. XV— XVI. 
Codex Ottobonianus n. 2120, cbartaceus in-8° saec. XV. 
Codex Heginensis n. 1,369, membranaceus in-8° saec. XV. 
Codex Heginensis n. 1428, membranaceus in-4° min. form, 
saec. XIV. 

Codex Reginensis n. 1556, membranaceus in-8 saec. XIII 
—XIV. 

Codex bibl. Barberinae n. VIII. 41, membranaceus in-4° 

min. form. saec. XIII — XIV. 
Codex bibl. Barberinae n. VIII. 68, membranaceus in-4° 

min. form. saec. XIV. 
Codex cbartaceus saec. XV— XVI, quern ex libris suis libe- 

raliter mibi suppeditavit olim vir doctissimus Dresselius 

Romanus, qui nupcr obiit. 
Codex bibl. Corsinianae Col. 46 = D. 36, cbartaceus in- 8° 

saec. XV. 

Codex bibl. Angelicae N. T. 4, 10, membranaceus in-4° 
saec. XV. 

Codex bibl. Gaddianae, nunc Laurentianus plut. XCI, cod. 

34 sup. cbartaceus in-8 min. form. saec. XV. 
Codex Me die ens plut. XXXIII, cod. VIII, cbartaceus in-folio 

saec. XV. 

Codex Laurentianus, plut. XXXVII, cod. 14, membrana- 
ceus in folio saec, XV. 

Codex Leopoldianus, nunc Laurentianus ex bibl. aedilium 
Flor. eccles. cod. 203, cbartaceus in-8° saec. XV. 



Digitized by Google 



PRAEFATIO. 



LI 



Codex bibl. Gaddianae, nunc Laurentianus plut. \< 1, cod. 

4, chartaceus in-folio saec. XV. 
Codex Neapolitan us n. V. D. 53. chartaceus in-4° saec. 

XV excuntis. 

Codex Perusinus n. L 37. (n. 15349), membranaceus in- 

8° min. form. saec. XV. 
Codex Bononiensis (bibl. nationalis), chartaceus in-4° saec. 

XV— XVI, signatus: 'Capsula 172 — Aula 11 — A'. 
Codex Patavinus (bibl. universitatis) n. 1561, chartaceus 

in-4° saec. XV. 

Codex Ambrosianus H. 73 sup., membranaceus in-folio 

min. form. saec. XIV. 
Codex Ambrosianus I. 26 sup., chartaceus in-4° saec. XVI. 
Codex Ambrosianus S. 66 sup. membranaceus in-folio 

saec. XV. 

Codex Venetus classis XII, cod. XI, chartaceus in-4° min. 

form. saec. XV. 
Codex Venetus classis XIV, cod. CCII, chartaceus in-8° 

saec. XV— XVI. 
Codex Venetus classis XII, cod. X, membranaceus in-8° 

saec. Xin— XIV. 
Codex Venetus classis XIV, cod. CLXXXIII, chartaceus in- 

4° min. form. saec. XV— XVI. 
Codex Monacensis n. 391, membranaceus in-4° saec. XIV. 
Codex Monacensis n. 597, membranaceus in-4° saec. XIV. 
Codex Monacensis n. 631, membranaceus in-4° saec. XIV. 
Codex Gudianus n. 228, membranaceus in-4° saec. XIII — XIV. 
Codex Erlangensis n. 861, chartaceus in-4° anno 1469 

exaratus. 

Accedit deuique folium quoddam, quod olim praefixum erat 
codici Vindobonensi n. 1245, nunc cum aliis schedulis manu 
scriptis in supplementa bibliothecae Vindobonensis congestum, in 
meum usum summa qua excellit liberalitate collatum a doctissimo 
professore Vindobonensi liar telio, qui alios quoque Claudiani co- 
dices in ilia praeclara bibliotheca scrvatos in meum usum excussit. 
Complectitur vero hoc folium versus 280—346 tertii libri manu 
saec. XIV — XV exaratum temporumque iniuria maxime laesum. 

Codex Vindobonensis n. 1258, membranaceus saec. XIV, 
qui continet III, v. 347—378 (IV, v. 16—47 ed. Jeep, 
cuius numeros ubique addidi.). 

Codex Vindobonensis n. 3087 saec. XV. 

d* 



LII 



PRAEFATIO. 



Codex Yindobonensis n. 3198 saec. XV. 

Secunda classis complectitur eos codices, qui eundem 
finem habent, qui primae classi est, praefationem quoque quam 
ante tertium libruin esse diximus, sed III, v. 280 — 360 (III, v. 
280- 331, IV, v. 1 — 29) omittunt. Huius classis sunt hi codices: 

Codex Palatinus n. 1573, niembranaceus in-8° saec. XIV 
ineuntis. 

Codex Monacensis n. 15740, chartaceus saec. XV. 

Codex Leidensis.n. 105 A, niembranaceus in-4° saec. XIV. 

In Monacensi et Leidensi libris lacuna in fine totius car- 
minis expleta est. 

Tertia classis, quae constat ex solo codice Ileginensi n. 
1440, membranaceo in-8° saec. XIII exarato, desinit iam in versu 
111,437 (IV, 106) Qualis nocte ret., praefationem ante librum lectin in 
non habet, sed lacunam, quam classis secunda in hoc libro praebet. 

Quarta classis codices continet, qui sub finem sicut classis 
tertia mutilati sunt, libro tertio praeter lacunam III, v. 280 — 3GO 
(III, v. 280—331, IV, v. 1—29), praefationem ante hunc librum 
exhibent, sed I, v. 139—212 (I, v. 139—205) omittunt. 

Hue pertinent codices qui secuntur: 

Codex Laurentianus n. 250, membranaceus in-8° saec. 
XIII ineuntis. 

Codex Ottobonianus n. 2859, membranaceus in-folio min. 

form. saec. XV. 
Codex Urbinas n. 657, membranaceus in -8° mai. form. 

saec. XV, in quo lacuna versu 212 omisso post finem 

totius carminis expleta est. 
Codex Reginensis n. 1540, membranaceus in-8° saec. XIII. 
Codex Ambrosianus Z. 73 sup., membranaceus in-folio 

saec. XV. 

Codex Vossianus n 385, membranaceus in-4° saec. XIII. Hie 
liber continet III, v. 19- 437 (HI, v. 19-331, IV, 1-106) 
versibus 280—360 (HI, 280—331, IV, 1—29) omissis. 
Codex Parisinus n. 8080 et 8082 saec. XIII a Maximiliauo 
Bonnet huic classi tribuuntur; Revue critique 1875n,27,p. 6. 
Qu in tarn classem ei codices efficiunt, qui HI, v. 437 (IV, 
106) finiuntur, utramque lacunam et post I, v. 138 et post HI, 
v. 279 praebent, neque vero tertio libro praefationem praeponunt. 
Cuius classis libri sunt hi: 

Codex Me dice us plut. XXXIII, cod. IV, membranaceus in- 
8° saec. XIII. 



Digitized by Google 



PRAEFATIO. 



Codex Vatican us n. 1601, memhranaccus in-folio saec. XV. 
Codex Vaticanu 8 n. 2807, membranaceiis in-8° mai. form. 

saec. XIII— XIV. 
Codex Vaticaniis n. 3200, membranaceiis iu-8° saec. XIV. 
Codex Palatini! s n. 1714, membranaceiis in-8° saec. XV. 
Codex Mediccns pint. XXXIII, cod. Ill, membranaceiis in- 

8° saec. XV. 

Codex Bononiensis n. 2221, membranaceiis in-folio saec. XV. 
Codex Bernensis n. 308, membranaceiis saec. XIII. 
Codex Mediccns pint. XXXIII, cod. I, membranaceiis in-4° 
saec. XV. 

Confnsionem secnndae aliarumque classinm babent: 

Codex Riccardianus n. 718, membranaceiis in -8° min. 

form. saec. XV. 
Codex Leidensis n. 87 (Gronovianus), membranaceiis in-8° 

saec. XIV. 

Codex Medicens pint. XXXIII, cod. II, cbarlarcns in-4 0 
saec. XVI, classcm priinam et qnarlam commixtam praebet. 

Ad hos libros accednnt nonnnlli Parisini, qui nnllins au- 
ctoritatis sunt, ut breviter Maximilianus Bonnet I. c. universe 
affirmat. Sunt vero n. 8081, 8207, 11324, ad quos ego addo 
etiam n. 7980, qui praeter raptum Proserpinae carmen Clandiani 
de Phoenice complectitnr, saec. XV in cbarta scriptum, et n. 
8079, qui tantum fragmenta continet, (|iiae nullius momenti sunt. 
De Parisinis n. 8205 et n. 8296 infra egi. Praeterire licet 
hie etiam Par mens em codicera, de quo supra nonnulla dixi, et 
Petropolitanum, cbart. saec. XV, de quo mini benignc scripse- 
runt viri doctissimi Lucianus Muellerus et B. Minzloflius; de aliis 
codiclbns recentibus cf. Seebode, Archiv. Ill, 2, p. 24; Valcnti- 
nelli, dellc bibliothece della Spagna, p. 138 (Ber. d. Wien. Acad. 
V. 33 (I860)); Parthey in Serapeo XXX, Intellg. f. 35 scq. 

Omnes codicum classes communis quern diximus archetypi 
vestigia iisdem lacunis iisdemque interpolationibus ostendunt. 

Ut alia omittamus, lectorem relegamus ad ea quae in Bitschl., 
Acta I, p. 356 scq. docui et de maiore ilia, quae post I, v. 273 
(I, v. 266) exstat lacuna et de altera post II, v. 200 a me in- 
venta: de interpolationibus vero quae insunt in I, v. 160 — 176, 
de praefatione, quae ante librum secundum in libris mss. et edi- 
tionibus usque ad meam editionem male circumferebatur, de inter- 
polationibus in II, v. 337 et III, v. 312 Acta I, p. 358 seq. egimus. 

Praeterca singulae codicum classes aliae ex aliis ita pendent, 




LIV PRAEFAT10. 

ut earum pretium in arte critica exercenda valde. diversum sit. 
Habent enim iliac quinque classes, quas numeris 1 (l a et I b ), 11, 
III, IV, V signavimus, hoc stemma: 



Ilinc sequitur, ut prima classis ad Claudiani raplum Pro- 
serpinae emendandum sola sit maioris momenti; nam cctcrae, qnas 
numeris II, III, IV, V notavimus, (juod ad cognationem cum 
archelypo attinet, locum tencnt secundarium, cum prior primae 
classis particula (I a ) aliis codicibus non interpolatis ipsum arche- 
typum repraesentet. Ergo praesertim cum classes II— V lacunosae 
sint f severa artis criticae disciplina poscit, ut eas plane prae- 
tereamus; nam scripturae, quas primae classis libris meliores hoc 
vel illo loco praebent, pro librariorum coniecturis liabendae sunt, 
quibus firmissimis nostrae artis fundamentis nisus facile careas. 

Maiorem auctoritatem codici Vossiano n. 204, quern secundo 
loco post Laurentianum classi I ft ascripsimus, tribuerc debemus 
cum propter aetatem, qua exaratus est (sacc. XIII), turn quia 
nonnulla vestigia prae se fert, quae satis doceant eum non om- 
nino pendere ex Laurentiano. 

Codices autem, qui ad alteram primae classis particulam (I b ) 
referendi sunt, aequo ac ceterarum classium libri longe post- 
ponendi sunt Laurentiano, ut quae quasi iuniori cuidam stirpi 
totius gentis adnumerari debcant. Quae cum ita sint, Claudiani 
raptum Proserpinac ex tribus codicibus cmendasse satis habeo 
Laurentiano et Vossiano, ad quos unum olim addidi, quern 
optimum esse puto ex classe I b , C.udianum. Hos igitur libros 
accuratius ex parte infra deseripsi. 

Codex Laurentianus plut. XXIV sin. cod. 112, mcmbrana- 
ceus in-8°, olim in bibliotheca ecclesiae Sanctae Crucis Florentiae 
scrvatus. Hie liber continet mauu saeculi XI 'Setlulii carmina', 
manu saeculi XII ineuntis c Statii Aclnlleida , , inde a folio 70* 
manu saeculi XII vel saeculi XIII ineuntis 'Claudiani raptum Pro- 
serpinae^ In tertio libro versum 157 statim v. 279—388 (IV, v. 57) 
secuntur, deinde v. 158—278, qui denique excipiuntur a v. 389 



Digitized by Google 



I 



PRAEFATIO. LV 
448 (IV, v. 58 — 117). Quae versuum confusio hide cxorta est, 



■ ■ 

quod interiores ultimi fasciculi schedae, quae folia 2—5 complectun- 
tur, nescio cuius errore olim peroral sunt, id quod quomodo fa- 
ctum sit, docet quam subiunximus iliius fasciculi dcscriptio: 

[vera foliorum icriee] [ Mr io« quae nunc in codice 

exitat] 

fol. 1 = usque ad III, 157 fol. 1 

fol. 4 et 5 = 158-278 fol. 2 et 3 

fol. 2 et 3 = 279-388 fol. 4 et 5 

fol. 6 mm 389-448 fol. G. 

Mann secunda saeculi X II 1 scholia et interlinearia et marginalia 
ariiecla sunt, quorum pauca maximi, pleraque vero nullius pretii 
sunt. 

Codex Vossianus n. 294, de quo vide quae supra diximus. 

Codex Gudianus n. 228, nunc Cuelferbytanus, membrana- 
reus in-4° saec XIII — XIV, continet Ovidii epistulas ex Pouto, 
Slatii Achilleida, inde a folio 75* 'Claudiani raptum Proserpinae'. 

Ad haec carminis de raplu Broserpinae ctnendandi praesidia 
excerpta Gyraldina, quae ut in panegyricis emendandis maximo, 
sic quod ad raptum Proserpinae pertinet, vix ullo adiumento 
sunt, quippe quae paucos tantuin locos alTerant eosque ita com- 
paratos, ut de textus emendationc et de vetustiorum huius car- 
minis librorum, qui absconditi sunt, rationibus omnino nihil inde 
rolligi possit. Quin etiam cum in cxcerptis Lucensibus ad raptum 
Proserpinae nullae commemorentur variae scripturae, dudum mihi 
suspicio movctur paucas illas scripturas ab Heinsio ex codice 
Gyraldino prolatas aut errore viri doctissimi clarissimo nomine 
ornatas, aut quod magis placet, ex alio quodam Gyraldino libra 
esse haustas, non ex veterrimo illo, cui excerpta ad panegyricos 
spectantia debentur. 

lam vero accedamus ad ea, quae Maximilianus Bonnet in- 
doctissima quaestiuncula de mea raptus Proserpinae editione 
(Revue critique 1875, n. 27, p. 5—9) exposuit. 

Primum constat me olim errasse, quod Parisinum codicem 
ii. 7892 (saec. XV), quem vir doctus Derenburgius in meani 
gratiam libcralissime insjiexit, priori primae classis particulae 
tribui, nam I, v. 53 'fusis', unde collegeram librum cx meliore 
fonte fluxisse, in litura tantum pro ^ensis' legi nupcr me docuit 
Maximilianus Bonnet. Confirmal hoc codicis collatio, quam mihi 
idem misit. 



Digitized by Google 



LVI PRAEFATIO. 

At vero non eodera modo in aliis rebus assentior, quas vir 
doctissimus 1. c. protulit, ut disciplinam rcfutaret, quam in codi- 
cibus adhibendis instituendam esse putaveram. 

Neque ipse quidem negare potest codicuni raptus Proserpinae, 
quos ego in apparatu critico excussi, aliorumque quos vir doctus 
ipse Lutetiae Parisiorum contulit, Laurcntianum longc optimum 
esse. 1 ) Idem mox sensi immensum istum codicum campum, in 
quibus carmen de raptu Proserpinae inest, multo sudore, ut ila 
diram, persulcans. Hinc igitur ordiendum est. Oua ansa nisi 
ularis, in talem variarum seripturarum labyrinthum innumera- 
bilium fere codicum, eorum quidem plerumquc eodem saeculo 
exaratoritm incidis, ut frustra lilum quacras, quod te ad lucem 
reducat. 

Neque vero umquam una ilia scriptura I, 53 'fusis* permotus 
sum, id quod putat vir doctus, ut codices in classes dividerem. 
Mea ratiocinatio hoc fere modo processit. Cum vidissem inter 
codices, in quibus legitnr carmen de raptu Proserpinae, disccrnendos 
esse libros integro$ et vario modo decurtatos, neque vero aetatc 
unus dccurtatorum antecelleret, "omnes decurtalorum classes, prae- 
sertim quia eiusdem recensionis vestigia prae se ferebant et eun- 
dem archetypum referebant, pleniorum codicum parti esse post- 
ponendas per se patebat. Quare quoniam ex magno librorum 
numero, quotcumque eiusdem saeculi erant ut in apparatum 
criticum reciperentur, fieri non potent, pauci cligendi erant. 
Ante omnes vero Laurentianus ille, quo nemo ante me usus 
erat, aetate qnadam el scripturarum probitale excellebal, de qua 
in Ritscbelii Actis 1, p. 371 — 376 satis multa protuli, ut denuo rem 
exponere supervacaneum viderelur. Unusquisque facile praeterea 
in id ipse inquirere potest apparatum criticum raptus Proserpinae 
oculis percurrens. Quid igitur aliud facere potui, quam ut aliorum 
codicum auctoritatem ex Laurentiani libri auctoritate circumscri- 
berem? Postquam vero mox intellexi codices Vossiano solo ex 
parte excepto cum in aliis rebus turn in versu I, 53 omnes 
omnino in deteriorem partem a Laurentiano discrepare, quid , ergo 



1) L. c. p. 7 En tous cas, d'apres ce qu'on connait, on ne peut que 
fcliciter M. Jeep de B'fitre attach^ principaleuient a L(aurentiauo) pour 
conatituer son texte. L(aurentianus) n'est pas, a la verity, enticrement 
exempt de gloses mises a la place da texte, ni meme de coniectarcs. 
Mais, cn general, on reyoit l'impression, en T&udiant d'apres M. Jeep, 
qu'il offire une tradition relativement tres pure. 



Digitized by Google 



PRAEFATIO. LV1I 

vituperaveris, quod f fusis' illud (1, 53) integrioris nou dico rccensionis 
— omnes- enim libri ex una eademque recensione fluxerunt — 
sed integrioris lcctionis quasi symbolon noininavi? Profecto 
valde dubito, quin cuiquam contingat, ut codieem quendam re- 
periat, in quo I, 53 legitur 'pensis', in Hitschelii Actis I, p. 368 
multis argumcntis a me reiectnm, maior bona mm ct novarum 
scripturarum numerus lateatquam in nostra Laurenliano. Velim 
videas librum secundum in Rufinum v. 135, ubi omncs libri 
deleriores uno fere consensu pracbent interpolalam scripturam 
'metahV pro 'columnis', ut nihil sciens de codice easu quo- 
dam subito in iucem tracto nisi eum I. c. interpolationem islam 
habere, per lovem maximum iurare possis ilium librum ad emen- 
dationem Claudiani panegyricorum non multum vel nihil allaturum 
esse; nam id uiium vitium plcraquc quoque alia vitia deterioris 
classis in co exstarc nos docet certissime. 

At si Maximilianus Bonnet miratus est, quod in Vossiano 
el Gudiano codicibus nonnullis locis scripturae occurrunt, quae 
accurate con venire non videantur cum slemmate, quod probavi, 
id unum nunquam obliviscendum est, tales res mathematicorum 
ratione non posse circumscribi. Nunquam nobis continget, ut 
omnes illos casus exquiramus, quibus deleriores libri hoc illo 
loco melioribus scripturis ornantur el versa vice, praesertim cum, 
ut hie, maximus codicum ductus nos obruat et paene opprimat. 
Quae cum ita sint, senlentia nostra de raptus Proserpinae co- 
dicibus non refutatur, quod Parisinus n. 8205 et 8206 nonnullis 
locis inter se discrepant. Etiam alii mulli, quos in classem l b 
conieci, eodem modo inter sc discrepant, nec minus eidem 
classi tribuendi sunt; nam nova quidem interdum afferunt, ea 
tamen, quamquam non semper sententiam corrumpunt, ex librarii 
cuiusdam arbitrio vel errorc exorta, ut uno plerumque oculo- 
rum obtutu videre possumus. Quomodo vero nova eiusmodi 
postea per alios libros sint dissipata, id investigarc profecto ne- 
que placet neque necessarium est. Mini satis est intellexisse totam 
classem I b communem fontem habere, quern [z] nominavi, nunc 
absconditum, cum tamen baud dubie magis interpolation, quam 
interpolatus* crat fons codicis Laurentiani, quamvis non negem 
aliis temporibus alia bine illuc et versa vice potuissc a librariis 
et criticis transferri. 

lam vero nonnulla restant de codicibus Parisinis n. 8295 et 
8296 (saec. XIII). Maximilianus Bonnet 1. c. p. 6 hos, ait, libros, 
quos olim non adhibere potui, post I, v. 138 non lacunam ha- 



Digitized by Google 



LVIII 



PRAEFATIO. 



here, quam praebent nonullac classes, sed tantum I, v. 201 — 212 
(v. 194—205) in iis deesse, praefationem ante librum III Iegi 
in n. 8295, in n. 8296 non legi. Si hi libri vere sunt codices 
in fine et in libio tertio integri nec decurtati, quod non dixit vir 
doctus, quantum iudicare licet, ad classem I b referendi sunt. 
Uterque liber ex eodem fontc fluxit, in quo nescio quo casu iam 
duodecim illi versus exciderunt, ex qua lacuna utrum maior ista 
lacuna I, v. 139—212 (v. 139—205) exorla sit necne ad rem 
non pertinet. Quod vero n. 8296 praefationem ante librum 111 
non habet, huic sententiae non resistit. Codicem enim nidi qua- 
darn critica arte factum esse pulo, qua ductus librarius forlasse 
signo in margine adiecto praefationem male inlerpolatam expunxit 
et pro versu illo post HI, 279 interposito f Omnis honos recti 
nobis sic fata recedit', quern cum aliis spurium iure habebat, sho 
arbitratu scripsit f Haec ait et latura faces intrat nemus altom'. 
Similia saepissime ubique occurrunt, ut iam universe supra dixi. 
Discrepantia scripturarum autem, quani mihi Iiberalissime exscripsit 
vir doctus, minime elficit, ut aliter sentiam. At quisque ipse iu- 
dicet ex conspectu, qui in promptu est, infra expresso. 







d. 8295 


n. 8296 


I. praef. v. 


3 


alnu 


alnos 


» n v - 


11 


irrupit 


irrupit 


n » v * 


12 


yonium 


ionium 


I, v. 


2 


trenario 


tenario 


v. 


4 


prophani 


profani 


v. 


5 


corpore 


pectore 


v. 


10 


strepitus 


fremitus 


• 

v. 


11 


cicropium 


ciclopum 






extollit 


attollit 


V. 


12 


tritoplcmi 


triptolemi 


v. 


15 


liechate 


ctalhe 


v. 


16 


procedit 


proccdi 






hiachus 


iachus 


v. 


19 


machaonius 


machaoniis 






tirsus 


tirsis 


v. 


20 


famulanlur 


famulatur. 



Praeter orthograpliiam, quae nullius momenti est, in hac parti- 
cula profecto nihil est, quod mihi repugnet; nam ne ilia quidcm 
varia scriptura, quae gravior videtur esse, v. 5 Wporc' pro 
'pectore' rara est in poetis latinis. Cf. In Ruf. II, v. 79. At 



Digitized by Google 



PRAKFATIO. 



quocumque modo de hisce rebus iudicabitur, Laurentianum ex 
loco suo removere codices Parisini nunquam poterunt. 

Quae cum ita sint, nou est, cur rationem, quam prius se- 
cuti sumus, relinquamus. 



De cdilionibus pauca dicenda sunt. Omnes pro fundamento 
habeut codices deterioris classis, ctiam prima Raphelcngii cdilio, 
quam Scaligerum parassc iam Heinsius contendil el Rernaysius 
confirmavit Mus. Rhen. XV, p. 163. Omnium optima editio prima, 
quam fecit Heinsius, recensio habenda est cum nods anno 1650 
Lugdtiui Ratavorum ex officina Elzeviriaua prolala. Minus ac- 
curata est altera, quae ex eadem officina Amstelodami anno 1665 
prodiit, Claudiani recensio ab Heinsio curata. Tertia transiit in 
cditionem Rurmannianam 1760 Amstelodami typis expressam. Quae 
editio propter notas variorum quae dicuntur magno usui adhuc 
erat. In fine editionis invenimus vastum apparatum criticum 
ex Heinsii scriniis imprudenter conflatum a Clercq van Jever. 
Caspar Rarthius, qui priorem Claudiani recensionem anno 1612 
edidit, alteram anno 1650 earn quidem ingeuti illo commentario 
instruclam emendationi poetae non multum fructum tulit, sed 
ex istis doctrinae spurcitiis, quas Rarthius undique coniecit, inter- 
pretationi utilitatem quandam haurire possumus. 

Editio, quam Io. Matthias Gesnerus paravit Lipsiae anno 
1759, quamquam arti criticae, quam nunc exercemus, non satis- 
facit tam praeclare interpretationi succurrit, ut ea omnibus 
temporibus doctae et sanae interpretationis facta sit exemplar. 

Commemoratione post Gesnerum dignus est Koenigius, qui 
unum volumen Claudiani edidit, magis interpretationi quam emen- 
dationi deditus, sed anxie semper Gesneri vestigia secutus. 

Omnino nihil fecit Orellius, qui in usum seminarii in duobus 
programmatis Turicensibus anni 1843 tria Claudiani carmina, 
panegyricum de Olybrio et Probino atque in Rufinum duos libros, 
edidit imprudenti et inutili Clercqii apparatu denuo sub contextu 
frustra typis expresso. 

Quae cum ita cssent, ipse novam Claudiani recensionem 
suscepi. Studia quae in hunc usum feci, pluribus locis proluli, 
in mea dissertatione anni 1869, in Museo Rhenano, in Ritschelii 
Actis, in Rivista di filologia, in commentatione critica philologis 
Lipsiae congregatis dedita 187& Omnia ea suis locis accuratius 
indicata sunt. 



Digitized by Google 



LX PRAEFATIO. 

Practcrca vero raptum Proserpinae edidi Augustae Taurino- 
rum anno 1875, quem iam excipit haec plena Claudiani recensio. 

Ex aliorum virorum doctonim studiis in Claudiani carmina 
ante omnes laudandus est Paul, qui duobus programmatis (Gloga- 
vicnsi anno 1857 et Berolinensi 1866) emendationi Claudiani 
magnum f rue turn tulit. Nec minus Claudianum egregie adiuverunt 
ea, quae Baehrensius, Goetzius, Bonnet, Barco protulerunt studia 
mea iudicantes, quorum virorum doctonim observations in ap- 
paratu critico suis unique Iocis accurate allatae sunt. 

Paulo vctustior est disputatio, quam de nonnullis Claudiani 
carminum anno 1848 edidit Hertelius in programmate Torgaviensi, 
non sine frlictu a me hie illic adhihita. Honoris causa nomino 
R. Nani, qui mea raptus Proserpinae cditione nisus edidit 'Al- 
cune riflessioni sopra Claudio Claudiano e il suo secolo con sag- 
gio di traduzionc del ratto di Proserpina', Bergamo 1875. Nihil 
vero Cesare Rosa profecit, qui scripsit 'Claudio Claudiano saggio 
critico-storico ? , Ancona 1873, quo de libro ipse iudicavi in Ili- 
vista di filologia. 

Sub finem commemoro me etiam in apparalum criticum re- 
cepissc nonnullas Schraderi coniecturas, quas protulit Mauritius 
Hauptius, Hermes V, p. 326 seq. 



De metrica arte Claudiani. 

Claudiani numeros tanta cum cura perpolitos esse, ut inter 
praestantiores Romanorum versificatores referendus esset, cum 
alii universe animadverterunt, turn praeclarissimis suis Me re me- 
trica' studiis accuratam disciplinam secutus multis locis primus 
demonstravit L u c i a n u s M u e 1 1 e r u s. Proptcrea vix pauca restant, 
quae addam. 

Praeter legitimam caesuram penthemimcrim, quacum saepis- 
sime coniuncta hephthemimeris, quorum versuum exempla haecsunt: 
Volvia inexhaueio | redeantia saecula motu 
Blandius elato | surgant | temone iugales, 

optinet semiseptenaria ita, ut incisio simul fiat post secundam 
arsin et post tertium trochaeum 1 ), sicut in hoc versu 
Sparge diem | meliore | coma | crinemque repexi. 

1) Lucianu8 Muellerus de re metrica p. 186. 



Digitized by Google 



PRAEFATIO. LXI 

Neque tamen desunt exempla hephthemimeris cum trithemi- 
meri iunctae sine caesura posl terlium trochaeum, quos versus 
caute satisque parce cum alios poetas turn Claudiauum usurpasse 
iam testatus est Luciauus Muellerus de re metrica p. 201 seq. *) 
Tales versus sunt: 

Congeries | quid purpureas | effulta columnis (In Rut'. II, v. 135) 

Concilium | qui perpetuia | crevere rapinis (ibid. v. 318) 

Venator | sic attonitos | ad litora pisces (ibid. v. 377) 

Sed didicit | non Aethiopum | geminata venenis (De cons. Stil. I, v. 351) 

Aetherii j patris exemplo | qui cuncta souoro (ibid. II, v. 26) 

Turn deinum ] patrem implorant et nomen inani (In Eutrop. II, v. 514) 

Immensi j spelunca aevi j quae tempora vasto (De cons. Stil. II, v. 42G). 

Cf. in Eutrop. I, v. 429, v. 440; in Eutrop. II, v. 386, v. 4G7, 
v. 485, v. 565; de Stil. cons. I, v. 40, v. 47, v. 316; de Stil. 
cons. II, v. 58, v. 114, v. 145, v. 153, ibid. Ill, v. 70, v. 95, 
v. 128, v. 166, v. 339; de bello Getico v. 406, v. 565; de VI 
cons. Hon. v. 149, v. 337, v. 624; epith. Pall. v. 88; de cons. 
Olybrii v. 151; in Ruf. II, v. 437, Rapt. Pros. Ill, 282. 

Saepius vero apud Claudianum occurrit haec versus forma 
inelegantior: 

cuius nonnulla exempla infra secuntur: 

Pallida | defunctasque | vident | migrare catervas (In Ruf. I, v. 128) 
Impetus | horribilisque | Metus | qui semper agentes (In cons. Olybrii 

V. 78) 

Cessat | purpureoque | ducem | perfundere nimbo (Epith. Hon. v. 298) 
Utque est j ingenioque j loquax [ et plurima fingi (De bello Get. v. 227). 

Eiusdem rationis exempla non pauca in promptu sunt, sicut: In 
cons. Olybrii v. 255, v. 257, in Ruf. I, v. 128, ibid. 11, v. 8, 
v. 58, v. 125, v. 136, v. 267, v. 312, v. 360, v. 430, de IV 
cons. Hon. v. 57, v. 68, v. 370, v. 633, epith. Hon. v. 13, v. 91, 
v. 212, de bello Gild. v. 200, v. 478, in Eutrop. I, v. 313, v. 
491, in Eutrop. II, v. 205, v. 221, v. 328, v. 407, de Stil. cons. I, 
v. 2, v. 71, ibid. II, v. 89, de bello Get. v. 315, v. 510, v. 550, 
v. 590, de VI cons. Hon. v. 61, laus Serenae v. 194, v. 200, 
Rapt. Pros. II, v. 225, v. 284, III, v. 252, IV, v. 23 (III, v. 
354), Phoenix v. 95. 



1) Lucianus Muellerus 1. c. versus sic, ut modo declaratum est, 
distiuctos quadraginta duos numeravit apud Claudianum. 



Digitized by Google 



LXII 



PRAEFATIO. 



< Quae exempla omnia ita comparata sunt, ut quod terlio tro- 

chaco finitum est verbum compleal totum pedem secundum. 
Cf. Luc. Mueller de re metrica p. 200. Plerumque horum ver- 
suum secunda ab initio uerba formant molossum seu choriam- 
bum, quibus semper 'que' vel f ve' particulae sunt subiunctae. 
Neque tamen plane Claudianus hac in re sibi constabat, quod 
docet versus 14 de bello Gildonico carminis, qui sequitur: 

Quo precor | haec effecta | deo? robuata vetuaque, 

ad quem versum hoc in mentem revocaverim eum non incipere 
a monosyllabo, sed potius a dactylo, cum, ul Lucianus Muellerus 
optime exposuit 1. c. p. 187, 'verba sentiendi et declarandi in 
enuntiato ab eis pendente, in quo insint media, quasi enclisi qua- 
dam ita coalescant, ut prorsus unum efficere videantur sensum'. 

Neque vero integri putandi versus sunt, qui leguntur de VI 
cons. Hon., v. 109 'Respuit | auxiliisque ad proxima b<*lla ne- 
gatis' et in cons. Olybrii et Probini v. 274 'Induat | autumnus- 
que madentibus ambiat uvis'. Quorum prior non dubium est 
quin scribendus sit 'que' deleto hoc modo: 

Reapuit; auxiliis ad proxima bella negatis; 

alterius vero, cum in 'madentibus' corruptela latere appaieret, sen- 
tentiam et metrum particula inutili exstincta sic restituimus: 

Induat, autumnus turgentibua ambiat uvis. 

Eodem modo In Ruf. II, v. 118 nunc non dubito post 'bella- 
trix* 'que' particula prorsus supervacanea deleta cum Vaticano 
libro versum scribere: 

Classica, bellatrix etiam nunc ira caleret, 

quae quidem res me fugerat neque prius a me observala est quam 
primi fasciculi typis iam expressi erant. Sic et hoc loco legitima 
incisio exorilur. 

At vero Vergilii imitationi talis debetur versus inelegans (De 
bello Get. v. 183): 

Sperchiusque et virginibua dilectus Enipeus, 
cuius versus protypon exstat in Georgicis II, v. 487: 
Spercheosque et virginibua bacchata Lacaeni8. 

Sed ne vitavit quidem Claudianus prorsus versum sola tro- 
chaica incisione dividere ex Graecorum magis quam Romanorum 
ratione, sicut 

Saepe ainu teueioque | per ardua colla volutua (In Ruf. I, 94) 



Digitized by Google 



PRAEFATIO. 



LX1I1 



Loricaa galeaaque | redundantea hyacinthia (De Stil. cona. II, v. 90), 

qua de re cf. Luc. Mueller de re metrica p. 202. 

Tantum vero abest, ut recte procedat versus 39 carminis 
de Kilo, qui cum versu praecedenti ita adhuc circumferebalur 
in editionibus : 

Efflait Aegeo stagnantior, acrior alto 
Ionio, aeaeque patentibua explicat arvi8, 

ut contra, cum in optimo G. exstet 'scsc penden tibus', in V. 

a 

(sic: petenlibus) deterioribusque c seseque pa ten tibus' mutato 
'acrior' iu 'auctior* scribendum sit: 

Effluit Aegeo stagnantior, auctior alto 
Ionio sese patientibua explicat arvia. 

Multo vero inelegantiores videntur tales versus: 

Planitiem tntoque includit pascua gyro (In Ruf. II, v. 126) 
Nescit adhuc graviterque apprensa veate morantem (ibid. v. 381) 
Nullus honos vanoque exutum nomine regem (ibid. v. 475) 
Caeaariem pavidoque orantea rourmure Franci (de IV cona. Hon. v. 447) 
Invicti clipeoque animosi teate leones (De bello Gild. v. 423) 
Custodes aacroque adhibere ailentia aomno (In Eutrop. I, 418) 
Excoluit multoque innexuit aethera limo (In Eutrop. II, v. 493) 
Cum fremerent lacerumque alternia ictibua aucepa (De Stil. cona. 1, 282) 
Auapiciia capitique errantia membra reponit (De Stil. cona. Ill, v. 129) 
Exuerant Latiique audita clade ferocea (De bello Get. v. 364) 
Nota Pharos flentemque attollena gurgite vultum (Ep. I, v. 57) 
Tunc opibua totoque Heliconis sedula regno (Ep. II, v. 19) 
Rura velim nulliaque exornem fructibuB annum (Rapt. Proa. Ill, v. 38). 

Attamen dubium esse non potest, quin versus illi re vera 
Claudiani stilo debeantur, quare cum omnibus in versibus eius 
modi, quos supra contulimus, post terliam arsin 'que* subiunclum 
esse videamus, per elisionem 'que' cum verbo sequent! non in 
unum coalescere puto, sed e finali prorsus in pronuntiatione ab- 
iecto versus ut infra significavi rccitatos esse: 

Planitiem tutoqu' includit pascna gyro. 

Ita fit, ut legitima incisio, quam(piam lenior, satis sentiatur. 
Hue etiam In Eutrop. II, v. 381 'Corporis exiguusque animi 
doctissimus arbis' referendus est, cui ut bene currat, hephtbemi- 
merim non sufficere satis constat, nec minus qui legitur versus 
bell. Get. 585 f Finxerat immanique oculos infecerat Ira*. 

Neque vero scripsit Glaudianus versum, qualem olim ipse 

♦ 



Digitized by Google 



LXIV PRAEFATIO. 

vulgatam scripturam celerius secutus, Rapt. Pros. HI, v. 103 
edidi: 

Indulges Phrygiasque etiamnum interstrepis urbes, 

sed recepta mea coniectura (cf. ad h. 1.) retinendum quod habet 
Laurentianus liber: 

[In saeva choreis] 
Indulgeus Phrygias vel nunc interstrepis urbes 1 ). 

Nunc ne id quidem defenderim, quod typis exprimendum 
olim curavi ibid. v. 217: 

Induitur digitisque at to nipt at mollibus arcum, 

iamiam ex Gudiani codicis auctoritate 'digitis' restituto totum lo- 
cum ita legens: 

Nunc arm a habitumque Dianae 
Induit et digitis attempt at mollibus arcum, 

quo modo copula servata legitima, qua opus est, efficitur iucisio. 

De exitu versuum notandum, seraper fere Claudianum in fine 
hexametri usum esse vocabulis trisyllabis vel disyllabis praeter versum 
161 carminis de cons. Stil. lib. I, qui exit in Wciduus Sal*. Hue 
referendi sunt etiam fines tales 'fas est* (Rapt. Pros. Ill, 27, de 
cons. Stil. H, v. 201), 'in te' (epith. Hon. v. 314), 'per te' (de 
cons. Stil. II, v. 392) Mile est', de cons. Theod., v. 227, ubi 
'est' male deleverat Heinsius nec minus de cons. Theod., v. 308 
'si quid', pro quo nonnulli editores. maluerunt sine causa 'quid- 
quid'. Omnia cnim quae attuli exempla enclisi satis excusari ne- 
mo nescit. In Ruf. II, v. 416 pro Six turn', quod prius saepius 
typis exprimebatur, cum Heinsio restitui 'vixdum'. 

Elisionem longarum seu mediarum vocalinm Claudianus non 
vitavit. Initio versus non raro legimus 'Ergo' in brevi elisum, 
sicut In Ruf. I, v. 170 'Ergo animi', De HI cons. Hon., v. 151 
'Ergo age', In Eutrop. II, v. 354, de VI cons. Hon., v. 265 
'Ergo ubi'*), De cons. Stil. II, v. 223 'Ergo avidae', In Ruf. II, 
v. 216 'Cedo equidem', Rapt. Pros. HI, 262 'Ultro ad', etiam 
bell. Get. v. 532 'Fregi Alpes'. Vel in uno versu Claudianus idem 
verbum adhibuit in brevi elisum, et non elisum longa finali ser- 
vata; sicut de bello Get. v. 338: 

Ambo habiles remis ambo glacialia secti. 3 ) 



1) Cf. Max Bonnet, Revue critique 1875, n. 27, p. 8. 

2) Cf. Lucianus Muellerus d. r. m. p. 281. 

3) Cf. ibid. p. 48. 

• 



Digitized by Google 



PRAEFATIO 



LXV 



Praetcrea vero syllabae in longa elisac etiam saepius apud Clau- 
dianum occurrunt, quam putasse videtur Lucianus Muellerus. Quam- 
quam In Ruf. I, v. 57 'tencbroso carcere' pro 'tenebroso in carcere', 
ibid. II, v. 90 'funesto tnrbille , pro 'funesto in turbine* ex rodicibus 
lam ab Heinsio iure restitutum est, neque amplius In Ruf. II, v. 103 
legitur interpolatum illud 'tranquilla in pace locatis' pro scriptura 
unicc vera 'tuta sub pace relictis', praetcrea a me De hello Gild., 
v. 507 ex codicibus optimis 'Humanac specie' pro 'Humanae in 
speciem' cmendatum est, tamen multa longarum syilabarum in- 
tegra restant exempla. Sic durius paululo spondiaca in arsi et 
acuta syllaba sunt elisa De cons. Theod., v. 159 'Quis vero in- 
signeIn , , In Ruf. I, v. 349 'Sic fatus campo. insiluit', de III cons. 
Hon., v. 51 'nimium pugnae inflammaret amorem', ubi Heinsius 
eiegantius quam vcrius tcmplavit 'nimio pugnae flammaret amore', 
de cons. Stil. II, v. 31 'tenens sese omnibus actis', pro quo qui- 
dem illud 'tenet' quod G. praebet respiciens nescio an minus . 
dure legendum sit 'tenet seque omnibus actis'. Accedit de cons. 
Stil. I, v. 197 'Quern ferro alloquiis', ibid. Ill, v. 339 'Non illos 
taedae ardentes', Hystrix, v. 42 'sese utitur arcu', Rapt. Pros. 
Ill, v. 282 '0 templis Scythiac atque homines', epigr. XVIII, v. 
13 'Quid falso insontem', de cons. Stil. Ill, vf 347 'Qui secti 
ferro in'. ^ 

At Claudiano alienum est, quod de IV cons. Hon. v. 327 
editores olim fere omnes defenderunt 'fraudi accommoda vallis', 
pro quo ex codicum auctoritate sine longac syllabae elisione 
'fraudi commoda vallis' recipiendum est. Commemoratu deniquc 
dignae etiam elisiones sunt, quae occurunt In Ruf. II, y. 215 
'Vos arsurae urbes', ibid., v. 230 'vibrato imponere ferro', In 
Eutrop. II, v. 471 'spectari e puppibus urbes', Rapl. Pros. Ill, v. 
82 'tenebroso obtecta recessu'. 

Neque vero Claudianus iambicae vocis elisione usus est, 
quam Rapt. Pros. II, v. 86 coniectura olim poetae vindicavi, id 
quod suo iure vituperavit Maximilianus Bonnet, Revue critique 
1875, n. 27, p. 8. De cons. Theod. autem v. 183 'Collectam- 
que din ct certis' quod scripsi in contextu, vix Claudiani est, 
qnare inter addenda indicavi nunc me 'Collectamque diu, certis' 
cum nonnullis deterioribus libris scrillere, hoc loco demonstran- 
tcm me quoque senescere in dies addisccntem. Praeterca vero 
praesertim cum ne id quidem codicibus confirmatnm sit, quod 
olim in cditionibus circumferebatur Rapt. Pros. Ill, v. 281 
'lam Veneri et sociis', pro quo 'lam Vcneri iunctac' restitui, 

. Claud. Carm. e 



Digitized by Google 



LXVI 



PUAEFATIO. 



nunc non amplius servamus ibid., v. 248. 'Aggredimur subito et 
casus scitamur exiles', sed 'et' deleto scribinms 'Aggredimur su- 
bito, cjisus scitamur eriles'. 

Monosyllaborum elisionem Claudianus non amavit. Ergo non 
dubito, quin id quoque quod In Ruf. II, v. 124 in contextu re- 
cepi 'Vix Alpes transgressus erat, nec iam amplius errat', me- 
lius ita procedat 'Vix Alpcs transgressus erat, non amplius errat'. 
Nam quae cxstant exempla in carmine de bello Getico, v. 11 'Ut 
vinci didiccrc semel. Quod si ardua Tiphyn' et Hystrix, v. 44 
'■Quod si omnis nostrae paulatim industria vitae' ad spondiacorum 
potius vocabulorum elisionem referenda, cum 'Quod si' ita sen- 
tentia coalescant, lit etiam scripserim 'Quodsi' in unum con- 
iunctum. Eodcm modo In Ruf. V, 230 'Quisnam audct' accipien- 
dum esse ne verbo quidem opus est. Quare in carmine de 
Torpedine v. 10 non licet cum Raelirensio (Fleckeis. Ann. 1872, p. 
501) scribere 'et tactu confisa suo iam immobilis baeret\ Neque 
audeo de cons. Stil. II, v. 249 'menlitnr*, quod codices praebent, 
servato lenissima mutationc emendare 'Caerulus, Oceani qui 
aestum mentitur, amictus', quamquam bene scio apud alios 'qui' 
elisum non ofl'endcre. Sed inelegantiorem versus formam ex- 
cusans scribere malui 'Caerulus Oceanique aestum mentitus ami- 
ctus', mutato quidem 'mentilur*, altame^ 'que' servato. 

Ante caesuram legitimam syllabae productio apiid Claudianum 
aliquanto saepius invenitur, quam putabat Lucianus Muellerus 1. c. 
p. 332 nondum adiutus apparatu critico subtilissimis bisce stu- 
diis prorsus sufficiente. Nam praeter tria exempla -r- neque 
enim tertium dubiumst, cum carmen n. XCI Claudiani sit, ut 
optimorum codicum aucloritas nos docuit — praeter ilia, dico, 
exempla a d#ctissimo viro allata iamiam acccdit versus 68 cpi- 
thalamii Honorii: 

Et platano plat anus alnoque astibilat alnua. 

Quern versum ego tandem restitui ex optimo Vaticano libro, cum 
Laurentianus praebeat 'platanus platanis', undc indoctus quidam 
librarius coniecit 'platani platanis', quamquam hoc loco pluralis 
numerus ineptus est. Neque puto me errasse in raptu Proser- 
pinae HI, v. 145 olim Laurentianum codicem secutum, qui ver- 
sum ita praebet: 

Ne furtum pateat homini neu praeda colubris, 

cum alii 'iaceant' vel 'pateant' minus apte legant. 

Hue fortasse pertinet etiam In cons. Olybrii v. 227, ut legen- 



Digitized b 



PEAEFATIO. 



LXVII 



dum sit 'Qua medias genitalis interfluit alvcus urbes', cum nunc 
cautius scripserimus vocibus tralatis 'Qua gcminus medias inter- 
fluit alveus urbes'. 

Incisionis vi syllabam productam. esse constat etiam De cons. 
Stil. I, v. 157: 

'Armenius hie picta Saces fucataque Medus, 

ubi 'Armenius' omnibus codicibtis certissime firmatur, neque sub- 
cedit, ut Lucianus Muellerus suspicatus est, ulla scripturarum 
disturbatio. 

De cons. Stil. I, v. 238 'Quos dedcris: acie' facile excusa- 
tur turn sententiae interstitione, turn pacnultima saepius apud 

poetas producta in formis 'dederimus, dederitis'. 

'Phoebus' autem, quod olim legebalur de cons. Stil. II, v. 
441 a Luciano Muellero d. r. m. p. 332, Claudianum non ad- 
hibuisse ex optimis codicibus, quos contulimus in apparatu cri- 
tico, unusquisque. celeriler intcllegct. 

Iliatum Claudianus fugit 1 ) neque admisit nisi post inter- 
iccliones, sicut Rapt. Pros. Ill, v. 189 'Hcu, ubi\ Nequit vcro pro- 
bari, Heinsium, quern plerique secuti sunt, de cous. Stil. Ill, v. 1G7 
ex melioribus libris gravissimum biatum restiluisse 'Numae huic'; 
hie enim cum Laurentiano codice quin scribendum sit 'Numae 
■est huic', dubitari non potest, praesertim cum pauca, quae ex 
Claudiano attulisse sibi visus est Heinsius ad hiatum excusandum, 
omnino falsa sint. 

Sic etiam de cons. Stil. I, v. 110 rectissime Gyraldi codex 
tradidit 'Nee vaga Chunorum^ quamquam alii libri scribunt 'Hu- 
norllm , perverso hiatu admisso, nee minus In Eutrop. II, v. 338 
'Si Chunus' legendum, quam scripturam facillime eliciendam esse 
ex 'Sin hunus* seu 'Sic hunus', quod meliores libri defendunt, apparct. 

Vexavit vero Claudianus interdum nomina propria, ut metro 
accommodaret. Sic Tpt/StyiAdog' in 'Tarbigilum' mutavit; cf. 
In Eutrop. II, v. 176 et ibid., v. 432, neque iure Heinsius Grae- 
cos magis secutus maluit ' Tribigilus quia an prima brevis sit 
ncscimus. Paenultima corrcpta 'SyphO^em' poeta adbibuit de bello 
Gild., v. 91. Etiam 'Theudosius' pro 'Tbeodosius', quod quidem 
uno consensu codrbes defendunt, a Claudiano scriptum propter syni- 
zesin cum Luciano Muellero d. r. m. p. 268 certissime puto, quam- 
quam bene scio apud Graecos ftsog, fcov cet. interdum syna- 
locphen concedere. Cf. Krueger Gr. Gr. II, § 13, 1 seqq. 

- 

1) Cf. Lucianus Muellerus d. r. m. p. 311. 

e* 



Digitized by Google 



LXVUI PRAEFATIO. 

Praeterca Claudianus qaam maxime synizcsin vitavit, ne- 
que, ut Lucianus Muellerus voluit d. r. m. p. 255, In Eutrop. 
I, v 412 f cisdem' scribendum est, sed 'isdcm' cum optimis co- 
dieibus, qui etiam verborum ordincm mutant. 

Liberius primam corripuit pauris loeis Claudianus in com- 
posite verbi 'iacerc', sicut Rapt. Pros. Ill, v. 134 'sftjricit', dc 
IV cons. Hon., v. 365 '(.bids'; sed In Eutrop. I, v. 306 'subigit' 
cum Bruxellcnsi ct Vossiano codicibus malui, quam 'subicit' pri- 
ma corrcpta ex Vaticani et Laurentiani auctoritatc frustra defen- 
sum a Paulo Quaest. Claud. 1806, p. 33. 

Prorsus alicnae a Claudiani carminibus sunt formac verborum, 
quae secundae coniugationis sunt, ex tertia coniugalione flexae, 
sicut Metergit' pro Metergct', 'detergunt' pro 'detergent' cel., quas 
formas, quamquam Vergilius et alii poetae saepius adbibuerunt, 
etiam apud Claudianum deteriorcs libri et ediliones tenent, ubique 
repellunt optimi codices, imprimis Gyraldinus. 

Pauci denique loci digni, qui commemorenUir, restant, ubi 
Claudianus metri gratia formis usus est paulo inusitatioribus. Sic 
In Eutrop. praef. II, v. 23 legitur ablativus Seteri', quod idem 
exstat ibid. II, v. 11 (videtur quidem is versus intcrpolatus), et 
v. 232 (cf. Stat. Tbeb. I, v. 300); de cons. Slil. I, v. 191 f quis' 
pro f quibus'; in Ruf. II, v. 408 genctivus 'superum', quam for- 
mam genelivi vix alibi apud Claudianum in veneris; quin etiam 
dativus singularis in u exiens servatur epith. Hon., v. 50 r gressu\ 

Sub finem trains quaestiunculae brevitef commemorctur, quam- 
quam ca res ad artem metricam non spectat, Claudianum non raro 
in enuntiationibus interrogativis 1 obliquis, quae dicuntur^ indi- 
cativum pro coniunclivo posuisse nequc veritum esse ex una 
construclione in alteram transire. Quod uictum est de IV cons. 
Hon., v. 266 seq. 

Sed coraprime motus, 
Nec tibi quid liceat, sed quid fecisse deccbit, 
Occurrat mentemque clamet respectua honesti. 

Idem occurrit de cons. Theod., v. 95, sed versa vice, nec minus 
Rapt. Pros. I, v. 25 seq. Hue spectat eliam In Ruf. II, v. 387 
'Unde redi ncscis', fortasse In Ruf. I, v. 142 (cf. app. crit. a. 
li. I.) et Gigant., v. 16—20, quo de loco vide quae exposuil 
Hertelius in programmate Torgaviensi 1848, p. XV. 

Hoc loco addam, ubi Gyraldinus codex et excerpla Lu- 
censia accusativum in is pro cs praebent, id quod non raro fit, 



Digitized by Google 



PKAEFATIO. 



LXIX 



ine semper religiose antiquam formam restituisse; nequc vero 
idem faeere ausus sum, quibus locis eas forma s tantum Vaticanus 
servavit, is quidem multo receiilior autiqiiissimo Gyraldi libro. 

V. 

Nonnulla de fide historica ClaudianL 
Ex us, qui dc Claudiani fide historica siilgulares libros 
scripserunt, imprimis laudandi sunt Edmund us Vogt 1 ) et lo- 
an nes Her man n us Ney*). Quorum ille suo iure p. 5 dis- 
ceptavit ne potuisse quidem, etsi voluissct, Claudianum rerum quasi 
externa corpora Iaedere, cum auditores vel lectores recentissima 
eas tenercnt memoria neque coram his plane mentiri liccret. 
Alter vero (p. 37) Claudiani expositioni non minus summam 
fidem tribuit, neque eius auctoritatem minoris aestimat, quam 
Zosimi, aliorum, qui eius aevi menioriam tradiderunt. Uterque 
suam sententiam probare studet ceteris fontibus cum Claudiani 
carminibus accurate et caute collalis (cf. Vogt p. 14, Ney p. 5). 
Quo munere Vogt eo modo functus est, ut tamquam breviarium 
Stilichonis aetatis memoriae de e'oque viro vcterum scriptorum 
iudiciorum componeret, Ney vero ita, ut vitam et res-gcstas Theo- 
dosii comitis, Theodosii magni imperatoris, Arcadii et Honorii 
inde ah anno 395 usque ad annum 404 p. Chr. ex Claudiani 
carminibus enarrarct et aliorum, imprimis Zosimi locis ubique 
illustraret. Quos locos quia non exscripsit vir doctus, librorum 
mole tamquam obruti satis inipedimur, quominus eius ratiocina- 
tionem probare possimus. Praeterea vero undique rebus sub 
certis titulis congestis non ei contigit, ut Claudiani rarmina re 
vera cum pulvisculo exhaurirel. Vogt autem universe magis poe- 
tae fidem iuvestigarc studebat, quam omnes res ab eo narratas 
singulas ex ordine examinare. Idem eontendit vir ductus in pro- 
grammatc Coloniensi anni MDCCCLXX, quod inscribitur c Die po- 
litischcn Bestrebungen Stilichu's wiihrend seiner Verwaltung des 
westromischen Reiches. Erster Theil. Einleilung und Quellen'. 
Quam parliculam quod sciam nondum altera secula est. 

Quomodo alii viri de Claudiani lide historica senserint, bre- 
viter Ney in suo libello p. 5 expooit, ad quern locum lectores re- 
legasse nunc satis habeo. 

1) De Claudiaui carminum quae Stiliconem praedicant fide historica. 
Dissert. Bonnensis MDCCCLXIII. 

2) Vindiciae Claudianeae sive de Claudii Claudiani fide historica. 
Dissert. Marburg. MDCCCLXV. 

■ 



LXX 



PRAEFATIO. 



At vero iiunquani ad finem liuius quat'slionis pcrveniemus ; 
nisi omnia Ciaudiani carmina, quae ad rerum gcstarum mcmo- 
moriam spcctant, ab initio usque ad exitum gradatim cum bistori- 
corum tcstimoniis comparaverinms. Sic demum Oct, ut non tantum 
Ciaudiani tides universe probetur aut reprobetur, scd ut cognoscamus, 
quomodo de iis rebus iudicandum sit, quae a Claudiano solo tra- 
dilae sunt. Nam nemo negabit, omnia quae Claudianus de rebus 
gestis narrat, si aliis testibus prorsus confirmantur, noii esse, 
quare in suspicionem voccmus ea, quae casu alii in suis libris 
praeterierunt. Quae inquirendi ratio paulo difficilior est, quam 
viri docti supra laudati videntur sensisse, quoniam de auctoritate 
nonnullorum scriplorum, quorum testimoniis, ubicumque occasio 
oblata erat, omnes ex arbitratu suo ad Ciaudiani fidem probandam 
usi sunt, singularia studia a nullo fere hactcnus adhibita sunt. 

Ergo quantumcumque qui Ciaudiani fidem exploraverunt 
profecerunt, quaestio nondum ad finem perducta est, sed denuo 
suscipienda. 

Meae sentcntiae interpres sit is qui sequitur rerum gestarum 
conspectus, quae a Claudiaim in carminibus in Eutropium ex- 
ponuntur e.t a Zosimo ubique confirmantur. Quo quidem histo- 
rico, qui h. 1. ex Eunapio bausit, nemo de eunucbi turpi memoria 
accuratius et copiosius egit, ut pauca modo ad Ciaudiani fidem 
probandam aliunde sumamus oporteat. 
In Eutrop. I, v. 154 seq. 

Donee Abundanti furiis, qui rebus eoia 
Exitio primoque sibi produxit, ab iiuis 
Evectus stabulis summos invasit bonores. 

In Eutrop. I, v. 167 seq. 

Nullius Entropius quam qui so protulit ante 
Dereptas possedit opes nullumque priorem 
Perculit exsilio solumque hoc rite peregit, 
Auctorem damnare suum. 

* 

Zosimus V, 10, 6 

ayev xotvvv avxbv xal xaxa AfiovvdavxCov (p&ovog xs 
bfiov xal 7tXeov£^ia. — STteidrj xal xovxov EvxQomog 
i}(iovXiq&r] xrjg ovOiag re o^iov xal naorjg xinrjg exizsGelv, 
iygacpe phv xavxa 6 flaaiXtvg' a%y\Xav veto 61 *A$ovv- 
tidvxiog xav (iaOiXetov, oixtjGiv xrjv iv Ooivixy Ziti&va 
la%G)v xal iv xavxi] xbv koinbv %qcvov fofiicaxag. Cf. 
Eunap. cd. Bonn, p. 87. 



PRAEFATIO. LXXI 

In Eutrop. I, v. 170 seq. 

Postquani obsitus aevo 
Semivir excclsam rerum sublatus in arcem 
Quod nec vota pati nec fingere somnia possent, 
Vidit sub pedibu8 leges subiectaque colla 
Nobiliuin tantumque sibi pcrmittere fata, 
Qui nihil optasset plus libertate niereri, 
lam iam dissimulat dominos alteque tumescunt* 
Serviles animi. 

In Eutrop. 1, v. 229 scq. 

Iamque oblita sui nec sobria divitiis mens 
In miseras leges hominumque negotia ludit. 

Zosimus V, 8, 4 

Evrgoitiog 81 ndvxag, av si xig Xoyog, ixnodav xaxa- 
atfjoaL fiovXonsvog, ag av iirjdslg tzsQog nXr\v avxov 
flaGiXei nccQadvvaiStevrj. 

ibid., 10, 5 

Mt&vav 8h rjdt] ra nXovxa xal ivtcQ xd viyr\ xjj (pav- 
xaoia (ptQE<s&ai Soxcav 6 EvxQomog. 

In Eutrop. I, v. 178 seq. 

rrocerum squalore repletus 
Career et exsulibus Meroe campique gemiscunt 
Aethiopum: poenis horainum plaga personat ardens. 
Marmaricus claris violatur caedibus Hammon. 

Zosimus V, 9, 3 

oQyavov imxijSiiov EvxQomog eig xfjv xaxd Tinatiiov 
Gvxoyavxiav xbv av8g?t xovxov evgav iCxt\6i xaxiqyoQov 
avxa yQa[i[idxia Seixvvvta if>ev8ri — 

ibid. § 7 

Tipdctog 8e ttj 'Odoeag oixrfiei jtaQado&elg djtrjXavvexo 
(pvXaxrjg avtbv Srjuoaiag 7iaQaiteiiizov0r]g. 

ibid. §9 

<ptflir} 81 ofiag eig anavxag fjst, itagd Hvaygiov xov itai- 
8bg rjQitda&cu Ti[id<Siov Xe'yovaa 8ta<pvyovxog tovg icxaX- 
pivovg eig dva^xrjtJiv avxov xal 8id xivov agndoavzog 
tbv naxiqa XrjGxav. aXX* ei'xe aXrj&ij zavxa i]v, ei'xe 
EvtQoitCu ^aot^ofifvot xavxa ev x& itXifoei SiiamiQav, 
ovx e'yvto xlg xb Oaylg, nXr\v oxmsq ovze Ti[icc0iog owe 
Uvdygiog t% exeivov %Eyr\va<$iv. 



Digitized by Google 



LXXII PRAEFATIO. 
In Eutrop. I, v. 192 scq. 

Vis nulla cruentam . 
Caatrat avaritiam : parvis exercita furtis 

Peccat in orbe manus cet. 

* Zosimus V, 10, 5 

EvxQomog iv anaQi 6%B8bv xolg ifrveoiv sl%s xovg xa 
rcQHTTuutva itolvitQaypovovvxag xal onag ZxaOxog t%oi 
xv%i\g' xal ovde r\v xa%d%a% o pi] xgrjiidtcav avra xbq- 
dog inriysv. 

Zosimus V, 12, 3 

she yccQ xxr)fia itEQifiXeitxov r\v xivi xav vitrjxocov, eig 
ftaxsQOv xovxav (scil. 2LxtU%a>vog xal EvxqquCov) [itxe- 
xC&exo deanoxsiav xal %QV<3og Sh xal agyvgog aitag ix 
xmv TtQoxEQOv i%6vx(xiv dg avxovg i$qu. 



In Eutrop. I, v. 281 seq. 

Geminam quid dividis aulam 
' Conarisque pios odiiS committere fratres? 

ibid., v. 397 seq. 

Alio Phoebi de cardine surgunt 
Crimina, ue toto conspiret corpore regnuin. 
Gildonis taceo magna cum laude retectam 
Perfidiam et fretos eoo robore Mauros. 

Zosimus V, 11, 3 

rUdava TtaQaxQjjtia Tta<SY\g t%ovxa xrjg vnb KaQxqdova 
Ai$vr\g xr)v rjysftovtav oixeiaad^evog dytaxrjot, dice xov- 
xov xr)v xdgav xrjg 'Ovagiov fiaGiXeiag xal xrj '^Qxadiov 
itQO<Sxiftr](5iv. 



In Eutrop. I, v. 317 seq. 

Exhorruit annua 
Nomen et insanum gemino prod a mat ab ore 
Eunuchumque vetat fastis accedere ianus. 

In Eutrop. II, praef., v. 13 

Ablato penitus respirant nomine fasti. 

Codex Tlieodosianus L. 9 t. 40 

Erepto splendore eius (scil. Eulropii) et consulatu a telra 
illuvie et a commemoratione nominis eius et caenosis sor- 
dlbus vindicate, ut eiusdem universis actibus antiquitatis, 



Digitized by Google 



PRAEFATIO. • LXXII1 

omnia mutescant tempora, nec eius cnunicratione saeculi 
nostri labes appareaL Cf. Zosim. V, 18, 1. 



In Entrop. I, v.' 109, In Entrop. II, praef. v. 2, In Eutrop. 
II, v. 561 Entropium ad patricii dignitatem elatnm esse poeta 
testator. 

Zosimns V, 17, 6 

EvTQomog sig dxQotarov rjxcov %dr} dvvdfisag, &<ste — 
xai utirj&rjvai tr} tav naxQixCav agta. 



In Eutrop. II, praef. 27 

Suppliciterque pias huiuilis prostratus ad aras. 

Zosimus V, 18, 2 

6 ds (EvtQomog) dQOfiatog inl rtjv tav XQiattccvaiv i%<6- 
qt}(Ssv ixxlrjCtav, fxovOav txeivov to aGvAov; 



In Eutrop. II, praef. v. 51 seq. 

Improbe, quid pulaaB muliebribus aatra querelis, 
Quod tibi sub Cypri litore parta quie* ? 

Zosimus V, 18, 3 

i£aQ7cd0aweg avtov slg trjv Kvngov ixnipnovGiv , vnh 
<pvkuxi]v axQifirj xnrcc6T^(jc(vreg. 



In Eutrop. II, v. 92 seq. 

huic (sorori) curaa et claiiBa palatia mandat, 
Ceu stabulum vacuamque domum. 

Zosimus V, 12, 2 

6 de {EvxQOTiiog) xvguvav 'sfQxadiov xa&antQ (iooxq- 
(latog. 

In Eutrop. II, v. 112—472 bellum, quod eunucho consule 
contra Tribigildum scu Tarbigilum in Phrygia geritnr, pocticc 
narrator. Quae narratio plane convenit cum longa Zosimi descri- 
ptione V, 13 seq. lies commemoratione dignissimae infra col- 
latae sunt eadem, quam supra secuti sumus, ralione. 

In Eutrop. II, v. 153 seq. 

Ostrogothis colitur nrixtisque Grutbungis 
Phryx agtr. Hos parvae poterunt impellere causae 
Iu scelua. 



Digitized by Google 



LXXIV • PRAEFAT10. 

Ibid. v. 176 seq. 

Tandem Tarbigiluui — Geticae dux improbus alae 
Hie erat — aggreditur (scil. Belloua). 

Zosimus V, 13, 5 

t}QX £ & (TQifilyiXXog) ov Ptoyiaixav iXav, dXXd fircQ- 
fiaQav ividgvptvav xtj Ogvyia jrapa fiaoUtag xr\y zov- 
xav Xafiav inipeXiiav. 



ibid. v. 178 seq. 

Viao turn forte redibat 
Eutropio vacuus donis feritasque dolore 
Creverat 

1 1 Miir rem Gainae tautum, Tribigildi socio , Zosimus tribuit, 
quae- discrepantia est nullius momeuti, ut patct, V, 13, 1 seq. 
Tfjg d£ fictOiXtCag ixcttsQtod'Sv ovGrjg hf xovxotg, a7tavx£g fitv 
oi xi]v y£Q0v6tav nXrjgovvtsg, inl xtj rcHv JtQay^idxov idvG%£- 
qccivov xaxovxCa' oi>% rjxiGxa dl rai'vrjg, ovte trig ng£(S§v- 
t£QC3 jtQEnoviSrjg tixQaxyya xi^irjg a^iov^isvog, ovte dagEccig 
aith]<StCctv tfinkijcca pccQfiaQixtjv dvvdfiEvog. — inl xovxoig 
d%&6nsvog xoivavov noulxai Tqifiiyikbov xqg axtyeng. 

Quod exemplum poeta in transcursu afl'ert II, v. 214 seq., 
ut deiuonstrct eum, qui foedera mmpat, eunuchi consulis aetate 
ditarij eoufirmat Zosimus: * 

In Eutrop. II, v. 214 seq. 

Vastator Achivae 
Gentis et Epirum nuper populatus inultam 
Praesidet Illyrico. 

i 

Zosimus V, 27, 1 

'AXXagixog dt, in£idt] avex&QtitisV) g nQOHQr\xai j^ot, xijg 
IlsXoiiovvrjoov xal xqg aXXrjg onoOrjv 6 '^xsXaog noxa- 
[ibg dtatfgtf, diaxQiflcav iv xalg 'HnuQoig, rjv otxovOi 
MoXoxxol xe xal ©£(SnQGJxol xal oo*ot xd pixQiQ Exidttp/VOV 
xal TavXavxltov olxovGi %cogCa. 



Post Phrygiae descriptionem barbarorum impetus a Claudiano 
adumbratur v. 274 seq. 

Taletn cum Phrygiam Geticis populatibus uri 
Permisere dei. Securas barbarus urbes 
Irrumpit facilesque capi. Spea nulla salutis, 



Digitized by Google 



PRAEFATIO. LXXV 

Nulla fugac. Putribus iam propugnacula saxia ■ 
Longo corrueraut aovo pacisquo senecta. 

Zosimus V, 13, 6 

itccQcdafimv $h (TQifityildog) xovg fiagpaQovg, av xrjv 
fjys^ioviav (t%EV, anavxct infoi xa iv niac), yovov (iiv 
avdgav rj yvvccixav 7} naidimv ovx a7is%6(ievogi xa de iv 
noel Irji^ofievog' iv okiya XQovcj xoOovxo itkijd'og <Svv- 
i\yayEV otxExav xal alXcag cc7t£QQtfi(iiv(x)v av&Qcincov, aOxE 
dg E0%axov xivdvvov xr\v *A<siav aitadav anayayEiv. 

. » 

In Eutrop. II , v. 294 seq. 

Frustraque Lyaei 
Non defen8uro8 implorat Lydia thyrsos. 

Zosimus V, 13, 7 

r\ xe yaQ Avdia ndarjg ivEninXr\<Szo xaQa%rjg cet. 

• 

In Eutrop. II, v. 325 scq. poeta eunuchi belli consilium 
iocose depingit. Cuius consilU disciplinam quantumcumque Clau- 
dianus in ridfculum delraxit, attamen Leo, qui ab cunucho dux 
creatus est, accurate a poeta adumbratur, qualis eral. 

In Eutrop. II, v. 376 seqq. 

Emicat cxtcmplo cunctis trepidantibus audax 

Crassa mole Leo, quern vix Cyclopia solum 

Aequatura fames, quern nou iciuua Celaeno • 

Viuceret. Hiuc noinen fertur meruisse Leonis. 

v. 386 seq. 

Tunc Aiax erat Eutropii lateque fremebat, 
Non septem vasto quatiens umbone iuvencos; 
Sed quam perpetuis dapibus pigroque aedili 
Inter anus interque colos oneraverat alvum. 

Zosimus V, 14, 3 

Aiav fi£v ovv 6 xoig xaxa xr\y 'Atiiav tfufi/ite/Sifxo'o'fc fior}- 
frrjdai fa%&E(g aQExrjg plv ovd* rjOxivoaovv (lETEilqyEi 
- tizQctrriyixijg 1 ) oud' akkov tivbg a&ov 7tQog xovxo xv%rjg 
avxbv ayayEt, %\r\v oxi jtQog EvxQomov ei%ev otxEtcog. 

Zosimus V, 16, 10 

b (Aiav) dl avEi(iivog av cpvGEi xal XQveptj itcctirj*) xbv 
$iov ixdsdcaxag, o/ico? inoist xb xeXev6(ievov. 

1) Cf. In Eutrop. II, v. 419 seq. 

2) Cf. In Eutrop. II, v. 406 seq. 



Digitized by Google 



LXXVI 



PRAEFATIO. 



Suidas s. v. Aicov. 

ovxog 6%Qaxr\ybg iitttMpfrrj itccQa Evrgoniov tov evvov%ov 
Tiara xcov fiaQfiaQiov' svxoXog cov xal dice ptXazrjv pt&rjg 
evnaQCiyayog* r\v yap avra to avdgeiov inl tovxco Gvv- 
rjvayxaOiiivov , nXeiovg i-%siv naXXaxidag xcov axgaxico- 
xcov' xal nXeiova nivuv q uGa nmvtg av&gomot, nCvovOi. 

In Eutrop. II, v. 406 — 401 Leon is iuteritus a Claud iano 
nuntiatur; idem legimus apud Zosimum V, 17, 2: xal ovx avij- 
xav anavxa iitiovxtg {fiagfiagoi xov Tgifiiyi'Xdov), ('cog ore 
trjv vitb AIqvxi 6vv avxoo xcp Oxgaxtjyoo xaxedajtdvtjoav dv- 
vajiiv xal nadav cog slittfv xfjv ^oa'pav egtjiiov izeTtoirjxatiiv. 

In transnirsu a Claudiano In Eutrop. II, 510 seq. odium 
aulae orientalis in Stilichonem affertur: 

Omnes aupplicio dignos letoque fatentur, 
Qui se tradiderint famulis Stilichone relicto. 

Zosimus V, 11, 2 

avaitei&ei 6i] (Evxgomog) xov fiaaiXia ring Gvvayayovxa 
xr\v ytgovOiav xoivcp doyfiaxi, xfjg {laOiXeiag noXe'(iiov 
avxbv (£x&C%cova) ngoatwtlv. 

Belli contra Tarbigilum seu Tribigildum ezitum eunuchi in- 
leritum fuisse testator ubique finis libri secundi in Eutropium, 
quam rem omnino confirmat idem Zosimos V, 17, 8 et 9. 

Quae cum ita sint, non est, cur Claudiano (idem non habc- 
amus, ubi res gestas memorat, quas alibi non legimus. Sic non 
dubito, quin verum sit ; quod poeta In Eutrop. II ; v. 474 seq. de 
Parthis tradit, quamquam scriptorcs rcccntiores eius rei vix ralionem 
liabuerunt. Iam vero cognoscimus cunuclio in aula Constantino- 
polilana florente etiam aliunde in imperium orientale pericula irruisse 
neque a solo Tarbigilo (Tribigildo). Dicit enim poeta In Eutrop. 
I, v. 245 seq. qucm locum supra consulto praeleriimus: 

Trans Phasin aguntur 
Cappadocum matres stabulisque abducta paternis 
Caucaaias captiva bibunt arm en t a pruinas 
Et Scythicis mutant Argaei pabula silvis. 
Extra Cimmerias, Taurorum claustra, paludrs 
Flos Sy'riae servit. 

Quae verba quod sciam omnes neglexerunt, lbrtasse temere 
ea ad bclla contra Tarbigilum (Tribigildum) gesta transferentes. At 



Digitized by Google 



PRAEPATIO. 



LXXVII 



vero ille tantum in Phrygia, Pamphylia, Lydia saeviit, deque in- 
colas captivos trans Phasin pepulit. Quarc Koenigius nescivif, 
quid hoc dc loco iudicandum essct. Loci vero interprcs ipse 
est poeta In Eutrop. II, 3G7, ubi eunuchum dicentcm facit c Se 
satis Armenio fessum pro limite cingi'. Ergo contra Armeniae 
incolas quoquc Eutropius videtur bellum gessisse. In finibus eoruni 
fluit Phasis ab altero flnmine einsdem nominis. in Colcliide dili- 
genter secernendus. Quid quod poeta ibid., v. 509 seq. dixit: 

Nuper ab extrcino veniens equitatus Araxe 
Terruit Antiochi muroa ipsumqne decorae 
Paene caput Syriae flammis hostilibus arsit, 

et id bellum accurate distinguit a bello contra Tarbigilum (Tribi- 
gildum) gesto ibid. v. 574 seq.? Contra Armeniae incolas Eutropium 
cum exercitu profectum esse Claudianns praeterea testalur praef. 
lib. II in Eutrop., v. 55. Hue referendum videtur Pbilost. XI, 8 
(ed. Reading). 

Ubique aeque res adbuc. non prorsus expeditas in Claudiani 
carminibus latere mox aliis exemplis in singulari libello cxponere 
studebo. Hoc tantum nunc addam, similem locum atquc quern 
modo tractavimus, exstare In Ruf. I, v. 323 — 353; etiam hunc 
plerique silcnlio praeteriernnt, quamquam certissimum belli testi- 
monium, quod Stilicho gessit, in eo inesse pa let. Sed haec bactenus. 
Satis babeo bistoricos ad hunc rerum gestarum memoriae fontem 
denuo severiore disciplina adhibita exhauriendum delegasse. 



VI. 

Dc graeci Claudiani carminibus. 

De graeco Claudiano supra egimus; sed nonnulla restant, quae 
addam. Cum enim constet latinum Claudianum maturiore aetatc 
in Aegyplo fuisse ibique puellam in matrimonium duxisse, iure 
Sehenkelius 1. c. p. 35 coniccit, graccum Claudianum Alexandri- 
num cognatione cum nostro Claudiano usum esse. Quae con- 
iectura eo confirmari videtur, quod Ciganlomachiam latini Claudiani, 
quamquam graecus in suam linguam non transtulit, cum imi- 
tari voluissc negari vix potest. Idem iudicandnm de graeco car- 
mine Kl% aye cet., quod imitationem continet latini Claudiani 
epigrammatis 'Lymphae, quae tegitis cet.' et 'Salibus indoniitiun 
glacies cet*. Quid si lilius nostri poetae fuisset, qui patrem imi- 
tatus esset? Temporum ratio vix repugnaverit. Conveniret haec sen- 



LXXVIII 



FRAEFATIO. 



tentia cum iis, quae de latini Claudiaui vitae cxitu supra demon- 
stravimus. Neque tamen nimis certo affirmaverim. 

Secuotur graeci Claudiani cannina, quae cxstant, giganto- 
machia ex Schenkelii recensionc, quam ut hoc loco denuo ederem 
vir doctus liberalissime permisit. 

KXavdiavov yiyavto^axLcc. 

Ki' itoxi (ioi vLvav&itiv imnXfaovxi &dXa«Gav 

x«l cpoeal &oc(i(iriGo:vTi Hvntofisva fliv&scc itovxov 

ev£«G&ai paxdoeGGiv iarjXv&ev elvaXioiGi, 

(ptovrjg Se icxafiivng dveuoxoefpeg tapero xvfia, 

Xcicprjosv 8' dviftoio 0o>j, yfi&nae Se vavxng 6 

oGGOfisvog usydXoio &sov TCctQtovaav dQtayrjv' 

ag xol vvv Srj iyci, av xs ydq &eog HnXev doiSrjg, 

tvt.of.ua av8rjtvxtt xaxdnXoov svemdeav. 

TXa&i xat (ibv uxovGvv, inti Ge&sv svpeviovxog 

rcavQotSQOv S tog iaxlv in' iXnfoi XmxiQVGiv. 10 

wg yaQ Srj niXayog ulv 'AXe£dv$QOio noXrjog 

nccvxo&tv ivwixuxai, xd de fivQta xvuaxa Xadiv 

oqvvx' in' dXXqXoiatv, iyw Si ze Stivog doiSog 

uovaonoXog vavxng 'EXwtavCSi vr\i ni&rjGag 

l&VVG) 7CQOg cct&Xct, q>6Q(0 S' trti tpoqxov doiSr]v. 15 
ft Si &eav (iovXfjGiv vcp' v^elfav i&eXovxcav 

■fjnexeqoig vfivotaiv imnvtvGtuxv encavot 

evqvv iv ctl&eQcc nifine &eriua%og- rj Se Qicpeica 

xiq>Q7j yCvBxai * ahpa * cvvoevx^aocacc xsqavvm. 

dXXog S' -qeXioio naxavxCov taxax' dnsiXdtv 20 

(laQTpefitvtti Xol-ijat <pdog yXrjvnci SeSoQuag. 

xotGi S' iqp^x' duxiva' tpCXag 8' inaXvipav ontondg 

vrjcpQOveg ovSl po&ov xiXog rjSeoav, dXXd ntGovxeg 

avxctig ccig (pooseoxov ltv(i@evovxo poXjjct. 

Stfijoag Se yCyag ntieiv &iXe vr\%vxov vScoq: 25 

trjXe fidX' ig noxapbv xdvvasv noXv%avSia Sstgrjv, 

Uxe Si xevitccxcc ndvxa KvXivSofiivoio §6oto, 



II wm Matritensis, A = codex Arsenii, qui v. 43—63 complectitnr. 
5 Xcatpnae M Xaynatv Iriarte || 7 <og xai vvv Sri f*« «» Y"Q 8*1 *• f. 
d M | 9 rXXa&t M || 13 Si 'xoi M || 15 t&vvcov M || inl M || 17 tnaivov M 
jyost v. 17 deesse videntur 68 versus, cf. Sdienkelius I. c. p. 42. | 18 ev- 
qvv S' do' ig signo lacunae addito M Q &efnta%ov M vix sanum putat 
ScJienkelius || Qup&f Loa M || 19 uttpcc Schenlelius, signum lacunae M || 21 u. 
So^g tpdog yX. SfSomcog M, quae in textu ex SchenMii coniectura et M. 
Schmidtii Phil. XV11I, 231 || 22 t«5 S' itpr}*' . . . ixdXvrpev M || tptiag 
Schenkelius Zeitach. f. Oest. Gymn. XV, p. 312 yXav*dg M | 2G xdvvGs M 



Digitized by Google 



PEAEFATIO. LXXIX 

ctZQig nxjydcov vitedsfcaxo pvoiov vScoq 

saicofisvov TCQOxoyaiv dnoXXv^ivov nozattoio. 

aXXog 8' ccv itQTjvi^s ys neaatv inl xvfiaxa novxbv 4 30 

itivsv vitb oxopdxecoi noxov %sXdov& 8s Xaip<5 

Nrjosog ctXpvoov oiSpa 81 dv&soscovog odtvov. 

mvofiivov 8s ftv&oig xai vSocxog oXXvftsvoio 

yvfivd&r] psya psv&og, i%SQaofori 8\ ddXaaoa. 

*0VQrjg& dvxa 8vm yXavxaiti8og dxovx(ovr]g 35 

yrjysvssg (iccQvavxo- tpsosv 8' 6 (isv ovosog dxQrjv, 

avzdff o y T\Xi$ttxov nsxqryv dvdstqs (iSfiaQ7t(og. 

xovg 8s 9sd xaxinstpvs 8oQvo6oog ov% svi noxfttp' 

xov psv yciQ oxsqvoio 8ir]Xaas pstXtvov %y%og, 

xm 8' aoct Xdivov toyov ix' dam'8og 6^cpaXoseGr\g 40 

roQyovg &i£e xdoryvov 6 8' <bg C8s yvta ns8ri&sig 

% tpioev h nctXdfiyotv opouog toxccxo nixQij. 

Kvitqig 8' ovxs piXog tpsoiv ov% onXov, dXX* ixopi&v 

uyXairjV &S(isvr] ydo in' Sfiftaatv dyysXov avyijv 

kqcoxcc fisv dnXsxsccg Tttgovrj Stsxofoazo %aixag 45 1 

xai nXsxxdg t"o<piy£e nvxvto itsoiizXtyficcxt estodg, 

oxiXfisi 8' oqftaXfiwv sqaxovg vitsyodyazo xdv&ovg, 

Xsnxdg 8' svavspoio $acpag xaXdoaoa %ixa>vog 

nootpvostov ov xoyitxsv vcp' stfiuatv dv&sa ftaJcSv 

Ofiftaxog stg ayqr\v d>nXiG\isvov tlx* ydq avxr) 50 

nXiypa %6qw, 8oqv pa£6v, ocpQvv fitlog, dam'da xdXXog, 

onXa fit &eXyt}XQOv iv dXytoiv st 8s xtg ccvxfj 

office fidXoi, dtduijir (isXog <)' dnb xtiQOS ttinttg 

tag "Agttog alxpfj , tj/ KvnoiSog oXXvxo poocpy ' 

xai xov filv &ctvdxov viq>og hSvtv, dXXct Tvrptosvg 55 

wqxo TloaeiSdaivog Ivctvxia' xov 8s xQiaivrj 

cxfova IIoGsiSdcov, Zsvg i]Xuas xpara xsqccvvo)' 

'EyxsXcc8og 8' ov X^ys l^dxVS, dvcc 8' rjoitaG* vr t cov 

jtQOQQi^ov noXeeooiv iofi8o(itvr}v oottooi, 

8eivd 8' ditftXrjOag Zr t vog nuxsvavxa ^\h]v.n . CO 

axevxo 8s yaiccv oXrjV (isv drcawriat xsvsavav, 

aaxv 8s cvyx^vai Zrjvog xs (isXa&aov iovaaat. 

28 &x9t 8s M U vn(8ixtto M || 30 nQTjvrjg xs M | 31 Xatfwg M | 32 
NsiSQog M NrjQiog Iriarte g bStvtov M || 33 §v&oio M [j 35 xovor}g awaM | 
40 vie' dcniSog M || 41 tog j-'idt M || 42 tjcptosv M || 43 8' avxs A || 44 av- 
8t]v A || 45 nqdxov M hoqov M , dity.tnvi A Sisxqi'vsxo M 46 $e(pi& 
M , \ neol 'nXiyiuxxi AM csiosvg A || 47 otp&aXfioig (corr. — <ov) A || 48 
Xsnxdg svav. AM || x it ^ va 9 M 49 jro^qp. 8' ov M | 50 caicXicfitvrjv M [| 
avxT) AM |; 53 §iXog 8' axso x^ffog ideccg A (A hie exit) \\ 55 tvxvsv M || 
57 x^ara Schenkelim, M. Schmidt I. c. xdgxa M || 59 7tQOQQSitov M || 
60 xaxsvavxi M j 62 Zrjvog 8i M |j lovcoag M 



LXXX 



PRAEFATIO. 



xoia 8' iitriiteiXw xa 8e o&ivog toooos u^xtjq, 

rjfifv dvccaxofievrj cpovtov §sXog, i](Xiov xs 

vfjoog dv(Qxo(iivr] cmiaotv tpdog' Iv 8e re vrjam 65 

SivSota xai noxafiol #>}(>cff x' taav OQVi&ig xs. 

xai rot' avaxra frtcov %6Xog aoitfxog iaxvtpiXi&t. 

Qtj^aq ydo irvxtva? veyeXag ovv xoCat Htoavvotg 

dcfiioxovg nvooevxag in' 'Eyxtla'doj %** v opfioortg. 

f^eX' d u ah) vv hi . 6 8h uiijtu'itfv fo&OQS itOVXOV 70 

td^ofifvog' x(o 8' apq>l neol fciovaa ddXaooct 

8$iv6v na<} ).d*toy.t xvy.omh'1, toonhQ d&r'tQr). 

ovdl Kqovichv Xyyt ' Av*ctovlr\g dno yccirjg 

ntxQocv ditoQoqfcctg dlow litifrrjits ylyavxi 

daxfxoc (iJ]vi6(ov inl 8' avxat vrjeog ooovctv, 75 

TjV CCVXOg TCQOtTjTAtV f$ OVQOVOV [dfttfOXfQOt 8h 

xai 7ivqi xai vovoio oxvyeoovg xeioovci yiyavxag]. 



Xiovtr) KQvoxuXXog vjt' dvioog donrfttioa 
Jfi&v dytrjQceot'oio navuioXov eluova xoapov, 
Ovoavbv ayxag $%ovxu Puqvkxvjiov tv8o&i novxov. 

v 

Eln txyf pot hqvgtocXXs, Xi'&cp ntnvnttOftilHHf vS(oq, 

Tig -Jtri^iVy Bootrig. ?J tig tXvoe; Noxog. 6 

"iXa&i (tot, qpi'Xs #Otpf, av ycco 9oa to£a xixaivvav 
'E§Xrt&T}g ntQ iQcoxog in' tonvnogoioiv oioxoig. 



ATaxXctg iv*QOxdXototv dvevdfavoa xogtfaig, 

Jt£vya itaXXopivoici xivdyfitcot zaAxov apaetfft, 

Kxeig (ilv vnoxXinxti noXtrjv xoi'xct yftxovcc (loi'orjg, 10 

'llXtfidxoig axxtct gapaVafrat opuarog ttvyi)v. 

WsvSofievov 8' iQV&r)na ytaxtyoaopfv dxQOog aldcog, 

'AyXocirj oxstfxxou m vofrn xfxaJU'jififVa ft^la. , ' 



C3 xoia. M | g}qoq£ M 64 7f (ihv M j| cpoiviov M j| 65 am'aas M 
oxtaot v Iriartc j 68 Qt,^r yap xs rcvoog vecpiXag M |; ovv xoig M , 69 7rt>- 
ooevxog M ]\ 72 xrxwiifri; ntDi ftrjoag M j| 75 vovaog M || 76 elg xov ov- 
Qavi>v M ig ovoavov Iriarte || d(icp6xfQov U || /in«/i inchisit Schenkeliux. 

7 l§Xrj9r i g iteQ toaixog Schenkehus I. c. p. 36 win. IpXrftrjg in 
?Q(oxog Heinsius t§Xrftrig vn tqmxo codex \\ Imperfectum putat Schenkc- 
lius ibid. 

Tost versum JO dliquid excidisse putavit Reiskius, T^g prius editum, 
Kxelg Gesnerus vnonXinxti Schenkelitis 1. c. p. 36 adn. vnoxXinxmv prius 
editum || 11 rjXtpdxoig 8' Schenkelius ibid. || 12 at8ovg Schenkelitis ibid. 



digitized by Google 



PRAEFATIO. LXXXI 

"ESqtjv yaX%so7te£ov inl ngo&vQOig tXixavog 

'Earijxft faQanbiv xtg vntQ vcoxoto uiuagntog, 15 

Ovd' t&fle fxoyiovxi noQeiv imfid&Qov dotSut. 

Tovvend (ttv &(6q^bv ibv noXvftrjxtg uvdynrj. *) 



SI itvQog dtvdoto BO(ffjv (aSiva tpvXdacmv, 

'E(i§s^ad)S y.oouoio itaXtvdtvrjxov dvdynrjVy 

XdiotI fti-ouijt'/Taio (ii'ov q>vc££os wijyr/, 20 

FlazQog dorjfidvroio itQoxoanoQt tptovij, 

"Og piycc prjXQtoeov xonexwv iy*vpova tpogxov, 

Kai yovov avxoxiXtaxov dwftcpsvxatv vutvaCwv 

UxTjaag, daovQi'rjs ysvifjg txeQOtpQOva Xvacav t 

"Ogytct d' sldcoXcov %svs<ov tptvdoavvfia Xvaag, 25 

jilfttQog d(Kpt§t§r) , *ug i<p' tnxd^mvov oxfjtt , 

'jyysXixaig nxsQvysaaiv iv d^g^xoict dccdoecav. 

"iXa&i nayytvBxuo frtov nQBa^iov ouua, 

^qovqI {iiov, aaxgQ in oi'ncav, alavog uvdoacov. 



'Agxitpavtg , noXiov%t, nuXatysvig, vts vtoxx'e, 30 
Allv idtv itQoeoavxs, viziqzaxt, vtrrarf, jfptarf, 
U&avdxoio nccxQog, xal bpoxQOv?, itdpnav ofioie. 



Sic praefatione ad finem perducta mc pellit animus, ut iis 
viris doctis gratias again, qui schedas corrigendas summa cura 
susceperunt. Atque primo loco nomino Frid. Aug. Ecksteinium 
Sancti Thomae collcgii Lipsiensis praesidem, deinde Sachsium 
collegam, Goclzium amicum. Quihus viris addendus est R. Peipcr, 
qui quam fecil codicis Bruxellcnsis rollationem ad me misit, ut 
illam cum eiusdcm libri quam ipse comparaveram collationc con- 
ferrem. Illis viris omnibus gratias ago quam maximas. 

1) Finem deesse putat Schenkclitu ibid. 



Claud. Carm. 



f 



Index notarum. 

G = excerpta Lucensia (de signo + in G cf. In Ruf. I, v. 252) 
g = excerpta Gyraldina ex editione Heinsiana a. 1650 

V = codex Vaticanus n. '2809 

B = codex Bruxellensis n. 5381 
M = excerpta Monacensia ex cod. Fris. n. 92 
L (excepto panegyrico in Olybrii et Probihi conaulatum) = Laurentia- 
nus codex n. 250 

VI — codex Vossianus n. 294 

L (in panegyrico in Olybrii et Probini consulatum) =- cod. Mediceua 

pi. XXXIII. cod. 4 
N == codex Florentinns n. 144 
1 = codex Leidenei8 n. 116 
F = codex Farnesianu8 IV. E. 47 
O = omnea codices praeter G et g 
deterr. =» codices deteriores aut omnes aut plerique 
deter. = unus deterior codex 
editt. = editiones aut omnes aut pleraeque 
H, — recensio Heinsiana prima a. 1650 
11, = recensio Heinsiana altera a. 1665 
H 3 = recensio Heinsiana tertia apud Burmannum 
H — omnes tres recensiones Heinsianae 

m. II = manus secunda eiusdem saeculi quo manus prima scripsit; 

manu secunda exarata sunt omnia quae superscripta sunt, 
quod non notavi. 

[ ] voculae vel litterae sic uncis inclusae in V prima manu scri- 
ptae sunt. Numeri titulis additi sunt numeri Gesneriani. 



Digitized by Google 



C L. C L A UDIANI 

IN 

OLYBRII ET PROBINI 
FRATRUM 

OONSU LATUM 

PANEGYRIC VS. (I.) 



Sol, qui flammigeris mnndum complex us habenis 

Volvis inexhausto redenntia saecula motu, 

Sparge diem meliore coma criuemque repexi 

Blandius clato surgant temone iugales 

Efflantes roscum frenis spumantibus igoem. r> 

lam nova germanis vestigia torqucat annus 

Consulibus laetique petant exordia menses. 

Scis genus Aucbenium nee te latuere potentes 

Anniadae; nam saepe soles ductoribus illis 

Iustaurarc vias et cursibus addcrc nomen. 10 

His neque per dubium pendet Fortuna favorem 

panegyricus dictus olimbrio et probino consulibus m. II Vl titulus 
deest LN (in N in marg. super, add. m. XVI— XVII saecuJi, forte Pri- 
caei) F Incipit liber de ollbrio et probino 1 In Probini et Olybrii fra- 
trum consulatum paneg}'ris editt. [I)e forma 'Olybrii* cf. v. 30.] 
1 S in Sol omisit NF || flamigeris F 2 inexausto IF || saecula| 
sidera L 4 alato coni. olim 11 cf. Clercq. p. 744 || surgant G mbeant 
Isingrinius in marg. quod dtfendit Gesuerus || themone V 1 NF 

o 

6 neva Vl || fastigia coni. H 7 laeti repetant vel laetique ferant 
coni. Hurmanmis 8 aucbenium 1 alchenium GgF auchemiam Vl 

i 

anchenium L authenium N 9 Aniade N Auniadae F 11 Hys N 

na 

fortu Vl || favorem G (hie pagina editionis principis finitur simulquc 

vel fa 

excerpta Floreniina ex codice G) NF pavorem Vl pavorem LI 

Claud. Carm. 1 



Digitized by Google 



2 



CL. CLAUDIANI 



Nec novit mutare vices, sed fixus in omncs 

Cognatos proredit honos. Qucmrumquc requires 

Hac de stirpe virum, cerium est de consule uasei. 

Per faslos numeranlur avi sempcrque renata 15 

Nobilitate virent et prolem fata secnntur 

Continuum sitnili servantia lege tenorcm. 

Nec quisquam procerum temptat, licet aere vetusto 

Floreat et claro cingalur Homa senalu. 

Se iactare parem; sed prima sede relicta 20 

Aucheniis de hire licet certare secundo. 

Hand secus ac tacitam Luna regnante per arcem 

Sidereae cedunt acies, cum fratre recusso 

Aemulus adversis flagraverit ignibus orbis: 

Tunc jubar Arcturi languet, tunc fulva Leonis 25 

Ira perit, Plaustro iam rara intermicat Arctos 

Indignata Legi, iam caligantibus armis 

Debilis Orion dextram miratur inermem. 

Quern prius aggrediar? veteris quis facta Probini 

Nesciat aut nimias laudes ignoret Olybri? 30 

Vivit adhuc completquc vagis sermbnibus aures 

Gloria fusa Prohi, quam nec ventura silebunt 

Lustra nec jgnota rapiet sub nube vetustas. 

Ilium fama vehit trans aequora transque remotas 



12 set F || 13 require LNF praefeH etiam H 3 requiras margini 
primae editionis adscr. H cf. Clercq van J ever app. crit. ap. Burm. 
p. 744 14 virum| unmn N || 15 fiistos ex coni. scrtpsi fasces O 

VOl tUHtO 

1G sequntur F 18 tentet mavult H || ore N || venisto Vl 

19 cingantur V 1 20 set F 21 Anchen' L Acheniis N Alche- 

niis F || soluido (sic) N 22 Haut VlLN Aut corr. m. II in Haut 1 | 

M l oiUm sic 

aut tacitaca - (sic!), in marg. m. I ad tacitam 1 ac V 1 || arcem ex coni. 

scripsi arcton VlLl arthon N archton F 23 recusso LI cf. Gesne- 

rum a. It. J. recussusso vel retuso Vl recurso N retnso F retruso Sca- 

h 

liger laudante Burmanno. 25 acturi L attractu N 26 arctos Vl 
arthos N 27 Tndigna tegi L 28 inhermem VlNl inertem F 
29 Q mi Quern omisit L || agrediar F || veteris q (sic) L 30 olybri 
scripsi, quam formam veram esse docent nummi cf. Cohen, medailles 
consulaires, VI, 527 n. 4; Eclhel, doctr. num. VIII, p. 198 olimbri 

e 

VlLNl olimbi F 33 ignotam Gronovius || rap it F rapuit maluit 
Barthius anim. p. 15 34 remota N 



Digitized by Google 



IN OLYK. ET PROB. CONS. (I.) 



3 



Tetbyos ambages Atlanteosque rcccssus. 35 

Amliit et, gelido si quern Maeotia paseit 

Sub love vel calido si quis coniunctus in axe 

Nasccntem le Nile bibit. Virtutibus ille 

Fortunam domuil minquamqiie levantibus alle 

Intumuil rebus, sed mens eireumniia luxu 40 

Noverat intactum vitio servare rigorem. 

Hie non divitias nigranlibus abdidit antris 

Nee tencbris damnavit opes, sed largior imbre 

Sueverat innumeras bominum ditare eatervas. 

[Quippe velut densos currentia inunera nimbosj 45 

Cernere semper erat populis undare Penates, 

Assiduos intrare inopes, remeare beatos. 

Praeceps ilia manus fluvium superabat Hiberum, 

[Aurea dona vomens. Sie quis tellure revulsa 

Sollicitis fodiens rimatur collibus aurum?J no 

Quantum stagna Tagi rudibus stillantia venis 

35 Tethios VlN Thetios LI Thetidos F | athlauteosque Vl atha- 
t 

lanteosque N a,lanteosque 1 athallanteosque F atlantiacosque coni. H 

36 Maeotia praefert H2H» (cf. ad IV cons. Hon.; v. 180) Maeotica 0 

ens 

37 calido Vl calidum siquia coniectus in axeni hariolatur Bur- 
mannus coniunctior axi proponit Koenigius 38 bibet F 39 nun- 
quara relevantibus F 40 set F || fluxu N 41 rigorem g servare 
rigorem F servare vigorem N regnare vigorem VlLl 42 addidit VlL 

43 dampnavit 0 || Bet F || imber N ymbre 1 44 daitare L 
45 uncis inclusi ex Kocnigii auctoritate || velud L || dempso L denso 
N1F || nimbo LN1F || Quippe velut denso currant ad munera nimbo 

Burmannus proposuit 46 nudare L 47 Assiduos Vl || beato N 
48 hiberos VlLl hyberos NF 49 et 50, quibus quid artificiosius 
did nequit interpolates puto; optime de eis egit Th. llertel in pro- 
grammate Torguviensi Is is, p. IV 49 vebens coniecit Koenigius \\ 
Sic quis Claverius; signum interrogations addidi, cf. Claud, de con- 

quantum 

suhttu Stil. Ill, v. 01 sequ. cet. std quis Vl si quis LNF g od quit) (sic! 
quantum add. m. I) 1 ut qui notavit Scaliger 50 Sollicitus 1 || mira- 
tur VlLNF mitatur 1 rimatur ex Isingrinii libro 49 — 54 aliunde in- 
serti videntur Koenigio 51—54 suo loco non esse judicavi, cum v. 
49 — 50 integros ptitarem, quamquam nesciens quo essent transponendi ; 
nunc eos defemlo cum Ilertelio I. c. v. 4!) et Wdeletis, cf. de cons. Theod. 
r.40. Aliquantum offensionis restat, quod 'Hermus' et 'Pactolus' non sunt 
'fluvii Hiberi', quare scripsi 'fluvium Hiberum , J cf. de cons. Theod. v. '>3. 
At forte in 'Tagi' Met 'Padi\ de quo Plinius N. II. XXXIII, 4, 21 (60) 

'aurum invenitur apud nos tribus modis: flnminum ramentis, ut 

1* 



4 CL. CLAUDIANI 

Effluxerc decus, quanto pretiosa metallo 

Hcrmi ripa micat, quanta per Lydia culta 

Dcspumat rutilas dives Pactolus harenas. 

Non, milii centenis pateant si vocibus ora 55 

Multifidusque ruat centum per pectora Phoebus, 

Acta Probi narrare queam, quot in ordine gentes 

Rexerit, ad summi quotiens fastigia iuris 

Venerit, Italiae Iatac cum frena teneret 

lllyricosque sinus et quos arat Africa campos. 60 

Sed nali vicere patrem solique merentur 

Victores audire Probi. Non contigit illi 

Talis honor, prima cum parte viresceret aevi, 

Nec consul cum fratre fuit. Vos nulla fatigat 

Cura din maiora pctens, non anxia mentem 65 

Spes agit et longo tendit praecordia voto. 

Coepistis, qua finis erat: primordia vestra 

Vix pauci meruerc senes metasque tenetis, 

Ante genas dulces quam llos iuvenilis inumbret 

Oraque ridenti lanugine vestiat aetas. 70 

Tu precor ignarum doceas Parnasia vatem, 

Quia deus ambobus tanti sit muneris auctor. 

in Tago Hispaniae, Pado Italiae cet.' quod de Pado testimonium ab 
recentioribus ubiquc neglectum esse valde miratus sum. Bitschelius hoc 
fere modo olim locum difficillimum restitwmdum esse putavit: Praeceps 
ilia manus fluvios superabat Hiberoa Aurea dona vomens , [quorum non 
aequet aceruos Semper inexhaustos] si quis tellure cet. Heinsius voluit: 
quidquid tellure revulsa Callaicis fodiens rimatur collibus A8tur; 
Bartkius v. 49 sequ. ita scribere voluit: quanto pretiosa metallo Hermi 
ripa micat, quantas per Lydia culta Despumat rutilas dives Pactolus 
arenas, Quantum stagna Tagi rudibus stillantia venis Effluxere de- 
cus, si quis tellure revulsa Sollicitis fodiens rimetur collibus aurnni 
51 splendida pro stillantia temptavit Koenigius 52 quantum L || 
metalli LNF 53 rippa VI (] lidia VlLNl gelida P (j cultas N |j 
v. 63 sequ. scripserit H: quantum per Lydia culta Despumat rutilae 

a a 

dives Pactolus arenae 54 rutiles 1 55 pateant 0 (p.etebat [sic] 1) 

7 

resonent editt. || si] sub L 58 rexint (sic) V 1 || vestigia LI 59 y ta- 
lie LN1 || latae scripsi late 0 60 Illiricosque VlLNl Iliricosque F || 
afFrica VlLNl 61 Set F 62 non] nc L num proponit H | atti- 

ti 

git F 63 -wfei-eui (sic) 1 64 Non F (| fa, gat V 1 65 Curo F 67 qua 

H cum Barthio quo 0 70 vesticet Vl 71 T in Tu omisit L || 
Parnasia 0 Parnassia editt. 



Digitized by Google 



IN OLYB. ET PfiOB. CONS. (I.) 5 

Postquam fulmincis impellens virions bostem 
Belliger Augustus trepidas laxaverat Alpes, 
Roma Probo cupiens dignas persolvcre grates 75 
Sedula pro ualis dominum flexura rogando 
Ire parat. Famuli currum iunxere volautem 
Impetus borribilisque Melus, qui semper ageutes 
Proelia cum fremiti! Romam coniitanlur anbelo, 
Sive petat Partbos, seu cuspid*; turbet 1 1 yd aspen. 80 
Hie ligat axe rotas, bir, sub iuga ferrea nectit 
(ioruipedes rigidisque docet servire iupatis. 
Ipsa, triumpbatis qua possidet aetliera reguis, 
Assilit inuuptae ritus imitata Minervae; 
Nam ueque caesariem crinali stringere cultu ys 
r.olla nee ornatu patitur mollire reiorto, 
Dexlrum uuda latus, niveos exserta lacertos. 
Audacem retegit mammam laxumque coercens 
Mordet gemma siuum. Nodus, qui sublevat ensem, 
Album puuiceo pectus discrimiuat ostro. 90 
Miscetur decori virtus pulcherque severo 
Armatur terrore pudor galeaeque minaci 
Fulva crucntarum praeteuditur umbra iubarum 
Et formidato clipeus Titana lacessit 

Lumiue, quern tola variarat Mulciber arte. 95 
Hie patrius Mavortis amor fctusque notantur 
Romulei; pius amuis inest et belua nutrix. 
Electro Tiberis, pueri formantur in auro, 

73 inpellens L IF 78 horribilis metus F || inpetus 0 1 N F 79 do- 
miDam pro Romam voluit Gronovius hanelo V.1 N IF anclo L 80 Seu L 
partos 1 1| hidaspf; Vl ydaspe L adaapem N hidaspem IF • 81 nectit 0 
mittit alii ex editione Isingrinii 83 triumpbatis 1 triumphatum V 1 N L F 
84 irrupte N nitus (sic) V 1 85 neque] non L 87 n tta (sic), in marg. 

m. I nnda 1 || exerta 0 || choi » rot>8 (sic) 1 88 detegit L || cobercens 

ceo 

VlLN 90 pumiceo 1 pumco (sic) Vl 91 virtus — terrore de- 
sunt L 92 galee minaci F 93 Flua (sic) L Fulva Paul Quacst. 

r 

Claud. I860, p. 4 propter r cruentarum' flava VlLlF || centaiiit (sic) 
Vl || protenditur L || umbra 0 (sup. tin. m. II Vl) forte unda servato 
flava cf. Martial, s, 55, 10 'unda comae', pro quo alii 'umbra comae' 

a 

94 tytana N || lacescit N 95 qm V 1 || toto L | variabat L varia- 
aroe 

ret N || hoste N 96 amor] erat L 98 Electo L || tibia L tyberis N 



Digitized by Google 



6 



CL. CLAUDIANI 



Pingunt aera lupam, Mavors adamante corusrat. 

lam simul emissis rapido velocior Euro 100 

Eertur equis. Strident Zephyri nirsuque rotarum 

Saucia dividuis clarescunt. nubila sulci*. 

Nec Iraxerc moras, sed lapsu protinus uno, 

Quern poscunt, tetigere locum, qua fine sub imo 

Anguslanl aditum curvis anfraclibus Alpes 105 

Claustraque congestis scopulis durissima tendunl,. 

Nou alia reseranda maim, sed pervia tantuin 

Augusto geminisque lidem meutita lyraunis. 

Semirutae turres avulsaque moenia fumant, 

Crescunt in cumulum st rages vallemquc profundam no 

Aequavere iugis, stagnant immersa cruore 

Corpora, turbautur permixto funere manes. 

Hand proeul exaelo laetus rertamine victor 
despite gramineo consederat, arbore fultus 
Acclines umcros. Dominum gavisa coronal 115 
Terra suum surguntque toris maioribus hcrbae. 
Sudor adhuc per membra calet creberque recurrit 
llalitus et placidi radiant in casside vultus: 
Qualis letifera populalus caede Gelonos 
Procubat liorrendus Getico Gradivus in Haemo; 120 
Exuvias Bellona levat, Bellona tepentes 
Pulvere solvit equos immensaque cornus in alluin 

99 Pingunt gT Pingunt N Tingunt L Fingunt V 1 IF cum Scaligero 

is 

100 J in Jam deest L || emissq VI 101 strident N stridunt Vl L1F 
zephiri 0 || cursusque F 102 rarescunt Schraderus cf. Haupt Her- 
mes V, p. 326 103 Non L J| set F 101 q F || fine aupino mavult 
Barthius 105 amfractibus V 1 106 congestis 0 coniectia cditt. conten- 
tis Schraderus I. c. 107 set F 108 Augusta L || tirannis VlLlF 
109 Semi-rupte (sic) Vl Semirupte F 110 culmum F 

r 

111 immersa editt. inmensa O [| c.ore (sic) N cruorcm proponit Ges- 
nerus 112 turbantur VlLlX traduntur F || permulto pro permixto 
coniecit Gesnerus 118 Haut VlLN Aut corr. m. II in Haut 1 || 
cxaulto (sic) 1 115 Aclines LF Ac [lac. sine ras.] humcros N j| 

■r 

humeros O 11G thoris VlLNl 118 Halitus Vl 118 Q,-Uht 

liemo 

(sic) 1 120 borrendum (cum Leidensi quodam) II || haemo editt. auro 
Vl arvo LN1F 121 repentes L 122 in altum scripsi in hastam 
O quod exortum est ex glossa ad r coruus' ut iure iudicavit Koenigius 
in hobtem, postea iu actam Barthius in astra SLctin. cf. Clercq van 
J ever ap. Burm. p. 745 in auras laudat Burmannus 



IN OLYB. FT FROJ3. CONS. (I.) 7 

Porrigitur tremulisque fcrit splendoribus Hebrum. 

lit slelit ante ducem discussas Roma per auras, 

Conscia tunc sonuit rupes et inhorruit atruni 125 

Maieslate nemus. Prior hie: 0 numen amicum, 

Dux ait, et legum genelrix longeque regendo 

Circumfusa polo, consors addieta Tonanti, 

Die ageduoi, quae causa viae? cur deseris arces 

Ausonias caeiumque tuum? die maxima rerum, 130 

Non ego vel Libycos cessem tolerare labores 

Sarmaticosve pati medio sub frigore Cauros, 

Si tu Roma velis. Pro te quasmmque per oras 

lbimus et nulla sub tcmpestale timeutes 

Solstitio Merocn, bruin a temptabimus Histrum. 135 

Turn rcgina refer!: Non me latet, inelite rector, 

Qiiam tua pro Latio victricia eastra laborent, 

Nee quod servitium rursus furiaeque rcbclles 

Edomitae paribus sub te ceeidere triumpbis. 

Sed precor hoc donum cum libertate recenti 140 

Adicias, si vera manet reverentia nostri. 

Sunt mibi pubentes aHo de scmine fratres, 

Pignora cara Probi, festa quos luce creatos 

Ipsa meo fovi gremio. Cunabula parvis 

■ 

123 ebrum LI 124 discusas F 125 Conscita (sic) 1 U per 
auras Concita ter cet; ut a f ter' incipiat apodosis, proponit Hertel I c. \\ 

v 

tunc 0 ter ex Moreti libro H || rupes Vl || arcum L 126 Magestate 

L | h (= hoc) F huic maluit H* H 3 0 omisit N 127 genitrix 0 geni- 
trix deerat add. s. Jin. m. II L || longoque LN 128 addieta VlNF ad- 

an 

ducta LI adiuncta editt. \\ tonanti editt. tontis Vl tonantis NL1F con- 
Borsque adjuncta coni. H cf. Clercq. p. 7 JO 120 agendum Vl || 

a 

cause Vl 131 libicos 0 || labores 0 vapores Delrii codex, fortassc 
calores, ut melior exsistat frigoris (v. 132) oppusitio 132 medios Vl 

b 

medios L || choros LN1F c,oros Vl cf. bell. Gild. v. 4!>r> 133 horas 0 

o 

134 timentes omisit N 135 mercem Vl meroe L meroen NF 
merope 1 || hystrum N 136 unc pro Tunc UUera T oinissa L 

vel quam 

137 Quod Vl Quod LF 138 servicii N 140 Set F 141 Adi- 
tias V 1 L Adde precor F Adde prior tibi si Burmannus proponit 
142 nnchi Vl 143 clara coniecisse H dicit Clercq ap. Burmannum 

a 

p. 746 144 can,bla (sic) 1 



Digitized by Google 



8 CL. CLAUDIAN1 

Ipsa dedi, cum matris onus Lucina hcatuiu 145 

Solveret et magnos proferrent sidera partus. 

His ego nec Decios pulcliros fortesve Metellos 

Praetulerim, non qui Poenum domuere feroccm 

Scipiadas Gallisque genus fatale Camillos. 

Picriis pollent studiis multoque redundant 180 

Eloquio. Nec desidiis dapibusve paratis 

Indulgere iuvat, nec tanla licenlia vitae 

Arripit, ut mores aetas lasciva relaxet, 

Sed gravibus curis animum sortita senilem 

Ignea longaevo 1'renatur corde inventus. I6fi 

Illis (|uam propriam ducuul ah origine sortem 

Oramus praebere velis anniquc t'uturum 

Devovcas venientis iter. Non improba posco, 

Non insucta dabis; domus hoc de more requirit. 

Annue. Sic nobis Seythicus famuletur Araxes, 160 

Sic Rhenus per utrumque latus Medisque subactis 

Nostra Semiramiae timeant insignia turres, 

Sic fluat attonitus Romaua per oppida Ganges. 

Ductor ad haec: Optata iubes ultroque volenlem 
Diva rogas; non haec precibus tcmptanda fuisscnt. 105 
Usque adeonc mcam condunt oblivia mentem, 
Ut pigeat mcminissc Probi, quo vindice totam 
Vidimus Hesperiam fessasque resurgere gentes? 
Ante dabunt hiemes Nilum, per flumina damae 

• 

145 homis VlNlF 146 Solverent Vl | magmlos N || prode- 
rent F praeberent g (? ms.) | sydera N 147 pulcros LNF || fortes- 

c o 
que N Q metaJloa Vl 148 demuere X 149 Sipiadas F || Gallis 
genus F || fortale corr. m. II in fartale Vl letale LN 151 deliciis N 
152 iuvat] parant F 153 Arripit O Abripit Claverius || ut — re- 
laxet L aut — relaxat VlXlF |j laxiva F 154 Set F 150 Illi F 

160 s^ithicus Vl sciticuB LN1 sithicus F 161 renus LN1F I 

i 

mcdiisque L 163 opida LNIF 104 D deest in Ductor L || utro- 
que L || volutem L 106 adco nemeam L [| eondant mavult cum Livi- 
neio H 167 pudeat (sic) L Q vindice g (? ms.) 1 iudice VlLN 
168 fessasque] falsasque L [| turres pro gentes defcndunt cum quodam 
Moreti libro H et Burmannus 169 Ante augebit hiems ohm Koenigius\\ 
hyemes O || nylum N nilum suspectum hubuit quod locum non intellexit 
Burmannus; nihil mutandum ut docet qui h. I. exscripsit Licentius in 

m 

carmine ad Augustinum v. 100 f| dame VlF dapme (sic) N dapne (sic) 1 



Digitized by Google 



IN OLYB. ET PROB. CONS. (I.) 9 

Errabunt glacieque niger damnabitur Indus, 170 

Ante Thyesteis iterum conterrita mensis 

Inlercisa dies refugos vertetur in ortus, 

Quam Probus a nostro possit disccdere scnsu. 

Dixerat et velox iam nuntius advolat urbem. 

Extemplo strepuerc chori colles<|ue canoris 175 

Plausibus impulsi septena voce resultant. 

Laetatur veneranda parens et pollice docto 

lam paral auratas trabeas rinctusquc micanfes 

Stamine, quod niolli tondent de stipile Seres 

Frondea lanigerae carpentes vellera silvae, 180 

Et longum tcuues traclus producit in allium 

Filaque eoncreto cogit squalere melallo: 

Qualis purpureas praebebat Candida vesles 

Nuininibus Latona suis, cum sacra redirent 

Ad loca nutricis iam non errantia Deli: 1H5 

Ilia feros saltus et desolata relinqucns 

Maenala lassato certis venatibus arcu, 

Phoebus adbuc nigris roranlia tela venenis 

Exstincto Pythone ferens. Tunc insula notos 

Lambit arnica pedes ridetquc Aegaeus alumnis 190 

Lenior et blando testatur gaudia fluctu. 

Sic Prol)a praecipuo natos exornat amictu, 

Quae decorat mundum, cuius Romana potcstas 

Fetibus augetur. Credas ex aethere lapsam 

Stare Pudicitiam vel sacro ture vocatam 195 

Iunonem Inachiis oculos adverterc templis. 

Talem nulla refert antiquis pagina libris, 

170 pro niger mavult piger H2H3 || dapnabitur Vl dampnabitur 

OOB 

LN1F 171 thie B teis VllF tye S tei 8 N tiesteiB L || iuterrita Vl 

t 

174 urbem] axem F 175 Ex.emplo Vl Extimplo 1 176 inpulsi 
NFHsepetena L || 2>ro voce malht valle H2II3 178 Ciuctusque mi- 

u 

cantos g || cinctisque V 1 179 tundunt F || de stupite N de cespite L 
182 scalore 1 184 lacona L 18H fcriB coniecit Barthius 187 las- 

sata F || cunctis N 188 itela (sic) N 189 Extiocto 0 || phitone 0 
190 Ambit temptaiit Burmannus Tangit? || alumpuis LN1F 
ti 

191 Lenior Vl || luctu L 192 exornet L 193 Quo F 194 Fle- 

d 

tibus N 195 thure 0 196 inach' N |] a.vertere 1 



Digitized by Google 



10 



CL. CLAUDIANI 



Nec Laliae cecinere tubae nee taeea vetustas. 

Coniugc digna Probo, nam tantnm coetibus exstat 

Fcmineis, quantum supereminet ilk maritos: 200 

{Ceu sibi ccrtantes sexus quid possit uterque 

Hunc legere torum. Taccat Nereida nuplam 

Pelion. 0 duplici fecupdam consule mat rem 

Felicemque uterum, qui nomina parturit annis.] 

Ut sceptrum gessere manu memhrisque rigentes 205 

Aptavere togas, signum dat summus hiulca 

Nube pater gratamqne facem per inane rotantes 

Prospera vibrati tonuerunt omina nimbi. 

Accepit sonitus curvis Tibcrinus in antris 

Ima valle sedens. Ereelis auribus haesit, 210 

Unde repentinus caeli fragor. Ilicet berbis 

Pallentes tlialamos et slructa eubilia musco 

Dcserit ac Xymphis urnam commendat erilem. 

llli glauca nitent birsuto lumina vullu, 

Caeruleis infecta notis, reddentia palrem 215 

Occauum, crispo densanlur gramine colla. 

Vertice luxuriat toto crinalis harundo, 

Quam neque fas Zephyris frangi, nec sole perustam 

198 lacio F [| grata vetustas F 199 Probos N I extat V 1 L 1 instat F 
201—204 prdlati sunt primum ab Isingrinio; emendata ex codice 
(? ms.) Claveriano; desunt in 0, ergo ego cum Delrio uncis inclusi ut 
interpolates a librario quodam, qui lacunam explere voluit; eos defen- 
dit H; 201 Ceu — 202 torum genp\na videntur Koenigio, reliqua vero 
spuria 203 en duplici H coniecisse dicit Burmannus 205 sceptrum 
Vl || pressere coniecit Burmannus tenuere mavult Koenigius || mem- 
quo ap , y c 
bris VI 206 Contaverc 1 1| syni', ulta (sic) N byulta Vl 207 geni- 
tamque per inane L 208 tonuerunt cum Gronovio H temuerunt (sic) 

Vl tenuerunt LN1F 209 tyberinus N 210 Inima Vl Ima L 
Iiuma F |J Erectia auribus VlLNl Arrectis auribus F Arrectisque au- 
ribus editt. 211 caeli Puteanea quaedam excerpta, quae secutus est 
H populi VlLNl popoli F scopulis Sixtin. probantc etiam H, ut 
attulit Clercq van Jever app. crit. apud Burm. p. 746 scopuli coni. 
Gesnerus || illicet NF hilicet 1 212 Squallentes tnalit H || talamos 
Vl 213 nimpbis 0 || urnam commendat herilem g atque domum 
nymphis commendat berilem ex suo libro (? ms.) Claverius dominam 
pro urnam cum editt. probat BartJiius || herilem O 214 111a L |j 
hyspan hirsuto (sic) N hyrsuto F 215 nodis F || redencia F 
216 Ucceanum O || densantur O densatur cum libro quodam Leidensi H 
217 aruudo 1 218 zcphiris O || f = rangi N frangere F 



Digitized by Google 



IN OLYB. ET PROB. CONS. (I) 



11 



Aestivo candore mori, sed vivida frondct 

Aequaevum complexa caput. Taurina levantur 220 

Cornua temporibus raucos sudantia rivos. 

Distillaut per pectus aquae, frons hispida manat 

Imbribus, in liquidos fontes se barba repectit. 

Palla graves umeros velat, quam neveral uxor 

Ilia percurrens vitreas sub gurgite telas. 225 

Est in Romuleo procumbens insula Thybri, 
Qua geminus medias interfluit alveus urbes 
Discretes subeunle freto pariterque minantes 
Ardua lurrigerae surgunt in culinina ripae. 
Hie stetit et subitum prospexit ab aggere votum, 230 
Unanimes fratres einctos stipantc senalu 
Ire forum strictasque proeul radiare secures 
Atque uno biiuges tolli de limine fasces. 
Obstupuit visu suspensaque gaudia vocem 
Oppressam lenuere diu. Mox incobat ore: 235 
Respice, si tales iactas aluisse fluentis 
Eurota Spartane tuis. Quid protulit aequum 
Falsus olor ; valido quamvis decernere caestu 
Norint et ratibus saevas arcere procellas? 
En nova Ledaeis subolcs fulgentior astris. 240 
Ecce mei cives, quorum iam Signifer optat 
Adventum stellisque parat convexa futuris. 
Iam per noctivagos dominetur Olybrius axes 

222 pecttus Vl || hyspida N 223 Ymbribus N || barba.re 
pectit 1 reflectit scripserim recepit Gryphiana 224 humeros 0 
225 Illia Vl llli LN1 226 E in est om. LN || in om. add. m. I 
sup. lin. Vl || tibri VlLl tybri NF 227 geminus medias ex coni. 

vel as vcl us 

scripsi cf. L. Jeep, Quaest. critt. cet. p. 43 scqu.; medius geuiinas Vl 
mediu8 geminus LN1F |J interluit emendasse H dicit Ctercq p. 740 j 
arces pro urbes Schraderus I. c. 229 rippe L 230 agcre F 
eonspcxit 1 231 junctos Vl ex quo coni. 'einctos' cf. v. 19 claro 
cingatur Roma senatu et de IV cons. Hon. v. 580, juncto LN1F 
cuncto coni. Barthius et Schraderus I. c. sancto coni. Burmannm, qnod 

u 

laudat Koenigius \\ v. 233 deest in VI | lumine LN 234 Obstipuit 
Vl Obstipuit N 235 ii.choat 0 237 Eurotas V 1 LI || sparUmc 
l>elriu8 spartaeve Vl spavtasve L sparteque N sparte - ve 1 spar- 
tavc F || tuos N 238 otor om. sed lacuna rclicta N 2.S9 NorintJ 
Horruit L Novit N Nori _ t 1 240 soboles U || fulgentibus N 
241 obtat Vl aptat Adventu (= dativ.) H coniecit 243 Olybrius 
scripsi cf. v. 30 olimbrius 0 ignes pro (?) axes Schraderus 



12 CL. CLAUDIANI 

Pro Polluce rubens, pro Castore flamma Probini. 

Jpsi vela regent, ipsis donantibus auras 245 

Navita tranquillo modcrabitur acquore pinum. 

Nunc pateras libare deis, nunc solvere multo 

Nectare corda libel. Niveos jam pandite eoetiis 

Naiades, totum violis praetexite fonlem. 

Mella rerant silvae, iam profluat ebrius amnis 250 - 

Mutatis in vina vadis, iam sponte per agros 

Sudent irriguae spirantia balsama venae. 

Currat, qui sociae roget in coovivia mensae 

Indigenas fluvios, Kalis quicumquc suberranl 

Monlibus Alpinasque bibuut de more pruinas: 255 

Vulturnusque rapax el Nar villains odoro 

Sulphure tardatusquc suis erroribus Ul'ens 

Et Pbaetonteae perpessus damna ruiuae 

Eridanus flavaeque terens querceta Maricae 

Liris et Oebaliae qui temporal arva Galesus. 200 

Semper honoratus nostris celebrabitur undis 

Isle dies, semper dapibus recoletur opimis. 

Sic ait et Nymphae patris praecepta secutae 

Tecta parant epulis ostroque infecta corusco 

Umida gemmiferis inluxit regia mensis. 265 

0 bene signatum fraterno nomine tempus, 
0 consanguineis felix auctoribus anne, 
Incipe quadrifidum Phoebi torquere laborem. 

245 ipsisque domantibus H coniecisse dicit Burmannus, cf. Koe- 

nigium ad h. I. 246 pinus LN 247 nec N 248 niveo Vl 
niveo LNF niveos 1 || plaudite N cetu LNF cetus Vll || ciuctus coni. 
Scaliger pangite coetus coni. primis curis Barthius 240 Naiades O 

totum froutem 

Naides et editt. || totum Vl || fontem Vl 250 annis N anis 1 

a i _ 

252 spumancia V 1 253 reget 1 reget F 254 y talis N || q ^ que Vl 
256 naa F || olore N 257 Sulphurea N [| tardatisque L | euoribus 
N || cufeus N ulfeus F 258 phetontee VlNlF fetontee L || dampna 0 

1 

259 flavisque L | tenens F |] marice Vl marisce L1F patice N 
260 Liris] Et vis N || ora N 261 celebrabritur undis Vl celebretur 
in uudis LN 262 recolatur N 263 nimphe 0 || Becutus N 
264 peplis coni. Scaliger 265 Humida VlLlF Horrida corr. m. II 
in Humida N || genuferis L || illuxit 0 266 bone corr. m. II in 
bene Vl 267 anne gF annus VlLNl 



Digitized by Google 



IN OLYB. ET FROB. CONS. (I.) IN RUFIN. PRAEF. (II.) 13 



Prima tibi procedat hiems, non frigorc torpens, 

Non canas vestita Hives, non aspcra ventis, 270 

Sed tepido calefacta Nolo. Ver indc serennm 

Protinus ct liquidi clementior aura Favoni 

Pratis te croceis pingat. Te messibns aestas 

Induat, antumnns turgcntibns ambiat uvis. 

Omni nobilior histro tibi gloria soli 275 

Conligit exaclum nunqnam memorata per aevnm 

Germanos hahuisse duces, te cuncta loquetur 

Tellns, te variis scribent in florilnis Horae 

Longaque perpetui dncent in saecnla fasti • 



CL. OLAUDIANI 
IN BUFINUM 

LIBRT I 
PRAEFATIO. (II.) 



Pboebeo domitns Python cum decidit arm 
Membraqne Cirrhaeo fudit anhela ing<>, 

269 yemps L byemps N || torreus cotiiecisse H (licit Clercq. p. 747 

h o c 

271 Set F | noto Vl notho LNF 272 clemenciar 1 273 coreis N 

p 

,iugat Vl |j etas N 274 antumrras scripsi propter mctrum auptunnus- 
que Vl autun'que L autupnusque NF autupnusque 1 1| turgentibus com. 

t u h 

madentibus O [| ambiat Vl N imbua, L inbi„nt 1 inbuat F 276 exaustum 

ii 

1 exautum F 277 hirisse (sic) L || loqtur LN 278 Tellis 1 || tenariis 

h 

scribunt N inscribent floribus malit H || ore Vl ore Nl 279 ducunt LN. 
Jnscriptio aliena quadam manu add. lib Claudii poete 1 ruphinfi V 

CLAUDIANI • IN RVFINV L«B- I, NO R PREf\ B Flavii claudiani 
Panegericon Incipit Liber primus de gestis theodosii L CI • Clau- 
diani in Rufinu Liber primus incipit man. recent, add. V 1 1 Pro P in 
Phoebeo spatium relictum, nam omissum est V |j phiton B-LVl || con- 

h 

cidit BVl 2 Menbraque VBL (M omissum in L) || cirreo V cyrreo 

h 

B L cirreo V 1 || hanela V auela Vl || iugo] rogo B 



14 CL. CLAUDIANI 

(Jui spiris legend monies, haurirel liialu 

Flumina, sanguincis langeret astra iubis: 
lam liber Parnasus eral ncxuque solnlo 5 

Coeperat erecta surgere fronde nemus 
Coneussaeque din spatiosis Iractibus orni 

Securas veutis explicuere comas. 
Et qui vipereo spumavit sacpe veneno 

Cepbisos nitidis purior ibat aquis. 10 
Omnis Io Paean regio sonat, omnia Phoebum 

Rura canunt, tripodas plenior aura rotat, 
• Auditoque procul musarum carmine dulci 

Ad Thcmidis coeuht antra scvera dei. 
Nunc alio domini telis Pytbone perempto 15 

Convenit ad nostram sacra catena lyram, 
Qui stabilcm servant Augustis fratribus orbem, 

Iustitia pacem, viribus arma regunt. 



CL. CLAUDIANI 
IN R II F I N II M 

LIBER I. (in.) 

Saepe mibi dubiam traxit sententia mentem, 
Curarent superi terras, an nullus inesset 
Rector et incerto fluerent mortalia casu. 

vel tin 

3 hyatu L 4 taugeret L tingerct deterr. tergeret Oxoniensis 
quidam, quod H frustra defendit de com. StiL II, r. 277 , ubi 0 

vel sijuamngig 

legunt tangunt (non tergunt) 5 solutuni mavult H2H3 7 spatiosis V 

u u exposuere 

sqamosis (sq Ml ras. m. II) B 8 explicuere V 10 Cephisos V V 1 
Ceffisos B Cephysus L || nitidis VBVl cf. Ov. Met. Ill, v. 407 liqui- 

vel ducti 

dis L 11 peara Vl 12 ai aura V 13 dulci V dulci Vl 

duc.ti L ducti B 14 A B || temidis Vl | sonora coniecit 
15 phitone VBVl || perempto VBVl peremto L 16 liram Vl 

Imaiptio deest in VLVl EXPLICIT PFATIO INCIPIT 
LIBER. I. CLAVPIANI. IN RVFINV B 1 ..sententia" traxit (sic) 
Vl 2 Surarent (sic) Vl 



Digitized by Google 



TN RUFINUM LIBER I. (III.) 



15 



Nam cum dispositi quacsissem foedera mundi 

Praescriptosque maris fines annique meatus 5 

Et lucis noctisque vices: tunc omnia rebar 

Consilio firraata dei, qui lege moveri 

Sidera, qui fruges diverso tempore nasci, 

Qui variam Phoeben alieuo iusserit igni 

Compleri Solemque suo, porrexerit undis 10 

Litora, tellurem medio libraverit axe. 

Scd cum res hominum tanta caligine volvi 

Aspicerem laetosque diu florere nocentes 

Vexarique pios: rursus labefacta cadebat 

Religio causaeque viam non sponte sequebar 15 

Alterius, cacco quae currere semina motu 

Affirmat magnumque novas per inane figuras 

Fortuna, non arte regi, quae numina sensu 

Ambiguo vel nulla putat vel nescia nostri. 

Abstulit hunc tandem Rufini poena tumultum 20 

Absolvitque deos. Iam non ad culmina rerum 

Iniustos crevisse querar: tolluntur in altum, 

Ut lapsu graviore ruant. Vos pandite vati 

Pierides, quo tanta lues eruperit ortu. 

Invidiae quondam stimulis incanduit atrox 25 
Alecto, placidas late cum cerneret urbes. 
Protinus infernas ad limina taetra sorores, 
Concilium deforme, vocal, (ilomerantur in unum 
Innumerae pestes Erebi, quascumque sinistro 

que 

5 Praescriptos BVl |] niari li || amnisque g annisque coniecit II 
G Et luci noctique vices, ut a prioribus dependeat, forte legendum 
putat H - 8 Sydera L || diviso BL duiso VI 9 vana corr. m. I in 
i 

varia V || jusserat L 11 Littora VL 12 Et, in marg. man. rec, 

que 

Sed L 14 Vexari L 15 Relligio VL 1C caeco conieci cum 
Paulo Quaestt. Claud, p. 5 vacuo 0 || semina currere V 17 Afir- 



mat V 19 Anbiguo L |' ui (sic), in marg. add. m. II: vel nri V 



r 



nri, vel neri in marg. L 20 hinc coepi conferre cum vctustissimo 
codice amid cuiusdam Ijucensis geminis punctis . . notaturus quo iUinc 
emendabo G 22 querar GL qneror VBVl 23 graviore G 
24 Pyerides BL 25 stimulis G 26 Allecto O 27 lumina G 
d 

a, liminia V 29 herebi 0 || pestes; Erebi quascumque cet. distinguere 
voluit Barthim || Innumere pestes herebi quascunque sinistro Nox genuit 



Digitized by Google 



1G CL. CLAUDIANI 

Nox genuit fetu: nutrix Discordia belli, 30 

Imperiosa Fames, leto vicina Senectus 

Impatiensque sui Morbus Livorque sccundis 

Anxius et scisso maerens velamine Luctus 

Et Timor et caeco praeceps Audacia vullu 

Et Luxus populator opum, quern semper adbaerens 35 

Infelix bumiii gressu eomitatur Egestas, 

Foedaque Avaritiae complexae pectora mafris 

lusomnes longo veniuut examine Curae. 

Complentur vario ferrata scdilia coetu 

Torvaque eollectis stipatur curia monstris. 40 

Alecto stetit in mediis vulgusque taccre 

Iussit et obstantes in tergum reppulit angues 

Perque umeros errare dedit: turn corde sub imo 

Inclusam rabidis patefecit vocibns iram: 

Siceine tranquillo produci saecula cursu, 45 
Sic fortunatas patiemur vivere gentes? 
Quae nova corrumpit noslros dementia mores? 
Quo rabies innata perit? quid inania prosunt 
Verbera? quid facibus nequiquam cingimur atris? 
Heu nimis ignavae, quas luppiter arcet Olympo, 50 



foetu nutrix discordia belli Imperiosa fames loeto vicina senectus 
Impatiensque sui morbus livorque secundis Anxius et scisso merens 
velamine luctus Et timor et ceco praeceps audacia vultu Et luxus 
populator opum quem semper adherens Infelix humili gressu eomitatur 
egestas M 

31 loeto G leto B 32 Inperiosa V 34 Tumor H conie- 
cisse dicit Clcrcq ap. Burm. p. 749 35 quem G ibidem add. cui 
(? ex G) opum et quem L 37 avaritiae G 38 Insonnes V In- 

Ullt 

sompnes L || veniet V 39 ferrata, in marg. m. I vel secreta V 
40 Furvaque pro Ton*aque coni. Schraderus I. c. 41 Allecto 0 

i 

mediis G medios V 42 angues 0 hydros cum Oxoniensi quodam H 
43 deerat in Vl, sed m. I marg. adscr. || humeros 0 || tii GB 

b 

tunc VLVl 44 rapidis Vl 45 Siceine G S in Siceine om, V 

Sicine B 47 Qu£ B Qe (sic) L Quo Vl Quo V | corrumpit G BLVl 

i 

corrupit V 48 Quid G (?) Qo (sic) L Quo VBVl || q corr. m. II in 
i d 

q Vl 49 qui Vl || nequiquam G (?) B necquiquam L nequicquam 
VVl || incingimur maMftt Burmannus 50 nimis G || inane corr. m. II 



Digitized by Google 



IN RUFINUM LIBER I. (III.) 17 

Theudosius terris. En aurea nascitur aetas, 

En proles antiqua redit. Concordia, Virtus 

Cunique Fide Pietas alta cervice vagantur 

Insignemque eanunt nostra de plebe triumphum. 

Pro dolor! ipsa mihi liquidas dilapsa per auras 55 

Iustitia insultat vetiisque a stirpe recisis 

Elicit oppressas tenebroso carcere leges. 

At nos indecores longo torpebimus aevo 

Omnibus eiectae regnis? Agnoscite tandem 

Quid Furias deceat, cousuetas sumite vires 60 

Conventuque nefas tanto decernite dignum. 

lam cupio Stygiis invadere nubibus astra, 

lam flatu violare diem, laxarc profuudo 

Frena mari, fluvios ruptis immittere ripis 

Et rerum vexare tidem. Sic fata cruentum 65 

Mugiit et totos serpentum erexit hiatus 

Noxiaque effudit concusso crine venena. 

Anceps motus erat vulgi: pars maxima helium 

Indicit superis, pars Ditis iura veretur 

Dissensuque alitur rumor. Ceii murmurat alti 70 

Impacata quies pelagi, cum flamine fracto 

Durat adhuc saevitque tumor dubiumque per aestum 

Lassa recedentis fluitant vestigia venti. 

in ignave V 1 |) iuppiter arcet olympo G iupiter arcet olympo B quas 
celo iupiter arcet VL (celo L) Vl 61 Theudosius editt. {cf. Luc 

n 

Mueller de re metrica p. 268) Theodosius 0 || e, V 64 de nostra 

h u 
Vl 65 Proh VL Pro V 1 || michi Vl |j quidas Vl | dilapsa GVl 
delapsa VBL 56 deerat, sed manu antiqua marg. adscr. Vl 57 
obpresBas V |j iu omiserunt BVl tenebroso in carcere VL 58 de- 
erat, sed manu eadem qua v. 56 marg. adscr. Vl 61 decernite G 
62 stigiis V L Vl 63 lapxare V lapsare L 64 ruptis om. sed man. rcc. 

o 

add. post fluvios in V ruptis fluvios Ht || immittere Vl || rippis V 
65 vexare fidem GB vexare die fidem V laxare fidem LVl || facta L 

vcl cruente 

cruentum (sic) B 66 totos 0 tortos cum deterr. mavuU H notos 

quf 

proponit inepte Burmannus 67 Noxia L 69 veretur GBVl 
tuetur, in marg. m. J vel veretur V veretur, in marg. m. II: vel 

tuetur L tuentur in marg. edit; in qua nunc Excerpta G leguntur, male 
pro manu eius, qui ipsa Excerpta G scripsit, ab Heinsio habitum 71 In- 

i 

paccata VL 72 tumor G 73 recedentes V residentis mavult lis 

Claud. Carat. 2 



Digitized by Google 



18 



CL. CLAUDIANI 



Improba mox surgit tristi de sede Megaera, 
Quam penes insani fremitus animique profanus 75 
Error et undantes spumis furialibus irae. 
JS'on nisi quaesitum cognata caede cruorem 
Inlicitumve Mbit, patrius quein fuderit ensis, 
Quem dederint fratres. Haec terruit Herculis ora 
Et defensores terrarum poliuit amis, 80 
Haec Alhamantlieae direxit spicula dextrae, 
Haec Agamemnonios inter baccbata penates 
Alternis lusit iugulis, hac auspice * taedae 
Oedipoden matri, natae iunxere Tbyesten. 
Quae tunc horrisonis effatur talia dictis: 85 

Signa quidem o sociae divos attollere contra 
Nec fas est, nec posse reor, sed laedere mundum 
Si libet et populis commune intendere letum, 
Est mibi prodigium cunctis immanius hydris, 
Tigride mobilius feta, violentius Austris 90 
Acribus, Euxini flavis incertius undis, 
Rufinus, quern prima meo de matre cadentem 
Suscepi gremio. Parvus reptavit in isto 
Saepe sinu teneroque per ardua colla volutus 
libera quaesivit fletu linguisque trisulcis 95 

74 tristi surgit B || caede temptavit Burmannus 75 gemitus 

vol profanus 

fremitus (sic) V || tumultus L 78 Ulicitumve V lllicitumque 
BLVl Inceatumve editt. cf. app. crit. Rapt. Pros. ed. L. Jeep I, v. 66 H 
fuderat L 80 Et G Hec defensoreB VLVl Et defenaoria B || pol- 

h 

luit, in marg. m. I vel terruit V || artua LVl 81 atamanthee V 
82 agauienuonio8 B agamtonioe Vl || intra mavult H || baccata V 
bachata LVl 83 t^dq B tede LVl thebe V 84 Oedipoden (Oe 
in ras. m. I) B Edipode V Oedipode LVl || thieaten B thyeate V 

soiii r li 

thiestem LVl 85 horroris V horisonia L orriaonia Vl 86 o om., 

o 

adil. sup. tin. m. II V quidem Bocie L 88 loetum B 89 notia pro 
cunctia iterum stupidissime proponit liurmannus \\ inraanius Vl || 
ydria VL idria Vl 90 Tygride L || ffta BL 91 Acribus euripi 

h 

fulvis Gg Acriu8 arpiia (h sup. Un. m. rec.) flavis V Acriua harpii8 
flavia L Acrius arpiis flavis BVl Acribus euripi refluia editt. Euxini 
conieci cf. In liuf. II, 38 'mobile Ponti aequor'. 92 lluffinus 
VVl 93 repptavit L || parvne reptavit 0 reptavit parvus editt. 

94 vol N til VI 95 fletu L 



Digitized by Google 



IN RUF1NUM LIBER I. (III.) 



19 



Mollia lambentcs flnxerunt ora cerastae. 

Meque etiam tradente dolos artesque nocendi 

Edidicit simulare fidem sensusque minaces 

Protegere et blando fraudes praetexere risu 

Plenus saevitiae lucriquc cupidine fervens. loo 

Non Tartesiacis ilium satiaret harcnis 

Tempestas pretiosa Tagi, non stagna rubentis 

Aurea Pactoli: totumque exhauserit Hermum, 

Ardebit niaiore siti. Quam fallere mcntes 

Doctus et unanimos odiis turbare sodales! 105 

Talem progenies hominum si prisca tulisset, 

Pirithouni fugeret Theseus, oflensus Orestem 

Desereret Pylades, odisset Castora Pollux. 

Ipsa quidera fateor vinci rapidoque magistram 

Praevenit ingenio; nec plus sernione morabor. 110 

Solus babet scelcrura quidquid possedimus omnes. 

Hunc ego, si vestrae res est accommoda turbae, 

Regalem ad summi producam principis aulara. 

Sit licet ipse Nuraa gravior, sit deniquc Minos, 

Cedet et insidiis nostri Hectetur alumni. 115 

9G lanbentes L |j finxerunt VLV 1 (cf. Very. VIII, v. 034 'corpora fingere 
lingua') fixerunt B strinxerunt olim coniecicf. Quaest. critt. p. 40 tinxerunt 

vel inbra vel ora 

Baehrem Fleck. Ann. 1872 p. 502 || ora V membra Vl menbraB menbra 
L 97 Meque tradente dolos arteinque (etiam m. J) V Meque etiam tr. 
d. artesque B Vl Me tradente dolos geatus artemque L Me me etiam cet. in 
mentem venit H Meque viam tradente dolos cet. proponit Burmanntts Me 
tradente dolos, astus artemque nocendi coniecit Paul Quaest. Claud, p. 2d 
cf. Clercq. de H up. Burm.p. 750 98 Edidicit 0 Addidicit praefert Burman- 
mis Et didicit editt. || minaces 6 99 fraudes VL fraudem BVl || preferre 

e 

corr. m. II in pretexre Vl 101 thartbesiacis V V 1 tartesiacis B carthe- 

a 

siacis L || siciaret V satiarit praefert cum deterr.ll 102 tbagi Vl || non] 

o 

vel B 103 totumque 0 totum q 6 unde olim scripsi: cum totum seu qui 
(=- cum is) totum; nunc nihil muto simili modo videns coniunctioyiem 

a 

omissam de cons. Stilich. J, v. 172 sea. temum L 104 qra L 105 

unaniraos GBVl unanimes VL 107 Piritoum V Perithoum B Pirritoum 
Vl || fugerit corr. m. II in fugeret Vl j| horestem V (b delevit in. rec. in V) 

l 

LVl 108piladesVl || polux V 109 rabidoque Vl 111 quicquid O 
quicquid scelerum editt. 112 nostre Vl || acommoda V 113 per- 
ducam corr. ex producam L perducara V 1 idem coniecerat olim H 
114 licet ipse V licet ille BLVl 115 alumpni VL alunni B 

2* 



Digitized by Google 



20 CL. CLAUDIANI 

Orantem sequilur clamor cunctaeque profanas 
Porrexere manus inventaque tristia laudant. 
Ilia ubi caeruleo vestes conexuit anguc 
iS'odavitque adamante comam, Phlegethonta sononini 
Poscit et ambusto flagrantis ac aggere ripae 120 
Ingentem piceo succendit gurgite pinum 
Pigraqae veloces per Tartara concutit alas. 

Est locus, extremum pandit qua Gallia litus, 
Oceani praetentus aquis, ubi fertur Ulixes 
Sanguine libato populum movisse silentem. 125 
I Hie umbrarum tenui stridore volantum 
Flebilis auditur questus; simulacra coloni 
PaUida defunetasque vident migrare catervas. 
Hine dea prosiluit Phoebique egressa serenos 
Infecit radios ululatuque aelhera rupit 180 
Terrihco. Sensit ferale Britannia murmur 
Et Senonum quatit arva fragor revolutaque Tetbys 
Substitit et Ubenus proiecta torpuit uma. 
Tunc in canitiem mutatis sponte colubris 
Longaevum mentita senem rugisque severas 135 
Persulcata genas et ficto languida passu 
Invadit muros Elusae, notissima dudum 
Tecta petens, oculisque diu liventibus haesit, 
Peiorem mirata virum. Timi talia fatur: 



118 conexuit GB eonnexuit VLVl 119 Nodavitque BLVl 
Nodaiamque V || coma V comas BLVl || pblegetonta V flegethonta B 

vel at 

flegetonta LVl 120 et Vl || anbusto L [| rippe V 121 piceum 

V || succendit* gurgite Vl || ab gurgite V 122 Pygraque L || alas G 

123 qua pandit editt. || litmus (in ras. era* t) V 124 Occeani 
0 | ubi GB quo VLVl || Ulixes 0 125 movisse G (?) | silen- 
tem G silentum 0 126 unbrarum L 127 simulachra BL 128 

catervas V figuras BLVl 129 Hie B Hue Vl || prosiluit VB prosiliit 

h vel sustitit 

LVl 132 thetis VVl tetbis B tetis L 133 Subsistit L || renus V 

vel remui vel urua 

rhenus L |J uma Gg unda VB unda L unda, m, ascr. uma Vl 

vel sponte vel sepe 

134 sepe V sponte L 137 gluee (tic) G eluse V elusg B eluse 
L elise V || notissimam Vl 138 pectens L || occulis L 139 
Pciore L | turn GB tunc VLVl 



Digitized by Google 



IN RUFINUM LIBEK I. (111.) 21 

Otia te Rufine iuvant frustraque iuventae 140 
CoDSumis florem patriisque inglorius arvis? 
Hcu nescis quid fata tibi, quid sidera dedant, 
Quid fortuna paret. Tolo donabere mundn, 
Si parere velis. Artus ne spcrne seniles; 
Namque mihi magicae vires aevique futuri 145 
Praescius ardor inest. Novi, quo Thessala canlu 
Eripiat lunare iubar, quid signa sagacis 
Aegypti valeant, qua gens Chaldaea vocatis 
Imperet arte deis, nec me iatuere fluentes 
Arboribus suci funestarumque potestas 150 
Herbarum, quidquid Ietali gramme pollens 
Caucasus et Scythicae servant in culmine rupes, 
Quas legit Medea ferox et callida Circe. 
Saepius borrendos manes sacrisque levavi 
Nocturnis Hecaten et condita funera traxi 155 
Carminibus virtura meis multosque cancndo, 
Quamvis Parcarum restarent fila, peremi. 

i 

140 Ruffiiie Vl 141 Florera consumis Vl || patisque V patriie- 

i 

que L patriis Vl patriis B 142 dedant scripsi dedent G quod 

vel debent 

fortasse sanum cf de cons. IV Hon. v. 267, in Eutrop. i, v. 470 donent V 

U 

debent g (?) B donent LVl 143 parat B fl toto V toto BLVl 

vel dominabero honorabere 

donabere V cf. Epith. Hon. v. 381 donabere L dhabere, in rnarg. 
vel donabere Vl dominabero cditt. cum dcterr. 145 raiebi Vl 

g a vol excipiat 

maice L 146 Preciue Vl || tessala Vl 147 Eripiat L Deripiat 
coniecit H2H3 148 caldea VLVl chaldea B 149 Imperet G 
lmperat B 150 euci BL succi VVl 161 quicquid 0 || loetali 
Rxa 

B I carmine L germine nonnullae editt. 152 scitice V scithice B 
0 

^itice Vl || gramina G in carmine V in gramine BLVl in carmina 
coniecit II Est locus corruptissimus : veroare tantum intransitive ad- 
hibetur, quare scripsi 'servant', pro 'carmina' conieci 'culmine' cum 

que a 

sequatur v. 156 'carminibus' 153 Quas// legit L H. v. expunxit Paul 

Quaest. CI. p. 23 154 levavi G litavi V citavi cum vetere codice Claverii 
('• ms.) H citatam mavult H vocavi ego malim (cf. Ov. Met. XIV, v. 405) 

h 

155 echate corr. man. rec. in eckate (sic) V heccaten Vl f| et add. 

b a 

W» lin. m. II Vl 157 reatarent parcarum B 



Digitized by Google 



22 



CL. CLAUMANl 



Ire vagas quercus et fulmen stare coegi 

Versaque non prono curvavi flumina lapsu 

[a ibntes reditura suos. Neu vana Iocutum 160 

Me fortasse putes, mutatos cernc Penates. 

Dixerat, et niveae minim coepere columnae 

Dilari subitoque trabes lucere metallo. 

Inlecebris capitur nimiumque elalus avaro 

Pascitur aspectu. Sic rex ad prima tumebat 165 

Maeonius, pulchro cum verteret omnia tactu; 

Scd postquam riguisse dapes fulvamque revinctos 

In glaciem vidit laticcs, turn munus acerbum 

Sensit et inviso votum damnavit in auro. 

Ergo animi victus: Sequimur quocumque vocabis, 170 
Seu tu vir sen numcn, ait, patriaque relicta 
Eoas Furiae iussu tendebat ad arces 
Instabilisque olim Symplegadas et freta remis 
Inclita Thessalicis, celsa qua Bosphorus urbe 
Splendet et Odrysiis Asiam disterminat oris. 175 
Ut longum permensus iter ductusque maligno 
Stamine fatorum claram subrepsit in aulam, 
Ilicet ambitio nasci, discedere rectum, 
Venum cuncta dari. Profert arcana, clientes 
Fallit et ambitos a principe vendit honores. 180 
Ingeminat crimen, commoti pectoris ignem 

158 fulmen G flumina VBVl "stare flumen" L flamina editt. 
160 Hinc incipit schedula hoc loco in codice V inserta 0 Infantes 
B B neu GLVl ne VB 162 columpne VLVl columpne B 163 

quo 

subito L 164 Inlecebris G Illecebris 0 166 aspectu GgB intuitu LVl 
166 pulcro VVl stulto proposuit Burmannus, forte scribendum 'cupidV 
167 revinctos G 168 munus G || tunc B 169 dampnavit 0 

r 

170 victus superset, m. II, nam deer at Vl || vocabis VBL voca^is 

ir 

Vl 171 u, V 172 Aeoas B || iussu furie Vl 173 Instabilisque G 
Instabiles olim V instabilesque olim BLVl || synplegadas G(?) simplegadas 
VB simplegedas Vl 174 Incita coniecit Schraderus I. c. || tessalicis V Vl 
thesalicis B || celsa qua 0 qua celsa editt. nonnullae cum deter. 
bosphorus Vl bosforus V bofforus B boporus L || urbe G 175 

h 

otrisiiB GVLVl (j discriminat V || boris VB oris LVl 178 lllicet 
ambitio nasci M 179 Venum cuncta dari M || proferre G (?) quare H 
mavult praeterea v. 180 'Fallere' et f vendere' || archana 0 180 an- 

o 

bitos L 181 commti Vl | pectoris VBVl criminis L 



Digitized by Google 



IN RUFINUM LIBER I (III.) 23 

Nutrit et exiguum stimulando villous acerbat. 

Ac velut innumeros amnes accedere Nereus 

Nescit et undantem quamvis hinc hauriat Histrum, 

Hinc bibat acstivum septeno gurgite Mum, 185 

Par semper similisque meat, sic fluctibus auri 

Expleri calor ille nequit. Cuicumquc monile 

Contcxtum gcmmis aut praedia culta fuissent, 

Rufino populandus erat dominoque parabat 

Exitium fecundus ager, metucnda colonis 190 

Fertilitas: Laribus pellit, detrudit avitis 

Finibus; aut aufert vivis aut occupat heres. 

Congestac cumulantur opes orbisque ruinas 

Accipit una domus. Populi servire coacti 

Plenaque privato succumbunt oppida regno. 195 

Quo vesane ruis? teneas utrumque licebil 
Oceanum, laxet rutilos tibi Lydia fontes, 
Iungatur solium Croesi Cyrique tiara: 
Nunquam dives eris, nunquam satiabere quaestu. 
Semper inops, quicumque cupit. Contentus honesto 200 
Fabricius parvo spernebat munera regum 
Sudabatque gravi consul Serranus aratro 
Et casa pugnaces Curios angnsta tegebat. 
Haec mihi panpertas opulentior, baec mihi tecta 
Culminibus maiora tnis. Tibi quaerit inanes 205 
Luxuries nocitura cibos; mihi dbnat inemptas 

6ti 

182 — mulando vulnus accubat Vl | aceruat B 183 veluti L |] ampnes 
b 

L || auriat Vl || histrum VB Vt hystrura L 185 nylum L 186 simulisque 

cui aut 
L || meat GL manet VBVl 187 c Clique V 188 ac || prelia G 189 

au 

Ruffino VI 190 fecundus B 192 aut,,fert L 193 CouieBte Vl || 

vol domus popti que 

ruinas 0 rapinas editt. 194 manus pssi L 195 Plena V 
Buccunbunt L || opida VLVl 196 utrunque B 197 Occeanum 
0 | rutulos V |] lidia VLVl 198 Iungatur G hingantur 0 || Iungan- 
tur solium croesi cyrique tiare M | cresi cyrique GL croesi cyrique B 
cyri cresique VVl |j tyara V tiaif B tiara L thyara VI tiaras 
mavult H. 200 qui cuncta cupit amunts quidam Barthii cf. Burnt. 
o r ou 

201 parva L 202 serranus G seranus L 203 turiosV tegebat GO 

tenebatB 204 opulentior GgB augustior VLVl 205 ibi B 206 

o i 

cibiw V || tibi, in marg. m. I vel m (= mihi) V hie B || inemptaa 



Digitized by Google 



24 CL. CL AUDI AN I 

Terra dapes. Ilapiunt Tyrios tibi vellera sucos 

Et picturatae fucantur murice vcstes; 

Hie radiant flores, hie prati viva voluptas 

Ingcnio variata suo. Fulgentibus illic 210 

Surgunt strata toris; hie mollis pauditur herba 

Sollicitum cutis non abruptura soporem. 

Turba salutantum latas tibi perstrepit aedes; 

Hie avium eantus, labentis murmura rivi. 

Vivitur exiguo melius. Natura beatis 215 

Omnibus esse dedit, si quis eoguoverit uti. 

Haec si nota forent, frueremur simplire eultu: 

Classica non fremererU, non stridula fraxinus iret; . 

Nec ventus quateret puppes, nee macbina muros. 

Cresccbat scelerata sitis praedacque reeentis 220 

Incestus flagrabat amor nullusque pctendi 

Cogendique pudor. Crebris periuria nectit 

Blanditiis, sociat perituro foedere dextras. 

Si semel e tantis poscenti quisque negasset, 

Eflera praetumido quatiebal corda furore. 225 

Quae sic Gaetuli iaculo percussa leaena 

Aut Hyrcana premens raptorem belua Parthum 

VBVl inemtas L 207 tibi VLVl ibi B || sucos VB racos LVl 208 Hinc 

picturate L || fucantur GB satnrantur VLVl 209 Hinc radiant L 

hie prati V et prati BLVl 211 thoris VLVl | hinc 'L 213 tibi 

VVl ibi BL 214 Hoc versu scliedula inserta finitur; additum est: 
Vivitur exiguo melius . verte et invenies V 215 Vivitur exiguo me- 
lius . natura beatos Omnibus esse dedit si quia cognoverit uti M |j 
i c 

beatos B beatos L 217 uultu V 218 fremerent LVl gemerent 

vel fremerent puppes 

GB gemerent V 219 Nec — nec G Non — non 0 || urbes L 
■ 

221 Incertus V 222 Cogendique G Cogendive 0 nectit G (?) 

vel o x 

223 perituras V 224 ex tantis L e,tantis Vl |j negaret Vl Hunc 
versum hoc modo legere voluit Koenigius: Qui semel e tantis, poscenti 
quaeque, negasset Fro r e tantis' velit in mss. inveniri 'elusus' Hertel 
I. c. p. IV; ego nihil mutavi; de 'quisque' (= guicumque) cf. Draeger, 

vel non 

hist. sgnt. i, p. 84 226 Que V || getuli B getuli VLVl | gaetulo 
oitm, postea gentili cum deter, cod. H 227 bircana VL hirchana 

vel partus 

Vl U parthum GgBL (in marg. m. II vel partus) parthum V 
partus Vl 



Digitized by Google 



IN EDF1NUM LIBER I. (111.) 



25 



Aut serpens calcata furit? lurata deorum 

Maiestas teritur; nusquam reverentia mensae. 

Non coniuiix, non ipse simul, non pignora caecis 230 

Sufliciuiit odiis, non cxstinxisse propinquos, 

Non notos egisse sat est: exseindere civis 

Fnnditns et nomen gentis delere Iaborat. 

Nec celeri perimit leto; crndelibns ante 

Suppliciis fruitur. Onriatus, vinela, tenebras 235 

Dilato mucrone para!. Pro saevior ense 

Parcendi rabies coucessaque vita dolori! 

Mors adeone parum est? Causis fallaeibns instat, 

Arguit attonitos se iudice, cetera segnis, 

Ad facinus velox, penitus regione remotas 240 

Impiger ire vias. Non ilium Sirius ardeus 

Bruma?e Riphaeo stridens Aquilone retardal. 

Eflera torquebant avidae praecordia curae, 

Elfugeret ne quis gladios, neu perderet ullum 

Augusto miserante nefas. Non flectitur annis, 245 

Non aetate labat. Iuveuum rorantia colla 

Ante patrum vultus stricta cecidere securi. 

Ibat grandaevus nato morieute superstes 

Post trabeas exsul. Quis prodere tanta relatu 



nus 

229 teritur G (?) || nusquam GVB nunquam L postquam Vl 
Post hunc versum deesse aliquid II suspicatur 230 ipsa vetus liber 

non 

f ? nis.) Claverii \\ coniunx ipse V 1 || caecis optime Paul Quae&t. Claud, 
p. 5 cesi V cesa B cesa LVl 231 extinssisse (sic) V extinxisse BL 

extinxisee 

extendisse Vl 232 sataest Vl || excindere civis G exseindere g 

vel mittit 

excindere cives V extinguere cives BLVl 234 perimit GgL perimit V 

p«rirait 

mittit Vl H celeii loeto (sic) B || leto V 235 Supliciis V || cruciatu V 
h h 
236 pro V proh BL pro corr. manus rec. in pro, Vl 238 parum 

8 

est 0 parum editt. 239 attonito V 241 syrius BLVl 242 
ripheo VB ripheo LVl rhipaeo editt. 3 stringens, in marg. tn. II 
stridens Vl || retardet inavult H,H 3 243 avide G 244 ne BVl 

■e 

245 m,irante V || nec Vl 246 forte 'florentia' cum h. I. iucenilis 

u 

aetas caesorum urgcri videatur 248 grandevis L 249 Post trabeas 

r 

exsul M || exul 0 | prodee Vl 



Digitized by Google 



2l> . CL. CLAUDIAN1 

Funera, quis caedes possit deflere nefandas? 250 

Quid tale immanes unquam gessisse feruntur 

Vel Sinis Isthmiaca pinu vcl rupe profunda 

Sciron vel Phalaris tauro vel carcerc Sulla? 

0 mites Diomedis equi! Busiridis arae 

Clementes! Iam Ginna pius, iam Spartace lenis 255 

Phi th io collatus eris. Deiecerat omnis 

Occultis odiis terror tacitique sepultos 

Suspirant gemitus indignarique verentur. 

At non magnanimi virtus Stilichonis eodem 
Fracta melu. Solus medio de turbine rerum 260 
Contra letiferos rictus contraque rapacem 
Bfovit tela feram, volucris non praepete cursu 
Vectus equi, non Pegaseis adiutus habenis. 
1 1 cunctis optata quies, haec sola pericli 
Turris crat clipeusque trucem porrectus in hostcm. 265 
Hie profugis sedes adversaque signa furori, 
Servandis hie castra bonis, hucusque minatus 



250 possit G (?) || nefaudus corr. m. II ex nefendus 252 cinis isthmiaca 

cynia vel iinon 

V sinon ithmiaca B ciclops I thynica (I inter verba add. m. II) L synon 

timicaVl.ad isthmiaca add. ex G: trunca (sic), deinde subiunxit eadem 
manus: ubi erit hoc signum in antiquo dubia fuerit lectio deletis aliquando 

r 

, verbis ab improbis emendatoribus 253 Sciron V- Schiron B Chiron LVl || 
falaris VBVl | sylla VB silla LVl | vel carmine Siren primum con- 
iecit Paul I c. p. 27, postremo vero ibidem f vel gurgite Scylla' 254 

ce 

mittes V || busyridis B 255 cynna V V 1 [| parthate L partare Vl 
256 Ruffino (o con: ex i) Vl || eries V 1 [| omnis G omnes BVl amens VL 

ci 

amens Occultos odii coniecit Gesnerus 257 tantique Vl 268 
indignantique L 259 At tii non L || stiliconis L 260 solus medio 

in 

de G sese medio de g solus medio se VB solis medio =| que turbine 

BOIUB 

(in ras. erat s; L medio sese Vl sed enim medio sed (?) turbine 
rerum proponit Hi solus medio qui turbine rerum coniecit II 2 H 1 

pestiferos vel rictus + vel hie crat 

261 letiferos V loetiferos B || tractus V 264 Hec (sic) G Hec V 
Hec B Hec (in marg. vel hicj Vl Hie L H hec G hec VVl hec B 

h 

hie L 266 proiectua Burvianmis proposuit 266 ostem Vl 

signa 

266 signa GV regna BL regna Vl 267 hie usque L 



Digitized by Google 



IN RUFLNUM LIBER L (III.) 21 
• 

Haerebat retroque fuga cedebat inerti. 

Haud secus hiberoo tumidus cum vertice torrens 

Saxa rotat volvitque nemus pontesque revellit, 270 

Frangitur obiectu scopuli quaerensque meatum 

Spumat et elisa monteui circumtonat unda. 

Qua dignum te laude feram, qui paene rucnti 

Lapsuroquc tuos umeros obieceris orbi? 

Te nobis trepidae sidus ceu dulce carinae 275 

Ostendere dei, geminis quae lassa procellis 

Tunditur et victo trahitur iam caeca magistro. 

Inachius rubro perhibetur in aequore Perseus 

Neptuni domuisse pecus, sed tutior alis; 

Te non penna vehit. Rigida cum Gorgone Perseus; 280 

Tu non vipereo defensus crine Medusae. 

Ilium vilis amor suspensae virginis egit; 

Te Romana salus. Taceat superata vetustas, 

Uerculeos conferre In is iam desinat actus. 

Una Cleonaeum pascebat silva leonem, 285 

Arcadiae saUum vastabat dentibus unum 

Saevus aper, tuque o compressa matre rebellis 

Non ultra Libyae fines Antaee nocebas, 

Solaque fulmiueo resonabat Greta iuvenco 

Lernaeamque virens obsederat Hydra paludem. 290 

Hoc monstrum non una pains, non una tremebat 

Insula, sed Latia quidquid dicione subactum 

268 cedebat B || inerti VBVl inerte G inherti L 269 Haut 
BVl || vertice VB vortice LVl 270 Sani corr. m. II in Saxa Vl 
272 elisa V illisa (alterum i in ras. pro B illisa LVl || circum- 
sonat LVl. 273 pene B pene VLVl 274 umeros G humeros 
0 |i subieceris Schraderus 1. c. 275 sidus ceu GVB ceu sydus L 
ceu Bidus VI 276 geminis 0 Geminos, coniecit Gesnerus || q 
(pro que) L | lassa V lapsa BLVl quassa ohm H 278 quon- 
dam (pro rubro) G(?)L 279 seftucior Vl 280 pinna G Q gor- 
gone G 281 vipereo 0 vipereae cum deteriore quodam H || defen- 
i 

susis c~ne Vl 284 actis Vl 285 cleoneum G cloneum corr. in 

cleoneum Vl 286 Archadie VLVl 287 oumpressa B conprenBa 

i 

coniecit Scaliger || rebellas V 288 lybye V lybiae B lybie L librice Vl 

e 

289 creta V eta L 290 consederat B |] idra Vl 291 Huno 

urn 

mon8trat Vl |] tenebat corr. m. I et II in tremebat Vl 292 quic- 



Digitized by Google 



2tf CL. CLAUD1ANI 

• 

Vivit et a primis Ganges horrebat Hiberis. 

Hoc neque Geryones triplex ncc turbidns Orel 

lauitor aequabunt, nec si concurrat in uniim 295 

Vis Hydrae Scyllaeque fames et flamma Chimaerae. 

Certamen sublime diu, sed moribus impar 

Virtutum scelerumque fuit. Iugularc minatur; 

Tu prohibes. Ditem spoliat; tu reddis egenti. 

Emit; instauras. Accendit proelia; vincis. 800 

Ac velut infecto morbus crudescere caelo 
Incipiens primum pecudum depascitur artus, 
Mox populos urbisque rapit ventisque perustis 
Corruptos Stygiam pestem desudat in amnes: 
Sic a vidua praedo iam non per singula saevit, 305 
Sed sceptris inferre minas omnique perempto 
Milile Romanas ardet prosternere vires. 
Iamque Gelas Histrumque movet Scythiamque receptat 
Auxilio traditque suas hoslilibus armis 
Reliquias. Mixtis descendit Sarmata Dacis 310 
Et. qui cornipedes in pocula vulnerat audax 
Massagetes patriamque bibens Maeotin Alanus 

- 

i i 

quid VBVl qq L || dicione GBVl ditione V dictione L 293 Ser- 
vit pro Vivit Schraderus I. c. byberis L 294 geryones G V gerion 

c 

BLVl || no (sic) Vl || orci GVBL horci V I 295 aequabunt GV equa- 

c 

bant L equabit V 1 || concurrat V 1 296 ydrg L idre Vl || seylleque 
B acylleque V scilleque L scilleque V 1 || chymere L 298 scelerumque (s 

d 

add. m. rec.) Vl 299 redie L 300 inataures corr. m. II in instauras 

c . 
VI 301 velud L || velo L 302 

ieci iam Quaest. crit. p. 24 primosO 303 urbisque G urbesque 0 304 
stigiam VLVl || desudat 0 defundit tnalim diffundit deterr. et m. II 

Vl || annes L 305 S cavides (sic) corr. m. II hoc modo: Si cavidus 

non 

Vl || iam iam Vl 306 Et, in marg. m. II Sed Vl 307 romanes 
corr. m. II in romanas V 1 || audet BL 308 Iamque getas Gg Iam 
gentes 0 || histrumque V Vl hystrumque BL U scithiamque L scitiamque 

vel retemptut 

Vl |i receptat V receptat L retemptat B retentat, in marg. receptat 

li 

Vl 309 traditque G || hostibus Vl 310 Relliquias VBL 
decedit, in marg. m. II vel descendit Vl || sarmata (sarm in ras. m. II 
add.) B 312 cesamque bibens meotin alanus G || patriamque V 



Digitized by Google 



IN RUFINUM LIBER L (III.) 29 

Membraquc qui ferro gaudet pinxisse Gelonus, 
Rufino collecta manus. Vetat ille domari 
lonectttque moras et congrua tempora diflert. 

Nam tua cum Geticas stravisset dextra catervas 
Ulta ducis socii letum, parsque una maneret 
Debilior facilisque capi, tunc impius ille 
Proditor imperii coniuiatusque Getarum 
Distulit instantcs eluso principe pugnas 
Hunorum laturus opem, quos affore bello 
Norat et invisis mox se coniungere castris. 

Est genus extremos Scythiae vergentis in ortus 
Trans gelidum Tanain, quo non famosius ullum 
Arctos alit. Turpes habitus obscenaque visu 
Corpora, mens duro nunquam cessura Iabori. 
Praeda eibus, vitanda Ceres frontemque secare 
Lusus et occisos pulchrum iurare parentes. 
Ncc plus nubigenas duplex natura biformcs 
Cognatis aptavit cquis. Acerrima nullo 
Ordine mobilitas insperatique recursus. 
Quos tamen impavidus contra spumantis ad Hebri 
Tendis aquas, sic ante tubas aciemque precatus: 
Mavors, nubifero seu tu procumbis in Haemo, 

nlanus 

patriumque BLVl fl meotin VVl maeotiu B meothinorunthem L 

collecta 

inaeotida H [| bibit L 313 Menbraque VBL 314 Ruffino Vl | collata Vl 

31 G et 317 deerant, sed in marg. add. vi. I V 316 geticas (j 
dextra catervas GB dextera turmaa VLVl 317 dalcis L || loetuni 

• 

B U parsque G 318-319 impius ille Proditor GVB proditor ille Im- 
pius LVl 319 getharum LVl 321 Hunorum BLVl Hunnorom 

castris 

V 321 et 322 Koenigio interpolati videntur esse 322 hoBtis V 

c 

323 scithice L sicie (sic) Vl 324 tanain VVl tanaim B thanal 

vel famosius 

L || animosius V animosius L 325 Arcthos L Artos Vl || alit 

c 

turpes G tnrpea V turpis B tristes LVl || obsenaque L 326 labori 
VBVl dolori L 327 vitanda in ras. m. I B |j frontemque secare 

vel fratrem , e 

GB frontemque secare (corr. m. II ex secari) V fremque nocere 

(sic) L frontemque sectare Vl faciemque secare ? 328 Lusus G 
Luctus B Ludus V L V 1 \ pulcrum V 1 329 Non L 331 mobilitas 
(i || recessus L 333 Tendit L || aciem (pro hoc primum scriptum erat 
fuciem, cuius f erasum) G aciemque gVB ftnumque LVl 



315 



320 



325 



330 



Digitized by Google 



30 



CL. CLAUD1ANI 



Seu te cana gelu Rhodope scu remige Medo 
Sollicitatus Alhos sea caligantia nigris 
Ilicibus Pangaea tenent, accingere mecum 
Et Thracas defende tuos; si laetior adsit 
Gloria, vestita spoIHs donabere quercu. 
Audiit ilia pater, scopulisque nivalibus Haemi 
Surgit et hortatur celeres clamore ministros: 
Fer galeam Bellona mini nexusque rotarum 
Tende Pavor; frenet rapidos Formido iugales. 
Fcstinas urgete manus. Meus ecce paratur 
Ad bellum Stilicho, qui me de more trophaeis 
Ditat et hostiles suspendit in arbore cristas. 
Communes semper litui, communia nobis 
Signa canunt iunctoque sequor tentoria curru. 
Sic fatus campo insiluit lateque fugatas 
Hinc Stilicho turmas, illinc Gradivus agebant, 
Et clipeis et mole pares. Stat cassis utrique 
Sidereis hirsuta iubis loricaque cursu 
Aestuat et largo saturatur vulnere cornus. 
Acrior interea voto multisque Megaera 

vel inedo 

335 rodope LVl || remige (ig in rasura m. I) B || nudo Vl 

r 

336 calhgantia V 1 H nigris (r in ras. m. II) B 338 thacas L tracas 

nivalibus 

VI D lentior Vl | assit VLVl 340 in vaMbus Vl 341 celeri V 
celeris B sceleres Vl 342 micni BVl | nexusque Q 343 Tende 

0 lunge scripserim (cf. de cons. Olyb. v. 77) nisi statim v. 348 'iuncto'; 

ra 

forte f Tange' || frenet 0 frena editt. | tepidos V 34B stilico L 
346 Ditet — Buspendat legendum putat H | in arbore (tie) B 348 
sequor corr. m. II in sequar V non male, ita ut legendum sit antea: 
cauent || vestigia pro tentoria V 1 || cursu L 349 insiluit G || fuga- 

r 

tas G 350 stilicon L || gnadivus L || agebat B agebat lineola erasa 

a vel mole 1 

sup. at L 351 et, more (sic) V et more L et more, in marg. m. 
rec. vel amore Vl et mole B || utrique B utrisque VLVl 352 

i 

Sydereis BL || hyrauta B husurta Vl || iubas V Hinc coniecit H2H3: 
Sidereus — iubas || lorichaque Vl || cursu= V 353 saturatur GV 

r 

satiatur BLVl || cornus G conus Vl 354 Acrior — voti maviilt H || 
multisque GVBL multoque Vl 



335 



340 



345 



350 



Digitized by Google 



IN RUFLNUM LIBER I. (III.) 



31 



Luxuriata malis macstam deprendit in arce 355 
lustitiam diroque prior sic ore lacessit : 

En libi prisca quies renovalaque saecula rursus, 
Ut rebare, vigent et nostra potentia cessit, 
iSec locus est usquam Furiis. Hue luniina flecte. 
Aspice, barbaricis iaceant quot moenia flammis, 360 
Quas mihi RuHiius strages quantumqiie cruoris 
Praebeat ct quantis epulentur caedibus bydri. 
Linque boinines sortemque meam, pete sidera, notis 
Autumni te redde plagis, qua vergit in Austrum 
Signifer. Aestivo sedes vicina Leoni 365 
lam pridem geminaeque vacant confinia Librae, 
Atque utinam per magna sequi convexa liceret. 

Diva refert: Non ulterius bacchabere demens. 
lam poenas tuus iste dabit, iam debitus ultor 
Imminet, et terras qui nunc ipsumqne fatigat 370 
Aethera nec vili moriens condetur barena. 
lamque aderit laeto promissus Honorius aevo, 
Nec forti genitore minor, nec fratrc corusco: 
Qui subigat Medos, qui cuspide prolerat Indos. 
Sub iuga venturi reges, calcabitur asper 375 
Pbasis equo pontemque pati cogetur Araxes 
Tuque simul gravibus ferri religata catenis 
Expellere die debellatasque draconum 



355 malis GVBL malo Vl || arce V 356 diroque prior GVB 

tides 

atque prior diro LVl 357 quies Vl fides etiam Schraderus I. c. |j 
renovataque G-V revocataque BLVl || secula add. in marg. m. J I 

Vl U rursu V 358 et V en BLVl fl cessat Vl 3G0 quod B || lumlua L 
362 ydri L idri Vl 363 aydera B || no -tis V noctis B 364 
Autumpni VL Autunni B 365 Signifera B 366 geminaeque 
vacant scripsi quod etiam in editt. post H gelideque vacant G gemi- 
nae cessant g (?) gelide ceBsant VLVl gelide cessent B 368 

bachabere 0 369 tuus iate dabit GB fu, siste dabit V dabit 

OS u 

iste tuis L dabis iste tuus Vl || deditus L 372 honoris Vl 373 

e 

chorusco Vl 374 subigat G subigit V Bubiget BLVl || et pro qui 

BLVl fl proterat G pter = indos (sic) V proteret BLVl 376 Fasis 

1 

VL U pontemque (? m. I) G || Araxex L 377 cathenis LVl 



Digitized by Google 



32 CL. CLAUDIANI 

Tonsa comas imo barathri claudere recessu. 

Turn tcllus communis erit, turn limite iiullo . 380 

Disecrnetur ager, nec vomere sulcus obunco 

Scindetur. Subitis messor gaudcbit aristis. 

Rorabunt querceta fa vis, stagnantia passim 

Vina fluent oleique lacus, nec murice tinctis 

Velleribus quaeretur honos, sed sponte rubebunt 385 

Attonito pastore greges. pontumque per omncm 

Ridebunt virides gemmis nascentibus algae. 



CL. CLAUDIANI 

IN EUFINUM 

LIBER II. (V.) 

lam post edomitas Alpes defensaque regna 
Hesperiae merita complexus sede parentem 

» 

* 

379 comas 0 iubas editt. post H || et mo (sic) coir. m. II in 
imo L | baratri VLVl || claudere VBVl condere L 380 Turn 

GB Tunc VLVl || turn GB tu V tunc LVl || limine Vl 381 
sulchus Vl Q obunco VB adunco LVl 382 Scindetur G Findetur 

vel os 

0 11 messor subitis G (? m. I an m. II) 5Tsor L 383 favis V 

u 

K or aba tit. ras. et m. II corr. ita: Rorabunt Vl | forte 'spumantia' cf. 
praef. ad epith. Hon. v. 8 'fiuerent spumea vina iugis' 384 olei- 
que G 385 honor L 386 gemisus (sic) Vl || explicit in Rufinum 

liber -pri- 1- (sic) incipit in eodem (sic) liberi H- praefatio G [Ceterum 
ex G hie tota praefatio in margine editionis principis Florentinae 
descripta, quare omnes variae lectiones infra adnotari potiierunt.] 

IN RVFINVM LIB. I . EXPLICIT . INCIPIT SCDS . V CLAV- 
DIANI IN RVFINVM LIBER PRIMVS EXPLICIT . KCIPIT LIBRI 
SECVNDI PRAEFATIO B Flavij claudiani iiber II.' (sic) de morte 
Rufini L Praefatio hie omissa et ante helium Gildonicum inserta est in 
Vl, ubi manu secunda aecripta sunt verba: prologua ad librum sequen- 
tem de gildone, in margine vero addition est manu recenti: hunc librum 
nonnulli inscribunt tertium in Ruffinum || Praefationem, quae ante hoc 
carmen circumferebatur, hoc loco e.tpunximus; cf. praef. huius editionis 
et infra ipsum prologum, in cuius fine B: EXPLICIT PRAEFATIO . IN 
RVFINVM . INCIPIT LIBER SECVNDVS CLAVDIANI. Inscriptionem 
hie omiserunt \ LVl, inV addidit manus recens: Narratio, iw Vl: Rut- 
fini mors CI. Claudiani liber II. 2 complexus x ex corr. pro r Vl 



Digitized by Google 



IN RUFINVM LIBER II. (V.) 33 

Auctior adiecto fulgebat fidere mundus 

Iamque tuis Stilicbo Romana potentia curis 

Ef rerum commissus apex. Tibi credita fratrum 5 

Utraque maiestas gcminacquc exercitus aulae. 

Rufinus, neque enim patiuntur saeva quietem 

Crimina pollutaeque negant arescere fauces, 

fnfaudis iterum terras aceendere bellis 

Inchoat et solito paeem vexare tumultu. 10 

Hacc etiam serum: Quanam ratione tuebor 

Spem vitae fragilem? qua tot depellere Ductus 

Arte queam? premor bine odiis, bine milite cingor. 

lieu quid again? not) anna rnihi, non principis nil us 

Auxiliatur amor. Matura perieula surgunt 15 

Undique et impositi radiant cervicibus enses. 

Quid restate nisi cuncta novo confundere luctu 

Insontesque meae populos miseere ruinae? 

Everso iuvat orbe mori. Solaria leto 

Exitium commune dabit, nee territus ante 20 

Diseedam. Cum luce simul linquenda potestas. 

Ilaec fatus, ventis vehiti si frena resolvat 
Aeolus, abrupto gentes sic obice fudit 
Laxavitque viam bellis et ; ne qua maneret 
Immunis regio, cladem divisit in orbem 25 
Disposuitque nefas. Alii per terga ferocis 
Danubii solidata ruunt expertaque remos 
Stringunt stagna rotis. Alii per Caspia elaustra 
Armeniasque nives inopino tramite dueti 
Invadunt Orientis opes. lam paseua fumant 30 
Cappadocum volucrumque parens Argaeus equorum. 
Iam rubet altus Halys, nec se defendit iniquo 

i 

3 auctpr V || sydere L legitur in ras. in B -i Stilico L 7 Ruffiuus 
VI || sua VI 10 vexare GVBVl turbare L 1 1 secum] fecit L 14 non G 

li 

15 Auxiatur (sic) B 16 inpositis V infesti temptat Gesnerus 
19 Everso G fl lgto V loeto B 20 commiiem Vl 21 Diseedam 
VBL De^cedam Vl J| limquenda VI 22 resolvat GgBV rernittat 

t tt n divisit 

LVl fudit GVBL fundit Vl 25 dimisit Vl || orbem 0 urbis G 
26 nephas Vl 28 Stringunt conieci cf. Quaest. critt. p. 42 Fran- 
gunt 0 || rotis deer at, add. m, II sup. lin. L 31 Argaeus B Argeus 
VLVl 32 altus] intus Vl || halys V halis BL alis Vl 

Claud. Cairo. 3 



Digitized by Google 



CL. CLAUDIANT 



Monte Cilix. Syriae tractus vastantur amoeni 

Assiietumque choris et laeta plebe canorum 

Proterit imhellem sonipes hostilis Orontem. 35 

Hinc planctus Asiae; Geticis Europa catervis 

Ludibrio praedaequc datur frondentis adusque 

Dalmatiae fines. Omnis quae mobile Ponti 

Aequor et Hadriacas tellus interiacet undas, 

Squalet inops pecudum, nullis babitata colonis, 40 

Instar anhelantis Libyae, quae torrida semper 

Solibus humano nescit mansueseerc cultu. . 

Thessalus ardej ager; reticet pastore fugato 

Pelion; fimatbias ignis populatur aristas. 

lam plaga Pannoniae miserandaque moenia Thraeum, 45 

Arvaque Moesorum * iam nulli flebile damnum, 

Sed cursus sollemnis erat campusque furori 

Expositus sensumque malis detraxerat usus. 

Eheu quam brevibus pereunt ingentia fatis! 

Imperium tanto quaesitum sanguine, tanto 50 

Servalum, quod mille ducum peperere labores, 

Quod tantis Romana manus contexuit annis, 

Proditor unus iners angusto tempore vertit. 

Urbs etiam, magnae quae ducitur aemula Romae 
Et Cbalcedonias contra despectat barenas, 55 
lam non finitimo Martis terrore movelur, 
Sed propius lucere fares, et rauea sonare 

33 Cilyx V || Siriae VI 35 orotem (corr. ex orestem m. II) 
L 36 Hie B || Asyg L || gethicis L 38 q (= quae) Vl 

vel que 

qua VB qua L 39 adriacas VBL adriaquas Vl 40 S/////// 
inops B H inobs Vl 41 hanelantis VVl anhelantis B (i in ras. in. 
I J) L || libiae B libie V 1 lybie L 43 Tessalus V 44 etmatias 
V || haristas B 45 lam VL Nam GB || lam plaga] Nee non V 1 || tra- 
enm Vl 46 moesomm restitui mysorum V misorum BLVl || Asterisci 
loco unum versum excidisse puto R iam G j| dampnum 0 47 
cursu B || solemnis VL solempnis B || cunctuaque tiehraderus con- 
iecit 48 senausque L || malis G mali (i add. m. II; sup. i ra- 
sura, prim kgebatur mat (= malis) L 49 Heheu BVl || fatis Gg 

u 

eausis 0 51 Servantur Vl || dicu=^~ (sic pro dicit) Vl 52 ro- 
mana G 54 ducitur GVB dicitur LVl 55 calcedonias VL 

vel propius 

calcbedonias B q calcedonias Vl 57 pocius V propius B (i in ras. 

a 

m. II) LVl || lucem Vl || sonore, corr. m. II sic: sonare L 



Digitized by Google 



IN RUF1NUM LIBER II. (V.) . 35 

Cormia vibratisquc peti fastigia telis 

Aspicit. Hi vigili muros statione tueri, 

Hi iunctis properant portus munire carinis. 60 

Obsessa tamen ille ferns laetatur in nrbc 

Exsultatque malis. Snmmaeqne ex cnlmine tnrris 

Impia vicini cernit spectacula campi: 

Vinctas ire nurus, liimc in vada proxima mergi 

Seminecem, hnnc snbito perenssnm vnlnere labi 65 

Dam fugit, bnnc animam portis cfflarc sub ipsis, 

Non canos prodessc seni pncriqne cruore 

Maternos nndare sinus, lmmensa voluptas 

Et risns plernmqne subit. Dolor affirit unus, 

Quod feriat non ipse mann. Videt omnia late 70 

Exceptis incensa snis et crimine tanto 

Lnxnriat carnmqne siki non aknnit kostem. 

lactakatqne nltro ; quod soli castra paterent, 

Sermonumque foret vicibus permissa facultas, 

Egregii quotiens exisset foederis auctor. 75 

Stipatur soeiis rimimque armata clientum 

Agmina privatis ikant famulantia signis. 

Ipse inter medios, ne qua de parte relinquat 

Barbariem, revocat fulvas in peetora pelles 

Frenaque et immanes pkaretras arcusque sonoros 80 

Assimulat mentemque palain testatur amictu. 

fa 

58 vestigia p telis (de) L 59 hii Wl || vigili^ (in ras. 

erat a) Vl 60 Hii VLVl 62 Exultatque 0 |J (f » malis (de) 
Vl || suromeque ex culmine V cf. Ileinsium sumraoque a culmine 

b a 

BLVl || e culmine g 63 Bpectacula G || spectacula cernit (de) V 
cernit spectacula B cernit certaraina L spcctat certamina Vl 64 

vel manug 

Vinctas (b add. m. II) ire (in rasura m. II) B || nurus VB nurus L 

vf;l vada 

manus Vl | in vada proxima Gg per vaga cemla V per vada cernla 
BLVl 66 efflare VBVl spirare L 67 Non G Nec O 69 
plerunque B || subdit Vl 71 Exceptis Gg Preceptis VLVl Pre- 
ecptis B 72 abnuit GgVB abnegat LVl 73 soli quod L || 

a 

peterent L 74 facultas GgV potestas BLVl 76 Stipatur V 

Stipatus BLVl || armata (? m. I) G || clientem Vl 79 peetora V 
pectore B pectore, m. II corr. in peetora Vl corpore L 80 fare- 
tras V 81 Adsimnlat V || palam] satis L R testatur amictu g procla- 
mat amictu G testatur amictua 0 

3* 



Digitized by Google 



36 CL. CLAUDIANI 

Nec pudet Ausonios currus et iura regentem 

Sumere deforines ritus vestemque (ietarum, 

Insignemque habitum Latii mature coactae 

Maerent captivae pellito iudice leges. 85 

Quis populi tunc vultus erat? quae murraura furtim? 

Nam miseris nec flere quidem aut. lenire dolorem 

Colloquiis impune licet. Quonam usque feremus 

Exitiale iugum? durae quis terminus unquam 

Sortis erit? quis nos funesto turbine rerum 90 

Aut tantis solvet lacrimis, quos barbarus illinc, 

Hinc Rufinus agit, quibus arva fretumque negatur? 

Magna quidem per rura lues; sed maior oberrat 

Intra tecta timor. Tandem succurre ruenti 

lieu patriae Stilicho. Dilecta hie pignora certe, 95 

Hie domus, bic thalamis primum genialibus omen, 

Hie tibi felices erexit regia taedas. 

Vel solus sperate veni. Te proelia viso 

Languescent avidique cadet dementia monstri. 

Talibus urgetur discors Aurora procellis. 100 

At Stilicho, Zcphyris cum primum bruma remitti 
Et iuga difl'usis nudari coepta pruinis, 

83 Summere Vl | getharum LVl 84 coacte G cf. H togeque 

VB togeque LVl togati coniecit H cf. L. Jeep, Quaest. erit. p. 31 seq. 
et veate (ietarum lnsignes habitus Latii uiutare togati H coniecisse 

dicit Clercqius apud Burmannum 85 pellito captive V pollito B |j 

iudice 

Merent captive pelito iudice M || -pcdliee- (sic) L 86 populis L I 

tu V U tumultus erat (sic) B 87 lenire corr. m. II ex linire B jj 

dolorem G 88 .impugne L 89 dure VL dure B dire Vl 90 

Sortis G | qui B || erit G || funesto turbine GVBVl funesto in tur- 
bine L 91 Ex codice G editio princeps Florentina it a correiia est: 
Aut (? = A) A tantiB L Aut tantis VVl Ac tantis coniecit Gesnerus ' 

Ah H2 Heu coni. H2H3 92 Hinc (inc m. // add. in ras.) B Q negantur 
deterr. et editt. 93 oberat V 1 94 succurrere B || ruentij aventi B 
95 stilico LVl || dilecta hie VBVl tua sint hec (sic) L 96 thala- 

vel j)U genitalibun ome 

mis GVBL thalamus Vl | primum G || primum genialibus V primum 
genialibuB B primum genitalibus L proprium genitalibus VI privum 
genialibus proposuit Burmannus 98 solum B 100 urguetur G 
101 stilico LVl || zephyris G (? m. I) BL zephiris VVl 102 

a 

fcepta (sic) L 



Digitized by Google 



IN RUFINUM LIBEK II. (V.) 



37 



Partibus Italian lula sub pace rclictis 

Ttraque castra movens Phoebi propcrabat ad ortus, 

Gallica diseretis coaque robora turmis 105 

Gomplexus. Nunquam tantae dicione sub una 

Conveners manus nec tot discrimina vocum. 

Illinc Armcniae vibratis criuibus alae, 

Herbida collcctae facili velamina nodo; 

hide truces tlavo tomitantur verlice (lalli, 110 

Quos Rhodanus velox, Araris quos tardior ambit 

Et quos nascentes explorat gurgite Rhenus 

Quosque rigat retro pernicior unda C.arumnae, 

Oceani pleno quotieus impellilur aestu. 

Mens eadem cunctis aoimique rccentia ponunt lis 

Vulnera. Non odit vietus victorvo. superbit. 

Et quamvis praesens tumor et eivilia nuper 

Classica bellatrixque etiam mine ira caleret, 

In ducis cximium conspiravere lavorem. 

Hand aliter Xerxen toto simul orbe seeutus 120 

■ • 

Xarratur rapuisse vagos exercitus amnes 

Et telis umbrasse diem, rum classibus iret 

Per scopulos tectumque pedes contemneret aqquor. 

Vix Alpes transgressus erat, nec iam amplius errat 
Barbarus adventumque timens se cogit in unam 125 
Planitiem tutoquc includit pascua gyro. 

103 ytalie Vl || tuta sub pace rclictis Gg tranquilla in rjace 

rel locatii 

rclictis V tranquilla in pace rolictis B tranquilla in pace locatis 
LVl 106 Complexus LVl Amplexus GVB 108 Illinc L || 

vel fervida 

vibrate V vibrate corr. in. II in vibratis L 109 Herbida G Ferbida 

velox 

V Fervida BLVl 111 rhodanus arraris Vl |j anbit L 113 Quosque 
rigat retro pernitior unda garunue M Quos Liger et retro coniecisse 
H dicit Clercqius || ligat L |j garunne V garunnaa B garfine L garene 

c 

(sic) Vl 114 Occeani VBL Oceani Vl 117 praeceps pro prae- 
sens H coniecisse dicit Clercqius 118 Clasica Vl || bellatrix etiam V 
119 eximii Vl 120 Haut BLVl || xersen VVl xersem L || sequutus V 
121 apnes L annes Vl 122 tellis Vl uibrasse (i in ras.) Vl 

p 

123 contempneret L contemneret V 1 124 Vix (corr. m. II ex vir) 

c 

VI | transgressus J egressus G || nec] nale (sic) Vl 125 timens 
GLVl tremens VB 126 giro VVl 



38 CL. CLAUDIANI 

Turn duplicem fossam, non cxsuperabile vallum 

Asperat alternis sudibus murique locata 

In speciem caesis obtcndit plaustra iuvencis. 

At procul exsanguis Kufinum perculit horror, 130 
Infectac pallore genac. Stetit ore gelato 
Incertus peteretne fugam, veniamnc subactus 
Posceret, an fidos sese transferret in hostes. 
Quid nunc divitiae, quid fulvi vasta metalli 
Congeries, quid purpureis eflulta columuis 135 
Atria prolataeve iuvant ad sidera moles? 
Audit iter numeratque dies spatioquc viarum 
Metitur vitam. Torquetur pace futura 
Nee recipit somnos et saepe cubilibus aniens 
Excutitur poenamque luit formidine poenae. 140 
Sed redit in rabiem srelerumque immane resumit 
Ingenium sacrasque fores praedivitis aulae 
Intrat et Arcadium mixto terrore precatur: 
Per fratris regale iubar, per facta parentis 
Aetherii lloremque tui te deprecor aevi, 145 
Eripe me gladiis. Liceat Stilichonis iniquas 
Evitare minas. In nostram Gallia caedem 
Coniurata venit. Quidquid rigat ultima Tethys, 

127 Tunc Vl || duplicem fossam V duplici fossa BVl dupplici 

va 

fossa L 1| exuperabile VL |J bellura L 128 locata GV locatum B 

obt 

locata corr. m. II in locatum L locantum Vl 129 ostendit V 

c 

optendit L || iuventis Vl 130 exanguia VLVl 131 pallore 
GVB, ante hoc verbum in L legebatur 'et', quod nunc erasum, terrore 
Vl f| gclatto Vl 132 veniamque V 133 Poscerent Vl || an 

tautos 

fidos V an tantos BVl aut tantos L 135 purpureis (? m. I) G II 

• « • • 

colunis (sic) G colamnis V colupnis L mctallis BVl 136 sydera 

p 

BL 138 pace G pestc 0 139 somnos Vl 140 Excutitur 

vel faciem 

poenamque luit formidine poenae M 141 rabiem V rabiem gB 
m 

faciem LVl || i,ane (sic) L 143 arcadium mixto G archadium mixto 

e i 

VB archadium immixto LVl 145 Etherei V 146 licat m [iic) 

Vl || stiliconis L 147 minas GgV manus BLVl 148 quicquid 
0 || rigat V ligat BLVl || thetis VBL tethis Vl 



Digitized by^Google 



IN KUFINUM LIBER II. (V.) 39 

• 

Extreraos ultra volitat gens si qua Britaunos, 

Mota mini. Tantis capiendi credimur armis? 150 

Tot signis unum petitur caput? Unde cruoris 

Ista sitis? Geminum caeli sibi vindicat axem 

Et nullum vult esse parem. Succumbere poscit 

Cuncta sibi: regit Italiam Libyamque coercct, 

Hispanis Galhsque iubet. Non orbita Solis, 155 

INon ilium natura capit. Quascumque paravit 

Hie Augustus opes et quas post bella recepit, 

Solus babet, possessa semel no^reddere curat. 

Scilicet ille quidem tranquilla pace fruatur, 

Nos premat obsidio * quid partem invadere lemplat? 160 

Deserat Illyricos Ones, Eoa remittat 

Agmina, fraternas ex aequo dividat bastas, 

Nec sceptri fueris tan turn, sed militis heres. 

Quod si dissimulas nostrae succurrere morli 

JNec probibere paras, manes et sidera testor, 165 

Haec cervix non sola cadet, miscebitur alter 

Sanguis, nec Slygias ferar iucomitatus ad undas, 

Nec mea securus ridebit funera victor. 

Haec ubi: dictalur facinus missusque rcpente, 

Qui fcrat extortas invito principe voces. no 



c 

149 deerat, sed in marg. h. v. add. m. IL Vl 150 niibi V || digni^ 
(in ras. crat a) Vl tantis cur digni credimur armis in mentem venit 

ere 

H || condimur Vl 151 capit corr. m. II in caput L 152 celi 

• • • 

sibi V V 1 sibi eeli B caeli deerat in L, add. in marg. m. II || veudicat 
LVl 153 additur ex G Ate versus totus in margine editionis principis 
Florentinae, quia in ea deerat. Nulla discrepantia exstat || subcumbcre B 
succunbere L 154 lybianiquo VBL libiamque Vl || cohercet VL choercet 

«• a 

Vl 158 nec V 159 fruatur GB fruetur VVl fruetur L 160 

o 

premit V i^remat corr. in. II ex premet Vl (| post 'obsidio', qua in 

voce mendum subesse II suspicatum esse Clercqius dicit, versum excidissc 

v 

propter 'partem' attributo carens cum eodem II certissimc puto || tentat 
Vl 161 illiricos O, in B prius i in rasura j| 90a B 162 alas pro 
hastas coniecisse H dicit Clercqius 163 Nec 0 ? ne || fueris tantum 
O tautum fueris editt. 164 dissimulas GVBL dissimules Vl 

vcl unbrai 

165 sydera BL 167 stigias VLVl || undas V undas L umbras BVl 
U (= hoc) L 170 extortas (? m. /) G 



Digitized by Google 



40 CL. CLAUDIANI 

* ► 

Interea Stilicho iam laetior hostc propinquo 
Nec multo spatio distantibus aequore vallis 
Pugnandi cupidas accendit voce cohortcs. 
Armeniis frons laeva datur, per coruua Gallos 
Dexteriora locat. Spumis ignesccre frena, 175 
, Pulveris extolli nimbos lateque videres 
Surgere purpureis undantes anguibus bastas 
Serpentumque vago caelum saevire volatu. 
Implet Thessaliam ferri nitor antraque docti 
r.ornipedis teneroqu^mnis reptatus Acbilli 180 
Et nemus Oetaeum radiat, clamore nivalis 
Ossa tonat pulsoque fragor geminatur Olympu. 
Iiitumuit virtus et lucis prodigus arsit 
Impetus. Hand illos rupes, haud alia vetarent 
Flumina; praecipiti stravissent omnia curat. 185 

Si tunc bis animis acies collata fuisscl, 
Prodita non tantas vidisset (Iraecia raedes: 

■ 

Oppida scmolo Pelopeia Marte vigerenf, 
Starent Arcadiac, starent Lacedaemonis agri; 
.Non marc fumasset gemiuum flagrante Corintbo, 190 
Nec lera Cccrnpiae traxissent vincula matres. 
. Ilia dies potuit nostris imponere linem 

171 stilico L 172 Jiartliim suspect it in habct \\ spatio scripsi 
spatii VLV 1 spatiis B || ihulti spatii Ilartnaccius 176 attolli H 
leyissc dicit Clcrvqhi* || longeque BL '177 Fcrvere pro Surgere con 
iecit H2H3 Fulgere co-niecit Schraderus 179 tessaliamVl H uitor (r atld. 
m. II) Vl || post docti rasura unius litterae Vl 180 ampnis L 

o 

181 oetheum B etbeum L oetheurn (o add. in. II) Vl || radiat] resonat L 

h 

182 olimpo VLVl 184 haut VBL aut Vl || aut, man. rec. corr. 

b • h 

in aud V haut B aut L aut Vl 186 Qo* si tunc, »n viarg. m. 7/iiis V 

li set 

Si tunc is B Si tunc his LVl His si tunc editt. rec. 187 vidis B 
cedes GgV cedes B clades LVl 188 Ante 'Oppida' erat f Et' in Vl 

vel Hubmoto marte vigerent 

sed expunctum est || semoto V sic moto i! [| tm& iug w nt (sic) L 
uirerent malucrunt H2H3 189 archadie VLVl archadiae B 

rcl arcet 

agri V agri BL arces Vl 190 firmasset L || flagrante] fumante L || cho- 

M 

rintho V 191 Non Vl || cecropie V cecropias (s 'in ras.m.II) B 
cycropias L cicropias Vl || traxissent (xi m ras. m. II) B 192 
llle B 



Digitized by Google 



W RUF1NUM LIBER II. (V.) 



41 



Cladibus et sceleris causas auferre futuri. 

Invida pro quantum rapuit Fortuna triumphum! 

Inter equos interque tubas mandata feruntur 195 

Regia et armati veuiunt ductoris ad aures. 

Obstupuit. Simul ira virum, simul obruit ingens 

Maeror et ignavo tantum licuisse nocenti 

Miratur. Dubios anceps sententia volvit 

Eventus, pcragat pugnas, an fortia coepta 200 

Deserat. IHyricis ardet succurrere damnis, 

Praeceptis obstarc timet; reverentia frangit 

Virtutis stimulos. Hinc publiea commoda suadent, 

Hinc metus invidiae. Tandem indignatus ad astra 

Extollit palmas et ab imo pectore fatur: 205 

Numina Romanis nccdum satiata ruinis, 
Si iuvat imperium peuilus de stirpe revelli, 
Lino si plaeuit deleri saeeula lapsu, 
Si pigct bumani generis, prorumpat in arva 
Liberas eflrena maris vel limite iusto . 210 

Devius erranles Phaetbou confundal babenas. 
Cur per Rufiuum geritur? Procumbere mundiim 
Hoc auctore pudet. Mediis revocamur ab armis, 
Pro dolor, et strictos deponere cogimur enses. 
Vos arsurae urbes perituraque moenia testor, 215 
Cedo equidem et miserum permitto casibus orbem. 
Flectite signa, duces, redeat iam miles eous. 

193 futuri LVl futuris VB futuras nonnulli deteriores 194 

vel ora volvit 

pro V proh BLVl 197 ira L 199 Mirautur Vl || solvit V 

metui 

200 coepta] facta L 201 illiricis O || dampnis VL 204 -wikim (sic) 
L || [invijdiae tandem — astr[a] restituit tn. recentior in V | adaustra V 1 
o 

206 Numina V || necdum (tVB nndu (sicj L nondum V 1 207 penitacon- 
iecit Barthius || revelli corr. ex rebelli B 210 Libertas eflfrena ] Tempestas 

vel iuato pheton 

vesana V || iusto GgVB nullo L nullo Vl 211 triton V photon B pheton 

x 

LVl 212 ruffinum Vl || geritur] urgemur (sic) G terimur cotiiecisse 

vel mur 

H dicit Clercqius 213 actore L autore Vl || revocatur V 214 

■ vel proh pndor h 

Ardor V Pro dolor B Proh dolor Vl || et strictos] adstrictoa V 

vol cladibus 

216 Cgdo B R casibus Gg casibus V cladibus LVl 217 redeat 

u 

(t ex corr. m. II) L y eous VBL eos (sic) Vl eois dtterr. 



Digitized by Google 



42 CL. CLAUDIANI • 

Parendum est. Taceant litui, prohibete sagittas; 
Parccre contiguo Rufinus praecipit hosti. 

His dictis omnes una fremuere manipli, 220 
Quantum non Italo pcrcussa Ceraunia fluctu, 
Quantum non madidis elisa tonitrua Cauris, 
Secernique negant ereptaque proelia poscunt 
Insignemque ducem populus defendit uterque 
Et sibi quisque trahit. Magno tertatur amore 225 
Alternamque fldem non inlaudata lacessit 
Seditio talique simul clamore queruntur: 

Quis mihi nudatos enses, quia tela lacerlis 
Excutit et solvi curvatos impcrat arcus? 
Quisnam audet leges vibrato imponerc ferro? 230 
Inflammata scmel ncscit mitescerc virtus. 
Iam mihi barbaricos sitientia pila cruores 
Sponte volant ultroque manus mucrone I'urenli 
Ducitur et siccum gladium vagina recusal. 
• Num patiar? Semperne Cetis discordia nostra 235 
Proderit? En iterum belli civilis imago. 
Quid consanguineas a'cies, quid dividis olim 

• 

vcl parcendum 

218 Parcendum G Parendum est V Parendum est BL Paren- 

est te 

dumquo Vl || prohibe Vl cohibete coniccit Schraderus 219 Parcere Q 
ParciteO, tn Vl initio versus 7. (= et expunctum ?) y coutinguo Vl || ruf- 

finus Vl 220 Hiis Vl 221 italo usque ad 222 non dee'st in Vl || ithalo 
L I elisa G illisa gVBL (t«L a add. m. II) Vl || coris L choris VBVl || post 

que 

v. 222 inseritur v. 221 in Vl 223 Seccrnitur Vl 225 amore 

vel honorc vcl anions il 

13 L amore V honore Vl 226 inlaudata V inlaudata B illau- 

c 

data LVl 226 lacessit L 227 queruntur Gg moventur VL 

. •* 

i 

moventur B movetur Vl 228 Quis m H= nudatos V 230 Quis 

audct 

nam* leges vibrato imponere ferro sic totus versus ex codice G mar- 
tini ed. pr. Flor. adacriptus est G leges vibrato imponere VB stricto 

yd mihi i 

leges imponere LVl 232 Iam iam L || scientia Vl || pila VBL 

vel ultroque 

tela Vl 234 ultroque VBVl ultrixque L ultrixque cditt. 235 
Nu^n (pro Num) V Non BLVl {in Vl in marg. vcl num patiar || 

b 

semper discordia nostra ne getis (b add. m. II)Y || gethis L 236 ymago 
L 237 dividis (? m. I) G dividis, vel dividit in marg. m. II V 



Digitized by Google 



IN RUF1NUM LIBER II. (V.) 



43 



Concordes aquilas? Non dissociabile corpus 

Coniunctumque sumus. Te quo libet ire sequemur: 

Te vel Hyperboreo damnatam sidere Thulcn, 240 

Te vel ad incensas Libyae coraitabor harenas. 

Indoruni si stagna pctas rubrique recessus 

Litoris, auriferum veniam poturus Hydaspen; 

Si calcare ftnlum secretaque noscere Nili 

ISascentis iubcas, mundum post terga relinquam. 245 

Et quocumque loco Stilicbo tentoria Gget, 

Haec patria est. Dux inde vetat: Desistite quaeso 

Atque avidam diflerte niauum. Cadat iste minacis 

Invidiac cumulus. Non est victoria tanti, 

Ut videar vicisse mihi. Vos fida iuventus 250 

Ite mei quondam socii. Nec plura locutus 

Flexit iter, vacuo qualis discedit biatu 

Impatiens remeare lco^ quern plurima cuspis, 

Et pastorales pepulerunt igne catervae, 

Inclinatque iubas demissaque lumina velal 255 

Et trepidas maesto rimatur murmure silvas. 

Ut sese legio vidit disiuncta rclinqui, 

Iugcntem tollit genritum galeasque solutis 

Umeclat lacrimis pressamque morautia vocem 

to 

238 diBsotiab (tic) Vl 239 quo libet editt. qualibet 0 240 yper- 

p 

borco BL hiperboreo V 1 |j damnatam GB darupnatam VL damnatam 
Vl -fl sydere BL || thulem V thilen B thylem L tilem Vl 241 

vel sigiia 

lybie VL lybiae B libie V 1 242 stanna, corr. m. II in stagua 
V 243 Litorie BVl Littoris VL Aequoris Pulmanni quidam 
liber et post H cditt. || ydaspe L hidaapem Vl 244 nothum 0 || 

litora 

jioscere B noscere V wide coniecisse II 'poscere' tradit Clercqius littora 

L litora Vl visere proponit Burmannus 245 mundum 0 annum (I 
muudum post terga relinquam If 246 stilico L || figat G 247 
Hec (? m. /) G V Haec B Hie LVl 248 Atque usque ad 249 non est 

restituit mantis reccntior in V 248 avidam G || cad corr. in. II in 

et vel ci« 

cad VI || ille L || minatis Vl 250 videar (r add. m. //) Vl || micbi Vl 

▼el flectit 

251 loquutus V 252 Flexit B Flexit V Flectit Vl Flexint 
iter 

vacuo L | disceBsit L 255 dimissaque B 256 silvas VBL ripas Vl rupes 
H coniecisse affert Clcrcqius 258 volutis coniccit H2H3 259 Humectat 

VBL humectaut Vl (ante h. v. in Vl idem signum quod v. 219) g presani Vl 



44 CL. CLAUD1AN1 

Thoracum validos pulsant. suspiria nexus. 260 
Tradiraur heu tantumque sequi prohibemur amorem, 
Exclamant; spcrnisnc tuas dux optimc dextras, 
Quas tibi victrices totiens Bellona probavit? 
Nos adeo viles, adeo felicior axis 

Hesperius, meruit qui tc rcetorc teneri? '265 

Quid nobis patriam, quid cara revisere tandem 

Piguora dilectosve invat coluissc penates? 

Te sine dulce nihil. Iam formidata tyranni 

Tempcstas subeunda mini, qui forte nefandas 

lam parat insidias, qui nos ant turpibus Hunis 270 

Aut impacatis famulos praebebit Alanis. 

Quamquam Don adeo robur defccerit oinne, 

Tanlave gestati fuerit patientia ferri. • 

Tu licet occiduo maneas sub cardine solis, 

Tn mihi dux semper Stilicho-nostramque vel absens 275 

Experiere (idem: dabitur tibi debita pridem 

Victima, promissis longum placabere sacris. 

Tristior Haeinoniis miles digressus ab oris 
Tangebat Macetum fines mnrosque subibat 
Thessalonica tuos. Sensu dolor haeret in alto 280 
Abditus et tacitas vindictae praestruit iras, 

4 

262 spernisne gV spernisque (sic) G sperniaque B tradisne LVl 
263 probavit G 267 Picnora, corr. m. II in Pignora Vl || dilecfywno 

vcl dautla 

L 268 Te sine dulce nihil M |j niehil LVl [| Iam] nunc L || formidata 

a 

V || tiranni VVl . 269 nefandea Vl 270 hunis BVlL (in L h ex 
corr. m. IT) hunnis V 271 impacatis GO iraplacatis multi deter iores || 
praebebit GgVB praestabit LVl || halanis VB 273 Tantave GBL 
Tantane V 1 || gestari G ut ego legi in editionc principe Flor. ; II legit 
gestati, quod recipiendum esse docet et verbi et gladii ferendi usus; 
gestandi 0 || penuria VLVl paenuria B unde conieci patientia (de 
sententia cf. In Eutr. II, v. 54H) ||.fuerint periuria Paul coni. Quaest. 

ferri 

Claud, p. 12 || non sit pro fuorit mavult Gesnerus || fratri V 1 274 

Tel oali 

cardine G || coeli g solis V 275 michi Vl || stilico L stilicom Vl 1 

nostram 

namque Vl 277 longum cum nonnullis deterioribus H longe 0 

u i h 

278 hemoniits B hemoniis VL cmoniis Vl || degressus L |i oris V 
horis BL arvis VI 279 macetum VB macedum LVl 280 Tessa- 
lonica VVl thessalonyca L 



Digitized by Google 



IN RUFINUM LIBER II. (V.) 45 

Spcctaturquc favens odiis locus aptaque leto 

Tempora, nec quisquam tanta de pube repertus, 

Proderet incautis (jui corda minantia verbis. 

Quae non posteritas, quae non mirabitur aetas 285 

Tanti consilium vulgi potuisse taceri 

Aut facinus tam grande tegi? mentisque calorem 

Non sermonc viae, non inter pocula rumpi? 

Aequalis tantam tcnuit constantia turbam 

Et fuit arcanum populo. * Percurritur Hebrus, 290 

Deseritur Rhodope Thracumque per ardua tendunt, 

Donee ad llerculei perventum nominis urbem. 

Ut cessisse ducem, propius venisse cohortes 
Cognita Rulino, magna ccrvice triumpbat 
- Omnia tuta ratus sceptrumque capessere lervet 295 
Et coniuratos hortatur voce clientes: 
Vicimus, expulimus; facilis iam copia regni. 
Nullus ab hoste timor. Quis enim, queni poscere solum 
Horruit, hunc tanto munitum milite vincat? 
Quis ferat armatum, quern non superavit incrmem? 300 
I nunc exitium nobis meditare remotus 
In cassum Stilicho, dum nos longissima tcllus 

ta 

282 Spectque (sic) V 1 (j odio L || leto V loeto B 283 pube 

n 

GgVB plebe LVl 284 micantia V 287 tan (sic) L || colorem, 

a 

m. corr. ita: calorem L 288 fundi ino rumpi coniecit Burmannus 

u 

cf. a. h. I Koenujium 289 trabain Vl 290 archanum 0 R Post 

r populo* aliquid dcesse puto, quo et r populo' illustretur et militcs 
Thc88alonicam, ubi plures menses morati, reliquisse dictum sit. 290 
hebrus O hemus G 291 rodope LVl || tracumque L trachum- 
que Vl 292 perventum est L 293 cesisso Vl || choortes Vl 294 

Tel accendit 

ruffino Vl 295 ratus (J || capcacerc LVl 296 hortatur V hor- 
h 

tatur BL ortatur Vl accendit deterr. 298 quid enim, quern cet. 
scribere voluit H2H3 || poscere Gg vincere 0 undc H coniecisse Clerc- 
qius dicit: quid enim? qui vincere solum Horruit cet. 300 Quis ferat 
armatum quern non superavit inermem M || Qui (= quomodo) ferat 

vel i 

vel Quid ferat prop onit H2H3 fl inhermem LVl 301 I BLVl Tu V j 
vel ttu 

remotis V 302 stilico L || Ante f dum' graviorem interpunctionem 
dclevi et cum Burmanno post f undis' pomi 



Digitized by Google 



46 



CL. CLAUDIANI 



• 



Dividat et mediis Nereus interfluat undis. 

Alpinas transire tibi me sospite rupcs 

Hand dabitur. Iaculis illinc me. figere tempta, 305 

Quaere ferox ensem, qui nostra ad moenia tendi 

Possit ab Italia. Non te documenta priorum, 

Non exempla vetant? quis par conatus adire 

Has iactat vitasse manus? detrusimus orbe 

Te medio tantisque simul spoliavimus armis. 310 

Nunc cpulas tempus, socii, nunc larga parare 

Munera donandumque novis legionibus aurum. 

Opportuna meis oritur lux crastina votis. 

Quod nolit, rex ipse velit inbeatque coactus 

In partem mibi regna dari: contingat in uno 315 

Privati fugisse modum crimenque tyranni. 

Talibus acclamat dictis infame nocentum 
Concilium, qui perpetuis crevere rapinis 
Et quos una Tacit Rufino causa sodales, 
Inlicitum duxisse nihil. Delicta fuere 320 
Nexus amicitiae. lam iam conubia laeti 
Despondent aliena sibi frustraque vicissim 
Promittunt, (pias quisque petal, quas devoret urbes. 

Coeperat bumanos alto sopire labores 
Nox greinio nigrasque Sopor diflhderat alas. 325 
file diu curia animum stimulantibiis aegre 

at 

303 interfluat V interBtrepat BL interstrfip Vl interluat coniecit 
H2H3 H ttndas VI 304 rupes Vl 305 Haut 0 || illinc G || tenia Vl 

temptatL 306 arcura pro ensem hariolat ur Burmannus 307 documenta 
(sic) G raoniinenta VBL monumenta V 1 308 quis par V quis- 
nam BLVl 309 vitasse 0 vitare f (tic) G | de~trusiraus Vl 
311 epulis V || parari mavuJt cum deterr. H 313 Oportuna 0 315 
michi VI 316 tirauni V Vl 317 acclamat VLVl adclatnat B 318 

rapiuiu 

minis L 319 quos una facit hec causa sodales lllicitum duxisse 

u 

nihil M || ruffini Vl |j sodales (e corr. m. IT ex i) Vl 320 dixisse V |l 

nichil VLVl delicta G, h. /. eadem manus quae ex G in marg. ed. 
princ. Florent.notavit cod.: lunesta tacere 321 iaiuque et conubia G |j 
lecti V 322 iuxtaque coniecit iychradcrus 323 que (pro prime 

e vel pigras a 

quas) G 324 alto V 1 325 nigrasque V nigrasque B pygsque L 

v«l egre vel egrum vel egruui 

pigrasque Vl 326 egre B eger V eger L egrum Vl 



Digitized by Google 



- 



IN RUFINUM LIBER II. (V.) 47 

Labitur in somnos; vix toto cordc quierat, 

Ecce videt diras alludere protinus umbras, 

Quas dedit ipse neci, quarum quae clarior una 

Visa loqui: Pro surge tero; quid plurinia volvis 330 

Anxius? haec requiem rebus finemque timori 

Allatura dies. Omni iam plebe redibis 

Altior et laeti manibus portabere vulgi. 

Has canit ambages; orculto lallitur ille 

Omitie nec capitis sentit praesagia fixi. 336 

lam summum radiis strjngebal Lucifer Haemum 
Festinamque rotam solito properantior urget 
Tandem Rufini visurus funera Titan. 
Desiluit stratis densaeque capacia lurbae 
Atria regilico iussit splendere paratu 34o 
Exceptura dapes et quod post vota daretur, 
Insrulpi propriis aurum fatale figuris. 
Ipse salutatum reduces post proelia turmas 
Iam regale lumens et principe celsior ibat 
Collaque femiueo iactabat mollia gestu , 345 

Imperii certus, tegeret ecu purpura dudum 
Corpus et ardenles ambirent (empora gemmae. 

Drbis ab angusto tractu ; qua vergit in Austrum, 
Planities vicina patet, nam cetera pontus 
Circuit exiguo dirimi se Iimite passus. 350 

327 soinpnoa LVl 328 diras VH dnras LVl || nnbras L 
h id 
330 pro, VH prob LVl || thoro LVl | q (tie) L 331 hec, corr. 
m. II ex hie L | timori GB labori VLVl 332 omni — (in ras. 
erat a) L 333 letis L 334 anbages L 335 Homine V 1 || sentit 

vel flxi 

presagia fixi G sensit praesagia dici (ci in ras.) V aintit (tie) presagia 

vti wntil 

fixi B fixi praesagia senait L fixi praesagia seutit Vl 337 solito 
deerat, add. in fine h. r. m. II Vl 338 ruffini Vl visurus rufiui 

a 

L H tytan L 339 Desiluit Ci Prosiluit 0 || capitia Vl 342 In- 
sculpi GgVB Inacribi LVl |) prop Ff a B Q aurum] uirnm V 343 aalu 
totum G 345 iactabat VBL aolvebat G quod laudat II geatabat L 
346 prins d in dudum in ras. L iam dum com. Gesnenis 347 ardeutea 
ambirent GVB ambirent ardentea LVl 348 qua (? m. I) G || vergit, 
corr. in. I ex vertit V || in] ad L 349 placet, corr. m. II sic: platet L 

n 

cetera B 350 exiguo dirimi se limite passus G || exigo Vl |l 
tramite 0 



Digitized by Google 



48 CL. CLAUDIANl 

Hie ultrix acies ornatu lucid Marlis 

Explicuit cuncos. Pcdites in parte sinistra 

Consistunt, equites iilic poseentia cursuni 

Ora reluctantur pressis sedare lupatis, 

Hie alii saevum cristato vertiee nutant 355 

Et tremulo gaudent umeros vibrare colore, 

Quos operit firmatque chalybs. Coninncta per artem 

Flexilis inductis animatur lamina raembris 

Horribilis visu. Crcdas simulacra moveri 

Ferrea cognatoque virps spirare metallo. 360 

Par vestitus equis. Fcrrata fronte minautur 

Ferratosquc levant sccuri vulneris armos: 

Diviso stat quisque loco, mctuenda voluptas 

Cernenti pulchcrque timor spirisque remissis 

Mansucscunt varii vento ccssante draconcs. 365 

Augustus veneranda prior vexilla salutat; 

Rulinus sequitur devolaque bracchia laudat; 

f 

vel fulffida vel ferri 

351 lucida V lucida B fulgida LVl || inartis V martis BVt 

vel martin 

ferri L 352 imparte VI 353 illic G (Itaec scriptura ita 

+ 

in ed. princ. Flor. in textu notata erat: illinc) iliinc 0 idem con- 
es 

iecit ScJiraderus 354 sudare V 355 Ilinc YB |] sccum G seuu 

gevum . 

(sic) V 8emioi L sevum V 1 356 tremulos 0 || humeris 0 || colores 0 
357 firmatque conieci formatque 0 || chalypa V calibs B calips LVl ■ 
Totus locus valde est corruptus. Scripsi: tremulo gaudent umeros 
vibrare colore, Quos operit firmatque chalybs 357 convicta G con- 
victa Vl convincta H coniecisse sine dubio fedso Jiurmannus et Clerc- 

vel bamatar 

qius dixerunt 358 inductis V indutis B | animatur V hamatur 

L || menbris B 359 Horribile (? m. I) G Horribili B || simulachra B 
360 cognato~:que LVl (in rasura erat s) 361 Par vestitus 

vol movent 

(? m. J) G 362 levant GVB levant L movent Vl 363 Diviso 

vel dimeuso vel diviso t 

GBVl Diviso V Et iusso L 364 Cernendi Vl 365 rabidi 

coniecit Schraderus pro (?) varii 367 Finem huius versus ad finem 
seqwntis transposui et vice versa, cf. Epith. Pdlladii v. 86 — 87 et 
epist. I , v. 27 — 28 , quibus locis in mss. et editt. similia invenimus. 
Ordo verborum in 0 hie est: llnfinus (!) sequitur quo (!) fallere cuncta 
solebat Callidus affata devotaque bracchia (!) laudat. 367 Ruffinus 
Vl || brachia 0 



Digitized by Google 



IN RUFINUM LIBER II. (V.) 4<) 

Callidus aflatu quo fallere cuncla solebat, 
Nomine quemque vocal natosque patresque reversis 
Nuntiat incolumes. Illi, dura plurima Bcto 37u 
('ertatiun sermone pelunl, intendere longos 
A tergo llexus insperatoque suprema 
(arcuitu sociare parant. Decrescere campus 
Incipit et clipeis in sc redeimtia iunctis 
Curvo paulatim sinuantur cormia ductu. 375 
Sic ligat immensa viridcs indagine saltus 
Venator, sic atlonilos ad litora pisces 
Aequoreus populator agit rarosque plagarum 
Contrahit anfractus et hiantes colligit oras. 
Excludunt alios. Ctngi se fervidus ille 380 
Nescit adbuc graviterque apprcnsa veste raorantcm 
Increpat Aiiguslum: scandal sublime tribunal, 
l'articipem secptri, socium declaret honoris. 
Turn subilo stringunt gfedios; vox desuper ingens 
Infremuit: Nobis etiam deterrime, nobis 385 
Spcrasti famulas impouerc posse catenas? 
Unde redi nescis? patiarne audire satellcs, 
Qui leges aliis libertatemque rcduxi? 
Bis domilum civile nefas, bis rupimus Alpes. 
Tot nos bella docenl nulli servire tyranno. 390 
Deriguit: spes nulla fngae, seges undique ferri 



vel qui 

368 quo V qui BLVl 369 vocat UgVB vocans LVl || natos 
patresque GVB || notoaque patresque L 370 incolomes L 371 serunt 
pro petunt Schraderus || intendere g(> extendere nonnuUae editt. cum 
Hi 372 flexua G amplexus 0 || supprema L 374 clypeis L 376 

i 

indagne Vl |1 saltua (JgVBL sillvas (sio V 1 879 Contrait V 1 

" b 

amfractus B || hyantes L || oras V horas LVl 380 [Excl]udunt — ille 
restituit manus recentior in V 381 graviterque — morantem et 382 
scandat — tribunal restituit manus recentior in V 381 adprensa B 
383 [decljarat (sio honoris restituit mantis recentior in V 384 Turn 
scripsi Cum 0 || ingens restituit manus recentior in V 385 deterrime 0 
teterrime mavult H H post cum editt. 386 cathenas LVl 387 redii 

domitum 

V redi LVl redii BG 389 domitu V domitum B domitum, est 
add. m. II sup. lin. in LVl 390 tiranno VVl 391 Deriguit 

B Deriguit V Diriguit 0 (? m. II) LVl 

Claud. Cm, X 



Digitized by Google 



50 



CL. CL AUDI ANT 



Circumfusa micat. Dextra laevaque revlnctus 

Haesit et ensiferae stupuit rumorc coronac, 

Ut fera, quae nuper niontes dimisit avitos 

Altorumque exsul nemorum damnatur harenae 390 

Muncribus, commota ruit, vir murmurc contra 

Horlatur nixusque genu venabula tendil; 

Ilia pavet slrepitus cuneosque erecla thealri 

Hespicit et tanti miratur sibila vulgi. 

Unus per medios audendi pronior ense 400 
Prosilit exserto dictisque et vulnere tonus 
Impetit: Hac Stilicho, quern iactas pellerc, dextra 
Te ferit, hoc absens invadit viscera ferro. 
Sic fatur meritumque latus transvcrberat ictu. 
Felix ilia manus, talem quae prima crnorem 40r, 
Hauserit et fessi poenam libaverit orbis. 
Mox omnes laniant bastis artusque trementes 
Dilacerant, uno tot corpore tela tepescunt 
Et non infecto puduit raucrone reverti. 
Hi rabidos vultus et adhuc spirantia vellunt 4io 
Lumina; truneatos alii rapuere lacerlos. 
Amputat ille pedes, unierum (piatit ille solutis 

393 rumore scripsi mucrone 0 394 nuper montes GO montes 

a vel di 

nuper editt. nonnullae || dimisit Vl dimisit L araisit V amisit B 395 
que h vel vulueribus 

Altorum V 1 || exul 0 || danipnatur VLVl | arene V 1 39G Muneribus 

vel inuneribus r 

L Verberibus Vl Verberibus GVB || vix V 397 niauaque L 398 

o vel de 

erepta L || teatri Vl 399 Reapicit GgB Reapicit V Deepicit LVl 

vel audacia 

400 audendi V || pronior 0 promptior Hs coniecisse affert Bur- 

vel exerto 

mannus 401 exerto GVBVl erepto L 402 Im petit V, ego 
h. v. ad versum 401 traxi, Adpetit B Appetit LVl Hac petit II cum 
nonnullis deter r. \\ stilico LVl 404 fatur G || meritumque GL 

vel to 

meritumque V meritoque BVl 406 poenam fe8ai Vl || libaverit LVl 

vel fodiuut 

livaveritG libraverit V litaverit B 407 laniant V fodiunt BLVl |j 

vel nefaudoa 

trementea GO, scd V sic: trementes 408 Dilacerant VLVl Dilaniant 

B || tela VL pila BVl || tapeacunt V 410 Hii VLVl || rabidos 

vultus Gg vultus avidoa 0 vultua pavidoa Burmannu* ma cult || 8pe- 
etantia Sdtraderus 412 umenim (V »»• J ) ^ bumeruni 0 || iate pro 



Digitized by Google 



IN RUF1NFM LIBER II. (V.) 



51 



Nexibus; hie fracti reserat curvamina dorsi; 
Hie iccur, hie cordis libras, hie pandit anhelas 
Pulmonis latebras. Spatinm non invenit ira, 
Nec locus est odiis. C.onsumpto funere vixdum 
Deseritur sparsumque peril per tela cadaver. 
Sic mons Aonius rubuit, cum Penthea ferreul 
Maenades aut subito mutatiim Actaeona coriiu 
Traderet iusanis Latonia visa Molossis. 

Criminibusne luis speras Fortuna mederi 
£t male donatum certas aequare favorem 
Suppliciis? una tot milia mortc rependis? 
Eversis agedum Kufinum divide terns, 
Da caput Odrysiis, truncum mcreantur Achivi. 
Quid reliquis debitor? nec singula membra percmptis 
Sufficiunt populis. Vacuo plebs obvia inuro 
lam secura Unit. Senibns non obstitit aetas 
Virginibusve pudor; viduae, quibus ille maritos 
Abstulit, orbataeque ruunt ad gaudia matres 430 
Insultantque alacres. Laceros iuvat ire per artus 
Pressaque calcato vestigia sanguine tingi. 

a 

ille legisse H divit Clercqius 413 fti, in marg. add. in. II fracti 
VI || reserat 0 (cf. Gesnerum a. h. /.) resecat H cum deter, quodam 

b a non 

414 fibraa cordis (sic) B || hanelas LVl 415 nunc V 4l(> Non 

• • • • 

vel corpore 

Vl || consumito, coi r. m. rec. in consumpto Vl [| funere V vulnero 

vix tunc 

mavult Burntannus || vixdum cum H scripsi victor G victor V victum 

vel cadit 

B vix turn L vix tunc Vl 417 perit GB perit VL cadit Vl 
419 ac VL || cornu G 420 visa G virgo 0 421 speras GB 
credis Wl spaas (sic) L || Post 'mederi' interrogationia signum delevi, 

vt f Suppliciis' (v. 423) etiam ad v. 421 rcferretur 422 certas GVL 
credis B speras Vl 423 Supliciis V || rependis 0 rependi editt. 
post H 424 Ad hunc rersum is qui fecit excerpta ex G addidit: hie 
versus deest in antiquo B 424 — 427 vacu[o] restituit man. recentior 
in V 424 agendum L || ruffinum Vl 425 capud Vl || otrisiis 

VLV1 426 menbra BL || peremtis Vl 427 obvia GV undiquc 
BLVl 428 lam secura restituit manus recentior in V |J fluit B 
ruit (priore tempore legebatur fluit, quod laesa membrana delitttitt 
V ruit LVl 429 Virgini[busve] restituit manus recentior in V 
430 In Abstulit b addidit rec. m. Vl 431 laceros] vacuos Vl 432 
tingui (V tft. /) GO 

4* 



415 



420 



425 



Digitized by Google 



52 *CL. CLAUDIANI 

Nec, minus assiduis flagrant elidere saxis 

Prodigiale caput, quod iam de cuspidc siimma 

Nulabat, digna rediens ad moenia pompa. 436 

Dextera quin etiam ludo concessa vagalur 

Aera petens fraudesque animi persolvit avari 

Terribili lucro vivosque imitata retentus 

Cogitur adductis digitos inflectere nervis. 

Desinat elatis quisquam confldere rebus 440 

Instabilesque deos et lubrica numina discat: 

Ilia manus, quae sceptra sibi gestanda parabat, 

Cuius se totiens submisit ad oscula supplex 

Nobilitas, inbumata diu miseroque revulsa 

Corpore feralem quaestum post fata reposcit. 445 

Aspiciat quisquis nimiuni sublata secundis 

Colla gerit. Triviis calcandus spargitur ecce, 

Qui sibi pyramidas, qui non cedentia templis 

Ornatura suos exstruxit culmina manes 

Et qui Sidonio velari creditus ostro, 460 

Nudus pascit aves; iacet en, qui possidet orbem, 

Exiguae telluris inops et pulvere raro 

Per partes tegitur, nusquam totiensquc sepultus. 

Senserunt convexa necem tellusque nefandum 

Amolitur onus. Iam respirantibus astris 455 

vel certaut 

433 flagrant elidere G flagrant V flagrant BL certant Vl 434 

in 

Prodigiale caput M || capud V 1 436 quin G q (stc), corr. m. II ex 

i concessa pen as vel penas 

q L || congressa V 437 fraudesque G fraudesque V fraudesque L 

penasque Vl 438 reteptus L 439 adductos digitis — nervos V 
440 Desinat elatis quisquam confldere rebus M 441 et G (? m. /) 

b 

VLV1 ac B 443 Cuius 6 || summisit VB sumisit L R suplex 

vel e 

VVl 444 miseroque V 445 reposcit G poposcit 0 446 Aspi- 
ciat nequis nimium sublata secundis Colla gerat M |j quisquis G 

vel uequis 

quisquis V nequis BLVl si quis H coniecisse dicit Clercqius 447 

vel at triviis 

Corda pi o Colla Schraderus \\ gerit V gerat BLVl || tiiviisBLVl rebus V 

u 

rebus cum 'secundis' coniunctum non reiecerim || calcandis L 448 pyra- 

e dit 
midasVpiraiuidasVl 449extruxitVLinstruxitB 450sydonioL creditus 

• • • • 

vel a 

V creditor BLVl 455 Amolitur G Emolitur V Emolitur BLVl 



Digitized by Google 



IN RUFINUM LIBER II. (V.) 53 

• 

Infernos gravat umbra lacus. Pater Aeacus horret 

Intrantemque etiam Iatratu Cerberus urgct. 

Tunc animae, quas ille fero sub hire peremit, 

Gircumstant nigrique trahunt ad vindicis urnam 

inf'esto fremitn, veluti pastoris in ora 460 

Commotae glomerantur apes, qui dulcia raptu 

Mella vehit, pennasquc cient et spicula tendunt 

Et tenuis saxi per propugnacula cunctae 

Rimosam patriam dUectaque pumicis antra 

Defendunt pronoque favos examine valiant. 465 

Est locus, infaustis quo eonciliantur In unum 
Cocylos Phlcgethonque vadis, inamoeuus uterque 
Alveus. Hie volvit lacrimas, hie igne rcdundat. 
Tunis per geminos flammis virinior amues 
Porrigitur solidoquc rigens adamante sinistrum 470 
Proluit igne latus; dexlro Coeytia fmdil 
Aequora triste gemens et lluctu coneita plangit. 
Hue post emcritam mortalia saeeula vitam 
Deveniunt. Ibi nulla inanent discrimina fati, 
Nullus honos vanoque exutum nomine regem 475 
Proturbat plebeius egens. Quaesitor in alto 

457 etiain ruscio quare mendi suspectum pulat H |j pro urget mailt 

X 

arcet Bunnannus 458 fero (x in. rec. add.) V 1 459 pro nigrique 
malit Btygiiquc H | viudicis scripsi quod praccedit r iure' quo librarius 

r 

abcrravit iudicis O 460 femitu Vl 461 Commote G 462 
vehit ex VB restitui quod antecedit idem verbum v. 469, trahit LVl || 

8 

pinnas (V m. I) G pinnas (i corr. m. II in e) B || cient Vl 463 
cgincte (sic! pro cuncte) V cincte BLVl iunctae coniecit II 3 
464 Rimosam patriam M 466 valiant scripsi cum II velant 0 

vcl iungautur 

466 quo] qua B | eonciliantur (? in. I) Q eonciliantur L 467 

h 

Cocytua B Cocython V Cocitus L Cochitos Vl || flegethonque VB 
flegeton Vl || utrique coiiiecisse H dicit Clcrcqius 468 Alveus 

u 

(1 add. m. II) Vl fl lacrimis (? m. I) G 469 Terris VI || saxis 
vicinior Koenigius paulo Ubenus frustra mavult || annes LVl 
470 sinistrum GL sinistro VBVl 471 dextro scripsi dextra 
coeytia (? m. I) G cochitia L cothiaia (sic) Vl || findit V fundit 

BLVl || fluctu GgB fluctu V fletu LVl 474 ibi (? m. I) G 475 

▼el per 

honos G (? m. I) VL onos L honor Vl 476 Proturbat V Ex G 



Digitized by Google 



54 CL. CLAUDIANI 

Conspicuus solio pertemptat crimina Minos 

El iustis dirimit sontes. Quos nolle fateri 

Viderit, ad rigidi transmittit verbera fratris. 

Nam iuxta Rhadamanthus agit. Cum gesta supernt 480 

Curriculi lolosque diu perspexerit actus, 

Exaequat damnum mentis et muta ferarum 

Cogit vincla pati. Truculentos ingerit arsis 

Praedonesque lupis, fallaces vulpibus addit. 

At qui desidia semper vinoque gravatus 485 

Indulgens Veneri voluit torpeseere luxu, 

1 1 line suis immundi pingues detrudit in arlus. 

Qui iusto plus esse loquax arcanaque suevit 

l*rodere ; piscosas Icrtur victurus in undas, 

Ut nimiam pensent aeterna silentia vocem. 490 

ll(»s ubi per varias annis ter mille figuras 

Egit Letbaeo purgatos flumine, tandem 

Rursus ad humanae revocat primordia format*. 

Turn quoque, dum lites Stygiiquc negotia solvit 

Dura fori veteresque reos ex ordine quaerit, 495 

Rufinum procul eccc notat visu(|uc severo 

Lustral et ex imo concussa sede profatur: 

r 

editio princcps Florentine/, ita correcta est: Pe*rturbat || agens conkcissc 

vol pennutiit 

H (licit Clercqius 477 solito L || pertemptat V pertemptat BL pei- 
tcntat V 1 praesentat legere vult liarthius praetentat defendit cum 

crimina 

dcterr. H perpensat proponit Burmannus \\ numina L || diribit (sic) 
coniecit Barthius 479 rigidi Gg Ad mala mox (x in ran.), in mar- 
gins m. II addidit viderit V Viderit ad mala (mox omixsum) B Viderit 

u 

ad mala mox L V 1 480 radamanthys V radamanthus B radamantus 
LVl H cum G || cum gesta] eongesta L 481 perspexerit G 482 

vcl 80ll>l>UO 

dampnum VLVl 485 semper V desidia somni hinc coniecit II 

ut 

gravatur Vl 486 expunxit cum in eo nihil Claudiani csset II 
487 immundi pinguis (V m. I) G immundi corr. m. // in e in L 
vel i 

inmude V r I 488 arehanaque 0 489 undar corr. m. II in undas 
Vl 491 Hos G Quos 0 | jj ( = per) sup. lin. Vl || annis ter 

o o 

mille Gg varias annis per mille V varios annos per mille BLVl 
492 letheo V 493 flamme, in margine in. II vel forme V 494 

stigiique BLVl 496 lluftinum V 1 || ee (sic pro ecce = esse) L 
497 imo G eximo (sic) B 



Digitized by Google 



IN ItUFINUM LIBEK II. (V.) 



55 



Hue stiperum labes, hue insatiabilis auri 
Proluvies pretioqtie nihil non ause parato, 
Quodque mihi summum scelus est, hue improbe legum 500 
Venditor et saevi stimulator perfidc Marlis, 
Cuius ob innumeras strages angustus Averni 
lam sinus et plena lassatur portitor alno. 
Ouid demens manifesta negas? en peelus inuslae 
Deformaut maculae vitiique inolevil imago 605 
Nec sese commissa tegunt. Genus oinne dolorum 
In te ferre libet: dubio tibi pendula rupes 
Immineal lapsu, volueer le lonpieat axis; 
Te refugi fallant latiees atque ore nalanti 
Ardeseat deeepta sitis dapibusquc relielis 510 
In tua mausurus migret praeeordia vultur. 
Quamquam omnes alii, quos haee tormenla laligaut, 
Pars quota sunt I Inline tui! cjuiil tale vel audax 
Fulltime Sahnoneiis vel lingua Tantalus egit 
Aut ineonsulto Tityos deliquil amoreV 515 
(auictorum si facta simul iuugamus in unum, 
Praccedes numero. Cui lanta piaeula quisquam 



u 

498 labes G || hp L || Post v. 498 denuo scquitur v. 496, * c d 
pundis mb littcris odditis dektus, v. 499 in marginc m. II adscriptus 

C8t t nam dcerat Vl 499 Proluvies B || niehil VLVl y ause L 500 mihi 

arctlini 

V || legis, in margin? m. II legum Vl 501 et 86 VI L et sevi V 

ati 

(cf. dc IV cons, Ilonorii v. 331) aretoi B arthois Vl || simulator L 

s dilator belli 

timulator (sic) V 1 | martis V 502 Cuius U 503 sinus G 504 
dcinceps V demuui II coniccissc dicit Ckrcqim opud llurmannum 

vt l malorurn 

605 vitiique scrijisi cum H et Gcsnero vitiisque 0 506 dolorum V 1 
507 deerat, sed ascripsit com m. II in marginc V 1 || libet (V m. I) (J 
libet 0 lubet editt. 508 Emineat L || lapsu (V m. I) G 509 fallout, 
sup. e in. II a add. L 510 Ardeseat scrijm (cf. liber pr. in Huf., r. 104) 
Arescat 0 512 post 'alii* rasura uniits litterae spatio in V 513 
sunt B suut V sint LVl || ruffine Vl 514 salmonius B salomoneus 

• 

VI 515 incousulto <;g ineoncesso U || tityos (i titius L tioius 
Vl || deliquid Vl || amore V 516 iuugamus G iungantur 0 

vol cui 

517 quo V quo BLVl quoi frmtra tcmptat Gesnem* || tautaj 
tota L 



Digitized by Google 



56 



CL. CLAUD1ANI IN RUF. LIB. 11. (V.) 



Supplicio conferre valet? quid denique dignnm 

Omnibus inveniam, vincant cum singula poenas? 

Tollitc de mediis animarum dcdecus umbris. 520 

Aspexisse sat est. Oculis iam parcite nastris 

Et Ditis purgate domos. Agitate llagellis 

Trans Styga, trans Erebum. Vacuo mandate barathro 

Infra Titauum tenebras infraque recessus 

Tartareos nostrumque Chaos, qua noctis opacac 525 

Fundamenta latent: praeceps ibi mersus anhelet, 

Dum rolat astra polos, feriunt dum litora venti. 

piarc 

518 Suplicio V |j conferre V 5iy quum G 521 vcstris L 
i 

522 dites V 523 stiga LVl | herebum O || baratro VLVl 524 
tytanum VB 525 nostrum que 0 vastunique coniecit liurmannus 

tcI ditis opaci 

qua g qua noctis opacy GVB qua noctis opace L quo noctis opaci 

vol ponitus 

V 1 526 preceps G praeceps ibi mersus V penitusque ibi mersus B 

pre que 

priuceps ibi mersus L penitus ibi mersus Vl praeceps ubi mersus 

ctlitt. vett. penitusque immersus editt. post H || anelet L anelet (alterum 
e corr. m. II (X a) Vl 527 deest in V rotat BVl rotet L || feriunt 
B V 1 feriant L |j In antiquo B . sequitur Liber in Eutropium . Senii- 

feros artus cet. et h elegidion eum libfum (sic ) pcedit librum lam 
post domitas cet. Sic qui fecit excerpta cc G in editione princ. 
Florent. notavit R In V scquitur post v. 52G stulim praef. epith. Honorii 
et Mariae v. 17 (Turn Phoebus cet.) nullo spatio relicto || CLAVDIANI 

IN RVFINVM LIBER SCDS EXPLICIT INCIP1T IN EVTROPIVM 
LIBER PR1MVS B 



Digitized by Google 



CL. CLAUD1ANI IN HONOR, PRAEF. (VI.) 



57 



CL. CLAUDIANI 

DE TERT10 CONSULATU 

HONORII AUGUSTI 

PKAEFATIO. (VI.) 

Parvus noil ac|uilis las est educere fetus 

Ante fidem Solis iudiciumque poli. 
Nam pater, excusso saliit cum tegmine proles, 

Ovaque niaternus rupit lriulca lepor, 
Protinus implumes eonvertit ad aetlicra nidus 5 

Et recto flammas imperat ore pati. 
Consulit ardentes radios et luce magistra 

Natomm vires ingeniumque probat. 
Degenerem rcfugo torsit qui lumine visum, 

I'liguibus banc saevis ira paterna I'erit. 10 
Exploratores oculis qui pertulit ignes 

Sustinuitque acic nobiliore diem, 
Nutrittir volucrumque potens et fnlminis beres 

Gesturus summo tela trisulca lovi. 
Me quoque Pieriis temptatum saepius antris Id 

Audet magna suo mittere Roma deo: 
lam dominas aures, iam regia tccta meremur 

Et, chclys Augusto iudice nostra sonat. 

Panegyricus de tertio consulatu eiusdem Prcf. G Liber decimus. 
De tertio consulatu honorii L CI. Claudiani prf. in tertium cons. 

Honorii Aug. (man. rec); mantis vetustior in margine addidit: tti' ho 
cosut. Vl 1 non est fas aquilis L || fetus (e corr. ex a m. II) Vl 

9 saluit (sic) G f| tegmine gVl gcrmine L fragmine vel tegmine con- 

h pullos 
iecisse H dicit Clercqius 4 iulcea L 5 nidos Vl 6 refeeto 

Vl 7 Consulit corr. m. II e Considit Vl 9 Degenerem G 
Degene~ (Uneolam supra e add. in. II) L DegenereB Vl visum G 

visum (sic!) L visus Vl 11 occulis L VI diem dccrat t ad m. II 

quo 

Vl 13 volucrum potens (que add. m. II) Vl 18 chelis LVl 



Digitized by Google 



CL. CLAUDJAN1 



CL. CLAUD1ANI 

i)E TERTIO CONSULATU 

H 0 N 0 R 1 1 AUUUSTI 

PANEGYRIC VS. (VII.) 



Tertia Komulei sumant exordia fasces 

Terqtte tuas dacat bellatrix pompa curules. 

Festior annus eat cinctusque Imitata Gabinos 

Dives llydaspcis augescat purpura gcmmis. 

Succedant armis trabeae, tentoria lietor 5 

Ambiat et Latiae redeant ad signa secures. 

Tuque o qui patrium ends aequalibus orbem 

Eoo cum fratre regis, procede secundis 

Alilibus Phoebique novos ordire meatus, 

Spes votumquc poli, queni priino a limine vitae 10 

Nutrix aula fovet, strictis quern fulgida telis 

Inter laurigeros aliierunl eastra triumphos. 

Ardua privates nescit fortuna penates 

Et regnum cum luce dedit. Cognata poleslas 

Excepit Tyrio venerabile pignus in ostro 15 

Lustravilque llius aquilis victricibus ortus 

Miles et in mediis cunabula praebuit hastis. 

Te nascente ferox toto Germania Hbeno 

Intremuit inovitque suas formidine silvas 

Caucasus et positis numen confessa pharetris 20 

Inscriptio decst LVl 3 Tequo corr. II in Toque (sic) L |j 
tuas Vl suas corr. lie tuas L suas editt. post H cum vet. exemplar i 
Clacerii || Roma pro pompa nonnulli deter ioris notac, quod defendit 
Bunnannus 3 erat Vl 4 ydaspeis LVl || lucescat rel fulgescat 
H olim coniecisxe dicit Clercqius 9 Phoebiquc G 10 primae 

1 

vuwult H [| lumine Vl 11 tedis L 14 regnum G || Interpunctio- 
ncm posui post dedi cum Burmanno et Koenigio 15 tirio Vl 

.0 

arstro, m. II corr. ita arstro L 16 Fro f ortus' coniecit Schroder us 

hastis 

r artu8' 17 praebita castris proponit H2H3 || escis (hastis m. II) L 
18 rheno] regno Vl 20 numen G || faretris G 



Digitized by Google 



DE 111 CONS. HONOR. (Vll.) 50 

Ignavas Meroe traxit de eriue sagiltas. 

Reptasti per scula puer regumque reeentes 

Exuviae tibi Indus erant primusque solebas 

Aspcra complccti torvum post proelia patrem, 

Signa Iriumphato quotiens tlexisset ab Hislro 25 

Arctoa de strage calens, et poscere partem 

De spoliis, Scythicos arcus aut rapta (ielonis 

Cingula vel iaculum Daci vel frena Suevi. 

I He coruscanti clipeo te saepe volentein 

Sustulit arridens et peetore pressit anbeln 30 

Inlrepidum fcrri, galeae nee triste timenlein 

Fulgur et ad summas tendentem braeebia cristas. 

Turn sic laetus ait: Rex o stellantis Olympi, 

Talis perdomito redeat mihi filius hoste, 

Hyrcanas populatus opes aut eaedc superbus 35 

Assyria; sic ensc rubens, sie Hamine crebro 

Turbidus et grato rcspersus pulvere belli 

Armaquc gaviso referat eaptiva pareuti. 

Mux ubi (irmasti reeto vesligia gfcessu, 
Non tibi desidias molles ncc mareida luxu 40 
Otia nee somuos genitor permisit inerles, 
Sed nova per duros instruxit membra labores 
Et cruda teneras exerenit indole vires: 
Frigora saeva pali, gravibus non cedere nimbi*, 
Aestivum tolerare iubar, tranare sonoras 45 
Torrentnm Curias, aseensu vincere month's, 
Planitiem cursu, valles et eoneava saltu, 
Nec non in clipeo vigiles producere nodes, 

i n 

21 Merore Vl || corde, corr. m. II corde (sic) L 22 acuta G VI 

vol feroces 

Higua L U recentca V 1 iaccntes (feroces m. II) I, nitentes conicio 
23 Exuvie G 25 hyatro L 2(» Arctoa G archtoa L arehoa Vl 

e 

patrem {sic : patm) L 27 scithicoa arcus L sciticos archua Vl 
acyticosve scripsit H <cf. Clercq. ap. Burm. p. 772) 28 Dacbi L 29 
clip<;eo L 30 pecctore L || hanelo LVl 32 brachia LVl 33 
Olimpi LVl 35 Hircanas LVl 36 Asairia LVl 38 gaviso 
plcbeium putat C. Scalvfer (cf. Barth. amm. in edit. Claud, sec. p. 492) 
graudaevo male temptavit Bunnannus 39 Pro 'firmasti' olim Koe- 

r 

nigius coniecit 'aignasti' 41 sompnos LVl J inhertea L 43 duda 
ro. // corr. in cruda L 44 ninbis L 45 tranare G 40 ascenaq 
LVl aaceusum Gg 



Digitized by Google 



60 



CL. CLAUDIANI 



In galea potare nives, mine spicula eornn 

Tendcre, mine glandes Balcari spargere funda. 50 

Quoque magis niinium pugnae inllammaret amorem, 

Facta tui numerabat avi, quern litus adustae 

Horreseit Libyae ratibusque impervia Thule. 

Ille leves Mauros nee falso nomine Pictos 

Edomuit Scotumqne vago mucrone secutus 55 

Frcgit Hyperboreas remis audacibus undas 

Et geminis fulgens utroque sub axe tropliaeis 

Tethyos alternae refluas calcavit harcnas. 

Hos tibi virtutis stimulos, haec semina laudum, 

Haec exempla dabat. Noo ocius hausit Achilles 60 

Semil'eri praecepta senis, sou cuspidis artes, 

Sive lyrae cantus, mcdicas scu disceret herbas. 

Interea turbala fides, civilia rursus 
Bella tonant dubiumque quatit diseordia mundiim. 
Pro crimen superum, longi pro dedecus aevi, 65 
Barbarus Hespcrias exsul possederat urbis 
Sceptraqne deiecto dederat Romana clienti. 
Iam princeps inolilur iter gentesque remotas 
Colligit Aurorae, tumidus quascumque percrrat 
Euphrates, quas Iustrat Halys, quas ditat Orontes. 70 
Turiferos Arabes saltus, vada Caspia Medi, 
Armenii Phasin, Parthi liquere Niphatem. 

Quae tibi tunc Martis rabies quantusque sequeudi 
Ardor crat? quanto flagrabant pectora voto 

49 potare cum ms. quodam H portare L V 1 50 spargere G 

51 nimio pugnae flammaret amore mavult H2H3 iuvenem pugnae 

iuflammarct amoro Bunnannus 52 numerabat 6 || littus Vl 

53 lybie L libie V 1 || thile G thyle L tyle V 1 54 mauros G 55 

scottuin G 56 hiperboveas L yperboreas Vl 58 Thetios LVl 

h 

59 virlutis G virtutum LVl 60 pocius Vl 1 ausit L 61 cu- 

r vel arces 

spidis ictus coniecit Burmannus 62 lite Vl [| herbas L 63 quies 
pro fides coniecit Schraderus 64 tument coniecit H ex 'timent' 
quod legitur in deteriore quodam 65 Proh LVl || longi pro G || proh 
LVl 66 exul LVl || urbis G urbes LVl 68 molitur G 70 • 
Euphrates G Eufrates LVl || alis LVl || quasidstditat horontes fhoron- 

_hu 

tea add. m. II) Vl || oronthes L 71 Thuriferos Vl t~_ ariferos (sic) 

21 i r niartii 

L I arabea G 72 jphatem Vl 73 turn Vl || matris (sic) L || 
secquendi L 



Digitized by Google 



DE III CONS. HONOR. (VII.) 61 

Optatas aiulirc tubas campiqne crueota 75 

Tempestate frui truncisque immcrgere plantas? 

lit Ieo, quern fulvae matris spelunca tegebat 

Uberibus solitum pasci, cum eresrere sensit 

Ungue pedes et terga iubis et denlibus ora; 

lam negat imbelles epulas et rupe relirta 80 

(iaetulo comes ire patri stabulisque miuari 

Aaestuat et caesi tabum sorbere iuvencL 

Hie vetat rerumque tibi commeudat babeuas 
Et sacro meritos ornat diademate crines 
Tantaque se rudibus pietas osteudit in annis, 85 
Sic aetas animo cessit, quererentur ut omnes 
Imperium tibi sera datum. Victoria velox 
Auspiciis eflerta tuis. Pugnastis uterque: 
Tu fastis genitorque manu. Te propter et Alpes 
Invadi faciles, cauto nec profuit bosti 90 
Munitis baesisse locis. Spes irrita valli 
Concidit et scopulis patuerunt claustra revulsis. 
Te propter gelidis Aquilo de monte procellis 
Obruit adversas acies revolutaque tela 
Vertit in auctores et turbine reppulit lias! as. 95 
0 nimium dilecle deo, cui fundit ab .antris 
Aeolus armatas hiemes, cui militat aetber 
Et coniurati veniunt ad classica venti. 
Alpinae rubuere. nives et Frigidus ainnis 
Mutatis fumavit aquis turbaque cadentum 100 



8 

76 Tepestate L || intinguere temptat HaHs 78 sentit L 79 
colla iubis praefert Barthius 80 negat L fugit Vl || ruppe Vl 
81 Getulo LVl 82 caesi tabum sorbere coined (cf. Quaest. 
critt. p. 24) ceki tabo sordere Grg cesi terga absordere L celsi terga 

h 

absorbere Vl 83 abenas Vl 85 nudibus pietas ostendit U 
vel cee»it 

86 crescit V 1 87 sera propter met rum restitui, de quo vide Verg. 
Georg. IV, v. 122 sero LVl 88 pugnatis Vl 89 fastis ex eon- 
iectura scripsi fatis LVl 90 Invadit proponit Burmannus 91 

h 

csisse Vl 96 seq. citavit Augustinus et alii ttno versu omisso, de quo 

ru 

vide quae dixit Ha 97 arinatas G (| by ernes L || cui G 99 tbuere 

•■ 

(sic) L (in marg. m. II rubuere) 100 famavit L spumavit mah'tn 
turbidaque L || cadentium Vl 



Digitized by Google 



62 



CL. CLAUDIANI 



Staret, ni rapidus iuvisset flumina sanguis. 

At ferns inventor scelerum traiccerat altum 
Non unn mucronc latns duplexque lepebat 
Ensis et nltrices in se converterat has 
Tandem iusta manus. Iara libertate reducta mf> 
Qnamvis emeritum peteret natura reverti 
Numen, ut auratas astrorum panderet arces, 
Niitaretque oneris venturi conscius Atlas, 
Distulit Augustus eupido se credere caelo, 
Dum tibi pacatum praesenti traderet orbem. 110 
Nec mora; Bistoniis alacer consurgis ab oris 
Inter barharicas ausus transire cobortes 
Impavido vuitu. Linquis Rnodopeia saxa 
Orplieis animata inodis, iuga deseris Oetes 
Ilerculeo damnata rogo, post Pelion Ultras H5 
Nereis illustre toris. Te pulcher Enipeus 
Celsaque Dodone stupuit rursusque Iocutae 
In te Chaoniae moverunt carmina querens. 
IUyrici legitur plaga liloris, arva teruntur 
Dalmatiae, Phrygii numerantur stagna Timavi. 180 
Gaudent Italiac sublimibus oppida maris 
Adventu sacrata tno. Submissus adorat 
Eridanus blandosque iubet mitescere 11 nctus 
Et Pbaethonteas solitae deflere ruinas 
Roscida frondosae revocant clectra sorores. 125 



101 Staret L 102 scelerum G || altum 0 quod vix sanum; 
forte iegendum f artum\ ut dicatur Argobastem undique in artum com 
puhum et ubique ab hostibus circumdatum sese inter fecisse 104 
ultriciB G || convertant Vl 105 mantis libertate (in marg. m. 
II add. iam) L 107 ut conieci et LVl [| panderet 0 108 
oneris venturi G | honeri L hominu (in marg. m. II add. honeri) 

Vl || athlas LVl 109 credere L reddere Vl 110 pacca- 
turn L 111 consurg,, ab oris L || horis Vl 113 rodopeia LVl 

e 

114 oethes L 115 Herculo L || dampnata LVl 110 tboris g 
choris Vl choris corr. m. II in thoris h \\ Enipheus LVl 117 
l 

Ce,sa Vl 118 Per te coniecisseKdicit Clercqius \\ caonieVl 119 Illirici 
LVl || littoris L 120 phrigii L frigii Vl || Timani L 121 
ytalie L || opida Vl 122 summissus G 124 Phetonteax LVl 
renovaut 
125 revocant V 1 



Digitized by Google 



DE III CONS. HONOR. (VII.) 



63 



Quanti turn iuvenes, quantae spreverc piidnrem 
Spectandi studio matres puerisque severi 
Certavere senes, cum tu genitoris amico 
Exceptus gremio mediam veherere per urbem 
Velaretque pios communis laurea currus. ISO 
Quis uon Luriferum roseo cum Sole videri 
Oedidit aut hirictum Bromio radiare Tonantem? 
Floret cristatis exercitus undique turmis, 
(juisque sua te voce canit. Praestringit aena 
Lux oculos undique seges Mavorlia ferri 136 
Ingeminat splendore diem. Pars nobilis arcu, 
Pars longe iaculis, pars cominus liorrida contis. 
Hi volucres tollunt aquilas, hi picta draconum 
Colla levant mullusque tumet per nubila serpens 
Iratus stimulante Noto vivitque receptis 140 
Flatibus et vario mentitur sibila tractu. 

Ut ventum ad sedes, cunctos disccdere tectis 
Dux iubet, et generum compellat talibus ultro: 
liellipotens Stilicho, cuius raihi robur in armis, 
Pace probata fides, quid enim per proclia gessi 145 
Te sine? quem merui te non sudante triumpbum? 
Odrysium pariter Getico focdavimus Hebrum 
Sanguine, Sarmaticas pariter prostravimus alas 
Kiphaeaque simul fessos porreximus artus 
In glacie stantemque rota sulcavimus Histrum. 150 
Ergo age, me quoniam caelestis regia poscit, 
Tu cnris succede meis, tu pignora solus 

127 puerique G | severis L 128 tu cum L 129 veherere G 

132 iunctum G || radiare G 133 Floret G Fervet LVl 134 
canens 0 canit scripsi, fortasse hie latet 'canunt', ut quisque con- 
iunctum sit, ut sacpe, cum plurdli 135 seges G fl ferri GVl belli L 

a h 

136 Ingeminet Vl 137 horrida GL orrida Vl 138 Hii — hii 
LVl 139 tumet G 140 notho LVl [j saevitque pro vivitque 
coniecit Schraderus 142 cunctos LVl cuneos forte Hs coinites con- 
iecisse idem H dicit Clercqius cinctos succedere hariolatur Burmavvus 

144 stilico LVl || cuius G 14G tropheum, in marg. m. I J vel 
triumpbum L 147 Odrisium GL Otrisium Vl || Gethico L || Getico 

vel fcdaviinus 

pariter Vl H sudavimus L 148 sarmaticas G dalmaticas LVl 149 
riphea " que V 1 (tM ras. erat t) || proiecimus H coniecisse dicit Clercrpus 
160 glacie L || bystrum L 151 Ergo G 



Digitized by Google 



64 



CL. CLAUDIANI 



Nostra love, geminos dextra tu protege fralres. 

Per consanguincos thalamos noctemquc beatam, 

Per taedas, quas ipsa tuo regina levavit 155 

(loniugio soeiaque nurum produxit ab aula, 

Indue meute patrem, crescentes dilige fetus 

Lit ducis, ut soceri. lam iam securus ad aslra 

Te eustode ferar. Rupta si mole Typhoeus 

Vinclis prosiliat, Tityos si membra resolvat, 160 

Si furor Eneeladi proiecta mugiat Aetna, 

Opposito Stilichone cadent. Nee plura locutus, 

Sicut erat, liquido signavit tramite nubes 

Ingrediturque globum Lunae limenque reliquit 

Areados et Veneris elemenles advolat auras. 165 

Hinc Phoebi permensus iter flammamque nocentem 

Gradivi placidumque Iovem stetit arce suprema 

Algeuti qua zona riget Saturnia tractu. 

Marhina laxatur caeli rutilaeque patescunt 

Sponte fores. Aretoa parat eonvexa Bootes, 170 

Australes reserat portas succinetus Orion 

Invitantque novum sidus pendenlque vieissim, 

Quas partis velit ipse sequi, quibus ipse sodalis 

IMgnetur stellis aut qua regione morari. 

0 decus aetherium, terrarum gloria quondam, 175 
Te tuus Oeeanus natali gurgite lassum 
Excipit et notis Hispania proluit undis. 
Fortunate parens, primos cum detegis ortus, 

o 

153 fave L 154 talamos Vl 156 nurum, n ex corr. m. 

II (? pro v) L 159 tiphoeus Vl 160 Vinclis G Undia LVl 

tityos G titius L ticius Vl 161 eneeladi G encheladi LVl 

a 

proiecti, corr. m. II in proiecti Vl |j ethna LVl 162 stilicone 
LVl H cadent L cadant Vl 163 nubis G 164 limen G | relin- 
quit nonnullae editt. post Hs 165 Areados G Archadis L Archados 

u rcl »ura« i 

Vl A pervolat Vl J aut-as G alas (sic) h 167 Gradivfi L || sup- 

prenia L 168 Algenti (ti corr. ex di m. II) L |j riget (corr. ex 
nitet?) L nitet Vl 169 maxima, in marg. m. // machina Vl 

170 archtoa L Vl 173 partis G partes LVl || ipse L ille Vl || ipse L 

ewe 

ille Vl 174 stellis G || morari gVl moveri L 175 aetherium G 
176 Occeanus LVl || lassum (p m. rec. add.) Vl 177 nothis L 

• • • 

178 Fortuneque G fl primos G U ortus (o corr. in. II ex a) Vl 



Digitized by Google 



DE III CONS. HONOR. (VII.) 



65 



Aspicis Arcadium; cum te proclivior urges, 

Occiduum visus remoratur Honorius ignem. 180 

Et quocumque vagos flectas sub cardine cursus, 

Natorum per regna venis, qui mentc serena 

Maturoque regunt vinctas raoderamine gentes, 

Saecula qui rursus for mailt meliore metallo. 

Luget avarities Stygiis innexa cateuis 185 
Cumque suo demeus expcliitur ambitus auro. 
Non dominantur opes, nee corrumpentia sensus 
Dona valent; emitur sola virtute potestas. 
Unanimi fralres, quorum mare terraque fatis 
Debetur, quodeumque manus evasit avitas, 190 
Quod superest patri, vobis iam Mulciber arma 
Praeparat et Simla Cyclops incude laborat. 
Brontes innumeris exasperat aegida signis, 
Altum fulminea crispare in casside conum 
Festinat Steropes, nectit thoraca Pyracmon 195 
Ignifluisque gemit Lipare fumosa cavernis. 
Vobis Ionia virides Neptunus in alga 
Nutrit equos, qui summa freti per caerula possint 
Ferre viam segetemque levi percurrere motu, 
Nesciat ut spumas nec proterat ungula culmos. 200 

Iam video Babylona rapi Parthumque coactum 
Non ficta trepidare fuga, iam Bactra teneri 
Legibus et ramulis (langem pallescere ripis 
Gemmatosquc humilem dispergere Persida cultus. 
Ite per extremum Tanaim pigrosque Triones, 205 
Ite per ardentcm Libyam, superate vapores 

179 Archadium LVl || proclivior GLVl proclinior rectius putat 
HsHs 180 visu///// VI j ignem G 182 flectas G 183 vinctas 
LVl victas ex codd. deterr. H alii; iunctas ex deterr. cditt. vet. 184 
fonnent L 185 stigiis LVl || innexa catbenis LVl immersa caver- 
nis coniecit H 187 nec G non LVl 190 Debetur G Debentur 
LVl Dedetur malim \\ quodcunque G 192 ciclops LVl 193 
brontes G bronthes L || exasperat G 194 cornu (sic) L 195 theropes 
Vl || piragman LVl 196 Ignifluusque L 198 possunt (sic: 
>, 

pst) Vl 200 proterat G 201 Iamque viden correxisse H dicit 
Clercqius 0 babilona LVl 202 bracta V 1 203 Legibus — gangem 

1 

in ras. add. m. I Vl | gange LVl || pallescere G palescere L 204 
dispergere G 205 thanai L tanai Vl 206 arentem mavult H 
libiam LVl fl superate G 

Claud. C»rm. 5 



Digitized by Google 



66 



CL. CL AUDI AN I PRAEFATIO. (IV.) 



folis et arcauos Nili deprendile fontes, 
erculeum finem, Bacchi transcurrite metas. 
Vestri iuris erit quidquid complectitur axis, 
Vobis rubra dabunt pretiosas aequora conchas, 210 
Indus ebur, ramos Pancbaia, vellera Seres. 



CL. CLAUDTANI PRAEFATIO, QUAE OLIM ANTE 
LIB. II IN RUFINUM CIRCUMFEREBATUR. (IV.) 



Pandite defensum reduces llelicona sorores, 

Pandite, permissis iam licet ire choris. 
Nulla per Aonios hostilis bucina campos 

Carmina mugitu deteriore vetat. 
Tu quoque securis pulsa formidine Delphis, 6 

Floribus ultorem Delie cinge tuum. 
Nullus Castalios latices et praescia fati 

Flumina polluto barbarus ore bibit. 
Alpbeus late rubuit Siculumque per aequor 

Sanguineas belli rettulit unda notas 10 
Agnovitque novos abscns Aretbusa triumphos 

Et Geticam sensit teste cruore necera. 

baohi 

207 archanos LVl | Nyli L 208 baechi G bactri L bachi Vl 

rubra 

209 quidquid G quicquid LVl 210 4«*a- (sic) L || pretiosaB G || 
concas G 

Ve inscriptionibus vide quae notavi ad finem libri primi in Bufi- 
num || Hanc praefationem neque ad librum secundum in Eufinum per- 
tinere neque ad beilum GUdonicum accurate exposui in Museo Hhenano 

h 

Vol XXVII, p. 620 sequ.; cf. praef. huius editionis 1 elicona B 

rotis li r 

helycona L elicona Vl 2 praemissis L || choris V cofyis (sic) L 

canat 

3 buccina Vl editt. 4 vetat V 5 delphya G de]fis V 6 dele 
recinge G 7 praecia Vl 8 bibet GVl bibit (alterum i in ra- 

que 

sura) B 9 Alfeus V || lat late Vl U Siculum per V 10 retulit 
BLVl 11 aretusa Vl 12 Et geticam GB Et gethicam L 

vel gildoni8 

Et geticum V Gildonis Vl 



Digitized by Google 



CL. CLAUDIANI DE IV CONS. HONOR. (VIII.) 



67 



Immensis, Stilicho, succedaut otia curis 

Et nostrae paticns corda reinitte lyrae, 
Nec pudeat longos interrupisse labores 15 

Et tenuem musis constitnissc moram. 
Fertur et indomilus tandem post proelia Mavors 

Lassa per Odrysias fundere membra nives 
Oblitusque sui posita clementior liasta 

Picriis aures pacificare modis. 20 



CL. CLAUDIANI 

DE QUARTO* CONSUL ATU 

HONORII AUGUSTI 

PANEGYRICUS. (VIII.) 



Auspiciis iterum sese regalibus annus 

Induit et nota fruitur iactantior aula, 

Limina nec passi circum privata morari 

Exsultant reduces Augusto console fasces. 

Cemis ut armorum proceres regumquc potentes 5 

Patricios summit habitus et more Gabino 

Discolor incedit legio positisque parumpcr 

corda re 

13 Btilico GVl 14 remittit lyrg G || carmina „mitte lyre, (sic) 

a t 

L i| lire Vl 16 Et tenerum G 18 othrysius (sic) G odrysias V 

u 

otrisia8 LVl || menbra B Q uines corr. m. II in nines L 19 haste G 

* ■ 

20 Pyeriis L De siibscriptione vide quae attuli ad initium libri 
secundi in Bufinum 

CI. Clau. panegyricus de quarto consulatu Honorii Aug. G Liber 
duodecimu8. De quarto consulatu honorii L Claudiani panegyri- 
cus de quarto cons. Honorii Aug. (man. rec.) in marg. m. II add. quart' 
honorii consulat 1 Vl Ego inscriptionem non mutavi; at quotnodo di- 
iudicandum esset de hoc carmine ex mea sententia, multis argumentis 
nisus in praefatione huius editionis exposui 3 L[i]mina, [i] ex ras. 
pro u Vl passim — morati forte fuisse censuit Gesnerus 4 Exul- 
tant LVl 5 regumque scripsi cum ed. princ. legumque LVl 

a 

6 sumt L || en more Gabino coniecisse H dicit Clercqius 7 deposi- 
tisque Vl 

5* 



Digitized by Google 



G8 



CL. CLAUDIANI 



Bellorum signis sequitur vexilla Qniritum, 
Lictori ccdunt aquilae ridetque togatus 
Miles et in mcdiis elTuiget curia castris? 10 
Ipsa Palatino circuinvallata senatu 
lam trabeam Bellona gerit parmamque reniovit 
Et galeam sacras umeris vectura curulcs. 
Nec te laurigeras pucleat Gradive secures 
Pacata gcs'tare manu Latiaque micantem 15 
Loricam rautare toga, dum ferreus haeret 
Currus et Eridani ludiint per prata iugales. 
Haud indigna coli nec nuper cognita Marti 
Ulpia progenies et quae diademata mundo 
Sparsit Hibera domus. Nec tantae vilior unda 20 
• Promeruit gentis seriem: cunabula fovit 
Oceanus; terrae dominos pelagique futuros 
Immenso decuit rerum dc principe nasci. 
Hinc processit avus, cui post Arctoa frementi 
Classica Massylas annexuit Africa laurus. 25 
Me, Caledoniis posuit qui castra pruinis, 
Qui medios Libyac sub casside pertulk aestus, 
Terribilis Mauro debellatorque Britanni 
Litoris ac pariter Boreac vastator et Austri. 
Quid rigor aeternus caeli, quid frigora prosunt 30 
Ignotumque fretum? Maduerunt Saxone fuso 
Orcades, incaluit Pictorum sanguine Thule. 

■ 

8 Quiritum praefert Koenigius cum ms. quodam deteriore; ego 
secutus sum Qmrirri LVl 11 curcumvallata Vl || senatu G 13 
umeris G humeris LVl 14 dcest LVl sed in marg. ascr.m.pr.inVl 

15 Pacata G Vl Paccata L 16 ferret L 18 Haut L aut corr. m. II 
in haut V 1 19 Vulpia L 20 hybera Vl || tantae seripsi cum H et non 
nuUis detcrr. tandem L tanta (in ras. m. I) Vl 21 seriem gentis Vl 22 

h 

Occeanus LVl 24 cui G | arcthoa L arctoa Vl | merenti Paul, Quaest. 
Claud. p. 11 25 massilas G Vl massilias L |] adnexuit Vl | affrica Vl |J 
lanrus G quod restilui cf. Verg. Eel. VI, v. 83 et ad h, I. Forbigerum, 

lauros Vl mauros L 26 caledoniis GVl calidoniis L 27 lybie 
L libie V 1 29 Littoris L 30 rigor LVl forte scribendum 'nigror', 
ut removeatur tautologia. Quod vocabulum in um fuisse etiam poste- 

frigora 

riore tempore docet Celsus j| frigora GVl littora L sidera cum non- 
nuUis dcterr. editt. 32 Archades corr. in Orchades L Q tyle G tile 
L thile Vl 



Digitized by Google 



DE IV CONS. HONOR. (VIII.) 



69 



Scotorum cumulos flevit glaciates Ierne. 

Quid calor obsistit forti? Per vasta cucurrit 

Aethiopum cinxitque novis Atlanta nianiplis. 35 

Virgineum Tritona bibit sparsosque venenis 

Gorgoneos vidit thalamos et vile vircntcs 

llesperidum risit, quos ditat fabula, ramos. 

Arx incensa Iubae, rabies Maurusia ferro 

Cessit et antiqui penetralia diruta Bocchi. 40 

Sed laudes genitor longe transgressns a vitas 

Subdidit Oceanum sceptris et margine caeli 

Clausit opes, quantum distant a Tigride Gades, 

Inter se Tanais quantum Nilusque relinquunt. 

Haec tamen innumeris per se quaesita tropbaeis, 45 

Non generis dono, non ambitione petivit. 

Digna legi virtus; ultro se purpura supplcx 

Obtulit et solus meruit regnare rogatus. 

Nam cum barbaries penitus conunota gementem 

lrrueret Rhodopen et mixto turbine gentes 50 

lam deserta suas in nos transfunderet Arclos, 

Danubii totae vomerent cum proclia ripae, 

Cum Gcticis ingens premcretur Moesia plaustris 

Flavaque Bistonios operirent agmina campos, 

Omnibus afflictis et vel labentibus ictu 55 

Vel prope casuris, unus tot funera contra 

Restitit exstinxitque faces agrisque colonos 

33 Scottorum G Scothorum L hiberne LVl 34 Quid G 
Quia LVl H obsistat vel obstiterit coniecit H 35 cincit (sic) G cinxit 
LVl forte vinxit || athlanta LVl 36 bibit L subit Vl 37 Gorgo- 
neos LVl Gorgoneis cum nonnullis deterr. H j| talamos V 1 38 dicat 
L 39 Ars L || incensa] intacta L | marusia L marrusia Vl 40 
bocchi G bochi LVl 42 Occeanum LVl || ccptris Vl 44 thanais 
Vl 45 Male in fine huius versus graviorem inter punctionem posuit 
Kocnigius , quasi gloria ipsius gloriae causa esset quaesita. 46 peti- 
vit scripsi ex coniectura potitur GLVl potitus cum deterr, non- 
nullis editt. petitua voluit Koenigius || generis nodo castigaverit II 
47 suplex L 49 fortasse trcmentem 60 rodopem L rodopen Vl 
t 

gentis L gentes Vl gentis deterr. et editt. post H 51 deserta G 
52 vomerent V 1 moveant L 53 gothicis L || lugeus pro ingens con- 

i 

iecit H g moesia restitui (cf. de bello Get. v. 165) massia L misia Vl 
54 bistonicos Vl 56 tot fulgura coniecit olim II ut dicit Bur- 

mannus a. h. I 57 phares L || agrisque colonos GVl agrosquo 



Digitized by Google 



70 CL. CLAUDIANI 

Reddidit et leti rapuit dc faucibus urbes. 

Nulla relicta foret Romani nominis umbra, 

Ni paler ille tuus iam iam ruitura subisset 60 

Pondera turbatamque ratem eertaque levasset 

Naufragium commune manu, velut ordine rupto 

Cum procul insanae traherent Phaethonta quadrigae 

Saeviretque dies terramque et stagna propinqui 

Haurirent radii, solito rum murmure torvis 65 

Sol occurrit equis: qui postquam rursus eriles 

Agnovere sonos, rediit meliore magistro 

Macbina coneentusque poli currusque recepit 

[mperium flammaeque modum. Sie traditus i Hi 

Servalusque oriens. At non pars altera rerum 70 

Tradita bis possessa manu, bis parta periclis. 

Per varium gemini seelus erupere tyranni 

Tractibus occiduis. Ilunc saeva Britannia fndit, 

Hunc sibi (iermanus famulum delegerat exsul; 

Ausus uterque nefas, domini respersus uterque 75 

Iusontis iugulo. Novitas audere priori 

Suadebat eaulumque dabant exempla sequentem. 

Hie nova moliri praereps, hie quaerere tuta 

Providus; hie fusis, colleetis viribus ille; 

Hie vagus exrurrens, hie intra claustra reduclus: so 

Dissimiles, sed morte pares. Evaderc neutri 

Dedccus aut mixtis licuit proeumbere telis. 

Amissa specie raptisque insignibus, ambo 

In cultus rediere suos manibusque revinctis 

Oblati gladiis submittunt colla paratis 85 

velut 

colonis L 59 unbra L 62 vult L velud Vl 63 insanie L 

ineanum tempted in transcursu Burmannus || phetonta LVl 64 in 
stagna L et stagna V 1 65 aurirent (corr. m. II in haurirent) V 1 
ohm temptavi f torrerent' || torvis G torvus LVl 66 eriles G heriles 

■ // II concentus 

LVl || heriles rursus Vl 68 contentusque L || currusque G rursus- 
que LVl 69 traditus G traditur LVl || illis L 70 Servatus G 
Servatur LVl 72 Quariuin, in marg. m. II add. per L || tiranni 
LVl 73 Tractibus G 74 exul LVl 75 nephas Vl 77 Sua- 
debat G || cantumque corr. ex tantumque Vl tantumqueL || exemcplaL 
sequentem G 78 tuta G 80 Hie vagus et currens coniecit Es || intra G 
83 raptis G 84 cultus conieci, in idem H cecidisse Clercqium 
tradere video vultus LVl 85 summittunt G 



> 

Digitized by Google 



DE IV CONS. HONOR. (VIII.) 



71 



Et vitam veniamqiie roganl. Pro damna pudoris! 

Qui modo tarn densas nutu movere cohortes, 

In quos iam dubius sese libraverat orbis, 

Non bostes victore cadunt, sed iudicc sontes. 

Damnat voce reos, petiit quos Marte tyrannos. 90 

Amborum periere duces; hie sponte carina 

Decidit in ductus, ilium suus abstulit ensis: 

Hunc Alpes, hunc pontus habet. Solacia caesis 

Fratribus haec ultor tribuil; necis auctor uterque 

Labitur. Augustas par victim* mitigat umbras. 95 

Has dedit inferias tumulis iuvenumque duorum 

Purpureos merito placavit sanguine manes. 

IHi iustitiam confirmavere triumphi, 

Pracsentes docuere deos; bine saecula discant 

Indomitum nihil esse pio tutumve nocenti. 100 

Nuntius ipse sui longas Incognitas egit 

Praevento rumore vias. Inopinus utrumque 

Pereulit et clausos monies ut plana reliquit. 

Exstruite immanes scopulos ; attollite turres, 
Cingite vos fluviis, vastas opponite silvas, 105 
Garganum Alpinis Appenninumque nivalem 
Pyrcnes sociate iugis et rupibus Haemum 
Additc Caucaseis, involvite Pelion Ossae: 
Non dabitis miirum sceleri. Qui vindicet ibit. 
Omnia subsident meliori pervia causae. 110 

86 pro Vl H dampna LVl (vel proh dira pudoris funa in viarg. 
1 

to. //) Vl 88 uibraverat L 90 Dampnat LVl || tirannos LVl 

is 

93 Hue Vl || hue Vl 94 hie L 95 par G 96 tumulus L 
is 

97 Purpureus L |J Purpureo meritos coniecit Schraderus 98 iustitia 
confirmatrice triumphi deleta post 'triumphi' interpunctione voluit H 
iuBtitiae confirmatore triumpho Barthius iustitiam dum firmavere triumphi 

c 

etiam coniecisse H dicit Burmannus 99 sedula L 100 nichil Vl 
104 Extruite LVl fl immaues (prius m corr. to. rec. ex n) Vl 105 vastas 0 
106 appeninumque G || Apenninoque Niphaten coniecit Barthius 107 
Pyrenes scripsi cum Barthio, cui assensus est H Permitto G Permixtis 
p 

LVl || rupibus Vl 108 caucaseis LVl caucasiis editt. 109 vin- 

i 

dicet G vedicat L vindicat V 1 || In fine h. v. aliquid deesse H j> ■dense 
dicit Clerc'qius 



Digitized by Google 



72 • CL. CLAUDIANI 

Ncc tamen oblitus civem cedentibus atrox 
Partibus infremuit; non insultarc iacenti 
Malebat. Mitis precibus, pietatis abundans, 
Pocnae parcus erat. Paci non intulit iram 
Post acics; odiis idem, qui terminus armis. 115 
Proluit hoc vincentc capi multosque subactos 
Aspera laturae commendavere catenae. 
Magnarum largitor opum, largitor honorum 
Protinus in melius gaudet converlere fata: 
Hinc amor, hinc validum devoto milite robur, 120 
Hinc natis mansura fides. Hoc nobilis ortu 
Nasceris aequaeva cum maiestatc creatus 
Nullaque privatae passus contagia sortis. 
Omnibus acceptis ultro te regia solum 
Protulit et patrio felix adolescis in ostro 125 
Membraque vestitu nunquam violata profano 
In sacros cecidere sinus. Hispania patrem 
Auriferis eduxit aquis, te gaudet alumno 
Bosphorus. Hesperio de limine surgit origo, 
Scd nutrix Aurora tibi. Pro pignore tanto 130 
Certatur; geminus civem te vindicat axis. 
Ilcrculis et Bromii sustenlat gloria Thebas, 
Haesit Apollineo Delos Latouia partu 
Cretaque se iactat tenero reptata Tonantij 
Sed melior Delo, Dictaeis clarior oris 135 
Quae dedit hoc numen regio. Non litora nostro 
Sufficerent angusta deo, nec inhospita Cynthi 
Saxa tuos artus duro laesere cubili. 

113 habundans LVl 114 parcus editt.etmss. partus LVl || pati Vl 

+ 

116 d'fuit Vl 117 Aspera (sic) G Aspera, in marg.m. II vel prospera L 
Aspera Vl Prospera editt. post H || cathene LVl 118 — 119 hono- 
rum Protinus interpunctione deleta scripsi honorum Pronus et LVl 
honorum: Pronus et editt. nonnuttae honorum Pronus, et in cditt. 
vetustioribus \\ fata, alteram a ex corr. m. II Vl 120 validum G 

ao 

123 sordis coniecisse H dicit Glercqius 124 exceptis Vl 126 
violata L temerata VI || prophano Vl 128 alumpno LVl 129 

te 

Boforus L Bosforus Vl || limle L liimine (sic) Vl limite mavult H 

130 pingnore Vl 131 civem te LVl te civem editt. post H cum 
Mediceo quod-am || vendicat LVl 134 Cretaque G 135 dictheis 
LVl || horis LVl 136 littora L 137 cinthiLVl 138 arcus L 



Digitized by Google 



DE IV CONS. HONOR. (VIII.) 73 

Acclinis genetrix auro, circumflua gemmis 

In Tyrios enixa toros; ululata verendis 140 

Aula puerperiis. Quae tunc documenta futuri? 

Quae voces avium? quanti per inane volatus? 

Qui vatum discursus erat? tibi corniger Hammon 

Et duduni taciti rupere silentia Delphi; 

Te Persae cecinere magi, te sensit Etruscus 145 

Augur et inspectis Babylonius horruit astris. 

Chaldaei stupuere senes Gumanaque rursus 

Intonuit rupes, rahidae delubra Sibyllae. 

IVec te progenitum Cybeleius aere sonoro 

Lnstravit Corybas; exercitus undique fulgens 150 

Astitit. Ambitur signis augustior infans, 

Sentit adorantes galeas redditque ferocem 

Vagitum lituis. Vitam tibi contulit idem 

Imperiumque dies. Inter cunabula consul 

Proveheris. Signas posito modo nomine faslos 155 

Donaturque tibi qui te produxerat annus. 

Ipsa Quirinali parvum te cinxit amictu 

Mater et ad primas docuit rcptare curules. 

Uberibus Sanctis immortalique deanim 

Crescis adoratus gremio. Tibi saepe Diana 160 

Maenalios arcus venatricesque pharetras 

Suspendit, puerile decus. Tu saepe Minervae 

Lusisti clipeo fulvamque impune pererrans 

139 Adchnis G || genetrix G genitrix LVl 140 tyrios G thirios 
L | toros G thoros LVl fl ulalata Vl 143 Qui G Quia LVl || 

i rupere 

hamon LVl 144 dudum G || tacti Vl || rapuere L 145 sentit L 
ethruscus L 146 babilonius LVl ' 147 Caldei Vl || sturpuere 

Vl 148 rupis L || sibille LVl 149 Nec G [J cibeleius LVl || 

ere sonoro 

ere Vl ore L |j sereno L 150 coribas LVl 151 ambitur LVl 
ambitus editt. post H || angustior G (?) augustior LVl 152 Sentit 

G Sensit LVl 155_Proveheris G || signas G || fastus (sic) G 
fastos LVl 167 pa=ruu coir, ex patrufi- L || cincxit (sic) G 

is 

169 dearum G 160 Crese (sic) L || adoratus 0 odoratus G 
adornatus olim H bonoratus Paul cmiecit I. c. p. 11 163 
la 

pugne L 



Digitized by Google 



74 



CL. CLAUDIANI 



Aegida tractasti hlandos interritus anguis, 

Saepc tuas ctiam iam turn gaudente marito 165 

Velavit rcgina comas festinaque voti 

Praesumptum diadcma dedit. Turn levibus ulnis 

Sustulit et magno porrexit ad oscula patri. 

Nec dilatus honos: mutatus principe Caesar 

Protinus aequaris fratri. Non certius unquam 170 

Hortati superi, nulli praesentior aether 

Afluit ominibus. Tenebris involverat atra 

Lumen hiems densosque Notns collegerat imbres. 

Sed mox, cum solita miles te voce levasset, 

Nubila dissolvit Phoebus paritcrque dabantur 175 

Sceptra tibi mundoque dies. Caligine liber 

Bosphorus adversam patitur Chalcedona cerni. 

Nec tantum vicina nitent, sed tota repulsis 

Nubibus exuitur Thrace, Pangaea rcnident 

Insuetosque palus radios Maeotia vibrat, 180 

Nec Boreas nimbos aut Sol ardentior egit. 

Imperii lux ilia fuit, praesagus obibat 

Cuncta nitor risitque tuo natura sereno. 

Visa etiam medio populis mirantibus audax 

Stella die dubitanda nihil nec crine retuso 185 

Languida, sed quantus numeratur nocte Bootes, 

Emicuitque plagis alieni temporis hospes 

Ignis et agnosci potuit, cum Luna laleret, 

Sive parens Augusta fuit, seu forte reluxit 

Divi sidus avi, seu te properantibus astris 190 

i 

164 interritus GVl perterritus L || anguis G angues LVl 165 turn G 

tunc LVl 167 Praesumptum LVl 168 magno] parvum Vl 169 N L || 
honor L || mutatus 0 mutatur G 170 non GL nec Vl 171 Hortati 
corr. m. II ex Hortari L || nulli conieci cum Bunnanno nullis LVl 

vel antris vel atris 

172 hominibus L Q atra Gg atris L astri Vl 173 hiemps L J 

que 

densos L || nothus LVl | ynbres L 177 Boforns L Bosforus Vl || 

trache c 

calchedona G calcedona LVl 179 clare L trahe Vl 180 maeotia 

G meothica (c in rag.) L meotica Vl ' 181 Nec LVl Non 

editt. post H || nembros Vl || aut L nec Vl 185 nichil Vl | 

vel nocte 

retuso G 186 quantus Vl quatitur L || luce Vl || bootes G 
187—188 interpolate esse iudicavit Koenigius, contra quern optime 
egit Hertel I. c. p. VI 190 Divi sidus avi seu te properantibus 



Digitized by Google 



DK IV CONS. HONOR. (VIII.) 



75 



Cernere Sol pattens caelum commune remisit. 

Apparet quid signa I'erant. Ventura poteslas 

Claruit Ascanio, subita cum luce comarum 

Innocuus flagrarct apex Phrygioque volutus 

Vertice fa talis redimiret tempora candor; 195 

At tua caelestes iliustranl omina flammae. 

Talis ab Idaeis primaevus luppiter antris 

Possessi stetit arce poli lamulosque recepit 

Natura tradente deos. Lanugine nondum 

Vernabant vultus, nec adhuc per colla fluebant 200 

Moturae convexa comae. Turn scindere nubes 

Discebat fulmenque rudi torquere lacerto. 

Laetior augurio genitor natisque superbus 
lam paribus duplici fultus consorte redibat 
Splendebatque pio complexus pignora curru. 205 
Hand aliter suramo gemini cum patre Lacones 
Progenies Ledaea sedent: in utroque relucet 
Frater, utroque soror, simili cblamys effluit auro, 
Stellati pariter dines. luvat ipse Tonantem 
Error et ambiguae placet ignoranlia matri, 210 
Eurotas proprios discernere nescit alumnos. 
Ut domus excepit reduces, ibi talia tecum 
Pro rerum stabili fertur dictone iocutus: 

Si tibi Parthorum solium fortuna dedisset, 
Care puer, terrisque procul venerandus eois 215 
Rarbarus Arsacio consurgeret ore tiaras, 
Sufficeret sublime genus luxuque nuentem 
Deside nobilitas posset te sola tueri. 

rel clarit 

Gg Divus avus seu te celo properantibus L Divus avus seu te clans 
properantibus Vl 194 phrigioque L phririgioque Vl 195 omina 

arco 

G 198 atre Vl 199 nondum G 201 Mature corr. m. II in 
Moture L 203 augurio LVl augurii conitcit H 206 Haut LVl 

207 sedent m. II add. sup. fin. pro s;t. L || relucet Vl re- 
lucent L relucent cum dcterr. H 208 simili G similis LVl | 

clamis LVl |J effluit GLVl affluit cum nonnullis deterr. magis pJa- 
ceret (j similis chlamys effluit aura coniecit liarthius anim. ed. sec. p. 605 

error 

210 Et ambigue L 211 Eurotas ct proprios L |j alumpnos LVl 
212 accepit Vl || tecum (t in ras. pro s) L 216 Barbarius Vl || arsatio 
LVl H tyaras Vl 



Digitized by Google 



76 



CL. CLAUDIANI 



Altera Romanae longe rectoribus aulae 

Condicio. Virtute decet, non sanguine niti. 220 

Banc tamen haud quisquam, qui non agnoverit ante 

Semet et incestos animi pacaverit acstus, 

Inveniet. Longis illuc ambagibus itur. 

Maior et utilior fato coniuncta potenti, 

Vile latens virtus; quid enim submersa latebris 225 

Proderit obscuris, veluti sine reinige puppis 

Vel lyra, quae reticet, vel qui non tenditur areas? 

Disce ortus, quos quisque subit. Cum conderet artus 

Nostros aetheriis miscens terrena Prometheus, 

Sinceram patrio mentem furatus Olympo 230 

Continuit claustris indignantemque revinxit, 

Et cum non aliter pqssent mortalia fingi, 

Adiunxit geminas. . Mae cum corpore lapsae 

Intereunt, haec sola manet bustoque superstes 

Evolat. Hanc alta capitis fundavit in arce 235 

Mandatriccm operum prospecturamque labori. 

Illas inferius collo praeceptaque summae 

Passuras dominae digna statione locavit. 

Quippe opifex veritus confunderc sacra profanis 

Distribuit partes animae sedesque removit. 240 



220 Condicio Q 221 — 227 disposui ex auctoritatc codicis G, 

h 

v. 224 — 227 antepositi sunt v. 221 — 223 in LVl 221 haut L aut 

r 

Vl (I agnoverat L 222 incestos LVl (in utroquc correxit mantis se- 
cunda) incertos editt. cum deterr. \\ placaverit Vl 223 longisq; L 

vel fato 

224 uberior pro utilior coniecit Bur in annus || fco L | coniuncta 
potentia fato Scaligerum coniecisse H nota&se dicit Burmannus 225 
— 227 delete voluit Paul, qua de re acute sed frustra (cf. eiusdem Quaest. 
Claud. 1806, p. 6) disputavit in progr. Gross-Glogav. 1857, p. 5—6 
225 latebris L tenebris Vl 226 obscuris scrijjsi cum nonnullis mss. 

no orbe 

obscuro LVl | sub (= sine) L 227 lira LVl H reticet 6 228 orbis L 

quiaquo 

orbis Vl orbi post H editt. cum deterr. R quosque L || — Locus est corruptis- 
simum; ego puto in 'orbis' latere 'ortus', ut scribendum sit: 'Disce 
ortus, quos quisque Bubit', de quo agitur in iis quae secuntur || dutn L 
229 aetheriis G ethereis LVl 230 patrio editt. post H cum non- 
nullis deterr. patri LVl || olimpo LVl 231 revinxit G 236 pro- 
spectricemque laborum Vl quod defendit Paul Quaest. Claud, p. 19 et 
placet H3 239 prophani Vl 



Digitized by Google 



DE IV CONS. HONOR. (VIII.) 77 

Iram sanguinei regio sub pectore cordis 

Protegit imbutam flammis avidamque nocendi 

Praccipitemque sui. Rabic succensa turnescit ; 

Contrahitur tepefacta metu. Cumque omnia secum 

Duceret et requiem membris vesana negaret, 245 

Invenit pulmonis opem medicumque furenti 

Praebuit, ut lumidae ruerent in mollia fibrae. 

At sibi cuncta petens, nil collatura cupido 

In iecur et tractus imos compulsa recessit, 

Quae, velut im manes reserat cum belua rictus, 250 

Explcri pascique nequit. Nunc verbere curas 

Torquet avaritiac, stimulis nunc flagrat amorum, 

Nunc gaudet, nunc maesla dolet satiataque rursus 

Exoritur caesaque redit pollentius Hydra. 

Hos igitur si quis potuit sedare tumultus, 255 
Inconcussa dabit purae sacraria menti. 
Tu licet extremos late dominere per Indos, 
Te Medus, te mollis Arabs, te Seres adorent, 
Si meluis, si prava cupis, si duceris ira, 
Servitii patiere iuguin, tolerabis iniquas 260 
Interim leges. Tunc omnia iure tcnebis, 
Cum poteris rex esse tuL Proclivior usus 
In peiora datur suadetque licentia luxum, 
Inlecebrisque eflrena favet. Turn vivere caste 
Asperius, cum prompta Venus; turn durius irae 265 
Consulitur, cum poena patet. Sed comprime motus, 
Nec tibi quid liceat, sed quid fecisse decebit, 
Occurrat mentemque domet respectus bonesti. 

242 imbutam LVl ainbustam coniecit H 244 tepefacta GLVl 
stupefacta cum nonnullis deterr. H 245 menbris L 246 medicumque 

scripsi cum Paulo I. c. p. 7 madidumque LVl || furenti G 247 ruet, in 

marg. m. II ruerent Vl 248 conlatura G 250 velud L || ini- 

i resit 

manes L || refet L |] cum scripsi dum LVl ceu H coniecisse (licit 
Clercqiu8 251 nequit editt. cum nonnullis mss. velit LVl || Ac 
velut immanis reseratum bellua rictum Expleri pascique velit con- 
iecit H 254 pollentior mdlim cum quodam deteriore \\ ydra LVl 259 
prava G 260 tollerabis L 261 Interius G 263 li centia {pro lucentia) 

quo 

L 264 Illecebris L Illecebris Vl || turn GL tunc Vl || vivere — (266) 

tur 

turn decst in Vl 265 promta L 266 Consulitur GVl Consulimur L 



78 CL. CL AUDI ANT 

• 

Hoc te praetcrea crebro sermoue monebo, 
Ut te totius medio telluris in ore 270 
Vivcre cognoscas, cunctis tua gentibus esse 
Facta palam, nec posse dari regalibus unquam 
Secretum vitiis; nam lux altissima fati 
Occiiltnm nihil esse sinit latebrasqne per omnes 
Intrat et abstrnsos explorat fama reccssus. 275 
Sis pins inprimis; nam cum vincamur in omni 
Munere, sola deos aequat dementia nobis. 
Neu dubie snspectus agas, neu falsus amicis 
Rumortimve avidus. Qui talia curat, inanes 
Horrebit strepitus nulla non anxius bora. 280 
Non sic excubiae, non circumstantia pila 
Quam tutatur amor. Non extorquebis amari; 
Hoc alterna fides, hoc simplex gratia donat. 
Nonne rides, operum qui se pulcherrimus ipse 
Mundus amore liget, nec vi connexa per aevnm 285 
Conspirent elementa sibi, qui limite Phoebus 
Contentus medio, contentus litore pontus, 
Et qui perpetuo terras ambitque vehitque, 
Nec prcmat incnmbens, oneri nec cesserit aer? 
Qui terret, plus ipse timet. Sors ista tyrannis 290 
Convenit. Invideant claris fortesque trucident, 
Muniti gladiis vivant saeptique venenis, 
Ancipites habeant arces trepidique minentur; 
Tu civem patremque geras, tu consule cunctis 
Non tibi, nec tua te moveant, sed publica vota. 295 
In commune iubes si quid censesque tenendum, 

270 tute VI | toci f ua (sic pro tociens) Vl || ore G orbe LVl 272 

unquam LVl usquam editt. cum quodam Mediceo 274 Ocultum L || nichil 
LVl 275 abstruaos G obtrusos L obstrustos Vl || explorat GVl im- 
plorat L 277 equat corr. m. rec. in equat Vl 278 Neu G H dubiis voluit 
Burmannus 279 in anes (sic) Vl 283 alterna LVl aeteraa H commsse 
tradit Clercqius 284 qui LVl quod G quo legit H || ipse LVl ille H 285 

e 

amor, Vl || ligat L liget Vl 286 Conspirent G |] qui editt. cum non- 

nuUis deterr. quid G (J" L qd' Vl 287 littore L 289 Non L || 

honeri Vl 290 tirannis L 292 vivant G || vivant gladiia Vl || 

septique Vl fretique L 293 2Vo Ancipites coniecisse H Praecipites 
dicit Clercqius || arces GLVl artes deterr. et editt. arcus Barthius 295 
Non G || non tua L 296 censesque L censesve Vl 



Digitized by Google 




DE IV CONS. HONOR. (VIII.) 79 

Primus iussa subi. Tunc observautior aequi 

Fit populus nec ferre negat, cum viderit ipsum 

Auctorem parere sibi: componitur orbis 

Regis ad exemplum, nec sic inflectere sensus 300 

Humanos edicta valent quam vita regentis. 

Mobile mutatur semper cum principe vulgus. 

His tamen efleclis neu fastidire minores, 

Neu pete praescriptos bomini transcendere tines. 

Inquinat egregios adiuncta superbia mores. 305 

Non tibi tradidimus dociles servire Sabaeos, 

Armeniae dominum non te praefecimus orae, 

Nec damus Assyriam, tenuit quam femina, gentem. 

Romani, qui cuncta diu rexere, regendi, 

Qui nec Tarquinii fastus nec iura tulere 310 

Caesaris. Annalcs veterum delicta loquentur, 

Haerebunt maculae. Quis non per saecula damnat 

Caesareae portcnta domus? Quem dira Neronis 

Funera, quem rupes Caprearum taetra latebit 

Incesto possessa seni? Victura feretur 315 

Gloria Traiani, non tarn quod Tigride victo 

Nostra triumphati fuerint provincia Partlii, 

Alta quod invectus fractis Capitolia Dacis, 

Quam patriae quod mitis erat. Ne desine tales 

Nate sequi. Si bella tonant, prius agmina duris 320 

Exerce studiis et saevo praestrue Marti. 

298 negat G 299 Auctorem G 301 quam L (cf. v. 281 seq.) 
ut VI || vita G 303 Hiis Vl || neu G 305 adiuncta Vl admota L 

di 

306 tradimus Vl 307 non G || hore LVl 308 Nec LVl Non 

bw 

editt. post H cum nonnullis mss. [J assiriam Vl || fema corr. in. II ex feria 

c 

Vl 310 Qui n^" Vl I pro iura mavult iusau vel regna Bumiannm; idem 

temptat nec dura tulere Caesaris 311 Ceseris Vl || loquuntur L 
312 dampnat 0 damnet editt. post H cum nonnullis deterr. 313 

p 

quem G 314 Munera pro Funera coniecisse H tradit Clercqius || rupes 
Vl 316 deest in L et V 1 , in V 1 in margine eum ascript. m. II || 
Iniuato Vl 316 quod G || tygride LVl fuerant L 318 dachis L 319 

ti 

ne G nec LVl 320 qui bella L si bella Vl |) tonant editt. cum non- 

tonant 

nullis mss. canant GL canant Vl vocant coniecit HaHs calent Bur- 

ttifinntiji 



Digitized by Google 



80 



CL. CL AUDI AN I 



Non brumae requics, non hibernacula segnes 

Enervent torpore manus. Ponenda salubri 

Castra loco; praebenda vigil custodia vallo. 

Disce ubi denseri cuneos, ubi cornua tendi 325 

Aequius aut iterum flecti, quae montibus aptae, 

Quae eampis acies, quae fraudi commoda vallis, 

Quae via difficilis. Fidit si moenibus liostis, 

Turn Ubi murali libretur macbina pulsu 

Saxa rotans, praeceps aries protectaque portas 330 

Testudo feriat, ruat emersura iuventus 

Eflbssi per operta soli. Si longa moretur 

Obsidio ; turn vota cave secura remittas, 

Incertamque putes. Multis damnosa fuere 

Gaudia. Dispersi percunt somnove soluti. 335 

Saepius incautae nocuit victoria turbae. 

Neu tibi regificis tentoria larga redundent 

Deliciis, neve imbelles ad signa ministros 

Luxuries armata trabat. Neu flatibus Austri 

Neu pluviis cedas, neu defensura calorem 340 

Aurea submoveant rapidos umbracula soles. 

Inventis utere eibis, solabere partes 

Aequali sudore tuas. Si collis iniquus, 

Primus ini. Silvam si caedere provocat usus, 

322 hybernacula L 325 densari quod Ugitur in ed. princ. Flor. ex 
e d 
G ita correctum densari (=* denseri) densus erit L sensus erit Vl 
densari editt. cum nonnullis mss. |] cuneos G cuneus LVl 327 quae 
fraudi G g commoda LVl accommoda editt. 329 murali libretur L 
libretur murali Vl muralis librato Gesnerus murali vibretur malim 
330 rotans scrip&i cum H3 rota L rotet Vl foret seu cavet coniecit 

praetccta 

ohm Koenigim || protecta G portenta L 331 emersura G 332 
Effosi L Efossi Vl 333 corda pro vota coniecit Schraderus calve Vl 

334 Incertamque .scripsi particuiae f que' vim adversativam tri- 
buens Inclusumve GLVl impulsumve coniecit Paul Quaest. CI. 
p. 6, quod quid sibi relit nescio \\ dampnosa LVl 335 so- 
mnove G sompnove LVl 337 larga G 338 neve G 339 flati- 
bus austri G flantibus austris LVl 340 neu GVl nec L 341 un- 

c e 

bracula L 342 utare L || partis L 343 tuas corr. m. II ex tuos 

L || Burmannus proposuit solabere pravas Aequali sudore vias vel 
solabere Martis Aequali sudore tuos 344 estus (usus m. II in 
marg.) L usus Vl 



Digitized by Google 



DE IV CONS. HONOR. (VIII.) 81 

Sumpta ne pudcat quercum stravisse bipenni. 346 

Caleatur si pigra pains, tuns ante profundum 

Praetemptet sonipes. Fiuvios tu protere cursti 

Horrentes glacie, li((iiidos tu scinde natatu. 

Nunc eques in median equitum te consere turmas, 

Nunc pedes assistas pediti. Tunc prompting ibunt 350 

Te socio, tunc conspicuus grat usque feretur 

Sub te teste labor. Dicturuni plora parentem 

Voce subis: Equidem, faveant rnodo numina coeptis, 

Haec efTecta dabo, nee nie fratrique tibique 

Dissimiiem populi commissaque regna videbunt. 355 

Sed cur non potius, verbis quae disseris, usu 

Experior? gelidas certe nunc tendis in Alpes. 

Due tecum comitem. Figant, sine, nostra tyrannum 

Spicula, pallescat nostro, sine, barbarus arcu. 

Italiamne feram furiis praedonis acerbi 360 

Subiectam? patiar Romam servire clienti? 

Usque adcone puer? nec me polluta potestas 

Nec pia cognati tanget vindicta cruoris? 

Per strages equitare libel; da protinus arma 

Cur annos obicis? pugnae cur arguor impar? 365 

Aequalis mibi Pyrrhus erat, cum Pergama solus 

Verteret et patri non degencraret Achilli. 

Denique si princeps castris haerere nequibo, 

Vcl miles veniam. Delibat dulcia nati 

Oscula miratusque refert: Laudanda petisti, 370 

Sed festinus amor. Veniet robustior aetas, 

Ne propera; necdum decimas emensus aristas 

Aggrederis metuenda viris. Vestigia magnae 

347 fluvios G || cursu cum nonnullis deterr. H curru L V 1 348 
Horrentes L Herentes Vl || liquidos GVl liquido corr. m. II in liqni- 
dos L 350 tunc L turn Vl || promtius L 351 tunc L turn Vl 

gratua 

q«ft»t««q«^ (sic) L || geretur Vl 352 Te sub teste malit Burtnan- 
e 

nm || parintem Vl 353 deest in Vl , sed add. in marg. manu recen- 
tissima | subis -multi codd. deterr. subit LVl || faveant equidem Vl 357 
certe nunc G 368 vostra Vl \\ tirannum L 359 pallescat GVl 

r 

palescat L 360 Ytaliamne L 366 pyrrus L purus Vl 369 vulpes, 

que 

t» marg. m. II miles Vl 370 miratus Vl 371 amor G || veniet Vl 
venit et L venit en H coniechse dicit Burmannus 

Claud. Carm. 6 



Digitized by Google 



82 



CL. CLAUDIANI 



Indolis agnosco. Fertur Pellaeus, Eoum 

Qui domuit Porum, cum prospera saepe Pliilippi 375 

Audiret, laetos inter flevissc sodales, 

Nil sihi vincendum patris virtute relinqui. 

Hos video motus. Fas sit prnmittere patri: 

Tantus cris, nostro nec debes regna favori ; 

Quae libi iam natura dedit. Sic mollibus olim 380 

Stridula ducturum pratis examiua regem 

Nascentem venerantur apes el publica mellis 

Iura petunt traduntque favos, sic pascua parvus 

Vindieat et necdum firmatis cornibus audax 

Iam regit armentum vitulus. Sed proelia differ 386 

In iuvenem paliensque meum cum fratre tuere 

Me bellante locum. Vos impacatus Araxes, 

Vos eeler Euphrates timeat, sit Nilua ubique 

Vester et emisso quidquid sol imbuit ortu. 

Si pateant Alpes, habeat si causa secundos 390 

lustior eventus, aderis partisque receptas 

Suscipies, animosa tuas ut Gallia leges 

Audiat et nostros aequus modereris Hiberos. 

Tunc ego securus fati Iaetusque laborum 

Discedam vobis utrumque regentibus axem. 395 

Interea musis, animus dum mollior, instes 
Et, quae mox imitere, legas, nec desinat unquam 
Tecum Graia loqui, tecum Romana vetustas. 
Antiquos evolve duces. Assuescc futurae 
Militiae. Latium retro te confer in aevum. 400 

• 

375 povtum L || cum sup. lin. Vl 376 iuterflevisse L 377 

i u 

patria legere vult H [| reliqt (sic) L 381 dicturum L 382 Crescen- 

tem fortas8e melius 383 Iura ferunt prtywnit Burmannus, idem 
postea temptat quern publica mellia Iura petunt 384 Vendicat LVl 

differ 

385 regit G || differ GVl differt L 386 iuvenem G [| In uenem, in rnarg. 
m. II vel in iuvenem L 387 Me G 388 Eufrates LVl 389 
emereo j)ro emisso malit H || quicquid LVl || imbuit ortu LVl ambit ab ortu 
coniecit H ego scripserim emissus quidquid Sol imbuit ortu, ut r ortus' 
rcgionem arientis Solis significaret , ohm 'emisso — orbe' temptavi 
391 lustiori L || partisque G partesque LVl 392 Suscipiens L 

396 instes scripsi cum Jiaphelengio et H2 instet LVl insta editt. 
cum nonnullis mss. 397 legas editt. cum nonnullis deterr. legat 
GLVl 



Digitized by Google 



DE IV CONS. HONOR. (VIII.) 



83 



Libertas quaesita placet: mirabere Brulum. 

Perfldiam damnas: Metti satiabere poenis. 

Triste rigor nimius: Torquati despicc mores. 

Mors impensa bonum: Decios renerare ruentes. 

Vel solus quid fortis agat, te poute soiuto 405 

Oppositus Codes, Muci te flamma docebit. 

Quid mora perfringat, Fabius, quid rebus in artis 

Dux gerat, ostendat Gallorum strage Camillus. 

Discitur hinc nullos meritis obsistere casus: 

Prorogat aeternam feritas tibi Puuica famam, 410 

Regule; successus superant ad versa Catonis. 

Discitur bine, quantum paupertas sobria possit: 

Pauper erat Curius, reges cum vinceret armis. 

Pauper Fabricius, Pyrrhi cum sperneret aurum. 

Sordida Serranus flexit dictator aratra. 415 

Lustratae lictore casae fascesque salignis 

Postibus affixi, collectae consule messes 

Et sulcata diu trabeato rura colono. 

Haec genilor praecepta dabat. Velut ille carinae 
Longaevus rector, variis quern saepe procellis 420 
Exploravit hiems, ponto iam fessus et annis 
Aequoreas alni nato commendat habenas 
Et casus artesque docet, quo dextra regatur 
Sidere, quo fluctus possint moderamine faili, 
Quae nota nimborum, quae fraus infida sereni, 425 
Quid sol occiduus prodat, quo saucia vento 
Decolor iratos altollat Cynthia vultus. 
Aspice nunc quacumque micas, seu circulus Austri, 

■ 

ore 

401 mirabile L 402 dampnas LVl || metii (sic) G metii Vl meti L 

403 despice LVl despue editt. cum nonnullis deUrr, 404 inpensa corr. m. 

■ 

rec. in impensa V 1 reuete Vl 406 Mutii LVl 407 perfringat Vl proficiat 
L U arctis V l 411 Regule L 4 1 2 in quantum L || possit V 1 poscit L prosit 
H coniecisse dixit Clercqim 413 reges cum LVl cum reges H et Gesncrus 

r ft // 

414 pirriL 415 editioprincepsitaexG correcta est: seran us flexit dictator || 

vcl iam 

tersitpro flexit coniecitHs 416fa8cesqueG 419veludLVl 421 confessus 

alni 

Vl hinc coniecit 'confectus' Burmannus || annis G 422 alnij olim 
L [| harenas m. II corr. in babenas L ababenas Vl 423 casus LVl 
causae H coniecisse tradit Clercqim 424 possint fluctus Vl 425 
quam fraus mavult H 426 occiduus G 427 sclthia L cinthia Vl 

6* 



Digitized by Google 



84 



CL. CLAUD1ANI 



Magne parens, gelidi seu te meruere Triones, 

Aspice, completur votum. Iam natus adaequat 430 

Te meritis et, quod magis est optabile, vincit 

Subnixus Stilichone tuo, quem fratribus ipse 

Discedens clipeum defensoremque dedisti. 

Pro nobis nihil ille pati nullumque recusat 

Discrimen temptare sui, non dura viarum, 436 

Non incerta maris. Libyae squalentis harenas 

Audebit superare pedes madidaque cadente 

Pleiade Gaetulas intrabit Syrtidos undas. 

Huqc tamen in primis populos lenire feroces 
Et Rhenum pacare iubes. Volat ille citatis 440 
Vectus equis nullaquc latus stipante caterva, 
Aspera nubiferas qua Raetia porrigit Alpes, 
Pergit et hostilcs, tanta est flducia, ripas 
Incomitatus adit. Totum properare per amnem 
Attouitos reges humili cervice videres. 445 
Ante ducem nostrum flavam sparsere Sigambri 
Caesariem pavidoque orantes murmure Franei 
Procubuere solo. Iuratur Honorius absens 
Imploratque tuum supplex Alamannia nomen. 
Bastarnae venere truces, venit accola silvae 450 
Bructerus Hercyniae latisque paludibus exit 
Cimber et ingentes Albim liquerc Cherusci. 

431 obtabile Vl 432 qui ckest in 0, desiderari nequit; legitur in 
editt. plerisque 433 Decedens rectius esse putat H2H3 434 nicbil 
LVl 436 Ubi? L libie Vl 438 Pleiade L Pliade Vl || getulas 
Vl gutbulas L detrusas coniecit Paul Quaest. Claud, p. 32 || sirtibus 

n a vita girtei 

undas L sirtibus undas Vl navita syrtes editt. nonnullae, quas olim 

secutus sum; nunc puto in 'sirtibus' latere 'syrtidos' (ef. Luc. IX, 
710) ut servandum sit ' undas'. Be imitatione Lucani vide Paul I. c. 
p. 31 , praeterea de elocutione confer Epith. Hon. v. 280 ' atlanteosque 
recessus oceani' 439 lenire 0 levitate editt. cum codice quodam post H 

h 

440 renum VI || pacare U paccare L placare Vl 442 quas L || retia L 

vel an 

rethia Vl 444 anem L annem Vl 445 humili reges cum deterr. editt. 

fracti 

post H 446 sigambri G sicambri LVl 447 franci Vl 449 suum 
Vl || suplexVl || alamannia G alemanniaL alemania Vl 450 Bastarnae 
G || truces G 451 Brutterus G Bruterus L Brutherus Vl | erciniae G er- 
cenie L ercinie Vl || palludibus Vl 452 Cimber G Cyubrus L Cimbrus 

tee i 

Vl || ingensfsi'cjL || albiLVl U loqfeVl || ceruchiG cheruntiL cheruehiVl 



Digitized by Google 



DE IV CONS. HONOR. (VIII.) 



85 



Accipit ille preces varias tardeque rogatus 

Adnuit et pacem magno pro munere donat. 

Nobilitant veteres Germanica foedera Drusos, 455 

Marte sed ancipiti, sed mtiltis cladibus empta. 

Quis victum meminit sola formidine Rhenum? 

Quod longis alii bellis potuere mereri, 

Flor, tibi dat Stilichonis iter. Post otia Galli 

Limitis hortaris Graias fulcire ruinas. 460 

Ionium tegitur velis ventique laborant 

Tot curvare sinus servaturasque Corinthum 

Prosequitur facili Neptunus gurgite classes 

Et puer Isthmiaci iam pridem litoris exsul 

Secura repetit portus cum matre Palaemon. 465 

Plaustra cruore natant, metitur pellita inventus: 

Pars morbo, pars ense perit. Non lustra Lycaei, 

Non Erymantheac iam copia sufficit umbrae 

Innumeris exusta rogis nudataque ferro 

Sic flagrasse suas laetantur Maenala silvas. 470 

Excutiat cineres Ephyre, Spartanus et Areas 

Tutior exsanguis pedibns proculcet acervos 

Fessaque pensatis respiret Graecia poenis. 

Gens, qua non Scythicos difTusior ulla Triones 
Incoluit, cui parvus Athos angustaque Thrace, 475 
Cum transirct, erat, per te viresque tuorum 
Fracta ducum lugetque sibi iam rara superstes 
Et, quorum turbae spatium vix praebuit orbis, 
Uno colle latent. Sitiens inclusaque vallo 
Ereptas quaesivit aquas, quas hostibus ante 480 



454 magno pacem Vl 457 victum L || renum VI 459 stilico- 

que 

nia L V 1 [j otia G 462 servaturas Vl || chorintum L 464 ismiaci L 

hiitmiaci 

hiamonii Vl || littoris L R exul LVl 466 Plaustra g Castra 0 || metitur 

lu 

G Vl moritur L 467 lustra Vl castra L || licei LVl 468 eremanthee L 

• ■ 

■ 

erimanthee Vl || unbre L 469 exusta rogi nudataque G U exuta Vl 
la 

470 mena Vl 471 ephire LVl || sparthanus GV1 parthanus L \\ 

e 

archas LVl 472 exanguis L exangues Vl 474 acithicos L sciti- 
cos Vl 475 trache LVl 478 praebuit] contubt Vl 



Digitized by Google 



86 



CL. CLAUDIANI 



Contiguas alio Stilicho deflexerat actu 
Mirantemque novas ignola per avia valles 
lusserat averso fluvium migrare meatu. 

Obvia quid mirum vinci, cum barbarus ultro 
lam capiat servire tibi? Tua Sarmata discors 485 
Sacramenta petit, proiecta pelle Gelonus 
Militat, in Latios ritus transistis Alani. 
Ut fortes in Marte viros animisque paratos, 
Sic iustos in pace legis longumque tueris 
Electos crebris nec succedentibus urges. 490 
ludicibus notis regimur fruimurque quietis 
Militiaeque bonis ceu bellatore Quirino, 
Ceu placido moderante Numa. Non imminet ensis, 
Nullae nobilium caedes, non crimina vulgo 
Texuntur, patria maestus non truditur exsul, 495 
Impia continui cessant angmenta tributi, 
Non infelices tabulae, non hasta refixa 
Vendit opes avidas, sector non voce citatur, 
Nec tua privatis crescunt aeraria damnis. 
Munificus laudis, sed non et prodigus auri. 500 
Perdurat non empta fides, nec pectora merces 
Alligat ; ipsa suo pro pignore castra laborant, 
Te miles nutritor amat. Quae denique Romae 
Cura tibi? quam fixa manet reverentia patrum? 
Firmatur senium iuris priscamque resumunt 605 

481 stilico LVl || deduxerat Vl || actu Gg arcu L arcu corr. m. II 
in actu Vl 482 avia] lania corr. m. II in lauia L 483 averso 

* 

cum nonnullis deterr. editt. adverso 0 486 pelle Gg tibique LVl 

tibi 

(in marg. m. II fraude L) fraude editt. nonnullae 487 Militat (sic) 

vel elegit 

Vl 488 armisque paratos H coniecisse dicit Clercqius 489 legis L 

yela 

493 iminet Vl 495 exul LVl 496 agmenta L 497 refixas 
L refixas Vl refixa scripsi (= fixa, cf. Paul prog. Glog. 1857, p. 2 et 
Verg. Georg. IV, v. 202 ed. Farbiger) 498 avidas sector G avida 

vel dis 

sector g avidas emptor L avidis emptor Vl rabida sector praefert Bur- 
mannus || citatur LVl licetur coniecit Paul Quaest. Claud., p. 2 499 

largit 

dampnis LVl 500 laudis L laudis Vl largi editt. post H lauti H 
coniecisse tradit Clercqius | et GLVl es cum deteriore quodam praeter 
alios defendit Koenigius 



DE IV CONS. HONOR. (VIII.) 87 

Canitiein leges, emendanturque vetustae 
Acceduntque novae. Talem scnserc Solonera 
Res Pandioniae, sir armipotens Laeedaemoii 
Despexit muros rigido munita Lyeurgo. 
Quae sub te vel causa brevis vel iudicis error 510 
'Neglegitur? Dubiis quis litibus addere iinem 
Iustior et mersum latebris educere verum? 
Quae pietas quantusque rigor tranquillaque magni 
Vis animi nulloque levis terrors moved 
Nec nova mirari facilis! Quam docta facultas 515 
Ingenii linguaeque modus! Uesponsa verentur 
Legati gravibusque latet sub moribus aetas. 
Quantus in ore pater radial! Quam torva voluptas 
Frontis et augusti maiestas grata pudoris! 
lam patrias imples galeas, iam rornus avita 520 
Temptatur vibranda tibi. Promittitur ingcns 
Dextra rudimentis Komauaque vota moratur. 
Quis decor, incedis quotiens clipeatus et auro 
Squameus et rutilus cristis el casside maior! 
Sic cum Tbreicia primum sudarct in hasla, 525 
Flumina laverunt puerum Rhodopeia Martem. 
Quae vires iacuiis vel cum Gortynia tendis 
Spicula, quam felix arcus certique petitor 
Vulneris et iussum mentiri nescius ictum! 
Scis quo more Cydon, qua dirigat arte sagittas 530 
Armenius, rel'ugo quae sit (iducia Partho. 
Sic Amphioniae pulcher sudore palaestrae 
Alcides pbaretras Dircaeaque tela solebat 
Praetemptare feris olim domitura Gigantcs 

607 salonem L 609 hie versus deest in LVl , desulerari nequit, 

brovu 

legituf in editt. 510 gravis Vl 511 Neglegitur G N legitur L 
Nec legitur Vl || quis G 515 quam G q L <n, corr. m. II in 

A 

q Vl 517 vocibus pro moribus coniecit Schraderus 518 in 

vel tor 

ore] more L || parva L 619 augusti G 621 vibranda G 622 
vel u» 

moratur L 525 treicia LVl 526 puerum G || rodopeia 
LVl 527 cortinia L corthinia Vl 529 uisum, corr. m. II in 

c 

iussum L 530 Scis G || cidon L sydon Vl fl »agitas LVl 533 
dirciaque L dicteaque Vl 534 gigantes LVl gigantas editt. post H 
cum nonnullis mss. 



Digitized by Google 



88 OL. CLAUDIAN1 

Et pacem latura polo, semperque cruentus 535 

Ibat et Alcmenac praedam referebat ovanti. 

Caeruleus tali prostratus Apolline Python 

Implicuit fractis raoritura volumina silvis. 

Cum vectaris equo simulacraque Martia Llidis, 

Quis molles sinuarc fugas, quis tendere contum 540 

Acrior aut subitos melior flexissc recursus? 

Non te Massagetae, non gens exercita rampo 

Thessala, non ipsi poterunt aequare bimembres. 

Vix comites alae, vix te suspensa secuntur 

Agmina ferventesque tument post terga dracones, 545 

Utque tuis primum Bonipes calcaribus arsit, 

Ignescunt patulae nares. Non sentit harenas 

Ungula discussaeque iubae sparguntur in armos. 

Turbantur phalerae, spumosis morsibus aurum 

Fumat, anhelantes exundant sanguine gemmae. 550 

Ipse labor pulvisque decent, confusaque motu 

Caesaries. Vestis radiato muricc solem 

Combibit, ingesto crispatur purpura vento. 

Si dominus legeretur equis, tua posceret ultro 

Verbera Nereidum stabulis nutritus Arion, 555 

Serviretque tuis contempto Castore frenis 

Cyllarus et flavum Xanthus sprevisset AcbUlem. 

Ipse libi famulas praeberet Pegasus alas 

Portaretque libens melioraque pondera passus 

Bellorophonteas indignaretur habenas. 560 

Quin etiam velox Aurorae nuntius Aethon, 

Qui fugat hinnitu Stellas roseoque domatur 

Lucifero, quotiens equitem te cernit ab astris, 

Invidet inque tuis mavult spumare lupatis. 



536 alcmene L 537 prostratus G | appolline L || piton G phiton 
' Ex 
LVl 538 Implevit, in murg.m. II Implicuit L Inpiicuit Vl || moribunda 

rel contra Doctior 
malit H2H3 540 contum V 1 541 Acrior Vl 543 poterint aequare 

H coniecisse tradit Clercqius 544 sequuntur LVl 545 ferventes G 547 
h 

arenas Vl 548 sparguntur G- 660 hanelantes LVl || exundant L 

exudantVl 553 ConbibitLVl 556contentoL 557 Cillarus LVl | fiuum 
(sic) G |[ xantus LVl 558 pegassus V 1 559 passus LVl fas6U8 
H coniecisse dicit Clercqius 560 Bellorophonteas L Bellorofonteas Vl . 
561 athon GLVl 



Digitized by Google 



DE IV CONS. HONOR. (VIII.) 



' 89 



Nunc quoque quos habitus, quanta*- miracula pompae 565 
Vidimus, Ausonio cum iam succinctus amictu 
Per Ligurum populos solito conspectior ires 
Atque inter niveas alte vcherere cohortes, 
Obnixisque simul pubes electa lacertis 
Sidereum gestaret onus! Sic numina Memphis 570 
In vnlgus proferre solet. Penetralibus exit 
Effigies, brevis ilia quidem, sed plurimus infra 
Liniger imposito suspirans vecte sacerdos, 
Testalur sudore deum. Nilotica sistris 
Kipa sonat Phariosque modos Aegyptia ducit 575 
Tibia. Submissis admugit cornibus Apis. 
Omnis nobilitas, omnis tua sacra frequentant 
Thybridis et Latii suboles. Convenit in unum 
Quidquid in orbe fuit procerum, quibus auctor honoris 
Vel tu vel genitor. Numeroso consuie consul 580 
Cingeris et socios gaudes admittere patres. 
Illustri te prole Tagus, te Gallia doctis 
Civibus et toto stipavit Roma senatu. 
Portatur iuvenum cervicibus aurea scdes 
Ornatuque novo gravior deus. Asperat Indus 585 
Velamenta lapis pretiosaque fila smaragdis 
Ducta virent. Amethystus inest et fulgor Hiberus 
Temperat arcanis hyacinthi caerula flammis. 
Nee rudis in tali suffecit gratia textu: 
Auget acus meritum picturatumque metallis 590 
Vivit opus, multa remorantur iaspidc vultus 
Et variis spirat Nereia baca liguris. 
Quae tantum potuit digitis mollire rigorem 

568 choortea LVl 570 honua Vl || memphia GVl nlphia L 673 
Liniger optime editt. Laniger 0 || imposito — vecte Gronovius cum 
twnnullis mss. imposita — veste LVl || suspirans Vl suapirat L 574 
Teatatur LVl teatatua editt. post H cum nonnullis deterr. || nylothica L 

vol tiffridi* 

575 egiptia Vl 576 apix L 578 Tybridia L Tibridia Vl || 

+ 

aobolea^'c^G aoboleaLVl 579 QuicquidLVl || auetorG 580Inumeroao L 

585 Ornatuque G 586 smaragdia G 587 amechiatua L ame- 
tiatus Vl 588 arcbania LVl || iacinti LVl 591 multa remoran- 
tur G multaque ornantur LVl multaque auimatur coniecit HfHs | 
vultus 0 cultus cum deterr. H 592 bacha Vl bacca L || varias — 
figurae malit H 593 ta (— tamen), corr. m. II in tm (=- tantum) L 



Digitized by Google 



90 \ 



CL. CLAUDIANI 



Ambitiosa manus? vel cuius pectiuis arte 

Traxerunt solidae gemmarum stamina telae? 595 

Invia quis calidi scrutatus stagna profundi 

Tethyos invasit gremium? quis divitis algae 

Germiua flagrantes inter quaesivit harenas? 

Quis iunxit lapides ostro? quis miscuit igues 

Sidonii rubrique maris? Tribuere colorem 600 

Phoeriices, Seres sublegmina, pondus Hydaspes. 

Hoc si Maeonias cultu gradcrere per urbes, 

In te pampineos transferret Lydia thyrsos, 

In te Nysa choros, dubitarent orgia Bacchae 

Cui furerent, irent blandae sub vinrula tigres. 605 

Talis Erythraeis intextus nebrida gemmis 

Liber agit currus et Caspia flectit cburnis 

Colla iugis; Satyri circum crinemque solutae 

Maenades astringunt hederis victrieibus Indos, 

Ebrius bostili velatur palmite Ganges. 610 

Auspice mox laetum sonuit clamore tribunal, 

Te fastos ineunte quater sollemnia ludit 

Omina libcrtas. Deductum Vindice moreni 

Lex celebrat lamulusquc iugo laxatus erili 

Ducitur et grato remeat securior ictu; 615 

Tristis condicio pulsata fronte recedit, 

594 to anus cum nonnullis deterr. scripsi colus 0 nurus coniecit Paul 
Quaest. Claud, p. 6 || cuius G 595 Traxerunt LVl Texueruut H con- 
ieci8se tradit Clercqius || stamina Vl flamina (ex corr. m. IT pro stamina) L 
596 caliidi Vl 597 Thetios 0 || alge 0 actae proponit Koenigius, 

ego nihil mutaui, cf. Magnes, v. 14 scq. f quidquid eois India litoribus 

h 

rubra scrutantur in alga' 598 Geramla L || areuas Vl 599 iunxit 

0 tinxit temptavit Burmannus pessime 601 subtemina G sub teg- 
mina L sub tegmina ex corr. m. II pro sub temina Vl || idaspes L 
hidaspes Vl 602 meonidaa L || eultu scripsi vultu GLVl cinctu 
editt. cum nonnullis mss. || graderere G 603 transferret GgL pro- 

ferret Vl || lidia LVl [| tyrsos L tirsos Vl 604 Intensa L In te 

niaa Vl || nysaG | dubitarent Vl dubitassent GL ' bacchae conieci, ut 'orgia' 
dependent a 'furerent', sicut similiter dixit Vergilius Aen. XII, v. 680 
'furorem furere* Bacchi LVl 605 tygres O 606 erithreis L 

h 

erictreis Vl 609 ederis Vl 611 Auspice H cum nonnullis mss. 

Aspice LVl 612 eollennia G sollempnia LVl 614 laxatus ex corr. 
in laxatua L | erili G berili LVl 616 condicio G 



Digitized by Google 



DE IV CONS. HONOR. (VIII.) 



91 



In civem rubuere genae tergoque removit 

Verbera permissi felix iniuria voti. 

Prospera Uoinuleis sperantur tcmpora rebus 

In nomen ventura tuum. Praemissa futuris 620 

Daut exempla fidem. Quotiens te cursibus aevi 

Praefecit, totiens accessit Iaiirea patri. 

Ausi Daimbium quondam tranare Gruthungi 

In lintres fregere nemus. Ter mille ruebant 

Per fluvium plenae cuneis immanibus alni. 625 

Dux Odothaeus erat. Tantae conamina classis 

Incipiens aetas et primus contudit annus. 

Submersae sedere rates. Fluitantia nunquam 

Largius Arctoos pavere cadavera pisces. 

Corporibus premitur Peuce, per quinque recurrens 680 

Ostia barbaricos vix egerit unda cruores, 

Confessusque parens Odotbaei regis opima 

Rettulit exuviasque tibi. Civile secundis 

Conficis auspiciis bellum. Tibi debuit orbis 

Fata Gruthungorum debellatumque tyrannum. 635 

Hister sanguineos egit te consule fluctus, 

Alpinos genitor rupit te consule montes. 

Sed patriis olim fueras successibus auctor, 

Nunc eris ipse tuis. Semper venere triumpbi 

Cum trabeis sequiturque tuos victoria fasces. 640 



vol pej 

618 permissi H cum multis mss. premissi G promissi L promissi 
Vl 623 tranare G || grutunghui G grothunni L grotongi Vl 624 

d 

ter G 625 in manibus Vl 626 edocheus Vl 627 contulit L 

Tel 1 ceci vel Ur 

contudit Vl 628 Summersae G || Bedere L 629 Longius Vl || 

a 

arcthoos LVl 631 Hostia LVl || brbaricos L 632 Confessusque 
LVl quod vix cum interpretibus potest defendi ; forte in eo latet 
'Confecti' ad genetivos qui secuntur referendum || edochei Vl 
i 

634 auspicis L || debuit coniecit Paul Quaest. Claud, p. 10 debeat 

0 635 Fata G || grutungorum G grothungoruin L grotongorum 
Vl || tirannum LVl 636 fluctus — consule deest in LVl hos 
secutus est H; idem fecit Burmannus 'fluctus* pro 'montes* ponem; 
Gesnerus suo iure versum restituit quern post Isingrinii editionem 
in textu habemus. || V. 636 et 637 delere voluit Paul Quaest. Claud. 

vel erlt 

p. 23 639 Nunc eris G eris Vl erit L 



Digitized by Google 



92 CL. CLAUDIAN1 DE IV CONS. HONOR. (VIII.) 



Sis precor assiduus consul Mariique relinquas 

Et senis Augusti numerum. Quae gaudia mundo, 

Per tua lanugo cum serpere coeperit ora, 

Cum til>i protulerit festas nox pronuba taedas! 

Quae tali devota toro, quae murice fulgens 645 

Ibit in amplexus tanti regina mariti? 

Quaenam tot divis veuiet nurus, omnibus arvis 

Et toto dotanda mari? Quantusque feretur 

Idem per Zephyri metas Hymenaeus et Euri! 

0 mihi si liceat thalamis intendere carmen 650 

Conubiale tuis, si tc iain diccre patrem! 

Tempus erit, cum tu trans Rheni cornua victor, 

Arcadius captae spoliis Babylonis onustus, . 

Communem maiore toga signabitis annum 

Crinitusque tuo sudabit fasce Suevus, 655 

Ultima fraternas horrebunt Bactra secures. 

641 assiduus G 642 mundo G mundi LVl 644 protulerit 
Gg prodiderit LVl || ~nox (pro mox) L 645 devota G ,'| thoro LVl 

648 donanda G 649 zephiri LVl || himineus L himeneus Vl 
650 impendere carmen H coniecisse dicit Clercqius 652 reni Vl 
653 capite Vl || babilonis Vl babilonos L || honustus LVl 665 

b 

suevus + (sic) G lie^s L libeus Vl 656 bactbra L || Expl Pane- 
gyricus de quarto consulatu DN- Honorio A. Incp Panegyricus dictus 
Theodoro consuli prefatio G 

* 



Digitized by Google 



CL. CLAUDIAN1 FESCENNINA. (XL) 



93 



CL. CL AUDI ANI 

DE NUPTIIS 

HONORII AUGUSTI 

FESCENNINA. 

I. (XI.) 

Princeps corusco sidere pulchrior, 

Parthis sagittas tendere doctior, 

Eques Gelonis imperiosior, 

Quae digna mentis laus erit arduae? 

Quae digna formae laus erit igneae? 5 

Te Leda mallet quam dare Castorem, 

Praefert Aehilli te proprio Thetis, 

Victum fatetur Delos Apollinem ; 

Credit minorem Lydia Liberum. 

Tu cum per altas impiger ilices 10 

Praeda citatum cornipedem reges 

Ludentque ventis instabiles comae, 

Telis iacebunt sponte tuis ferae, 

Gaudensque sacris vulneribus leo 



Incip Fescennina de nuptiis Honorii Augueti G Titulus deest in 
V, in quo hoc ah carmine fol. la incipit. || Liber tertius. De Nuptiis honorii 
L epithalamium su p nuptias honorii ( manu II minuscuJis litteris exaratum ) 
Vl CI. Claudiani de nuptiis Honorii Augusti et Mariae Fescennina Alcai- 
cum editt. Ceterum Fescennina in plerisque editt. post ejrithalamium Ho- 
norii leguntur, ante epithal. in 0 (de V cf. praef. ed.) 1 in marg. m. I 
add. ad honorium Vl || chorusco L fl sydere L g pulcrior 0 2 sagitas V || 
doctior V certior LVl 4 laus] latix (sic) L 5 deerat in L, sed 

fert 

in margine additm est manu secunda L 7 Presunt Vl 8 Appol- 

linem L 9 lidya V lidia LVl 11 Praeda 0 Praeda quod erat 

x 

o 

in editione pr. Florentinae ita ex Q correctum est: Praeda Praedo g 
Rheda vel Freno citatum H olim coniecisse dicit Burmannus, forte 
Praeda citatus || reges 0 regas g regis praefert Burmannus 12 

vel plau 

Ludentque VL Ludantque Gg Ludentque (sic) Vl Luduntque praefert 
Burmannus 13 iacebunt 0 herebnnt G 



Digitized by Google 



94 CL. CLAUDIANI 

Admittet hastam morte superbior. 15 

Venus reversum spernat Adonideni, 

Damnet rcductum Cynthia Virbium. 

Cum post labores sub plataui voles 

Virentis umbra vel gelido specu 

Torrentiorem fallere Sirium 20 

Et membra somno fessa resolveris: 

0 quantus uret turn Dryadas calor? 

Quot aestuantes ancipiti gradu 

Furtiva carpent oscula Naides? 

Quis vero acerbis horridior Scythis, 26 

Quis beluarum corde furentior, 

Qui, cum micanlem te prope viderit, 

Non optet ultro servitium pati? 

Quis non catenas arripiat libens 

Colloque poscat vincula libero? 30 

Tu si nivalis per iuga Caucasi 

Saevas petisscs pillcher Amazonas, 

Peltata pugnas desereret cohort 

Sexu recepto, patris ct immemor 

Inter frementes Hippolyte tubas 35 

Strictam securim languida poneret 

Et seminudo pectore cingulum 

Forti negatum solveret Herculi 



b d 

16 Admittit L fl supjor L 16 spernat V sperm t LVl (J aoni- 

dem L 17 Dampnet H cum deterr. • Dapnat V Dampnat LVl || 

x 

cinthia 0 18 plantani Vl || voles V petes (sic) 6 cubes (in margine 

0 

»t. I (?) add. vel vires vel soles) L cubes add. m. J I in lacuna Vl 
hoc futtum esse ex lubet vel iubet putat H 19 unbra L | gelida V 

vel iret vel niret 

20 syrium L 21 sompno 0 22 uret Vl ibit V iret L ! 

r 

dryadas G || turn d,iades Vl in driades V indriades (sic) L 23 anci- 
pitii V 1 24 naides G naiades V V 1 nayades L 25 acerbis] horri- 

dis V || scithis V scitis Vl 26 belua corde L 27 Qui VVl Quis L I 

i 

9micante V cum micantem (sic) Vl 29 cathenas 0 || accipiat Vl 31 Tu 



(sic) V 32 atnaret os (sic) L 34 in margine add. tn. II vel 
martis in-Vl 35 ypolite 0 



Digitized by Google 



FESCENN1NA. (XIL) 05 

Bellumque solus conficeret decor. 

Beata, quae te raox faciet virum 40 

Primisque sese iungct amoribus. 

II. (XII.) 

Age cuncta nuptiali 
Redimita vere tellus 
Celebra toros erilis. 
Omne nemus cum fluviis, 
Orane cauat profundum. 5 

Ligures favete campi, 
Veneti favete montes 
Subitisque se rosetis 
Vestiat Alpinus apex, 

Et rubeant pruiuae. 10 

Athesis strepat choreis 
Calamisque flexuosus 
Leve Mincius susurret 
Et Padus eleclriferis 

Admoduletur alnis. 16 

Epulisque iam repleto 
Resonel Quirite Tbybris 

40 mox 0 nox Gg 

Titulus deest in 0 || Nullum spaiium relictum in LVl 1 A de- 

vel et 

est in Age, sed lacunula relicta est V 3 Celebra V Celebra L 
Celeba (prius e add. m. II) Vl || tboros 0 || erilia (sic in editionepr. Flor. 

e 

ex G carrectum est herilis) G herilis VVl heriles L 4 et 5 ad unum 

versum coniuncti sunt in V, in Vl versus distincti sunt, sed in margine con- 
trahuntur signo (sic: > versus unus) manu secunda addito 4 con 
V 1 || in margine add. manus II vel foliis V 1 6 cainpi G 7 
net! 

Veni (sic) L 9 et 10 in unum versum coniuncti sunt in V, in Vl in 
margine additum est hoc signum : y unus 11 coreis V 13 Leve V Lene 

> ciui 

GLVl || Micius V mitisq; L Mintius Vl 14 et 15 in unum versum 
coniutwti in V et Vl 14 helectriferis G 15 Anmoduletur corr. 
m. II in Admoduletur L . 17 tybris LVl tibris V 



Digitized by Google 



90 



CL. CLAUDIANI 



Dominique laeta votis 
Aurea septemgeminas 
Roma coronet arces. 



20 



Procul audiant Hiberi, 
Fluit unde semen aulae, 
Ubi plena laurearum, 
Imperio feta domus, 

Vix numerat triumphos. 25 

Habet hinc patrem maritus, 
Habet hinc puella mat rem 
Geminaque parte ductum 
Caesareum flumineo 

Stemma recurrit ortu. so 

Decorent virecta Baetim, 
Tagus intumescat auro, 
Generisque procreator 
Sub vitreis Oceanus 

Luxurietur antris. 36 

Simul occidensque plaudat 
Oriensque, regna fratrum; 



18 dominique G 19 et 20 in unutn versum coniuncti in 

et 

VL 19 vii- gemias (sic) L septem geminas VI 20 coronat 
Vl | Ab hoc versu in Vl incipit nova pagina, quare idem versus 
ad v. 19 in fine paginae antecedentis manu secunda in marg. 
ascriptus est; hie legitur 'coronet* 21 hyberi L 24 et 25 in 
unum versum coniunxerunt "VL, in margine codicis Vl idem signum, 
quod ad v. 4 et 5 appositum est 24 feta, in marg. vel freta Vl 

u 

feta L freta V 28 dictum L 29 et 30 in unum versum coniuncti 
sunt in VL, in Vl ut ad v. 4 et 5 29 flumineo (o add. manus II) 

0 

Vl flamineo VL 30 stemma Vl sterna L mat (tie) V 31 vireta tw 

o 

ed.pr. Florent. ita ex G vire,ta («■ virecta) cor rectum est vireta 0 || bethim G 
i i 

boothe V bethen L betem Vl 32 thagus Vl 34 et 35 in unum veisum 

coniuncti in VL, in Vl ut ad v. 4 et 5 34 occeanus VVl 35 antris 

■ 

que 

GVL undis Vl 36 occideos V || In margine ed, pr. Florent.; in 

I) Ontiii8~ 

qua v. 36 post v. 37 legitur, ex G notatum est vel & gj mu } 

que 

v. 36 post v. 37 legitur in 0 37 Oriens Vl 



Digitized by Google 



FESCENNINA. (XII. XIII.) 97 

Placidae iocentur urbes, 
Quaeque novo quaeque nitent 
Deficienle Phoebo. 

Aquiloniae procellae, 
Rabidi lacete Cauri, 
Taceat sonorus Auster, 
Solus ovantem Zepbyms 
Perdominetur annum. 

III. (XIII.) 

Solitas galea fulgere comas 
Stilicho molli necte corona. 
Cessent litui saevuraque procul 
Martem felix taeda rcleget. 
Tn ictus ab aula rursus in aulam 
Rcdeat sanguis patris officiis. 
lunge potenti pignora dextra. 
Gener Augusti pridem fueras, 
Nunc rursus eris socer Augusti. 
Quae iam rabies livoris erit? 
Vel quis dabitur color invidiae? 
Stilicho pater est socer est Stilicho. 

vel leten iocentur 

38 iocentur V Iocentur L letentnr Vl 39 et 40 in unum versum 
coniuncti sunt in VL, in Vl ut ad v. 4 et 5 42 cauri restitui 

a 

cbori 0 43 tace^t Vl 44 et 46 in unum vermin coniuncti sunt in • 

u 

VL, in Vl ut ad v. 4 et 5 44 orantem L || zephirus 0, in Vl hoc 
vocabulum in initio versus sequentis legitur. 

Titulus deest in 0, nullum spatium vacuum relictum est in LVl || 
Hoc carmen in V 1 bis legitur; varias scripturas hisce signis Vl et 01 
in apparatu critico separavi || Ad marginem primi versus manu secunda 

oo 

scriptum est in V 1 ad stilicodem 2 stilico VVl stili, L 3 sae- 
vtunque] vacuumque (it, wide 'viduumque' H coniecisse Burmannus 
refert 5 Tractus LVl Gratus V || russus 01 7 pignora V 

federa 

pignora Vl federa, in marg. m. II add. vel pignora L 8 pridem 
i 

Vl pus (= prim) V primnm Vl 12 Stilicho pater est G |j Stilico 
pater est socer* est stilico L Stilico socer est pater est stilico VVl 
Stilico socer est stilico pater es»t 01 Stilico socer est, gener est stilico 
Scaligerum voluisse dicit Burmannus 

Claud. Carm. 7 



40 



45 



5 



Digitized by Google 



98 



CL. CLAUDIANI FKSCENNINA. (XIV.) 



IV. (XIV.) 

Attollens thalamis Idalium iubar, 
Dileclus Veneri nascitur Hesperus, 
lam uuptae trepidat sollicitus pudor. 
Iam produnt lacrimas flammea simplires. 
Ne cessa iuvenis corainus aggredi, 5 
Impacata licet saeviat unguibus. 
JNon quisquam fruitur veris odoribus, 
Hyblacos latebris nec spoliat favos, 
Si fronti caveat, si timeat rubos. 
Armat spina rosas, mella tegunt apes: 10 
Crescunt difficili gaudia iurgio 
Accenditquc magis, quae reiugit, Venus. 
Quod flenti tuleris plus sapit osculum. 
Dices o quotiens: Hoc mihi dulcius, 
Quam flavos decies vincere .Sarmatas! 15 
Aspirate novara pectoribus fidem 
Mansuramque facem tradite sensibus. 
Tarn iunctis manibus nectite vincula, 
Quam frondens hedera stringitur aesculus, 
Quam lento premitur palmite populus, 20 
Et murmur querula blandius alite 
Linguis assiduis reddite mutui, 
Et labris animam conciliantibus 
Alternum rapial somnus anhelilum. 
Amplexu caleat purpura regio 26 

Titulus deest in 0, nullum spatium relictum est in LVl || In mar- 
gine versus primus manus II in Vl add. ad honorium 1 talamis 

V || ydalium V || iubar, coir. m. II ex iubat V 3 pudor G 4 
lacrymas G 5 agredi V 6 Impaccata V 8 hibleos Vl 11 

ii 

dificiH Vl 13 Qviod flenU tuleris LVl Flenti tuleris (si add. m. I ?) V 

i 

14 hoc mihi L hoc michi Vl mde pi' (sic) V 16 Aspirate VL Adspirate 
GVl I facem pro fidem coniecit Schraderus 17 fidem pro facem vice 
versa voluit Schraderus 1 8 nectite G tradite 0 19 hesculus L 22 assiduis 

d 

V assidue L assiduo Vl assidui malit H || redjte Vl |] rautui scripsi 
cum Gronovio, ad mutuis in marg. m. II add. vel nuncii V mutuis 
LVl 23 animam scripsit Gronovius animum 0 24 sompnus VL i 1 

1 r 

anhelitum L hanelit' V hanelitum Vl 25 careat V caleat L careat Vl 



Digitized by Google 



«— »>- 1 



CL. CLAUD. IN NUPT. HON. PKAEF. (IX.) 99 

Et vestes Tyrio sanguine fulgidas 

Alter virgineus nobilitet cruor. 

Turn victor madido prosilias toro 

Nocturni referens vulnera proelii. 

Ducant pervigiles carmina tibiae 30 

Pcrniissisque iocis turba licentior 

Exsultet tetricis libera legibus. 

Passim cum ducibus ludite milites, 

Passim cum pueris ludite virgines. 

Haec vox aetheriis insonet axibus, 35 

Haec vox per populos, per mare transeat: 

Formosus Mariam ducit Honorius. 



CL. CLAUDIANI 

EPITHALAMII 

DE NUPT1IS 

HONORII ET MARIAE 

PRAEFATIO. (IX.) 



Surgeret in thalamum ducto cum Pelion arcu 

Nec caperet tantos hospita terra deos, 
Cum socer aequoreus numerosaque turba sororum 

26 tyrio L tirio Vl tirias V 27 Aetis (sic) V Alter LVl Alte 

• • 

doctum quendumconiecisse testatur HaHs 28 Tunc L V 1 || thoro 0 30 ty bie 

us h 

VL 31 licentior Vl 32 Exultet 0 33 oducibua (sic) L 35 hetereis 

• • • 

Vl H insonet VVl consonet L intonet H cum uno Mediceo |j populos, 
in marg. m. II vel scopulos V 36 hide ab ducit altcrmn versum 

incipit Vl || ducit V Vl duxit L || honorib; (sic) L (= honorius) 

Incipit epithalaniium de nuptiis Uonorii Aug. Pref. G (| Tie V cf. 
quae sub finem libri sccundi in Rufinum et quae infra ad. v m l notaci- 
mus || Titulus deest in L || CL Claudiani praefatio in nuptiaa honorii et 
raariae manu recenii in marg. V I || v. 1 — 16 desunt lioc loco in V, Mel 
tola praefatio legitur in primo folio eiusdem codicis prima manu de- 
scripta 1 talamuin V || tjPelion L 2 caperent — tecta coniccit 
Schraderu8 3 sonorum (punctum sic sub o positum est) L 

7* 



Digitized by Google 



100 



CL. CLAUD. IN NUPT. HON. PRAEF. (IX.) 



Certarent epulis continuare dies 
Praeberetque Iovi communia pocula Chiron 5 

Molliter obliqua parte refusus equi, 
Peneus gelidos tnutaret nectare fontes, 

Octaeis fluerent spumea vina iugis: 
Terpsichore facilem lascivo pollice movit 

Barbiton ct molles duxit in antra choros. 10 
Carmina nec superis nec displicuere Tonanti, 

Cum teneris nossent congrua vola modis. 
Centauri Faunique negant Quae flectere Rhocton, 

Quae rigidum poterant plectra movere Pholuni! 
Septima lux aderat caelo totiensque renalo 15 

Viderat exhaustos Hesperus igne choros. 
Turn Phoebus, quo saxa domat, quo protrahit ornos, 

Pectine teniptavit nobiliore lyram 
Venturumque sacris fidibus iam spondet Aclrillem, 

lam Phrygias caedes, iam Simoenta canit 20 
Frondoso strcpuit felix Ilymenaeus Olympo, 

Reginam resonant Othrys et Ossa Thetim. 

r vel mutavit 

6 chiton V chyron L 6 Mollitum Vl 7 iniscet L || fontis G 

■ • • 

8 Ad hunc versum rasurae signum (sic: f) appositum est in G |j 

p i 
Oetbeis 0 9 Tsichore (sic) V Tersicore LVl || police Vl 10 

Barbithon L || choros G 12 Cum G || congrua GO condita coniecit 

JBurmannus 13 Interpunctionem posui graviorem post 'negant' cum 

Koenigio; sed forte post Mud verbum aliquid excidit ,.nisi totum disti- 

vel cheto cratho 

chon interpolatum | rhoeton Gg crathon V chaon L rethu Vl 

h 

14 polum L 15 renato GgL renatos VVl renatus editt. 16 
exhaustos L ex actos Vl 17 Hinc sub v notavi varias scripturas, 
quae exstant in fragmento praefationis (v. 17 — 22) ante epithalamiutn 
in V || Turn V Tunc LVl || protrahit GL pertrahit VVl 18 tem- 
tavit G R liram VVl lyram vL 20 frigias V frygias v phrigias 
LVl || simoenta v simounta V simoOnta LVl 21 trepuit L 22 
himeneus VVl hymeneus v himineus L U olimpo O 23 otris O 
othrys v || tethim V tethym L thetim vVl Sub finem additum est: 

hauserat insolitos et c. (tic) in V 



Digitized by Google 



CL. CLAUDIANI DE NUPTIIS HON. (X.) 



101 



CL. CLAUDIANI 

EPITHALAMIUM 
DE NUPTIIS 

HON OKI I ET MAKIAE. 

(X.) 

Hauscrat insolitos promissae virginis ignes 
Auguslus primoque rudis flagraverat aestn, 
Nec novus unde calor, ncc quid suspiria vellenl 
Noverat incipiens ct adhuc ignarus amandi. 
Non illi venator equus, non spicula cnrae, 5 
Non iaciilum torquerc libet. Mens omnis aberrat 
In vultllSj quos pinxit Amor. Quam saepe medullis 
Erupil gemitus! quotiens incanduit ore 
Confessus sccreta rubor nomenque bcatum 
Iniussae scripsere manus! Iam munera nuptae 10 
Praeparat et pulchros Mariae sed luce minores 
Eligit ornatus, quidquid vencrabilis olim 
Livia divorumque nurus gessere superbae. 
Incusat spes aegra moras longique videntur 
Stare dies segnemquc rotam non flecterc Phoebe. 16 
Scyria sic tcnerum virgo flammabat Achillem 
Fraudis adhuc expers bellatricesque docebat 
Ducere fda manus et mox, quos horruit Ide, 

Inscriptionem delevit in editione principe Florentines qui fecit ex 
G excerpta || INCIP1T EPITALAMIVM METRO HEROICO V || Titulus 
deest in L || liber de nuptiis honorii addidit m. II, in marg. manus 

yel prono 

rccens ascripsit: de nuptiis honorii et marie. Vl 2 primoque VL 
pronoque Vl 7 vultuB quos pinxit V (cf. Quaest. critt. cet. p. 32 seq.) 
vultus quos fixit g (?) vultus quos finxit (in marg. in. II add. in vulnus 
quod) L vulnus quod fixit (in marg. add. m. II in vultus quos pinxit) Vl 
10 Iniussae G Iniusse VVl Invise L 11 Praeparat G || pulcros LVl j| 

vel set vel rotam 

sub V 12 quidquid GL quicquid VVl 15 moram V rotam LVl j 

h r h 

phebe V phebe (sic)L phebe Vl || flectere G 16 Scycia (sic) V Scyria 

e h 

L Chiria Vl 17 expars Vl 18 orruit Vl || yde V ide L ide Vl 
idem editt. vetust. || torruit idem coniecit Scaliger, quod quid velit nonpatet 



Digitized by Google 



102 CL. CLAUDIANI 

Tbessalicns roseo nectebat pollirc crines. 

Hoc etiam queritur serum: Quonam usque verendus 20 

Cuuctatur mea vota socer? quid iungerc differ! 

Quam pcpigit caslasque pieces implcre rccusat? 

Nod ego luxuriam regum nioremve sccutus 

Quaesivi vultum tabulis, ut nuntia forraae 

Lena per iumuneros iret picture penates, 25 

Nee variis dubium thalamis lecturus amorera 

Ardua rommisi falsae ronnbia rcrae. 

Nod rapio praeceps alienae foedera taedae, 

Sed quae sponsa mini pridem palriisque relicla 

Mandatis uoo materni sanguinis ortu 30 

Communem partittir avum. Fastidia supplex 

Deposui gessique procum. De limine sacro 

Oratum misi proreres, qui proxima nobis 

lura tenent. Fateor, Stilicho: dod parva pnposri, 

Sed rerte mereor princeps, bor prinripe natus, 35 

Qui sibi te generum fraterna prole rcvinxij, 

Cui Mariam debes. Faenus mibi solve palernum, 

Itedde suos aulae. Mater fortasse rogari 

Mollior. 0 patrui germen, cui nominis heres 

Successi, sublime decus torrcntis Hiberi, 40 

vol o vel ot 

19 Thessalicos roseo G Thessalicos roseo V Thcssalico (Thes- 

vel pectebat 

salicbo VI) roseos LVl [| nectebat V pectebat LVl I pollice G 

pectine 

pollice V pollice, (in marg. add. m. / pectine) L pectine VI H crinis 
G 20 Hoc G Haec O || quondam Vl 22 pepigit 0 pepigi 
malit H 23 — 24 restituit tnamts recentior in V praeter Que[siviJ 
23 luxuriam VVl luxuriem L || moremque VL moresque Vl 

24 tabulis L thalamis VVl 25 Leua Vl Plena (sic) G Plena g 

vol lena 

Plena V Plena L || [innujmeros — penates restituit manus recentior 

in V 26 Ex G in edit. pr. Florent. ita correctum est: variis [j 
[tbalajinis — amorem restituit manus recentior in V 27 cerac resti- 

p 

tuit manus recentior in V 28 pees (tie) L 29 michi Vl |j 

b a 

patriisque V patrisque LVl 30 materni - uno mandatis V 
31 fastidia V fastigia LVl || suplex V 34 fateor stilico GLVl 

o d 
35 hoc GVL ac corr. m. II in he Vl 37 Cui G || fenus V 

fed us LVl, sed in Vl add. m. II in margine vel fenus Vl 39 
ren 

cui G 40 tormtis L || hiberi VVl hyberi L 



Digitized by Google 



DE NUPTIIS HON. ET MAR. (X.) 103 

Stirpe soror, pietate parens, t il>i crcditus infans 
Inque luo crcvi gremio partuque remolo 
Tu potius Flacdlla mihi. Quid dividis ergo 
Piguora? quid iuveni natam non reddis alumno? 
Optatusne dies aderit? dabilurne iugalis 45 
iNox unquam? Tali solatur vulncra questu. 

Risit Amor placiilacque volat trans aequora matri 
N 11 n tins et tolas iactantior explicat alas. 

Mons iatus eoum Cypri praernptns ohumbrat, 
Invins humano gressu Pliariumquc cubile 50 
Proleos et septem despectat cornua INili. 
Hunc neque canentes audent veslire pruinae, 
Ilunc venti pulsare timcnt, hunc laedere nimbi: 
Luxuriae Veneriquc vaeat. Pars acrior anni 
Exsulat, aetcrni patet indulgeulia veris, 55 
I11 campum se fundi! apex. Hunc aurea saepes 
Circuit ct fulvo defendit prata metallo. 
Mulciber, ut perhibent, his oscula coniugis emit 
Moenibus et tales uxorius obtulit arces. 
Intus rura micant, manibus quae subdita nuilis 60 
Pcrpetuo ilorent Zephyro contcnla colono, 
Uinbrosumque nemus, quo non admittilur ales, 
Ni probet ante suos diva sub iudice canlus. 
Quae placuit, Iruitur ramis, quae victa, recedit. 
Vivunt in Venerem frondcs omnisque vicissim 65 
Felix arbor amat, nutant ad mutua palmae 

excepto 1 

42 reinoto V 43 flacilla V facella L faccilia Vl 44 reddis VL 
tradis Vl |] alumno Vl alunno V alumpno L 46 questu V 49 eoum 

Vt/ t tt • 11 1" • v.. ,, v«l cypree rupi« 

V L (m L m. II Ml marg. add. vel yoniuni) ionium Vl || cjpri preruptus 

. . T . p vel (Jcneri 

V cipree rupis L cipree rupis Vl 50 gressu V 51 Protheos 0 I 

h d 

despectat GVL despectans Vl 52 Unc Vl || canentes V fcaedentes 
(sicjii candentes LVl nunquam algentes coniecit PaulQuacst. Claud. j;. 22 

54 veneri GVL ventuque, in marg. in. II add. veneri Vl 55 exulat 0 
56 [au]rea sepes mpplevit m. // in Vl, nam dcerat 57 flavo Vl 

vel prata 

metallo V 58 mis Vl 59 optulit VL 60 rura VL prata Vl 61 

Perpetuo V Perpetuum LVl || zephiro 0 [| contenta V contepta L con- 

tepta Vl 62 Unbrosumque L 63 Ni— (in rasura end 1) L 65 

Fervent pro Vivunt proponit Burmannus 66 ardor L || nutant G 



Digitized by Google 



104 CL. CLAUDIANI 

Foedera, populeo suspirat populus ictu 

Et plalano platanus alnoque assibilal alnus. 

Labuntur gemini fontes, hie dulcis, amarus 

Alter, et infusis corrumpunt mella venenis, 70 

Unde cupidineas armari fama sagittas. 

Mille pharelrati ludunt in margine fratres, 

Ore pares, habitu similes, gens mollis Amorum. 

Hos nymphae pariunt, ilium Venus aurea solum 

Kdidit. Ille deos caelumque et sidera cornu 75 

Temperat et summos dignatur figere reges. 

Hi plebem feriunt. Nec cetera numina desunt. 

Hie habitat nullo constricta Licentia nodo 

Et llccti faciles Irae vinoquc madentes 

Excubiae Lacrimaeque rudes et gratus amantum 80 

Pallor et in primis titubans Audacia furtis 

lucundique Metus et non secura Voluptas 

Et lasciva volant levibus Periuria ventis. 

Quos inter pctulans alta cervice luventas 

Excludit Senium luco. Procul atria divae 85 

Permutant radios silvaque obstante virescunt. 

Lemnius haec etiam gemmis exstruxit et auro 



67— 69 inclus. dulcis restituit mantis recent ior in V 68 platano 
platanus VVl quod recepi, vide Luc. Mueller de re metrica p. 332 
(cf. Mapt. Pros., I1J, v. 145 ed. L. Jeep) platanus platanis L 
platani platanis editt. |j adsibilat G 69 post 'fontes' gravi&rem 
interpunctionem delevi, ut 'corrumpunt' cum 'fontes* coniungeretur. 

70 Alter — corrumpunt restituit manus recentior in V || v. 70 
deerat in Vl , m. II add. in margine |j corrumpunt VL corrumpunt 

V 1 corrumpit Barthius male cum deterr. corruptus coniecit Paul 
Quaest. Claud, p. 10 71 Unde cupidineas arma[ri] restituit manus 

vit r 

recentior in V [j armari G armari (vit scripsit manus recens) V amari L 
armavit Vl 72 Mille pharetrati restituit manus recentior in V 

res 

73 Ore parc[s] restituit eadem manus recentior in V More pot! L |j 

similes habitu VL evo similes Vl 74 H[os] restituit manus recentior 
in V U nimphe Vl 75 sydera L 77 Hii LVl 80 lacrymae G 
82 Iocundique 0 83 ventis VVl pennis L 84 Quos V 

o u 
Q sint (sic) [= quos inter] L Hos Vl | iuventas g (?) iuvontas L 

iu 

,ventu8 (sic) Vl 86 Permutant 0 (cf. interprett. a. h. I.) Permittunt 
deterior quidam Transmittunt H olim coniecisse dicit Burmannus 87 
Lempnius L Letimus (sic) Vl || extruxit 0 



Digitized by Google 



t 



DE NUPTUS HON. ET MAR, (X.) 105 

Admiscens artem pretio trabibusque smaragdis 

Supposuit caesas byacinthi rupe columnas. 

Beryllo paries ct iaspide lubrica surgunt 90 

Limina despectusque solo calcatur achates. 

In medio glebis redolentibus area dives 

Praebct odoralas messes. Hie mil is amomi, 

Hie casiae matura seges Panchaeaque lurgenl 

Giunama, nec sicco frondescunt vimina acanlho 95 

Tardaque sudanti prorepimt balsama rivo. 

Quo postquam delapsus Amor longasque pcregil 
Penna vias, alacer passuque superbior intrat. 
(laesariem tunc forte Venus subnixa corusco 
Fingebat solio. Dextra Iaevaque sorores 100 
Stabant Idaiiae: largos baec nectaris indues 
Irrigat, baec morsu numcrosi dentis eburno 
Mult iti ilu m discrimen arat, sed lerlia retro 
Dat varios nexus ct iusto dividit orbes 
Ordine neglectam partem studiosa reliuquens. 105 
Plus error decuit. Speculi nec vultus egebat 
ludicio: similis tecto monstratur in omni 
Et rapitur, quocumque videt, dum singula cernit 

gravibua 

88 trabibusque V gravibusque LVl (in Vl in marg. add. vel trabibus- 

que) || zmaragdis (z m.rec.corr.in s) V smaragdis 0 smaragdi non male pro- 

ci 

ponit Gesncrus 89 yacinthi V iactanti L iaciuti Vl || colunnas V columpnas 

8 

LVl 90 Berillo 0 || iapide L || fulgent pro surgunt coniecit Schraderus 

us 

91 Lumina L || despectosque L 94 casye L || pancheaque turgent 

e o 
G pancheaque turgent V panchaia surgunt (in marg. m. II vel tur- 
gent) L pangea turgent Vl || Cynnama L || non L 95 sicco VL 

a vel li 

sicco Vl || numina L || achanto Gg costo 0 96 praesumunt (in 

— P 

margine add. tn. II prorepunt) L pror^punt (sic), in marg. m. II 
add. vel prorumpunt Vl || rivo GgO (cf. de cons. Olybrii v. 252) 
ligno cum deterr. quibusdam post K editt. 97 delapsus GVL dilapsus 
Vl delatus H coniecisse dicit Clercqiits 99 coruscho LVl 100 

YCI f 

Pingebat Vl 101 ydalie L 102 Inrigat G 103 Multifidum 

mo 

GVL multifidum Vl || arat G 105 relinquens Vl reliquit, tn. II 
corr. in reliquit V reliquit L relinqui putat legendum cum grae- 
cismo H 108 post f cernit' virgulam delevi 



Digitized by Google 



106 



CL. CLAUDIANl 



Sn 1 1 it- probat. Nati venientis conspicit umbram 

Ambrosioque sinu pueriun complexa ferocem: no 

Quid tantiim gavisus, ait? quae proelia sudas, 

Improbe? quia iacuit telis? iterumnc Tonantcm 

Inter Sidonias cogis mugire iuveneas? 

An Titana domas? an pastoralia Lunam 

Rursus in antra vocas? durum magnumque videris 116 

Debellasse deum. Suspensus in oscula matris 

Ille refert: Laetare, parens; immane trophaeum 

Rettulimus: nostrum iam sensit Honorius arcum. 

Scis Mariam patreinque ducem, qui cuspide C.allos 

Italiamque fovct, nec te praeclara Serenae 120 

Kama lalet. Propera, regalibus annue vol is. 

lunge toros. C.remio Datum Cytberea removit 

Et nines festina ligat peplumque llucntem 

Allevat et blando spirantem numinc ceston 

Clngitur, impulsos pluviis quo mitigat amnes, 125 

Quo mare, quo ventos irataque fulmina solvit. 

Ut stelit ad litus, parvis baec fatur alumnis: 
Ileus quia erit, pueri, vitreas qui lapsus in undas 
Hue rapidum Tritona vocct, quo vecta per altum 
Deferar? baud unquam tanto mini venerit usu: 130 
Saeri, quos petimus, tbalami. Pernicius omnea 
Quaerite, sen concha Libycum circumlonat aequor, 

109 unbram L ill Quid tantum gavisus adea tnalit Burtnan- 
nus 113 eydonias L 114 tytana VL 115 Rurrus, corr. m. rec. 
in Rursus V || magnumvo L 117 tropeuni V 118 Retulimus L 
sensit VVl sentit L 119 Scis G || patreni G 120 Ytaliatuquo L 

tcI cborog 

121 Fama G || propere coniecit H2H3 122 thoros GLVl thorum 
V || gremio natuni GVL natum gremio Vl || citherea VVl || removit 

vel removit 

cum deter r. editt. refovit VVl refovit L 123 crine G || festine L 

vel alligat 

124 Adlebat G Allevat VL Allevat Vl 12G fulmina (corr.manus II in 
flumina) V flumina O [| solvit O mollit temptat Burmannus sistit 
KoenigitU 127 parvis h^c fatnr alunnis V parvos affatur alumnos 
LVl (alumpnos L) 128 Heu quis, in margine tn. II add. vel hen V 
Ileus quis LVl (tn V 1 tn marg. tn. II add. hecquis) Ecquis dtterr. 

i a ft 

129 trthon, L 130 haut O || tanto (a ex corr. tn. I pro ?) L j| 

c a 

mihi V 132 cq (sic), in marg. add. tn. II cucha L || libicum Vl 
circumsonat Vl 



Digitized by Google 



m NUPT1IS HON. ET MAR. (X.) 



107 



Aegaeas scu frangit aquas. Quicumque reperlum 
Duxerit, aurata donabitur ille pharctra. 

Dixerat et sparsa diversi plebe ferunlur 135 
Exploratores. Pelagi sub flurtibus ibat 
Carpathii Triton obluctantemque petebat 
Cvmothoen. Timet ilia fcrum seseque sequent! 
Surripit et duris elabitur uda lacertis. 
Ileus, inquit speeulatus Amor, DUm vestra sub imis 140 
Furta tegi potuere vadis? actingcre nostram 
Vecturus dominam. Pretium non vile laboris 
Cymotboen facilem, quae nunc detractat, liabebis. 
Hac mcrcedc veni. Prorupit gurgite torvus 
Semifer. Undosi verrebant bracchla crines, 145 
Hispida leodebant bifldo vestigia cornu, 
Oua pistrix commissa viro. Ter pcetora movit, 
lam quarto Papbias traetu sulcabat barenas. 
Umbratura deam retro sinuatur in arcum 
Belua. Tunc vivo squalentia mu rice terga 150 

133 Egeas 0 Ogygias dcterr. || frangat L 135 sparsa diversi plebe editt. 
pars adversi tie plebe, in margine add. w. 11 spei diversa p te (sic) V sparsi 
diversaplebeLVl 137Carpathiirfcferr.Carpatii8 0 || Triton carpaUis VI || 

e 

tritonj tython L 138 Cimotoen Vl || senseque L (] teiu uti pro sequenti 

coniecit Schraderus 135) Subripit VL | uda VVl unda L 140 

liens V Bus (in rasura) L Heu' Vl (lincolam sub u add. m. II) || in- 
quid Vl || num G num, in margine m. II add. vel non V non LVl 
143 in L add. m. II in margine, nam deerat |J Cimotoen Vl [| nunc] 
a 

se L || detrtat (a sub v corr. in e m. II) Vl (ef. Iiapt. Proserp. ed. 
L. Jeep I, 156) detrectat VL 144 veni deest in L, sup. Tin. m. II 

vel vir iido 

add. venit || prorupit GV proruinpit LVl 145 Semifer V || humosi (sic) 

la 

L || verrebant Gg verrebant V velabant LVl || brachia O 146 

■ a • 

vel bat 

Hispida LV Aspera Vl || tendebant V tendebant L tendebat Vl 

r couvincta 
147 pistrix VVl pistis (tie) L pristis cditt. rec. || commissa V || 
ter 

ter GLVl per V 148 pafia* VL |j harinas (i corr. m. II in e) Vl 
149 Unbratura L || sinuatur G || arcum V arcu L archum Vl 150 Belua 

G (sic ex G cor rectum in edit. pr. Flor. Bellua) Belia V Belua LVl || 
tunc V turn LVl 



Digitized by Google 



108 CL. CLAUDIANI 

Purpureis mollita toris. Hoc navigal arcu 

Fulta Venus. Niveae delibant aequora plantae, 

Prosequitur volucer late comitalus Amorum 

Trauquillumque choris quatitur mare, serta per omnem 

Neptuni dispersa domum. Cadmeia ludit 155 

Leucothoe frenatque rosis delphina Palaemon, 

Altcrnas violis Ncrcus intcrserit algas, 

Canitiem Glaucus ligal immorlalibus berbis, 

Nec non et variis vectae Nereides ibant 

Audit rumore feris. Hanc pisce soluto 160 

Sublevat Oceani monstrum Tartesia tigris, 

Hanc timor Aegaei rupturus fronte carinas 

Trux aries, baec cacruleae suspensa leaenae 

Innalat, baec viridera trahitur couiplexa iuvencum 

Gerlatimquc novis ornant conubia donis. 165 

(singula Cymotboc, rarum Galatea monile 

Et gravibus Panope bacis diadema ferebat 

Intextum, rubro quas^legerat ipsa prolundo, 

Mcrgit se subito vellitque corallia Doto: 

Vimen erat, dum stagna subit; processerat undis: 170 

Gemma fuit. Nudae Venerem cinxcrc catervae 

151 thoris Vl rosis VL quod respuendum queror propter v. 166, in 

vel ostro 

quo idem exstat fl antro V Vl antro L, ex quo restitui f arcu', quae scriptura 
v. 149 excipit et in deterr. superscript^ ostro deterr. et editt. 152 Fulta LVl 

vel fulta vel votia 

Pulchra V || niveae G 163 volucer VL votia (sic) G volucer Vl volucrum 

ni 

deterr. et editt. post H 154 omnes Vl 155 Neptu (He) Vl || domum 

chameia 

VL domosVl || cathemiaL 156 Leuchotoe V Leucotoe Vl || delfina Vl 

vel ti 

160 rumore G (| soluto scripsicum Burmanno inteipretans voluto V volutam 
L V 1 || triste volentem tempted Paul Quaest. Claud. p. 11 161 Occeani V Vl || 

c ch 

tartesia V taclisia (sic) L carthesia G Vl 162 rupturus GVVl rapturus L 
163 cerulee. V cerulea LVl |j leaeng V leena LVl 165 ornant 

h 

(t'n margine in, II add. vel honerant) L onerant V honerant Vl 
cy e 

166 eumothoe L cimotoe Vl || galathea Wl galeafo (sic) L || carum 
— monile H ex uno deter, legisse testatur Clercqius 167 pigmea V 

■ • • • • . 

spatale LVl Patale similia deterr., in quibus nomen f Panope' credo 

latere cf. Verg. G. I, 437; A. V, 240, Ov. F. VI, 499 || bacis GV 
h 

bac,is L baccis Vl 168 legaerat V 169 corallia V coralia LVl | 
doto G dothe L dote Vl 170 Vimerat (i add. m. II) VI 171 



Digitized by Google 



DE NUPTIIS HON. ET MAR. (X.) 109 

Plaudentesquc simul tali rum voce secuntur: 

Hos Mariae cultus, haec muncra nostra precamur 
Reginae regina feras. Die talia nunquam 
Promeruisse Thetim, nee cum soror Amphitrite 176 
Nostro nupta Iovi. Devotum senliat aequor, 
Agnoscat famuluni virgo Stilichonia pootUDD. 
Victrices nos saepe rates classemque pateruam 
Veximus, attritis cum tenderet ultor Achivis. 

Iam Ligurum terris spumantia pectora Triton 180 
Appulerat lassosque fremens cxtenderat orbes. 
Coulinuo sublime volans ad moenia (iallis 
Condita, lanigeri suis ostentanlia pellem, 
Pcrvenit. Adventu Veneris pulsata recedunt 
Nubila, clarescunt puris Aquilonibus Alpes. 185 
Laetitiae causas ignorat dicere miles 
Laetaturque tamen. Mavortia signa rubescunt 
Floribus et subitis animatilur frondibus hastae. 
Ilia miu in dictis aflatur talibus agmen: 

Gradivum, noslri comites, arcete parumper, 190 
Ut soli vacet aula milii. Procul igneus horror 
Thoracum gladiosque legal vagina minaces, 
Stent bellatrices aquilae saevique dracones; 
Fas sit castra meis hodie succumbere signis. 
Tibia pro lituis et pro clangore tubarum 195 

a corona a 

nude V nude LVl || caterve (tie) V caterve LVl H nuda — corona 
recepit Koenigius 172 sequuntur VVl sequntur L 174 numquam 

te nFo iovi 

Wl 176 thetin V tethyn L || amphitrade V 176 Nrm V H sibi V 

177 stiliconia LVl 178 Victrices G || saepe rates (tie) G 179 
attritiB Gg | attritis cum tenderet V afflictis contenderet L ad tristes 

o i 

cum tenderet Vl Achivis V Achivia L Achivos Vl 180 tcton 

ti. 

Tel fretis o 

(nc) L 181 fremens ex coniectura scripsi frequens V freqs (sic) L 

a 

fretis Vl || extenderet L || orbis corr. m. Ml orbes Vl 183 

o ris 

lanigeri suis (sic) V lanige ovis L (o erat in ras. pro s ?) lanigeris 
ovis Vl 184 pulsata (sic) G pulsata VL spissata (in marg. m. II add. 



r 

pulsata) Vl 185 rarescunt Vl || alpes G 186 ignoat L 190 

Gradivum castris, comites, arcete parumper temptavit Koenigius 191 

c i« 



mihi V 192 gladios (que add. m. II sup. Tin.) L 195 Tybia L fl litu Vl 



Digitized by Google 



110 



CL. CLAUDIANI 



Molle lyrae faustumque canaut. Epulcnlur ad ipsas 

Excubias, mediis spirent crateres in minis. 

Laxet terribiles maiestas regia fastus 

Et sociam plebem non indignata polestas 

Confuudat turbae proceres. Solvantur babenis 200 

Gaudia, nec leges pudeat ridere severas. 

Tu festas, Hymenaec, faces, tu, Gratia, flores 

Elige, tu geminas, Concordia, nectc coronas. 

Vos, pennala cobors, quocumquc vocaverit usus, 

Divisa properate manu, neu inarceat ulla 205 

Segnitics, alii funalibus ordine ductis 

Plurima venturac suspenditc lumina nocti. 

Hi nostra nitidos postes obduccre myrto 

Contendant, pars nectareis aspergite tecta 

Fontibus et flamma lucos adolete Sabaeos, 210 

Pars infecta croco velamina lutea Scrum 

Pandite Sidoniasque solo prosternite vcstes. 

Asl alii tbalamum docto compouite textu, 

Stamine gemmato picturatisque columnis 

Aedificetur apex: qualcra non Lydia dives 215 

Erexit Pelopi, nec quern struxere Lyaeo 

Indorum spoliis et opaco palniite Bacchae. 

Illic exuvias onines cumulate parentum, 

Quidquid avus senior Mauro vel Saxone victis, 

Quidquid ab inuumeris socio Stilicbone tremeiidus 220 

vel fauutum 

196 lire Vl || faustumque Gg festumque V festumque L faustumque 
VI 198 Ignet (in marg. m. II add. laxet) Vl 199 totus versus 
restituit manus recentior in V |[ plebem V 200 [Confun]dat usque ad 
finem versus restituit manus recentior in V 201 pudeat — severus restituit 
manus recentior in V 202 tu — flores restituit manus recentior in V jj 

n 

hymoree L himenee Vl 203 [nec]te coronas restituit manus recen- 
tior in V 204 pinnata G pennata 0 || choors LVl || quo quemque 
coniecit Hs || usus restituit manus recentior in V 208 Hi V Hii 
LVl Hie G t| rairto O 209 Contendant O Contendat G | aspergite V 
aspergere LVl 210 Fontibus GO Floribus deterr. nonnulli unde 
coniecit H 'Roribus' fl adolete V adolere LVl 212 sydeasque (coir. 

I o 
m. II in sydoasque) L 213 ducto L 214 ter getnino in marg. 
m. II ad gemmato add. in Vl j| colunnis V columpnis O 215 lidia 
VVl 216 liaeo V lyeo L lieo Vl 217 bacchg V bacbe LVl 
219 Quidquid G Quiequid O 220 Quidquid G Quiequid O j| stili- 



DE NUPTIIS HON. ET MAR. (X.) 



Ill 



Quaesivit genitor bellis, quodcuraque Gelonus 

Armeniusve dedit, quantum crinila sagiltis 

Attulit extremo Meroe circumflua Nilo, 

Mittit Achaemenio quidquid de Tigride Medus, 

Cum supplex emeret Romanam Partbia pacem; 225 

Nobilibus gazis opibusque cubilia surgant 

Barbaricis; omnes thalamo conferte triumphos. 

Sic ait et sponsae petit improvisa penates. 

Ilia autem secura tori taedasque parari 
Nescia divinae fruitur sermone parentis 230 
Maternosquc bibit mores exemplaque distil 
Prisca pudicitiae, Latios nee volvere libros 
Desinit aut Graios ipsa genetrice magistra, 
Maeonius quaceum<jue senex aut Thracius Orplieus 
Aut Mytilenaeo modulatur pectinc Sappbo: 235 
Sic Triviam Lalona monet, sic mitis in antro 
Mnemosyiie docili tradit praecepta Tbaliae. 

Tune procul augeri nitor ct iucundior aer 
Attonitam luslrare domum fundique comarum 
Gratus odor. Mox vera tides lumenque refulsit. 240 
Cuuctatur stupefacta Venus. • Nunc ora puellae, 
Nunc flavam rutilo miratur vertice matrem. 

cone LVl || tremendis G tremendus O 221 deer at in Vl, sed add. in 
rnargine m, II in Vl || quecunique Vl 223 meroe V merore L merore Vl 
224 Mittit VL Misit Vl (j acbemenio quidquid G achemenio quic- 

in 

quid V achimenio quicquid LVl || tygride L 227 thalamo con- 
fa 

ferte V 228 specit pro petit Vl 229 thori G tori V thori LVl | 

rel o 

thedasque LVl 230 divine V 232 pudicitiae G 233 grayos L jj 
genetrice G genitrice 0 234 thracius G tracius LVl || orfeua V 
235 mythileneo V mitilenco L mithileneo Vl | sappho V sapho L 
safo Vl 236 lathona Vl 237 Mnemosine V Nemosine L Heu 
mosiine (o corr. ex e m.II) Vl (] docile m. I (?) corr. in docili Vl || tradit 
G || talye L talie Vl 238 Tunc conieci cum nonnullis deterr. Cum 0 

rel nutuen 

iocundior 0 239 J, attonitam Vl 240 lumenque V lumenque L numenque 
Vl 241 Btupefecta Vl 241 — 242 nunc ora puellae Flammea,. nunc 
uiveo miratur vertice matrem hariolatur Barthius in editione altera 
242 flavam G flavo Gesnerus || rutilo scripsi cum Hs niveo 0 niveam 
Gesnerus 243 — 245 restituit manus* recentior in V, eadem manus 
restituit v. 246 Promittit — s[ub], v. 247 Ceu — per, v. 248 Haec — 
d[iej, v. 249 Roribus indul[get], v. 250 Nec tefneris]. 



Digitized by Google 



112 



CL. CLAUDIANI 



Hacc modo crescenti, plenac par altera Lunao: 
Assurgit ceu forte minor sub malre virenti 
Laurus et ingentes ramus olimque futuras 246 
Promittit iam parva comas, vel flore sub uno 
Ceu geminae Paestana rosae per iugera regnant, 
Haec largo matura die saturataque vernis 
Roribus indulget spatio; latet altera nodo 
Nec teneris audet foliis admittere soles. 250 
Astitit et blande Mariam Cythcrea salutat: 
Salve sidereae proles augusta Serenae, 
Magnorum suboles regum parituraquc reges. 
Te propter Papluas sedes Cyprumque reliqui, 
Te propter libuit tantos explere labores 255 
Kt tantum tranasse maris, ne vilior ultra 
Privatos paterere lares, neu tempore longo 
Dilatos iuvenis nutriret Honorius igncs. 
Accipe fortunam generis, diadema resume, 
Quod tribuas natis, et in baec penetralia rursus, 260 
Unde parens progressa, redi. Fac nulla subessc 
Vincula cognatae: quamvis aliena fuisses 
Principibus, regnum poteras boc ore mereri. 
Quae propior sceptris fades? qui dignior aula 
V i ilt us erit? non labra rosae, non colla pruinae, 265 
Non crincs aequant viola t . non lumina flammae. 
Qua in iuncto leviter sese discrimine confert 
Umbra supercilii! miscet quam iusta ruborem 

a 

243 nova G modo Wl nove (littera e ipsa simul in a coirecta 

est m. //) L 244 ceu G 248 matura G 250 soils V 251 

rum 

citherea V citharea Vl 252 syderee L 253 Magno V || suboles 

8 

G soboles 0 254 paphyas L || edes Vl || ciprumque LVl 255 in 
L add id d in margine m. II; nam deerat. Idem versus in Vl est ante v. 254, 
sed in margine invenitur hoc signum *X || tantos] magnos L 256 ' 

vcl nasgo 

tranasse GVl transnasse V transnare L 257 paciare Vl 268 
ignis G 259 Auspice fortuna generis proponit Burmannus || resumre 

vel iaio 

(sic) Vl ^ 261 subesse L 264 qui G quia 0 "266 erit 0 erat 
cum nonnulli8 deterr. legit. H" 266 aequant 0 aequent maluit II 
267 iuncto 0 iuncti G 268 supii (sic) Vl fl ruborem editt. recent, cum 
nonnulIi8 deterr. pudorem, sup. lin. m. II add. ruborem V pudorem LVl 



Digitized by Google 



1 



» 



DE NUPTIIS HON. ET MAR. (X.) 113 

Temperies! nimio nec sanguine candor abundat; 

Aurorae vincis digilos umerosque Dianae. 270 

Ipsam iam superas matrem. Si Bacchus amator 

Dotali potuit caelum signare Corona, 

Cur nullis virgo redimitur pulchrior astris? 

Iam tibi molitur stellantia serta Bootes 

Inque decus Mariae iam sidera parturit aether. * 275 

f digno nectenda viro tantique per orhem 

Consors imperii! Iam te venerabitur Hister, 

Numen adorabunt Parthi, iam Rhenus et Albis 

Serviet, in medios ibis regina Sigambros. 

Quid numerem gentes Atlanteosque recessus 280 

Oceani? toto pariter donabere mundo. 

Dixit et ornatus, dederant quos nuper ovantes 
Nereides, collo membrisque micautibus aptat. 
Ipsa caput distinguit acu, constringit amictum, 
Flammea virgineis accommodat ipsa capillis. 285 

Ante fores iam pompa sonat pilentaque sacram 
Praeradiant ductura nurum. Calet obvius ire 
Iam princeps tardumque cupit discedere solem. 
Nobilis baud aliter sonipes, quern primus amoris 



h vel sic 

269 abundat V habundat 0 270 humerosque 0 271 si V || bachus 0 

vel i 

272 signare GLVl signare V insignire coniecit H2H3 273 Cur, in 
margine manus II add. vel cii V || pulcrior LVl |J astris ex corr. m. II 
pro astus, in marg. eadem manus addidit astris VI 274 bootes GV 
faoetes L boetes corr., m. II in bootes V 1 275 eydera L [| etbera 
Vl 276 I Gg 0 pro 1 0 (j nectanda Vl 277 hyster L 278 
Numen scripsi Nomen O || In huius versus exordio tertium nomen pro- 
ptium latere docet v. 280 seq., et vidit Burmannus, qui inepte coniecit 
'Galli'. Ego scripsi f Parthi', qui saepe similibus locis afferuntur et 
ex quo h litter a ut plerumque omissa [parti] antiquo r (sic) et p com- 
mutato (cf. Val. Flacc. I, v. 330 et L. Jeep, Phil. Aug. 1873 p. 147) 
quatn facile jwtuerit evader e f populi\ in mss. saepe sic exaratum 
f popli', nemo non videt; populi 0 || rh§nus V remus L renua Vl 

279 sigambros scripsi sycambros VL sicambros Vl 280 athlanteos- 
que VL atlanteique coniecit H 281 Occeani VVl | donabere V 
(cf. In Euf. I, v. 143) dotabere LVl 283 menbrisque V 284 
capud Vl || constringit G substringit 0 || amictu V amictus LVl 

285 accommodat G 286 sacram pauci deterr. et editt. sacra 0 

h 

288 decedere malit Burmannus 289 haut VL aut Vl || quem primus 
Vl quem priscus VL 

Cland. Carm. 8 



Digitized by Google 



114 CL. CLAUDIANI 

Sollicitavit odor, tumidus quatiensque decoras 290 
Turbata cervice iubas Pharsalia rura 
Pervolat et notos hinnitu llagitat amnes 
Paribus accensis; mulcet feeunda magistros 
Spes gregis et pulchro gaudent armenta marito. 

Candidus interea positis exerci'tus armis 295 
Exsultat socerum circa, nec signifer idlus 
Nec miles pluviae flores dispergere ritu 
Cessat purpureoquc ducem pcrfundere nimbo. 
Haec quoque velati lauro myrtoque canebant: 

Dive parens, seu te complectitur axis Olympi, 300 
Seu premis Elysias animarum praemia valles, 
En promissa tibi Slilicbo iam vota peregit. 
lam gratae rediere vices, cunabula pensat, 
Acceptum reddit tlialamum natoque reponit 
Quod dederat genitor. Nunquam te sancte pigebit 305 
ludicii, nec te pietas suprema fefellit. 
Dignus queni legeres, digitus cui pignora tanli 
Principis et rerum commendarentur babenae. 
Dicere nunc possem, quae proclia gesta sub Haemo, 
Quaeque cruentarint fumantem Strymona pugnae, 310 
Quam notus clipeo, quanta vi fulminet hostem, 

• 

291 f Turbata (tic) G Curvata 0 | farsalia V pharsalica VI 
292 .et notos 0 ignotosque H coniecit et motos eoniecit Schra- 
derus || amnes GVVl anea L ignes deterr. quos secutm Ges- 

. oet 

nerus 293 accensis GVL accensus Vl || mulget V || magistros 0 
magistrum cum deteriore quodam editt. post H 294 pulcro LVl 
It 

295 posit L 296 Exultat 0 || circa G 297 ritu pluviae dispergere 
vel ducem 

flores Vl 298 diem V ducem LVl 299 myrtoque] mutoque Vl 300 

vel col • 
olimpi 0 301 pmis V pmis L colis Vl || elisias VVl helysias L 

302 stilico LVl 303 En grate L || cunabula Gg conabula V conubia 

d vel rependit vel pt'dit 

LVl || pensant Vl 304 redit Vl R reponit V reponit L reponit Vl 

vel cui lege* 

305 dederat VL dederas Vl 307 quern legeres GVl quern legeres 

cui 

V q leges L || cui G | tauti VVl tanta L 308 rerum Vl tante V 

b 

tante L 309 nunc possem Gg posaemus O (nunc oniisso) || emo Vl 
310 cruentarint G || strimona Vl stimona (sic) L 



Digitized by Google 



DE NUPTIIS HON. ET MAR. (X.) 



115 



IS! prohibcret Hymen. Quae lempestiva relatu, m 

Nunc (animus. Quis consilio, quis iuris et aequi 

Nosse modum melior? Quod semper dissidet, in te 

Convenit: ingenio robur, prudenlla forti. 315 

Fronte quis acquali, qiiam sic Ilomana decerent 

Culmina? suflicerenl quae tantis pec torn curis? 

Stes licet in populo, clamat (|uicumque videbit : 

Hie est, hie Stilicho. Sie se testatur et offert 

Celsa potestatis species, non voce feroci, 32(» 

Non alto simulata gradu, non improba gestu. 

Aflectant alii quidquid lingique laborant, 

Hoc donat natura tibi. Pudor emicat una 

Formosusque rigor vultusque auetura verendos . 

Canities festina venit consorte remota: 325 

Contingunt senii gravitas viresque iuventae; 

Utraque te cingit propriis insignibus aetas, 

Ornatur fortuna viro. Non ulla noeendi 

Tela ; nee inl'ectos iugulis eivilibus enses, 

Non odium terrore moves, nee frena resolvit 330 

Gratia: diligimus pariter pariterque timemus; 

Ipse metus te noster amat iustissime legum 



312 Quin vel Cni pro Quae conieeit H 314 dissidet 0 dissilit G 

vel nuo vel lis i 

316 Igenio L 316 equali V equali L || quam G quem 0 || deco- 

vol ftC'R 

rent V 317 tantis quae LVl 318 Sis Vl | clamat 0 clamet 

vel hoc vel sio 

legit H 319 Bic est hie VL Hie ille est Vl | stilico LVl || sese V 
sic te LVl 321 quidquid G quicquid 0 322 frlgique (supra hanc 
voculam Jegitur: vel, deinde sequitur rasura, in qua quid scriptum fuerit, 

cognosci nequit) L 324 juaedee- (sic), in margine add. m. II verendos L 

x 

326 cum sorte (tie) G || consorte remota L, quem secutus sum gravi inter- 
punctione cum Hi post 'remota' posita [consorte (scil. canitiei) = senectute] 
cii sorte remota V 9 {sorte (sic) remota, in marg. add. m. II vel consorte 
remoto VI Cum sorte remotae gravi interpunctione ante f Cum' posita Ges- 

vel unt 

nerus 326 Contingunt G Contingat V Contingunt LVl Contingant 

x 

deterr. quidam, quos secutus Gesnerus Q senio (sic) G || senii gravitas scripsi 
ex Barthii auctoritate senio gravitas VL gravitas senii Vl gravitasque 
seni cum deterrimis codd. editt. post H 327 te add. m. II sup. tin. in L, 
nam deerat 328 noeendi 0 nocenti malit H 329 infectos scripsi 
infecti 0 330 non frena L 

8* 



Digitized by Google 



116 



CL. CLAUDIANl 



Arbiter, egregiae pacis fidissime custos 

Optime ductorum, fortunatissime patrum, 

Plus iam plus domino cuncti debere fatemur, 335 

Quod gener est invicte tuus. Vincire corona, 

Insere te nostris contempto iurc choreis. 

Sic puer Eucherius superet virtute parentem, 

Aurea sic videat similes Thermantia taedas, 

Sic uterus crescat Mariae, sic natus in ostro 340 

Parvus Honoriades genibus considat avitis. 



CL. CL AUDI ANI 

DE 

BELLO GILD0N1C0 

LIBER. (XV.) 



Iledditus imperiis Auster subiectaque rursum 
Alterius convexa poli. Hectore sub uno 
Gonspirat geminus frenis communibus orbis 
Iunximus Europen Libyae. Concordia fratrum 
Plena redit. Patriis solum quod defuit armis, 5 

333 pacis fidissime custos VL custos fidissime pacis Vl et 

u ta 

editt. post H 334 dqctorum V ductorum LVl || fornatissime L 336 

X 

tuis L || vincire corona (sic) G || corona — (v. 337) iure deerat in Vl, sed 

sic 

addidit manus II in margine 339 Aurea . ,■ videat L || therimantia L 
termantia Vl || EP1THALAM HONORII ATG EXPLICIT . 1N0IP1T 
DE BELLO GILT) LIBER I V 

In editione principe Florentina mam iUius qui ex G excerpsit nota- 
tum est: Hinc emendatur cum . b. tantum (Ad hoc carmen nihil < rut 
ascriptum) Q Ik titulo in V vide finem app. crit. ad epithalamium Honorii \\ In 
B sequitur hoc carmen post carmen de helloGetico, in cuius fine scriptum est: 
CLAVDIANI DE BELLO GOThICO EXPLIC . INCIPIT DE BELLO 
GILDONICO FEL1CIT. || Liber quartus de victoria stiliconis et honorii 
contra gildonem L || Liber de gildonico bello add. m. II in Vl 
1 Perditus V || ruraus BLVl 3 Conspirat geminus — orbis V 
Conspirant gemini — orbes BLVl 4 Europen V Europa B Europe 
L Europem Vl || lybie V lybiae B lybie L libie Vl 6 Leta pro 
Plena Vl || solum quod VB in L q(=quod) sup. lin. m. // add.; nam 
deerat quod solum Vl 



Digitized by Google 



DE BELLO GILDONICO. (XV.) 



117 



Tertius occubuil nati virtute tyranmis. 

Horret adhuc animus manifestaque gaudia diflert, 

Dum stupet, et tanto cunctalur credere voto. 

Vixdum Cinyphias exercitus attigit oras, 

lam domitus Gildo. Nullis victoria nodis 10 

Haesit, non spatio terrae, nori obice ponti. 

Congressum, profugum, captum vox nuntiat una 

Rumoremque sui praevenit laurea belli. 

Quo precor haec effecta deo? Robusta vetusque 

Tempore lam parvo potuit dementia vinci? 15 

Quern veniens indixit hiems, ver perculit, hostera. 

Exitii iam Roma timens et fessa negatis 
Frugibus ad rapidi limen tendebat Olympi, 
Non solito vultu, nec qualis iura Rritannis 
f Dividit aut trepidos submittit fascibus Indos. 20 

Vox tenuis tardique gradus oculiquc iatentes 
Intcriiis, fugere genae, ieiuna lacertos ♦ 
Exedit macies; umeris vix sustinet aegris 
Squalentem clipeum: Iaxata casside prodit 
Canitiem plenamque trahit rubiginis bastam. 25 
Attigit ut tandem caelum genibusque Tonantis 
Procubuit, tales orditur maesta querelas: 

Si mea mansuris meruerunt moenia nasci; 
Iuppiter, auguriis, si stant immota Sibyllae 

6 tirannus Vl 9 Vixdum conieci, cf. Rivista di filologia e d'istru- 

dum 

zione cla88%ca p. 430 Nec V Necdum BL Nondum Vl || Cyuiiias 

h 

VL cinifeas Vl Q oras B oraa V boras LVl 10 gildo VBVl gyeldon L 

tu 

gildon cum dcterr. H 11 terre spatio Vl 12 cap vox Vl 14 

o eo vel effecta 

effeta V effata B effeta L effecta Vl 16 alterum i in indixit in 

vel perdidit 

ras. pro u Vl || hyemps L || perculit V perculit 0 proterit g 
rcppulit H ohm coniecisse dicit Burmannm 18 olimpi VLVl 

vel visu 

19 vultu V vultu B visu LVl || brytannis L 20 summittit VB || 
fascibus] legibus Vl 21 occulique L || Iatentes pro iacentes Vl || 
Fost 'Iatentes* interpunxit H virgula ante 'fugere' deleta 23 Ex- 

vel OB 

cedit L |] humeris 0 24 clypeum BL |j lassata BL 25 Caniciem V 
28 muissent, in inargine add. m. II meruert Vl 29 lupiter 

LVl ll'sibyllc B sybill^ V sibUl ? L sibille Vl 
♦ 



Digitized by Google 



118 



CL. CLAUD1ANI 



Carmina, Tarpeias si necdum respuis arces: 30 

Advenio supplex, non ut proculcet Araxem 

Consul ovans nostraeve premant pharetrata secures 

Susa, nec ut rubris aquilas figamus harenis. 

Haec nobis, haec ante dabas. Nunc pabula tantum 

Roma precor. Miserere tuae pater optime gentis. 35 

Extremam defende tamem. Satiavimus iram, 

Si qua fuit. Lugenda Getis et Henda Suevis 

Hausimus; ipsa meos horreret Farthia casus. 

Quid referam morbive luein tumulosve repletos 

Stragibus et crebras corrupto sidere mortes, 40 

An fluvium per tecta vaguni summisque minantem 

Collibus? Ingentes vexi submersa carinas 

Rcmorumque sonos et I'yrrhac saecula sensi. 

Ei mihi, quo Latiae vires urbisque potestas 

Decidit? In qualem paulatim nuximus umbramV 45 

V |M|M quondam populo patrumque vigebam 

Cons-iliis. Domui terras hominesque revinxi 

Legibus. Ad solem victrix utr unique cucurri. 

Postquam iura ferox in se communia Caesar 

Transtulit et lapsi mores desuetaque priscis 50 

Artibus in gremium pacis servile recessi, 

vel reBpuis 

30 fdu Vl || respuis gBL respicis V despicis Vl | artes Vl 
31 suplex VLVl || proculet L || araxem g oaxen V oaxem BL idem 
in Vl manu II in lacuna additum 32—34 restituit manus recentior 

a ata 

in V U premet Vl || faretrata B pharetr, [sic) L 33 ut deest, sed lacuna 

u 

relicta in B ut L in VVl 34 tautm {sic) Vl 35 [pa]ter — gentis 
restituit manus recentior in V 36 Batiarimus H coniecisse dicit Clercqius 

t 

37 gethiB L Vl 38 h in hausimus supplevit manus II in Vl Q horreret (sic) 
V horreret BLVl exhorret g en horret coniecisse H tradit Clercqius |] par- 
thya L 39 tumulosve Vl tumulosque VBL cumulosve cum uno deter. 

vel aut vel minantf- 

H 40 Bydere L 41 An V An BL Aut Vl || minatum V minantem BLVl 
42 Bummersa B 43 pyrre VL pyrre B pirre Vl 44 Ei VL 
Heu BVl || urbisque VL orbisque BVl 45 Decidit 0 Ilecidit voluit H 
cum deter. || in fluximus littera m Hi ras. m. I add. in B || unbra, man. II 
corr. in umbra B unbram L 46 Armato — populo g Armatis — 
populis 0 || patrumque 0 patriisque H cum deterr. 47 Conciliis V 

h i vel homines 

omnesque (= hominesque) V hominesque BL urbesque Vl 48 utrun- 

que B 50 et lapsi BVl elapsi VL 51 servire pro servile con- 

iecit liarthius et H, ut dicit Clercqius 



Digitized by Google 



DE BELLO GILDONICO. (XV.) 119 



Tot milii pro mentis Libyam Nilumque dedere, 
Ut dominam plebcm bellatoremque senatum 
Classibus aestivis alerent gemiiioque virissim 
Litore diversi complcrent horrca venti. 55 
Stabat certa salus; Memphis si forte negasset, 
Pensabam Pharium (iaetulis messibus annum. 
Frugiferas cerlare rales lalcque videbani 
Punica Niliaeis coneurrere rarbasa velis. 
Cum subiit par Roma mibi divisaque sumpsit 60 
Aequalcs Aurora togas, Aegyptia rura 
In partem cessere novam. Spes unica nobis 
t Restabat Libye, quae vix aegrequc fovebat; 
Solo ducta Nolo, nunquani secura futuri, 
Semper inops ventique fidem posrebat et annL 65 
Hanc quoque nunc Gildo rapuit sub fine eadentis 
Autumni. Pavido metimur eaerula voto, 
Puppis si qua vcnit, si quid fortasse potenti 
Vel pudor extorsit domino, vel praedo rcliquit. 
Pascimur arbitrio Mauri, nee debita reddi, 70 
Sed sua concedi iactat gaudetque diurnos 
lit famulae praebere cibos vitamque famemque 
Librat barbarico fastu vulgique superbit 
Fletibus et tantae suspendit fata ruinae. 
Romuleas vendit segetes et possidet arva 75 
Vulneribus quaesita meis. Ideone tot annos 

52 lybiam VBL libiain Vl H nylumquc L 56 mentis V nienphis 
BL 57 pharium H parilem V parilem, in margine m. TI pharium L 
farium Vl || getulis VBL gethulis Vl |j mensibus L 59 nyliacia L 

o 

60 subiit coniecit Scaliger subito 0 || mi hi V || sumpsit VBL sum- 
sit Vl 61 egyptia B egiptia VLVl || aogyptia iura cum deterr. 
nonnullis HaHs mavult 62 novam VL nov£ B nave Vl | pleniorem 
interpunctioncm posuit post 'spes unica' Iiurmannus; idem voluit cum 
deter, quodam v. 63 'ferebat' 63 Hunc rersum expunxit Paul 
Quaest. Claud, p. 25 \ lybie V lybi^ B libye L libie V 1 1 egreque B ;| 

post 'fovebat' pleniorem interpunciionem posui 64 notho LV noto 
(sic = notho I B nothos Vl || post 'futuri' punctum posuit H 65 Sys 
(sic) pro Semper Vl 66 gildo VBVl glydo (sic) L gildon H cum 
deter. 67 Autumpni V autunni B auptumni (sict L 69 praedo H 
cum mult is deterr. praeda O Q reliquid Vl 70 reddi BVl reddit V 
reddit L 73 faustu Vl 76 Vulneribus — v. 78 r[everti] restituit 
manus recentior in V 



Digitized by Google 



120 



CL. CLAUDIAN1 



Flebile cum tumida bell uni Carthagine gessi? 

ldcirco voluit contempta luce reverti 

RegulusV hoc damnis, genitor, Cannensibus emi? 

In cassum totiens lituis navalibus arsit 80 

Hispanum Siculuraque fretum vastataque tellus 

Totque duces caesi ruptaque emissus ab Alpe 

Poenus et attonitae iam proximus Hannibal urbi? 

Scilicet ut domitis frueretur barbarus Afris, 

Muro sustinui Martem noctesque cruentas 85 

Collina pro turre tuli? Gildonis ad usum 

Carthago ter victa ruit? Hoc mille gementis 

Italiae clades impeusaque saecula hello, 

Hoc Fabius fortisque mihi Marcellus agebant, 

Ut Gildo cumularet opes? Haurire venena 90 

Gompulimus dirum * Syphacem fractumque Metello 

Traximus immanem Marii sub vincla Iugurtham, 

Et Numidae Gildonis erunt? Pro funera tanta, 

Pro labor! In Bocchi regnum sudavit uterque 

Scipio. Romano vicistis sanguine Mauri. 95 

Ille diu miles populus, qui praefuit orbi, 

Qui trabeas et sceptra dabat, quem semper in armis 

77 timida V || carthagine B cartagine Wl kartagine L 78 Iccirco 
BLVl 79 Regulus — damnis restituit matins recentior in V y dam puis 
LVl || emi VL egiBVl 80 In cassjum) restituit manus recentior inV || 

laciis c 

lituis (sic) V 81 Hyspanum L 82 diues (sic) Vl || immissus 

r e 

Livineium scripsisse tradit H 84 affris Wl 85 matm (tic) L 
c a 

notes Vl || ententes VI 86 Collinam V |] sub turre Vl lj Gyldonis L 
87 Cartago LVl 88 Ytalie L || bello VL bellis BVl 89 bunc 

• ■ » • 

h 

<sic! — hoc) Vl A mihi gVBL simul Vl 90 Gyldo L || aurire 
91 syphacem BL syfacem V sifacem Vl hannibalem malit Barthius, 
ego putoante'Sypha.cem\cuiu8quidein nominis altera syllaba correpta apud 

e 

Claudianum non offendit, aliquid excidisse H metallo LVl 92 iugur- 
tam VLVl 93 gyldonis L || Ut Numidae Gildonis eant cum in- 

b 

dignationis nata malit H || pro L pro Wl proh B 94 Pro VL 

li dolor 

Proh B Pro Vl || labor VB -kkfee*- (sic) L dolor Vl |j bocchi B bochi 

VL bocci Vl || in regnum bocci Vl || audabit V 96 Scypio L I mauri L 
96 urbi Vl 



Digitized by Google 



DE BELLO GILDONICO. (XV.) 121 

Horribilem gentcs, placidum seusere subactae, 
Nunc inhonorus, egens, perfert miserabile pads 
Supplicium nulloque palam circumdatus hoste 
Obsessi discrimen liabet. Per singula letum 
Impendet momenta mihi dubitandaque pauci 
Praescribunt alimenta dies. Heu prospera fata, 
Quid mihi septenos montcs turbamque dedistis, 
Quae parvo Don posset alt? Felicior essera 
Angustis opibus. Mallem tolerare Sabinos 
Et Veios. Brevior duxi securius aevum; 
Ipsa nocet moles. Utinam remeare liceret 
Ad veteres fines et moenia pauperis Anci. 
Suflicerent Etrusca mihi Campanaque culta 
Et Quinti Curiiquc seges patriaeque peteuti 
Husticus inferret proprias dictator aristas. 
Nunc quid agamV Libyam Hildo tenet, altera Nilum. 
Ast ego, quae terras iuvenis pontumque subegi, 
Deseror. Emeritae iam praemia nulla senectae. 
Di, quibus iratis crevi, succurrite tandem, 
Exorate patrem: tuque o, si sponte per altuni 
Vecta Palatinis mutasti collibus Warn 
Praelatoque lavas Phrygios Almone leones, 

98 H in Horribilem ascripsit manus II in Vl 99 egens deest 

vel paucia 

in Vl (superscripsit manus II inops) || pacis L 100 Suplicium L |[ 
circundatus B 101 Obessi Vl flpro habet coniecit adit HaHa 102 

iinminet 

Impendit B Inpendet Vl 103 fati melius esse putat H 104 de- 
distis BL dedisti VVl 105 possit V 106 tollerare Vl 107 

y 

beios V vehios L 111 quinti VBVl cuncti, w. corr. in quincti 

L U potenti L potenti Vl 112 arista* Vl 113 m (sic) V Nunc 
L Nam BVl U lybiam VBL libiam Vl || gyldo L || nylum L 114 
iuvenis scripsi ex Barthii coniectura humeris O armis Livineius. (Cf. 

_ri 

Clercq ap. Burm. p. 808) 115 emte (sic), in margine to. // add. 

crevi a 

emite Vl 116 Dii O || cervi Vl 117—118 o que vecta per altum 

b o vel sis 

Sponte (sic) V 117 tuque q sponte (sic) L 118 Vecta $ .'(— pro) 

palatinis Vl |j ydam L 119 labas V || frygios L frigios LVl || ante 
'almone' Utura, in qua erat s V 



100 



105 



110 



115 



Digitized by Google 



122 



CL. CL AUDI AN I 



Maternis precibus natnm iam flecte Cybebe. 120 

Sin prohibent Parcae falsisque elusa vetustas 

Auspiciis, alio saltern prosternite casu, 

Et poenae mutate genus. Porsenna reducal 

Tarquinios. Renovct feralcs Allia pugnas. , 

Me potius saevi manibus permittite Pyrrhi. 125 

Me Senonum furiis, Brenni me reddite nammis. 

Cuncta lame leviora mihi. Sic fata, refusis 

Obticuit lacrimis. Mater Cytberea parensque 

Flet Mavors sanctaeque memor Tritonia Vestae. 

Nec Cybcle sirco nec stabat luminc Iuno. 130 

Maerent indigetes et si quos Roma rccepit 

Aut dedit ipsa deos. Genitor iam corda remitti 

Coepcrat et sacrum dextra sedare tumultum, 

Cum procul insanis quatiens ululatibus axem 

Et contusa genas mediis apparet in astris 135 

Africa. Rescissae vestes et spicea passim 

Serta iacent. Lacero crinalis vertice dentis 

Effractum pendebal ebur. Talique superbas 

Irrupit clamore fores: Quid magne moraris 

luppiter avulso nexu pelagique solutis 140 

Legibus iratum populis immittere fratrem? 

Mergi prima peto. Veniant praerupta Pachyno 

120 precibus natum 0 natum precibus deter. || cybebe restitui, cf. 
Rapt. Pros. ed. L.Jeep,praef. p. XXI cibele VLVl cybele B cybelle editt. 

Ml 

122 Auspiciis Vl || septem L 124 Tarquinios et renovet Vl |[ 

feralis V ferales BLVl furiales temptavit Burmannus || pugnas gVBL 
cedes Vl 126 permittite VL prosternite BVl || pyrri BL pirri Vl 

d 

126 funis in ras. in. I add. in L || redite Vl 127 Cuucta g fame (sic) 
Vl || facta L 128 Opticuit B || citherea VL citharea, corr. manu II in 
cithajrea Vl 130 cybele sicco VB sicco cibele LVl 132 corda B 

0 

corda, corr. m. II in cordc L corda Vl corda V 135 contusa VBL 

i 

concussa Vl || genas L 136 Affrica VLVl || passim] Bparsim Vl 

137 I unco (s%C) Vl j] crinalis vertice dentis scripsi virgula in fine versus 
deleta (cf. Claud, de cons. Stil. II v. 250) crinales vertice dentes 0 
138 Eflractum Vl Et fractum VBL |J superbas 0 supernas H cum 
uno Mediceo 139 ante 'fores' rasura trium circiter littcrarum spa- 
tium complectens 140 lupiter LVl || pelagiaque L 142 prorupta 
coniecit H2H3 || pacbynno V pachino BVl pachyno L 



Digitized by Google 



I>E BELLO GILDONICO. (XV.) 123 

Aequora. Laxatis subsidanl Syrtibus iirbes. 

Si mihi Gildonem nequeunt abducere fata, 

Me rape Gildoni. Felicior ilia peruslae 145 

Pars Libyae, nimio quae se munita calore 

Defendit tantique vacat secura tyranni. 

Crescat zona rubens. Medius flagrantis Olympi 

Me quoque limes agat. Melius deserta iacebo 

Vomeris impatiens. Pulsis dominentur aratris 150 

Dipsades et sitiens attollat gleba cerastas. 

Quid me temperies iuvit? quid mitior aether? 

Gildoni fecunda fut. lam Solis habenae 

Bis senas lorqueut hiemes, cervicibus ex quo 

Ilaeret triste iugum; nostris iam luctibus ille 155 

Consenuit regnumquc sibi tot vindicat annos: 

Atque utinam regnum! Privato lure tenetur 

Exigui specie fundi, quod Nilus et Atlas 

Dissidet, Occiduis quod Gadibus arida Barer 

Quodque Paraetonio secedit litore Tingis, 160 

Hoc sibi transcripsit proprium. Pars tertia mundi 

Unius praedonis ager. Distantibus idem 

Inter se vitiis cinclus; quodcumque profunda 

Traxit avaritia, luxu peiore refundit. 

Instat tcrribilis vivis, morientibus beres, 165 

. c h 

143 sirtibus 0 144 mihi V (| gyldonem L || adducere se fata Vl 

145 gyldoni L 146 libie VVl lybie BL 147 tiranni VLVl 148 

maliu* vel melius 

medius Vl || olimpi VLVl 149 melior V 150 aratris V (cf. In Eutro- 
pium II, v.566) aratris, in marg. m. II aristis L aristis B Vl 150—151 
dominetur — Dipsas et VL (in L Dypsas) 153 Gyldoni L || fecunda B 

6 vel conaueuit 

154 Bissenas (sic) V || torqt hyemes L 166 Consenuit V || regnum- 

que sibi BVl regnum qfl tot sibi (sic! regnumque sibi tot j V tot 
decst in L, mperscr. manu secunda f iam' | vendicat LVl || annos V 

anms BLVl 157 tenetur VL tenemur BVl 158 Exilis L II fundi 

fundi 

BLVl regni V || post fundi rasura, in qua erat p. Vl H Atlans V athlas L 

159 barce] parthe Vl 160 parethonio V paraethonio B phare- 

granges 

fcmyo L pharathonio Vl || littore Vl || pinguis V untie restitui Tingis 
(cf. Gesnerum et Burmannum, qui Gorge vel Tinges ]>ropo8uit) gauges 
BLVl totum v. 160 expungere voluit Koenigius 161 transcripsit 

gLVl transcribe VB 164 refudit (Sadd.m.I) B 165 vivis] dives B 



Digitized by Google 



124 



CL. CLAUDIAN1 



Virginibus raptor, thalamis obscenus adulter. 
Nulla quies. Oritur praeda cessantc libido, 
Divitibusque dies et nox mctuenda maritis. 
Quisquis vel locuples pulchra vel coniuge notus, 
Crimine pulsatur falso. Si crimina desunt, 
Accitus conviva pcrit. Mors nulla refugit 
Artificem. Varios sucos spumasque requirit • 
Serpentum virides et adhuc ignota novercis 
Gramina. Si quisquarn vultu praesentia damnet 
Liberiusve gemat, dapibus crudelis in ipsis 
Emicat ad nutum stricto mucrone minister. 
Fixus quisque toro tacita formidine libat 
Carnifices epulas incertaque pocula pallens 
Haurit el intentos lateri circunispicit enscs. 
Splendet Tartareo furialis meusa paratu, 
Caedc madens, atrox gladio, suspecta veneno. 
Ut vino calefacta Venus, turn saevior ardet 
Luxuries: mixlis redolent unguenta coronis. 
Grinitos inter famulos pubemque decoram 
Orbatas iubet ire nurus nuperque peremptis 
Arridere viris. Phalarim tormentaque flammae 
Profuit et Siculi mugitus ferre iuvenci, 
Quam tales audire ehoros. Nec damna pudoris 
Turpia sufliciunt. Mauris clarissima quaeque 

e 

166 talami8 VI 167 cessant; Vl 169 pulchra vel V pulcra 
vel LVl vel pulchra B editt. 170 desunt VBL desint Vl editt. 
171 parit corr. m. II in paerit Vl || refulgit Vl 172 sucos V succos 

L 8UCC08 Vl sulcos B 174 dampnet VLVl 176 adunt, in mar- 
vel capiti 

ginc manus secunda add. ad nutum Vl 177 thoro VLVl 179 lateri 
c »P Ui yd ardet 

V lacti L capiti BL 180 feralis cum deter, malebat Ha 182 urget L 

u vel canoram 

183 ungenta V 184 decoram V decoram, in margine m. II vel cano- 
ram L (cf. H apud Clercqium in editione Burnianniana p. 809) canoram 

e 

BVl 185 Ornatas proposuit Burmannus || iubat Vl 186 Adridere 
B || falarim VB phalarl L falari Vl 187 Profuit 0 Praestitit olim 
conicci, quod quidem confirmat quidam Ambrosianus , quo H usus \ 

pati 

ayculi L || ferre L 188 toros B || damna B dampna VL dana, corr. 
m. II in dampna (?) Vl 189 In r quaeque\ quod In 0, nomen ali- 
cuius ordinis comitum Gildonis latere hariolatur Burmannus a idem pro- 
ponit 'Mauro clarissima, cuivis', vel 'cuique, Fastidita, daturi* 



170 



175 



180 



185 



Digitized by Google 



DE BELLO GILDONICO. (XV.) 



125 



Fastidita datur. Media Carthagiue durtae .,190 

Barbara Sidoniae subeunt conubia matres. 

Aethiopem nobis generum, Nasamona maritum 

Ingerit. Exterret cunabula discolor infans. 

His fretus sociis, ipso iam prinripe maior 

Incedit. Peditum praecurrunt agmina longe. 195 

Circnmdant equitum turmae regesque clientes, 

Quos nostris ditat spoliis. Proturbat avila 

Quemque domo, veteres delrudit rure colonos. 

Exsiliis dispersa feror. Ntinquamne reverti 

Fas erit errantesque solo iam reddere cives? 200 

Iret adhuc in verba dolor, ni Iuppiter alto 
Coepisset solio. Voces adamante notabat 
Atropos et Lacbesis iungebat stamina dictis. 

Nec te Roma diu nec te patiemur inultam 
Africa. Communem prosternet Honorins hostem. 205 
Pergite securae. Vestrnm vis nulla tenorem 
Separat et soli famulabitur Africa Romae. 

Dixit et aftlavit Romam meliore iuveuta. 
Continuo redit ille vigor seniique colorem 
Mutavere comae. Solidatam crista resurgens 210 
Erexit galeam clipeique recanduit orbis 
Et levis excussa micuit robigine cornus. 
Umentes iam noctis equos Lethaeaque Somnus 
Frena regens tacito volvebat sidera curru. 

• 

190 carthagine B kartagine VL cartagine Vl 191 conubia BVl 

vel conubia Tel discolor 

convivia VL 193 extorret B || discolor BVl degener VL decolor H olim 

coniecisse dicit Burmannus 194 Hiia Vl 196 Circuudant V U clyeu- 

u 

tea L 197 perturbat Vl 198 detrndit (sic) Vl 199 Exiliis 
VBL 200 Spes erit proponit Burmannus 201 ni 0 nisi editt. || 

vel bat vel tas 

iupiter L V 1 202 notavit L 203 starma (sic) V 1 204 iuultam 
V inultas B 205 deerat in L , additus manu sec. in margine || Affrica 

sou 

VLVl || disperdet L 207 romo (sic) L |i affrica VLVl 208 et 
209 restituit manus recentior in V 210 [solijdata {sic pro solidatam) 
crista resnrgens restituit manus recentior in V 211 clypeique L 
|recan|duit orbis restituit manus recentior in V 212 Et levis 0 
(cf. Sil. Ital. II, 04 nullaque levis Gaetulus habena) Levis et coniecit U 
rubigine 0 (| coruus VB cornus L conus Vl 213 l^theaque VB lethea- 

vel regens 

que LVl | sompnus VL 214 regens BVl gerens V gerens L || 
tacita B | sydera BL || curru g VB curru, corr. m. II in cursu L cnrsu Vl 



Digitized by Google 



120 CL. CL AUDI AN I 

• 

lam duo divorum proceres maiorque minorque 215 

Theudosii pacem laturi gentibus ibant, 

Qui Iovis arcanos monitus mandataque ferrent 

Fratribus et geminis sancirenf foedera regnis. 

Sic cum praecipites artem viccre procellae 

Assiduoque gcmeus undarum verberc nutat 220 

Descensura ratis,. caeca sub uocte vocati 

Naufraga Lcdaci sustentant vela Lacones. 

Circulus ut patuit Lunar, secuere meatus 

Diversos. Italas senior tendebat in oras. 

At pater intrantcm Pontum qua Bosphorus artat, 225 

Arcadii thalamic, urbique illapsus Eoae. 

Quern simul ut vidit natus — nam clara nitebat 

Cynthia — permixto tremuerunt gaudia fletu 

Complexuque fovens, quos non speraverat, artus: 

0 milii post Alpes nunc primum reddite, dixit, 230 

Unde tuis optatus ades? Da tangere dextram, 

Qua gentes cecidere ferae. Quis tale removit 

Praesidium terris? Ut tc mortalia pridem 

Implorant iugcntque pium fortemque requirunt! 

Cui pater in tales rupit suspiria voces: 235 
Hoc erat? In fratres medio discordia Mauro 
Nascilur et mundus germanaque dissidet aula? 
Gildonisne salus tanti sit palma furoris? 



vel lam duo 

216 Et iam V || seniorque, superscr. m. II vel maior L 
216 Theodoaii 0 217 archanos VLVl 219 pocelle V 221 

i 

Desessura proposuit H2H3 222 lachones Vl 224 italas V ytalas 

h 

L || in oras gB in oras V in horas L ad horas Vl 226 intnerte, 

vel portunr 

corr. mantis II in marg. intrantem pun turn Vl || pontum L hoc verbum 

vel ua 

deerat inVl,sed manus II superscr. || bosporos V bosphorus BL boforus 

c 1 
Vl l| artat V 226 Archadii 0 || inlapsus V elapsus L 227 simul 

vel simul 

ut B sic ut V sic ut L simul ac g (?) Vl 228 Cinthya L 
Cinthia Vl 229 Conspectuque coniecisse H affert Clereqius 230 

c , lugent 

mihi V 232 remotus, t'w margine m. II removit L 234 longeque V 

vel palma 

238 Gyldoniave L || tit B | palma gB causa VVl causa L 



Digitized by Google 



DE BELLO GILDONICO. (XV.) 



127 



Scilicet egregius morum magnoque tuendus 

Et cuius meritis pietas infracta recedat. .240 

In primo genitore vide civile calebat 

Discidium; dubio stabant Romana sub ictu: 

Quia procul Armenius vel quis Maeotide ripa 

Hex ignolus agit, qui me non iuvit cuutem? 

Auxilio fovere Getae, venere Geloni. 245 

Solus at hie non puppe data, non milite misso, 

Subsedit fluitante fide. Si signa petisset 

Obvia, detecto submissius hoste dolerem. 

Restitit in speculis fati turbaque reductus 

Libravit geminas eventu iudice vires, 260 

Ad rerum momenta cliens seseque dalurus 

Victori: Fortuna simul cum Marte pependit. 

Et si non cupidis cssem praereptus ab astris, 

Exemplum sequerer Tulli laniataque dumis 

Impia diversis aptarem membra quadrigis. 255 

Germani nunc usque tui responsa colehat; 

239 magnoque VLVl magnique B || timendus, in margine manus II 

attract' 

vel tuendus L 240 meritis corr. m. I ex meditis B infracta B infracta (sic) 
VI in fratre V in fratre, in margine manu II vel infracta L a fratre deierr 

re 

fraterna coniecit H 241 genito Vl || vide, in margine manus II vel vides 
Vl post ham voculam nonnulli ut Burmannus et Koenigius graviorem 
interpunctionem posuerunt 243 meothide L 244 qui non mo Vl || 
iuvit] novit L 244—245 qui me non iuvit euntem Auxilio V venere 
Getae, venere Geloni voluit Burmannus, quod Koenigio arridebat 245 

vel fa at hie 

fovere VLVl favere B 246 adhuc V 247 petisset O tulisset ex 

• • • • ■ 

nonnullis deterr; quos excussit H, Gesnerus 248 detecto BVl defecto 
V detecto corr. ex defecto rasura f in t mutato L | summissius B | 

a 

dolorem B 249 fati Vl 251 Ad rerum momenta calens 
voluit Paul Quaest. Claud, p. 2 | clyens L 252 -253 manus recen- 
tior restituit in V 252 marte VVl mente gB mte L || bellona simul 
cum mente coniecit Schraderus 253 Et si gVVl 0 Bi BL jj pruptus 
, e 

B pruptus (sic) L 254 Exemplum — laniataque restituit manus 
receniior in V || laniataque VBVl laniandaque L U menbra VBL || 

damia 

qdrigis Vl duris vel diria scriptura 'laniandaque' recepta voluit Bur- 
mannus et sic f durus' Paul Quaest. Claud, p. 3 255 Impia — menbr[a] 
restituit manus receniior in V Q aptarem 0 raptarem H cum incertis ex- 
cerptis Hubenii mavult 256 Germani nune usque restituit manus 
receniior in V 



Digitized by Google 



128 CL. CLAUDIANI 

En iterum calcat. Tali te credere monstro 

Post patrem fratremque paras? Sed magna rependit 

Inqwe tuam sortem numerosas transtulit urbes. 

Ergo fas pretio cedet? Mercede placebit 260 

Proditio? Taceo, laesi quod transfuga fratris, N 

Quod Ievis ingenio. m Quamvis discrimine sumrao 

Proditor apportet suspcnsa morte salutem, 

Nunquam gratus erit, damnamus luce recepta 

Perfidiam, nec nos patimur eommittere tali: 265 

Hoc genus emptori cives cum moenibus offer!, 

Hoc vendit patriam. Plerique in tempus abusi 

Mox odere lamen: tenuit sic Graia Philippus 

Oppida; Pellaeo libertas concidit auro. 

Romani scelerum semper sprevere ministros. 270 

Noxia pollicitum domino miscere venena 

Fabricius regi nudata fraude remisit, 

Infesto quern Marte petit bellumque negavit 

Per famuli patrarc nefas, duclosque Camillus 

Trans inurum pueros obsessae reddidit urbi. 275 

Tradunlur poenis alii, cum proelia volvant: 

257 No (sio iterum restituit manus recentior in V fl En BL Nunc 

vel seditio vel pro 

VVl 259 tuaa sortes Vl 261 Proditio BL Proditio V Seditio 

vel patris 

VI Deditio coniecit H || fratris L fratria V patris B (quod defenderit 

vel fratris o t p 

v.246sequ.) patris Vl 263 apparet V adportet B apportet L aportet 
VI || auspensum H probassetraditClercqius || Ad hunc versum paulo incertius 
Barthius in altera editione adnotat: 'versus isti uon pauci mire serpunt et 
nescio an non monachus aliquis locum communem de rebus proditorum 
voluerit explanatum longis glossematia' 264 dampnamus VLVl danat' 

vel recepta 

(sic)B [I recepta gB repertaV repertaLVl 265 In fine pleniorem inter- 
punctionem posui cum Koenigio 266 emptori 0 forte empturia f| Contra H 
et Barthium, qui idem in ed. sec. V. 26~> f nec vos' voluit cum Claveriana edi- 
tione,post r emptori' interpunctionem et interrogationissignum sub finem huius 

of a 
versus ex Koenigii auctoritate delevi. || auffert Vl 268 philippos V 269 
In Oppidnm alterum p addidit manus sec. in lacuna Vl 270 semper 

a 

scelerum Vl 272 nudita V 275 redditur B 276 volvant conieci (cf. Tacit. 

Ann. ed. Halm III, 38 , 6' qua tempestate — helium adversus nos vol- 
verat; Liv. XLII, 5). Interpreter f alii' male ad superiora referebant, 
at universe dictum est; tarn iusta, qua opus est, oppositio exoritur eius qui 
vel tollunt 

sequitur versus solvant V solvant LVl tollunt (corr. in. I in tollant) B 



Digitized by Google 



DK BELLO GILDONICO. (XV.) 



129 



Hie manet, ut moveat. Quod respuif alter in hostem, 

Suscipis in fratrem. Longi pro dedecus aevi! 

Gui placet ; australes Gildo condonat habenas 

Tantaque mutatos sequitur provincia- mores. 280 

Quaslibet ad partes animus nutaverit anceps, 

Traducit secura Libyam reliquumque malignus 

Commovet imperium: Mauri fuit Africa munus. 

Tollite Massylas fraudes, removete biiingues 

Insidias et verba soli spirantia virus. 285 

Ne consanguineis certelur comminus armis, 

Ne, precor. Haec trucibus Thebis, haec digna Mycenis; 

In Mauros hoc crimen eat. Quid noster iniquum 

Molitur Stilicho? Quando non ille iubenti 

ParuitV An quisquam nobis devinctior exstat? 290 

Ut sileam varios mecum quos gesserit actus, 

Quae villi post fata loquar: Cum divus abirem, 

Res incompositas faleor tumidasque reliqui. 

Stringebat vetitos etiamtum exercitus enses 

Alpinis odiis alternaque iurgia victi . 295 



277 maguet Vl |j quod VBL quae Vl quern cum deterr. H jj 

es vel tradit 

rapuit L respuat conceit H 278 proh BVl 279 gyldo L || condonat (sic) 

vel tradat 

V condonat^B condonat L cum tradit Vl cur tradit vel num tradit 

vel animus nutaverit 

vel cur donat tempted H 281 animus nutaverit B animum mutaverit 
VL animus mutaverit Vl (sed in Vl tn marg. manu II vel animum) 
animi nutaverit ancepe conrecit H (cf. Hs apud Burmannum a. h. I.) 

282 Traducit conieci Transfundit 0 || libiam (sic) secum V 1 secum 
lybiam (sic) VBL || reliquumque conieci reiluuinque 0 refugumque cum 
deteriore quodam malit H 283 Commovet ex conieetura scripsi Com- 
modat 0 Totus locus pertinet ad inopiam et annonae caritatem Bomae 
tunc exortam \\ fuit 0 fluit malit H Maurique fit Africa temptat idem 

N 

H [j affrica VLVl 284 massilas VLVl || biligues (sic) B 284— 28f» 
Tollite massilas fraudes romovete (sic) bilingues Insidiae et verba soli spi- 
rantiaviiusM 28G Euersic)\l |] cominus B cominus VLVl 287 Ne precor, 

tn margine manus II add. vel deprecor V 288 micenis LVl 289 Molitus 
coniecit H |J stilyco Ij 290 Haud pro An coniecisse H tradit Clercqius || 
devinctior O devotior H cum deter, quodam || ex tat 0 291 mecum 
quos 0 quos mecum editt. \\ gesserat L 294 etiamtum scripsi etiam- 

.c i 

num VBVl iam n (=» iam nunc), corr. manus II ita: iam n (= ram 
nunc vel iam non) L 295 A[reuura]odiis Vl 

Claud. Carin. 9 



Digitized by Google 



180 CL. CLAUD! ANI 

Victorcsque dabant. Vix baec amentia noslris 

Excubiis nedum puero rectore quiesset. 

Hen quantum timui vobis, quid libera tanti 

Militis auderet moles, cum carcere moto 

Ferveret iam laeta novis: dissensus acerbus, 300 

At gravior consensus erat. * Tunc ipse paterna 

Successit pietate mihi tencrumque rudemqtic 

Fovit et in veros eduxit principis annos 

Rufinumque tibi, quem tu tremuisse fateris, 

Depulit. Uunc solum memorem solumque I id Hem 30f> 

Experior. Volui si quid, dum vita maneret, 

Aut visus voluisse, gerit; venerabilis ills 

Ceu praesens numenque vocor. Si tanta recusas, 

At soccri reverere faces aut respicc fratris 

Gonubium pignusque meae regale Serenae. 310 

Debueras etiam fraternis obvius ire 

Hostibus, ille tuis. Quae gens, quis Hbenus et Hisler 

Vos opibus iunclos conspirautesquc tulisset? 

Sed tanlum permitle cadat; nil poscimus ultra. 

Ille licet sese praelenlis Syrtibus armet 315 

Oppositoque Atlante tegat, licet arva referta 

296 Victeresfque] restituit manus recentior in V 297 necdum 
L || quiesset, in marg. add. m. 11 vel quievit V quiesset B quieseet 
L quiescit Vl 299 carcere moto, in margine m. II add. vel 

oeca re 

ceca, praeterea vel sic .0 tra (sic) remote V carce, moto (sic) L ceca 

• • > ■ 

remote li ceca remote Vl 300 Ferueret et tarn coniecisse H tradit 



Burmannus || iamj tam B || novis VB **»vie (sic) L metu Vl || acer- 
bua LVl acervis V acerbis B In marg. in V m. II add. Fueret ia leta metu 
dissensus acerbus (corr. ex acerbis) 301 At duo deterr. Et 0 Sed dcterr. 
nonnulli || * locus sic vix sanus, sententiam cognoscimus ex consulatu StiK- 
chonis /, r. J/6' seq. || ipsae B 302 impietate Vl || ante rudemque in 

V rasura unius Utterae spatio 304 Rufnnumque Vl || timuisse LVl 

306 mauenett Vl 308 Ceu praesens numenque vocor O (in V I 

sic: praesens- numenque; in rasura erat q; [= que]) Ceu numenque 

vel aut 

vocor praesens editt. post II cum multis deterr. 309 aut Vl at V 

a 

at LB || traris, in marg. manus II fris Vl 310 Coniugium L 

312 renus L || hyster L 313 conspirantes opibus iunctosque Vl || 
tulissent Vl 314 cadat VB cadet LVl || Hunc versum vult transponerc 

T 

post v. 317 Burmannus, idem temptavit r Huic' pro f Sed' 315 sytibus L 
sutibus Vl 316 athlante U || ante 'tegat' rasura unius litterae spatio -V 



Digitized by Google 



DE BELLO GILDONICO. (XV.) 131 

Anguibus et Solis medios obiecerit aestus, 
Noyi consilium, novi Stiliclionis in omnes 
Aequalem casus animum: penetrabit harenas: 
Inveniet virtutc viam. Sic divus et inde 320 
Sic natus: Iussis, genitor, parebitur ultro. 
Amplector praecepta libens. Nec carior alter 
Cognato Stilichone mihi. Commissa profanus 
lile luat. Redeat iam tutior Africa fratri. 

Talia dum longo secum sermone retexunt, 325 
Hesperiam pervenit avus castumque cubile 
Ingreditur, Tyrio quo fusus Honorius ostro 
Carpebat teneros Maria cum coniuge somnos. 
Assistit capiti. Tunc sic per somnia fatur: 

Tantane devictos tenuit fiducia Mauros, 330 
Care nepos? Iterum post me coniurat in arma - 
Progenies vesana lubae bellumque resumit 
Victoris cum stirpe sui? Firmumne iacentem 
Obliti, Libya m nostro sudore rcceptam 
Rursus habent? Ausus Latio contendere Gildo? 335 
Germani nec fata timet? Nunc ire profecto 
Nunc vcllem notosque senex ostendere vultns. 
Nonne meam fugiet Maurus, cum viderit, umbram? 
Quid dubitas? Exsurge toris, invade rebellem, 

i e 

317 obiecerat V || aatua V 318 stiliconis VLVl 320 at inde 

maluit H 321 Signatua V y parebitur VBL parebimus Vl 322 libens 0 
1 nbena editt. 323 Cognato corr. m. I ( ?) ex Cognatia B |j atilicone L V 1 324 

b a vel voluptant 

aflriea V Vl 325 secum longe B (a et b add. in. I) || retexunt (sic) V re- 

per o 

texunt BL volutant Vl 326 convenit V 327 tirio Vl § qua V || sompnos 
VL 329 Adsiatit B || turn B |j aompnia LVl 330 devictis> tumuit 

tiducia tnauria g || auroa Vl (in marg. mauria) 331 Cuare Vl || po8t 

• ■ 

me deerat in Vl, sed manus II superset. 332 veaana B \\pro f reaumit', 
quod deest in Vl, rasura huius verbi spatio 333 yBtirpe L || firmumne VB 
flrmuut ia 

frinne (= fratremne) L fratremne, in marg. m. II vel firmum Vl || gecentem 
Vl 334 lybiam V B libiam LVl 335 auent coniecit Barthius arent conie- 

cisse Gronovium tradit Clercqius || hauauaVl [| gyldo L 337 aenexVl 338 
unbram BL 339 exurge 0 |J thoria VLVl j invade rebellem scripsi cum 

, ea re vel eg 

editt. invadere — bellii (sic) V invade^ bellum (sic) L invade rebelles B Vl 

9* 



Digitized by Google 



132 



CL. CL AUDI AN I 



Captivum mihi redde meum, desiste morari; 340 

Hoc generi fa tale tuo. Dum sanguis in orbe 

Noster erit ; semper pallebit regia Bocchi. 

Inngantur spoliis Firmi Gildonis opima. 

Exoruet geininos Maurusia laurea ciirrus. 

Una domus totiens una de gente triumphel. 345 

Di bene, quod lantis inlerlabeiitibus aniiis 

Servati Firmusque mihi fraterque nepoli. 

Dixit et afflatus vicino sole refugit. 

At iuvcnem stimulis immanibus aemula virtus 
Exacuit: iam puppe vein, iam stagua secare 350 
Fervet eL absentes invadere cuspide Mauros. 
Turn iubet acciri soeerum dextramque vocato 
Consent et quae sit potior sententia quaerit: 

Per somnos mihi sancte pater iam saepe futura 
Panduntur multaeque eaimnt praesagia uoctes. 355 
Namque prom I Libycos venatu eingere saltus 
Et iuga rimari canibus Gaetula videbar. 
Maerebat regio saevi vastata leonis 
Incursu: pecudum strages passimque iuvenei 
Semineces et adhuc invecla mapalia tabo 360 
Sparsaque sanguineis pastorum funera campis. 
Aggredior latebras monstri mirumque relatu 

c 

340 mihi V || [mojrari restituit manus recentior in V 342 

vel rarebit li 

pallebit Vl || bocchi B bochi VL bocci Vl 343 gyldonis L 344 marru- 

i 

sia Vl 345 triunphet B tuphet (sic) Vl 346 Dii 0 || <|ui (sic) Vl 

iubet 

347 michi Vl 350 Exaccuit Vl |] setare Vl 352 Tunc LVl \ ualet L 

e 

354 sonnos V sompnos L 355 multaBque V multeque B multe- 
que LVl 356 Nanque B || lybicos VB libicos LVl || venatu 

vel venatu cingcre 

eingere saltus BVl viaus destringere saltus V visu distringere 
saltus, in margine m. II add. venatu eingere L visu destringere 
voluit HsHs Olim cum viderem exempla quae Burmannus, qui f cingere' 
defender et, aitulit cum h. I. non accurate convenire conieci ex paneg. 
de tertio Honorii consulate v. 46 (ascensu vincere montes, Plani- 
tiem cursu, valles et concava saltu) 'vincere', quod nutn proban- 
dum sit, alii viderint 357 geiula B getula VL gethula Vl 358 
Merebar (r ex corr. m. II pro t) Vl 369 post 'pecudum* rasura, 
in qua erat q; (= que) Vl 



Digitized by 



DE BELLO GILDONICO. (XV.) 

Conspicio: dilapsus honos, cervice minaces 
Deflaxere iubae, fractos inglorius armos 
Supposuit servile gemens iniectaque vincla 
Unguibus et subitae collo sonuere catenae. 
Nunc etiam paribus secum certare trophaeis 
Hortator me cogit avus. Qnonam usque remoti 
Cunctamur? Decuit pridem complere biremes 
Et pelagi superare minas. Transmittere primus 
Ipse paro. Quaecumque meo gens barbara nutu 
Stringitur, adveniat: Germania cuncta feratur 
Navibus et socia comitentur classe Sigambri. 
Pallida translatum iam sentiat Africa Rhenum. 
An patiar tot probra sedens iuvenisque relinquam 
(Juae tenui rexique puer? Bis noster ad Alpes 
Alterius genitor defensum regna cucurrit. 
Nos praedae faciles insultandique iacemus? 

Finicrat. Stilicho contra cui talia reddit: 
Adversine tubam princeps, dignabere Mauri? 



363 C&nspito (sic) in martj. mantis II concipio Vl 364 fractos- 

vel subicrc 

que L 365 iniectaque O ingestaque H cum deterr. 366 sonuere 

vel tu 

V sonuere BL subiere Vl j| cathene LVl 368 Hortator V Horta- 
tor L Hortatu BVl || remoti 0 morati H cum secunda manu cuius- 
dam Moreti libri, olim kgebat 'remissi' quod idem inveni manu 
secunda exaratum in ms. quodam Gudiano 370 C om pelagi, corr. 

vel minas 

manus sec. in Et om pelagi Vl || minas Vl moras VB moras L || 

vel piuus 

primus VB primus L primus, in marg. in. II vel pinus Vl pinu 
primo H coniecisse tradit Clercqius 372 — 374 adveniat germania 
cuncta feratur Navibus et socia comitentur classe sicambri Pallida 

vel tola 

translatum iam sentiat affrica rhenum M 372 cuncta VL cuncta 
gB tota Vl 373 sycambri VL sygambri B sicambri Vl 374 

r i 

affrica VLVt || renum Vl 375 patior B || proba L || iuvensq; (sic) V 
376 bis] uix B 377 Alterius V Ulterius BLVl (in Vl in marg. 
manu II vel alterius) 378 insultandiqui VB insultandique, corr. m. 

di 

// in insultantique L insultantique Vl 379 stilico LVl || cui talia 

vel belium pugnii 

reddit] ctalia fatur (sic) L 380 tubam L || tubam belli princeps 

V || manri Vl 



133 



365 



370 



375 



380 



Digitized by Google 



134 CL. CLAUDIAN1 

Auferet ignavus clari solatia Ieti, 

Te bellante mori? Derernet Honorius inde ; 

Hinc Gildo? Priiis astra Chaos miscebit Averno. 

Vindictam mandasse sat est. Plus nominis horror 

Quam tuns ensis.agct, minuet praesentia famam. 385 

Qui stet.it, aequatur eampo collataque nescit 

Maiestatem aeies. Sed (|uod magis utile factu 

Atque hosti gravius, sensus adverte, docebo. 

Est jlli patribus sed non et moribus isdem 

Mascizel, fugiens qui dira piaeula fratris 390 

Spesque suas vitaraque tuo eommisit asylo. 

Hunc ubi temptatis frustra mactare nequivil 

Insidiis, patrias in pignora contulit iras 

Et quos ipse sinu parvos gestaverat una 

Obtruncat iuvenes inhumataque corpora vulgo 395 

Distulit et tumulo eognatas arruit umbras: 

Naturamque simul fratremque hominemque cruentus 

381 Auferet, in marg. m. II vel afferet V Auferet B Auferet, 
corr. rasura et manu II sic: Aizfferet L Afferet Vl An feret cum non- 
nullis deterr. II, praeterea Ut ferat coniecit H2H3 Ac feret Scaligcr ut 
testatur Burmannus || leti VLVl loeti B fati cum una deter. H 382 

mori t t 

honori Vl 383 gyldo L § aio (= animo), in marg. m. II auno 

(— averno) Vl 384 et 385 restituit manus recentior in V 384 sat plus 

h , 
(deest 'est') V || orror Vl 385 Qua tuus V Quantuus (sic) Vl || aget BL 

agit V agit, cor\. m. II in aget Vl j| ininuet L minufit V minuunt B 
tninuit gVl 386 [aejquatur — neurit restituit manus recentior in V 
387 Magestatem B || quod — facto (sic) restituit in V manus recen- 
ed i 

iior I si L I qd (= quid) Vl fl factu Vl factu, corr. man. II in 
facta L facto VB 388 [adjverte docebo restituit manus recentior 

vel patribui 

in V 389 patribus BLVl patruus V || non et deerat in L (add. 

m. II sup. I in.) || idem L iiadem B idem VVl (in V in marg. 
vel iisdem, quod restituit manus recentior, sicut in 'idem' alteram 
partem 'em') 390 Mascizel B Mascezel gV Mascelzer L Massezer 

dira 

Vl || dira VB dura L dum Vl 391 asillo L aailo Vl 393 

patruas coniecit Schraderus 394 Et quos ipse sinu parvos gVL Et 

r 

quos ipse manu parvos B Quosque manu pueros pavos Vl 395 
Obtruncat gVBL Occidit Vl 396 Distulit coniecit Gesncrus cum 
nonnullis deterr. Diapulit 0 || arguit V || uubras, corr. m. II in um- 
bras B 



* 

Digitized by Google 



p 



DE BELLO tilLDONICO. (XV.) 135 

Exuit el tenuem caesis invidit Jiareuam. 

Hoc facinus refugo damnavit sole Mycenas 

Avertitquc diem. Sceleri sed reddidit Atreus 400 

Crimen et infandas excusat coniuge mensas. 

Hinc odium non poena fuit. Te prodita iura ; 

Te pater ultorem, te nndi pulvere Manes, 

Te pietas polluta rogal. Si flentibus aram 

Et proprium miscris numen statuislis Athenae, 405 

Si Pandionias planet n traxere phalanges 

Inachides belloque rogos meruere maritis, 

Si maesto squalore comae lacrimisque senalum 

In Numidas pulsus solio commovit Adherbal: 

Hune quoque nunc Gildo, tanto quern funere mersit, 410 

Hunc doleat venisse ducem seseque minorem 

Supplicibus sciat esse tuis. Quern scde fugavit, 

Hunc praeccps fugiat, fregit quern rlade, tremiscat 

Agnoscatque suum, trahitur dum victima, fratrem. 

Haec ubi sederunt genero, notissima Marti 415 
Robora, praecipuos electa pube maniplos 
Disponit portuque rates iuslaurat Etfusco. 
Herculeam suus Alcides Ioviamque cohortem 
Rex ducit superum, premitur nec signifer ullo 
Ponderer festinant adeo vsxilla moverl 420 

di 

399 dampnavit VL || micenas VVl 400 scslcris B || reddit Vl 

u vcl liic 

attres (sic) Vl 402 Hiuc V Hinu L Hi^c Vl Hie B || hodium 
V 1 U prodita V perdita B L V 1 404 pietas corr. m. II ex peeta* 
13 H flentibus V Q EtJ Si V 1 406 pandioneas, corr. tn. II in pau- 

o 

dionias B pandionyas L (f plantu V || falanges V 1 407 Inachides 
h 

LVl Inacides V Inachide B || maritis VLVl mariti B maritos (= mari- 
tales) voluit H 408 mesto 0 inaestae cum deter, quodam H et editt. 
recent; idem defendit r maeata — coma' 5 maestas — comas editt. vet. 

lio 

409 sotios L | atherbal BL aterbal Vl 410 gyldo L || quem tanto 

• ■ • • 

• sciat • i 

VI 412 Suplicibus V || satiat Vl || sesde Vl 413 pneeps, tn marg. 

fratrt- 

m. II peeps Vl 414 dum] cum L || -mart* (sic) V 415 Hie versus deerat 

vel i>ubc pube 

in V, add. in margim manus I 416 pube VB plebe L plebe Vl |j 

vel maritos vexiUifor 

maniplos V 417 ethniBeo L 418 cboortom Vl 419 signifer V 
420 adeo festinant V || moveri* V 



Digitized by Google 



136 CL. CLAUDIAXI 



Nervius insequitur mcritusque vooabuia Felix 

Dictaque ab Augusto legio nomenque probantes 

Invicti clipeoque animosi teste Leones. 

Dictis ante tamen princeps confirmat ituros 

Aggerc conspicuus. Stat circumfuSa iuventus 425 

Nixa hastis pronasque ferox accommodat aures. 

Gijdonem domitura manus, promissa minasque 
Tempus agi. Si quid pro me doluistis, in armis 
Ostentate mihi. Iusto magnoque triumpho 
Civiles abolete notas. Scial orbis Eous 430 
Sitquc palam Gallos causa non robore vinci. 
Nec vos, barbariem quamvis collegerit omncm, 
Terreat. An Mauri fremitum raucosque repulsus 
Umbonum et vcstros passuri comminus enses? 
Non contra clipeis tectos gladiisque micantes 435 
Ibitis. In solis Ionge fiducia telis: 
Exarmatus erit, cum missile torserit, hostis. 
Dextra movet iaculum, praetcntat pallia laeva. 
Cetera nudus eques. Sonipes ignarus babenae; 
Virga regit. Non ulla tides, non agminis ordo. 440 
Arma oneri, fuga praesidio. Conubia mille; 
Non illis generis nexus, non pignora curae; 
Sed numero lauguet pietas^ Hacc copia vulgi. 
Umbratus dux ipse rosis et marcidus ibil 

420 — 446 deerant in V, sed suppleti sunt fol.pr. in margine superiore 

i i a i 

manu I; ad v. 420 m. II add. h det vV q st I p pagina lib et manus 

a 

hie versus dsnt plurimi: quos in p libri pagina scriptos invenies 
i 

421 Ncryus Vl 422 angusto (?) B 423 Leonis H legisse dicit Clercqius 

oa 

424 ituros LVl iturus V iturus B 426 pronasque J profanas (que om.) B | 
acomodat V accomodat Vl 428 Tempus agi cum nannullis deterr. H Tem- 
pus agitO [] pro me 0 romae in margine editionis Basil., quod laudatGes- 
I 

nerus || in aqs, in margine manus II add. armis L 430 Civiles, corr. m. II 

ex Civeles B 432 barbariam Vl 433 fremitus LVl 434 vestros g | 
cominus B comiuus VLVl 435 deerat, sed in margine ascr. m. II Vl (| gla- 
diisque VB galeisque LVl galeisve cum nonnullis deterr. H 437 misile 
(sic ex correcturam. II pro ?) L 438 praetentant B || pallia nunc in V 
membrana maculata delituit || l^vis B 439 Cetera B | sonipes 

honcri 

-± (= est) VI 441 ouiu (sic) V honeri Vl || mille, corr. m. II ex 
nulle L 442 illis VB ullis Vl ulU L 444 Unbratus L 



Digitized by Google 



DK BELLO GILDONICO. (XV.) 137 

Unguenlis cnidusque cibo titubansque Lyaeo, 445 
Confectus senio, morbis stuprisque solutus. 
Excitet incestos turmalis bucina somnos, 
Imploret citharas cantatricesque choreas, 
Oflensus stridore tubae discatque coactus, 
Quas vigilat Veneri, castris impendere noctes. 450 
Nonne mori satius, vitae quam ferre pudorera? 
Nam quae iam regio restat, si dedita Mauris 
Regibus Illyricis accesserit Africa damuis? 
Ius Latium, quod tunc Mcroe rubroque solebat 
Oceano cingi, Tyrrhena clauditur unda, 455 
Et cui non Nilus, non intulit India im las, 
Uomani iam finis erit Trinacria regni. 
Ite recepturi praedo quern sustulit axeni 
Ercptumque Notum. Caput insuperabile rerum 
Aut met in vestris aut stabit Roma lacertis. 460 • 

Tot mibi debetis populos, tot rura, tot urbes 
Amissas. Uno Libyam defendite bello. 
Vestros imperium remos et vestra sequatur 
Carbasa. Despectas trans aequora ducite leges. 
Tcrtia iam solito cervix mucrone rotetur, 465 
Tandem funereis finem positura lyrannis. 
Omina conveniunt dictis, fulvusque Tonantis 

445 Unguentis Vl || tytubansque L || lieo VVl lyeo B lyeo L 
447 ingestos, m. II corr. in incestos V || sompnos VL 448 

cytharaa L |j choreas B 449 strudore Vl 451 Non nemori V 

r c 

Non nemori B |J qnam vite ferre L 452 debita L 453 illicitis 

V illiricis BLVl |j affrica VLVl || dampnis VLVl 454 ine- 
rore L 455—457 refgni] (incl.) restituit in V manus recentior 

455 Occino (?) V Occeano LVl |j tirrena VVl tyrrena L tyrrena 
B |j In fine graviorem interpunctionem delevi. 456 non] he (= nunc) 

V || nyluB B 457 Interrogations signum delevi. 458 Ite — prgdo 
(sic) restituit in V manus recentior |f axsem Vl 459 Ereptumqne 

h 

restituit in V manus recentior \\ nothum VL notum Vl 460 A[ut] 
restituit manus recentior in V || ruret L || vestris] nostris L 461 

vel iura 

rura V rura BVl iura L 462 lybiam VBL bbiam Vl 464 ducete, 
corr. tn. II in ducite B 465 solito cervix VB cervix solito LVl 
466 tirannis VLVl 467 Omia=n (sic) V || dictis L dnctofp (in 
rasura erat s) V dicto Vl dicta B 



138 CL. CLAUDIANI 

Armiger ad liquidam cunctis spcctantibus aethram 

Correptum pedibus curvis inncxuit hydrum. 

Dumque reluctantem morsu partitur obunco, 470 

Haesit in ungue capnt: truncatus decidit anguis. 

llicet augur iis alacrcs per saxa citati 

Torrentesque ruunt, nec mons aut silva retardat. 

Pendula ceu parvis moturae bclla colonjs 

Ingcnti clangore grues aestiva relinquunt 475 

Tbracia, cum lepidn permutant Strymona Niln: 

Ordinibus variis per nubila texitur ales 

Littera pennarumque notis inscribitur aer. 

Ut fluctus tetigere maris, tunc acrior arsit 
Impetus: arripiunl naves ipsique rudentes 480 
Expediunt et vela legunt et cornua summis 
Associant malis. Quatitur Tyrrhena tumullu 
Ora, nec Alpheae eapiunt navalia Pisae. 
Sic Agamemnoniam vindex cum Graecia classeni 
Solveret, innumeris fervebat vocibus Aulis. 485 
Non illos strepkus impendentisque procellae 
Signa, nec adventus dubii deterruit Austri. 

Vellite, proclamant, socii, iam vellite funem; 
Per vada Gildonem quamvis adversa petamus. 
Ad bellum DOS trudat hiems. Per devia ponti 490 

ad liquidam 

468 ad liquidam — cthram V a liquida — aetkra B ob liquidam 
— ethrain L ob liquidam — ethram V 1 0 cuneis spectantibus forte 
corrigendum esse putat Hs 469 Correptum V BL Collectum VI quod 

vel curuis 

defendit H et Gesnerus || seuis V || idrum LVl 470 obuncho Vl 

b a 

473 nec mons aut silva B mons nec aut silva V non mons non 
silva LVl 475 clangore VB clamore LVl 476 tracia LVl || 
cumj j) (= pro) in rasura pro c (?) L | Btrimona LVl || nylo B 477 
ales, m. II corr. in r alls' in V alis BLVl 478 pinnarumque B 

rum vcl ligcnt 

j>enaque L R conscribitur V 481 legunt VL legunt B quod cum 
milites castra navalia nondum movissent non erat respuendum ligant Vl 
482 tbirrena V tyrrena BL tirrena Vl 483 hOra (sic h add. 
m. II) V Hora LVl || alfee V alph ? (sic) B alphee LVl 484 aga- 

u vol aolvite 

mennoniam VB 486 strepitos Vl 488 Vellite proclamant socii 

iam vellite funem V Solvite iam socii clamant aut rumpitc tunem 

■ 

BLVl 489 gyldonem L || petimus V 1 490 trudit L |j hiemps 
VL || perque avia V 



Digitized by Google 



DE BELLO GILDONICO. (XV.) 130 

Quassatis cupio tcllurem figere rostris. 

Ilea nimhim segues, cauta qui menle nolatis, 

Si revolant mergi, graditur si litore comix. 

Ora licet maculis asperserit occiduus Sol 

Lunaque conceptis livescat turbida Cauris 495 

Et contusa vagos iaculentur sidera crines. 

Imbribus umescant Hapdi, nimbosaque Tauriun 

Ducat Hyas totusque fretis desceudat Orion: 

Certa fides caeli, sed maior Honorius auctor. 

lllius auspiciis immensa per aequora miles, 500 

NoBf Plaustris Arctove regor. Contemne Booten, 

Navita, turbinibus mediis permitte carinas. 

Si mihi lempestas Libyam ventique negabunt, 

Augusti Fortuna dabit. lam classis in altum 

Provehitur: dextra Ligures Etruria lacva 505 

Linquitur et caecis vitatur Corsica saxis. 

Humanae specie plantae se magna figurat 

Insula, Sardiniam veteres dixerc coloni, 

Dives ager frugum, Pocnos Italosve petenti 

Opportuna situ. Quae pars vicinior Afris, 510 

Plana solo, ralibus clemens, quae respicit Arclon, 

Immitis, scopulosa, procax subitisque sonora 

Flatibus. lusanos infamat navita montes. 

492 cautaj capta L 493 littorc L 494 aspexerit (sic) L 

vel targida cboria 

495 turbida V turgida BLVl || auris V unde rcstitui ubique r Cauris\ 
quod in eo latere nemo non videt choris BLVl 49fi contusa gLVl 
concussa VB || sydera BL 497 humescant 0 || hv'di B hedi VLVl 

a 

(t'n VI deerat, sed superset, m. J I) 498 hias VI || descendit L 

r 

499 auctor] actor Vl 501 arthove Vl athove L arctoque VB |] 

a 

regor BL regor V regar Vl (j contempne 0 || boote VB bootem L 

u 

boetem Vl 503 lybiam VBL libiam Vl |] negabaut V 505 ligurges 

c 

Vl 506 cecis B cecis V cesia L ccsais (in marg.m. II add. cecis) Vl 
ceLsis coniecisse H testatur Clercqius || chorsica Vl 507 specie (in 

omissum) VBL spem Vl in speciem ex nonnullis deterr. H 508 sar- 

penos 

diniam VBVl sardyniam Vl 509 poenos] pios Vl 510 Opor- 
tuna 0 || affris LVl 511 ratibusq; (sic) Vl || arcthou L 513 

▼el fluctibus vel flatibiii 

Flatibua V Flatibus BVl Fluctibus L 



Digitized by Google 



140 



CL. CLAUDIANI DE BELLO GILD. (XV.) 



Hinc hominum pecudumque lues, hinc pestifer acr 
Saevit et exclusis regnant Aquilonibus Austri. 
Quos ubi luctatis procul effugere carinis, 
Per diversa ruunt sinuosae litora terrae* 
Pars adit antiqua ductos Carthagine Sulcos, 
Partem litoreo complectitur Olbia muro. 
Urbs Libyam contra Tyrio fuqdata potenti 
Tenditur in longum Caralis tenuemque per undas 
Obvia dimittit fracturum flamina collem: 
Kffieitur portus medium mare tutaque ventis 
• Omnibus ingenti mansuescunt stagna recessu. 
Hanc omni petiere manu, prorisque reductis 
Suspensa Zephyros exspectant classe faventes. 

RELIQVA DESVNT. 

514 et 515 deer ant, sed manu II in margine add. V 516 Quos 
niontes ubi Vl g iactatis g || carinis L (—is ex corr. m. II pro?) 

517 manu II in marg.; nam deer at L || littora VL 518 karta- 
gine VL cartaginae (sic) Vl | sulcos VB muros LVl 519 deerat in Vl, 

V 

sed in marg. m. II add. \\ littoreo L || olbia (sic) V obuia BL olbia Vl 
520 lybiam VB libiara Vl || tirio LVl || potenti] parenti B 521 
cerat 

calaris L cmt (sic) Vl || undas 0 undam nonnullae editt. cum deter. 

r 

522 facturum V 526 zefiros Vl || expectant 0 | fa^ventes B || 
Finis desideratur. Cf. L. Jeep % Rivista di filologia II, p. 426 seq. 
et Mus. Rhenan. 1873, p. 292 seq. || EXPLICIT DE BELLO GILONIS . 
INCIPIT LAVS STILICONIS LIBRI NVMERO -III- V |j CLAVD1ANI 
DE BELLO G1LDON1CO EXPLICIT B 



515 



520 



525 



Digitized by Google 



CL. CLAUD1ANI DE TI1E0D. CONS. (XVI.) 141 



CL. CLAUDIANI 

DE 

MANLII THEODORI 

CONSULATU 
PRAEFATIO. (XVI.) 

Audebisne precor doctae subiecta catenae 

Inter tot proceres nostra Thalia loqui? 
Nec te fama vetat, vero quam Celsius auctani 

Vel servasse labor vel minuisse pudor? 
An libi eontinuis crevit fiducia castris 5 

Totaque iam vatis pectora miles babet? 
Culmina Romani maieslatemque senatus 

Et quibus exsnltat Gallia cerne viros. 
Omnibus audimur terris mundique per aures 

Ibimus. Ah nimius consulis urget amor! 10 
luppiter, ul perhibent, spatium rum discere vellet 

Naturae, regni nescius ipse sui 
Armigeros iilrimque duos aequalibus alis 

Misit ab eois occiduisque plagis. 
Farnasus geminos fertur iunxisse volatus; 15 

Contulit alternas Pythius axis aves. 
Princeps non aquilis terram cognoscere curat. 

INCIPIT DE CONSVLATV MANLII TEODORI V || Liber Tertiua 
decimas. De scdo consulatu Theodosii L || In margine manm rec. 
add. in V 1 CI. Claudiani prologue in pauegyricum Manlii Theodosii 

con; mantis II add. praeterea in margine codicis Vl <plogus ad librum 

rel docto 

sequentem de u co teodori 1 tante V 2 talia LVl 3 auctani 
(IV actam LVl 5 Nura pro An voluivse H testatur Burmannus 

ter ha 
C pecctora Vl 8 exultat 0 9 muris L 10 ac V hah L 

ha is 

a Vl H consule surget V 11 Iupiter LVl | phibent Vl 13 utrin- 
que L lt> pitiub 0 phitius LVl 



Digitized by Google 



142 OL. CLAUD1ANI 

Cerlius in vobis aestimat imperium. 
Hoc ego concilio collectum metior orbem: 

Hoc video coetu quidquid ubique micat. 20 



CL. CLAUDIANI 

DE CONSULATU 

MANLII THEODORI 

PANEGYRICUS. (XVII.) 



Ipsa quidem virtus pretium sibi solaque late 
Fortunae secura nitet nec faslibus ullis 
Erigitur plausuve petit clarescere vulgi. 
Nil opis ex teniae cupiens, nil indiga laudis, 
Divitiis animosa suis immotaque cunctis 5 
Casibus ex alta mortalia despicit arce. 
Attamen invitam blande vestigat et ultro 
Ambit honor. Docuit totiens a rure profectus 
Lictor et in mediis consul quaesitus aratris. 
Te quoque naturae sacris niundique vacantem, 10 
Emeritum pridem desudatisque remotuni 
ludiciis, eadem rursum complexa potestas 

m 

18 uobis G nobis, corr. manu II ex vobis V nobis LVl || estuat 

• i i vel in orbe 

(= aestimat) L 20 quicquid VVl qq L || ubique V ubique L in orbe Vl 

Titulus deest in VL || Nullum spatium relictum in VVl || In Vl 
manu quadam in dextro margine ascr. lit) d scdo consut theodori ; 
manu rec. in margine praeterea add. Claudiani Panegyricus iu 
cons. — li (initium nominis f Manlii' nunc abscisum est) Theodori. 

vel oi 

1 precium (= precium est) V 2 uiret L || fastibus L 

3 plausuque V 4 hestne (sic) Vl 7 Et tamen V At tamen L 
8 honos editt. post H || decuit maluit H2H3 9 Victor vel potius 
Ductor vel quod vellet in codice aliquo exstaret docuit toties ad rura 

u 

profectus Burmannus || consul quaesitus G L cousul quaesitis V 1 

elaboratis 

quaesitus consul V 11 desudatisque V (| v. 11 deerat in Vl, manus 
II add. in marg. 12 rursum G rursus 0 



Digitized by Google 



DE MANLIi THEOD. CONS. (XVII.) , 143 

Evehit et reducem notis imponil habenis. 

Accedunt trabeae. Nil iam Theodore relictum, 

Quo virtus auimo crescat vel splendor honore. 16 

Culmen utrumque tenes. Talem te protinus anni 

Formavere rudes et digoum vita curuli 

Traxit iter primaeque senes cessere iuventae. 

Iam turn canities animi, iam dulce loquendi 

Pondus et attonitas sermo qui duceret aures: 20 

Mox undare foro victrix opulentia linguae 

Tutarique reos. Ipsa haec amplissima sedes 

Orantem stupuit, bis laudatura regentem. 

Hinc te pars Libyae moderantcm iura probavit, 

Quae nunc tota probat. Longi scd pignus amoris 25 

Exiguae peperere morae populumque < licntem 

Publica mansuris testantur vocibus aera. 

Inde tibi Macetum tellus et credita Pellac 

Moenia, quae famulus quondam dilavit Hydaspes, 

Tantaque commissae revocasti gaudia geuti so 

Mitibus arbitriis, quantum bellante Philippo 

Floruit aut nigri cecidit cum regia Pori. 

Sed non ulterius te praebuit urbibus aula: 
Maluit esse suum. Terris edicta daturus, 
Supplicibus responsa venis: oracula regis 35 
Eloquio crevere tuo, nec dignius uuquam 
Maiestas meminit sese Romana locutam. 
Hinc sacrae mandantur opes orbisque tributa 
Possessi, quidquid fluviis evolvitur auri, 
Quidquid luce procul venas rimata sequaces 40 

»// i// 

13 nothis L 14 ,teodore 0 15 aio vtus (sic) Vl || canipo 
pro aninio temptat Paulus Quaest. Claud, p. 6 18 Traxit 0 Stravit 
coniecit H2H3 Bexit coniecit Burmannus Carpsit satis ineleganter coniecit 

U H 

Schraderus 19 turn G V tunc L nuuc Vl 20 diceret Vl 21 undante L 

vel ris 

24 libye V lybie L libie Vl 25 tunc Vl || tota G 27 mansuetis L |j 

vel ora 

aere corr.m. II in aera V era L era Vl 28 macetum GV macedum LVl ji 
credita G fl credita pelle LVl credit — apelle (sic) V 29 dictavit L 

vel renovaati // // 

hidaspes V idaspes LVl 30 revocasti V 33 aula urbibus (sic) Vl 
36 Suplicibus V 37 loquutum V 39 quicquid 0 40 Quicquid 0 1 
o 

lue Vl || secaces Vl || veuae — sequaris coniecit Schraderus 



Digitized by Google 



144 CL. CLAUDJAKt 

Abdita pallentis fodit sollertia Bessi. 

Ac velut expertus lentandis navita tonsis 

Praeflcitur lateri custos; hinc ardua prorae 

Temperat et fluctus tenipestatcsque futuras 

Edocet: assiduo cum Dorida vicerit usu, 45 

lain clavum lotamquc subit torquere carinam: 

Si cum clara diu rcrum documenta dedisses, 

ISoii te parte sui, scd in omni rorpore sumpsit 

Imperium cunctaque dedit tellure regendos 

Rectores. Hispana tibi Germanaque Tethys 50 

Paruit et uostro diducta Britannia mundo: 

Diversoqne tnas coluernnt gurgite voces - 

Lenlus Arar Rhodanusque ferox et dives Hiberus. 

0 quotiens doluit Rhenus, qua barbarus ibat, 
Quod le non geminis frueretur iudice ripis! 55 
llnius sit cura viri, quodcumque rubescit 
Occasu, quodcumque dies devexior ambit. 
Tain celer assiduos explevit cursus honores. 
Una poteslalum spatiis interfuit aetas 
Totque gradus fati iuvenilibus inlulil annis. 60 

Postquam parta quTes et summum nacta cacumen, 
lam secura petit privatum gtoria portum; 

i 

41 Abdeta L 42 velud LVl || expertus coniecit Barthius et 

vel ereptua vel erectus 

olim H, idem Schrailerus, exertus GO (sed in V sic exertus ) || 
letaudis Vl 43 lacti (= lacerti), corr. m. II in la'cti (= lateri) L || 

vel gonoras 

lateri^ custos V (in rasura erat s) 44 futuras V* futuras Vl sono- 
ras L 46 carine corr. manus II in carina V 47 rerum GLVl 
mentis V || dedisset, in marg. m. II dedisses L 48 sui editt. cum 

vel l'n, 1 it 

nonnulli8 deterr. sua GO || surosit G sumpsit L Bumpsit VVl 49 
Imperiumq; (sic) Vl 50 thetis 0 52 coluerunt] tollunt in Vl 53 

vel celer u 

rodanusqueLVl || ferox G ferox V celer LVl || hiberos (sic) V hiberus LVl 
54 renus Vl 55 vindice voluit Scriverius 66 tepescit pro 
rubescit coniecit Schradeins 67 Occasu V Occasum G Occasus L 

x i iur 

Occeanus Vl || devectior V devex (= devexit), corr. m. II in devex 

• ■ 

vel interveuit 

L || anbit L 59 interfuit V | Hunc versum 5!) expunxit lltrtel I. 
c. p. VI — VII || aetas O aestas Gg 60 iuvenilibus 0 iuvenalibus 
G || fati 0 fatum voluit Burmannus, quod laudnt Koeniyius, sed vide 
quae exposuit ad h. I. Gesnerus. 



Digitized by Google 



DE MANLII THEOD. CONS. (XVII.) 145 

Jiigenii redeunt fructus aliiqiie labores, 

Fit vitae pars nulla perit. Quodcumque recedit 

Litibus, incumbit studiis animusque vicissim 65 

Aut curam imponit populis aut otia musis. 

Omnia Cerropiae relegis secreta senectae 

Diseutiens, quid quisque novum mandaverit aevo 

Quantaque diversae produeant dogmata seetae. 

Namque aliis princeps mum disponitur aer, 70 

Hie confidit aquis, bic procreat omnia flammis. 

Alter in Aetnaeas casurus sponte favillas 

Dispergit revoeatque deum rursumque reeeptis 

Nectit amicitiis quidquid diseordia solvit. 

Corporis hie damnat sensus verumque videri 76 

Pemegat. Hie semper lapsurae pondera terrae 

Conalur rapido caell fulcire rotatu 

Arcenditque diem praerupti turbine saxi. 

Hie I'erox unoque tegi non passus Olympo 

Immensum per inane volat linemque perosus so 

Parlurit innumeros angusto peetore mundos. 

Hi vaga collidunt caecis primordia plagis. 

Numina eonstituunt alii casusque releganl. 

Graiorum obscuras Romanis floribus artes 
Irradias vicibus gratis formare loquentes 85 

vel flue-tun que 

63 fructus V L fluctus corr. m. II ex fructus V 1 || alieni L 

• ■ • 

64 recidit forte scribendum putat H2H3 || recidit Litibus, iupendit studiis 
coniecit Burmannus - 66 inponitVVl Iponit L iinpendit H2H3 67 
cecropiae G cicropie LVl || retegis coniecit Scliraderus || decreta voluit 

vel qdq; 

Paul Quaest. Claud, p. 15 68 quid quisque V quid quisque L quod- 
cunque (in marg. m. II quod quisque) Vl quod quisque novi proponit 
H2H3 69 producant G 0 || prodant certainina temptat Paul I. c.p. 16 

p 

dogmata scripsi cum Bur m anno agmina 0 70 prince^ L 71 confidit G 

B 

72 etheas V ethneas LVl 73 deum (in marg. m. II vel diem .i. 

i i 

vitam) V deum Vl die (sup. e lineola erasa) L 74 quicquid Vl qqd L 
75 damnat G dampnat 0 76 lapsuraj (sic) Vl 77 celi rapido Vl 

c e saxi 

78 Ascenditque L || turbinis axe V turbin[e sjaxo, [e s] in ras. L 

79 olimpo 0 80 perosos V 81 Parturit VL Concipit Vl 82 Hii 
1 

0 H conlidunt V || plagis VL causis, in marg. m. II vel plagis Vl 84 

a i 
obscuros V 85 grates L || formare G 

Cland. Carm. 10 



146 CL. CLATJDTANI 

Suetus et alierno verum contexcre nodo. 

Quidquid Socratico manavit ah online, quidquid 

Docta Gleantheae sonuerunt atria turbae, 

Invcntum quodcumquc tuo Chrysippe recessu, 

Quidquid Democritus risit dixitque tacendo 90 

Pythagoras: uuo se pectore cuncta vetustas 

Condidit et tnaior eollectis viribus exit. 

Oruaulur veteres et nobiliore magistro 

In Latium spretis arademia migrat Athenis, 

Ut tandem propius discat, quo fine beatum 95 

Dirigitur, quae norma boni, qui limes honesti, 

Quaenam membra sui virtus divisa domandis 

Obiectet vitiis, quae pars iniusta recidal, 

Quae vincat ratione metus, quae frenet amores; 

Aut 4|iiotiens elementa doces semperque flueutis 100 

Materiae causas, quae vis animaverit astra 

Impuleritque choros, quo vivat maebina in, 

Sidera cur septem retro nilantur in ortus 

Obluclata polo, variisue meatibus idem 

Arbiter, an geminae convertant actbera mentes, 105 

Sitne eolor proprius rerum, lueisne repulsu 

Eludant aciem, tumidos quae luna rccursus 

Nutriat Oceani, quo fracta tonitrua vcnto, 

87 Quidquid G Quicquid 0 || agmine pro ordine hariolatur Schra- 

i i c 

dm** II quidquid G quicquid Wl qqd L 88 loanthee V chloantee L 
r 

cloanthee Vl || tube L 89 chrisyppe V crisippe LVl 90 Quic- 

vcl didicit 

quid Wl U dixitque V 91 Pytagoras V Pitagoraa LVl 93 nobi- 

de 

liores Vl 94 acharaia V achademia (corr. w. II ex achedemia) L 

is 

96 discat ex corr. pro discas L 9C qlhnes (s supra q add. m. 
II) V quia limes LVl 97 menbra VL |j domandis G 98 recedat, 
corr. m. II in recidat V idem in L recidit Vl 100 Aut, in marg. 

ha 

m. II vel ha V Au (= aut) L 102 Impuleritque G || choroa LVl 

vel vincat 

chaos, in marg. manus II vel choros V || vivat L 103 Sydera L 
104 variisne GVVl variisque L 105 ethera GO 106 lueisne 

vel que 

GV lueisne Vl lucisque L | repulsu Wl repulsua L || lucisve repulsus 
Eludant aciem voluit Barthius 107 quo luna, ut ad 'vento' refeire- 
tur, H olim voluisse tradit Bunnannus 108 occeani U || qo= V || 

vel fracta r 

fracta V fca (= facta) L facta Vl 



Digitized by Google 



DE MANLTT THEOD. CONS. (XVII.)' 147 



Quis trahat imbriferas nubes, quo saxa creentur 
Grandinis, unde rigor nivibus, quae flamma per auras no 
Excutiat rutilos tractus aut fulmina velox 
Torqueat aut tristem figat crinita cometen. 

Iam tibi compositam fundaverat ancora puppim; 
Telluris iam certus eras: fecunda pjarebant 
Otia, nascentes ibant in saecula libri, 115 
Cnm.subito liquida cessantem vidit ab aethra 
Iustitia et tanto viduatas iudice leges. 
Continuo frontem nimbo velata pudicam 
Deserit Autumni portas, qua vergit in Austrnm 
Signifer et noctis reparant dispendia Chelae. 120 
Pax avibus, quacumque volat, rabiemque frementes 
Deposuere ferae. Laetatur terra reverso 
Numine, quod prisci post tempora perdidit auri. 

Ilia per occultiim Lignrum se moenibus infert 
Et castos levibus plantis ingressa Penates 125 
Invenit aetherios signantem pulvere cursus, 
Quos pia sollicito deprendit pollice Memphis: 
Quae moveant momenta polum, quam certus in astris 

X 



• vel rotantur 

109 Quia VVl Quid L || inbriferas Vl || creentur GV ruantur L 
feruntur, in marg. m. II creentur Vl 110 nutibus, corr. m. II in 

jj auras 

nivibus L || flamma — Excutiat codex Claverii et Scaliger flabra ul aure 

n 

(sic) flabra V flabra per auras LVl LVl 111 Excutiat V Excutiant 

vel flumina 

LVl y fulmina VL fulmina Vl 112 fiHgat {pro fugat) L || cri- 

vel crinita 

nita comete V crinita cometem Vl stellata comete L 113 an- 
chora VL 114 fecunda deterr. facunda 0 || placebant LVl iace- 
bant V 115 libriii (in ran. erat s) Vl 110 aethra G ethra 0 

e 

117 iudice VL iudicis Vl vindice tnalit Burmannus et coniecit Schra- 
derus 118 nimbo Scaliger cum nonnullis deterr. limbo VVl linbo L || 

ta 

vela (sic) Vl 119 vel Detegit qui excerpsit ex G notavit || autumpni LVl 

c 

120 nothis L 112 queciique, corr. manus rec. in quacuque V quacum- 

liguru 

que LVl 122 letat- fc rr e letat terra reverso (sic) Vl 124 uastis 
V ligurum LVl 125 plantis G V Vl plaustris L |j ingressa G 126 
in quod in edit. pr. Flor. ante pulvere erat ex G deletum est 127 
deprendit GVL deprehendit Vl || menphys V 128 foveant olim 
temptavit H2H3 

10* 



Digitized by Google 



148 CL. 0LAUDIAN1 

• 

Error, quis tencbras solis lucisque meantem 

Defectum indicat numerus, quae linea Phoebeu 130 

Damnet et excluso pallentem fratre relinquat. 

Ut procul aspexit fulgentia virginis ora 

Cognovitque dcam, vultus veneratus amicos 

Oceurrit scriptaeque notas confundit harenae. 

Turn sic diva prior: Manli, sincera bonorum 135 
Congeries, in quo veteris vestigia recti 
Et ductos video mores meliore metallo: 
lam satis indultum studiis, Musaeque tot annos 
Eripuere mihi. Pridem te iura reposcunt. 
Aggredere et nostro rursum te redde labori, 140 
Nec tibi sufficiat transmissae gloria vitae. 
Humanum curare genus quis terminus unquam 
Praescripsit? Nullas recipit prudentia metas. 
Adde, quod haec multis potuit contingere sedcs. 
Sed meriti tantum rcdeunt actusque priores 145 
Commendat repetitus honos virtusque reducit, 
Quos fortuna legit. Melius magnoque petendum 
Credis in, abstrusa rerum ratione morari? 

Scilicet ilia tui patriam praecepta Platonis 
Erexere magis, quam qui responsa secutus 150 
Obruit eoas classes urbemque carinis 
Vexit et arsuras Medo subduxit Athenas? 
Sparlanis potuit robur praestarc Lycurgus 
Matribus et sexum leges vicere scverae, 

129 Bolifl GO (sic: sot 'in L) soli cum nonmUlis deterr. H || 

i 

lucisque scripsi causisque 0 130 indicat GVl indicit V dicat 
L U phebe L phebem Vl 131 Dampnet 0 132 pallentia, in 

marg. manu II add. fulgentia Vl 133 Agnovitque Vl || venera- 
tus <SV veneratur LVl 135 Turn G Tunc 0 || manli GO 136 

vel veteris 

veterum Vl 138 indultum (1 in rasura) L 139 michi V 
140 rursum V rursus LVl 143 Praescriptus malit Burmannus 
144 multis potuit GV potuit multis LVl 145 meriti V mentis 
(s add. m. II) L mentis Vl || fastusque priores H (?) con- 
iecisse tradit Burmannus 147 legit coniecit H regit 0 dedit vel 
gerit coniecit Barthius 148 in G || in abstrusa V in obstrusa Vl 

in abt 

ab intrusa L || //fone// rerum (sic) Vl B merori, corr. m. II in mo- 
rari V 150 Bequutus V 151 urbemque G 163 Sparthanis L || 

ligurgaa 

lycursus V ligurgus LVl 



Digitized by Googl 



DE MANL11 THEOD. CONS. (XVII.) 149 

Civibus et velitis ignavo credere muro 155 
Tutius obiecit nudam Lacedaemona bellis. 
At non Pythagorae monitus annique silentcs, 
Famosum Oebalii luxum pressere Tarenti. 

Quis vero itisignem tan to sub principe curam 
Hespuat? Aut quando meritis maiora patebunt 160 
Praemia? Quis demens adeo, qui iungere sensus 
Hum Stilichone negct? Similem quern prntulil aelas 
(iOiisilio vel Marte viruni? Nunc Brutus amarel 
Vivere sub regno, tali succumberet aulae 
Fabricius, cuperent ipsi servire Catones. 165 
Noune vides, ut nostra soror (dementia tristes 
Obtundat gladios fralresque amplexa serenos 
Assurgat Pietas, fractis ut lugeat armis 
Perfidia et laceris morientes crinibus bydri 
Lambant invalido Furiarum vincla veneno? 170 
Exsultat cum Pace Fides. lam sidera cunclae 
Liquimus et placidas inter discurrimus urbes: 
Nobiscum Theodore veni. Subit illc ioquentem 
Talibus: Agrestem dudum me diva reverti 
Cogis et infectum longi rubigine ruris 175 
Ad tua signa vocas? Nam quae mibi cura tot annis 
Altera, quam duras sulcis mollire novates, 
Nosse soli vires, nemori quae commoda rapes. 



156 nudam G f) laeedemoia Vl 157 deerat in Vl, sed add. ma- 

MM I || pytagore V phitagore L pitagore Vl || silentis V 158 

hybalii V || fcLSnfiV talenti LVl 160 quando V qii LVl 162 Deest 
in V || etilicone LVl || quem G <j (= quern) LVl quae editt. || protulit G 

V 

163 Co (o ex corr. pro u) si — li=o (totum = consilio pro Cum 
stilicone) V || nunc deerat, m. II tup. tin. add. Vl 164 tali — V 

8Ub 

Bticcunberet L procum beret Vl 167 Obtundat G || fratresque G 
169 idri LVl 171 Exultat 0 Exsultet ut a superioribus oratio 
dependeat malit H || sidera G || cuncte G 172 Liquimus GVVl 

urbes 

Linquimus L || edes L 173 teodore L | veni G redis V redi LVl | 

i u 

subdit Vl 175 longc V 176 nam que GV nunquam L (sic: nqj Vl || 

. a 

annis VVl annos L 177 duris L 178 accommoda H maluissc 
testatur Burmannus 



Digitized by Google 



150 CL. CLAUDIANI 

Quis felix oleae tractus, quae glaeba faveret 

Frugibus aut quales tegeret vindemia colics? 180 

Terribilis rursum lituos veteranus adibo 

Et desueta vetus tcmptabo caerula vector? 

Collectamque diu et certis utcumque locatam 

Sedibus in dubium patiar deponere famam? 

Nec me quid valeat naturae fortior usus 185 

Praeterit aut quantum neglectae defluat arti. 

Desidis aurigae non audit verbera currus, 

Nec manus agnoscit, quem non exercuit, arcum. 

Esse sed iniustum fateor quodcumque uegatur 

Iustitiae. Tu prima hominem silvestribus * antris 190 

Elicis et foedo deterres saecula victu, 

Te propter colimus leges animosque ferarum 

Exuimus. Nitidis quisquis te sensibus hausit, 

Irruet intrepidus flammis, hiberna secabit 

Aequora, confertos hostes superabit inermis: 195 

Ille vel Aethiopum pluviis solabitur aestus, 

Ilium trans Scythiam vermis comitabitur aer. 

Sic fatus tradente dea suscepit habenas 
Quattuor ingenti Iuris temone refusas. 
Prima Padum Tiberimque ligat crebrisque micantem 200 
Urbibus Italiam, Libyas Poenosque secunda 
Temperat, Illyrico se tertia porrigit orbi, 

179 gleba 0 180 et quales V aut quales LVl [| legeret con- 
tent Burmannus || vindemia 0 vindimia G 181 Terribilis GV 
Terribiles LVl 182 vector G 183 Collectamque G 184 se- 
ponere ohm coniecisse H testatus est Burmannus me ponere proponit 

a 

idem Burmannus 185 nature V naturae Vl natura L 187 

r 

cursus V 188 quem V q (= quae) LVl 191 deterres scripsi 
+ 

deterges (sic) G detergis 0 193 Exuimur maluit HsH3 194 Irruit V 
195 consertoa L g inermis (alterum i in ras. m. I) Vl 196 nec 

Aethiopum proponit Burmannus || fluviis L || estus solabitur aer (sic) Vl 
197 deerat in Vl, sed m. II in marg. add. \\ scitbiam L scitiara 

, to 

VI || vernius V 198 trade, dea (sic) Vl 199 Quatuor 0 J 
te — onere — fusas (sic) V themone refusas LVl 200 tiberimque VVl 
tiberinque L trebiamque coniecit BJondellus apud II 201 libyas 
Sealiger cum nonnullis deterr. lydos V lidos LVl numidas olim 
temptavit H 202 ilirico se tercia porrigit orbi L illirico se tercia 
porrigit orbi Vl illyricas na tercia protegit urbes V 



Digitized by Google 



DE MANLI1 THEOD. CONS. (XVII.) 



151 



Ultima Sardinian!, Cyrnum triddamque reteutat 
Sicaniam et quidquid Tyrrhena plangitur unda 
Vel gemit Ionia. Nec te tot culmina rerum 
Aut tanlum turbavit onus. Sed ut alius Olympi 
Vertex, qui spatio ventos hiemesque relinquit, 
Perpetuum nulla temeratus nube serenuro, 
Celsior exsurgit pluviis auditque ruentes 
Sub pedibus nimbos et rauca tonitrua calcal: 
Sic patiens animus per tanta negotia liber 
Emergit similisque sui iustique lenorem 
Flectere non odium cogit, non gratia suadet. 
Nam spretas quis opes intactaque pectora lucro 
Commemoret? Fuerint aliis haec forte decora: 
Nulla potest laus esse tibi, quae crimina purget. 
Servat inofTensam divina modestia vocem, 
Temperiem servant oculi nec lumina fervor 
Asperat aut rabidas suffundit sanguine venas 
Nullaque mutati tcmpestas proditur oris. 
Quin etiam sontes expulsa corrigis ira 

Btnirni o 

203 cyrnum G cirnu V syriam L sirinu Vl 204 quidquid G quic- 

quid O y thyrrena V |j tyrrena L tirrena Vl plangitur scripsi (cf. Ov. Bp, 
XVIII, 121 planguntur Utora fluctu) funditur G funditur unda VL 

fundi tur unda 

tot limina rerum (in marg. vel refunditur) Vl tunditur unda cum nonnullis 
deterr. Scaliger 205 deerat, m. II add. in margine in Vl || yonia LVl || 

vel li 

tot culmina cum Claverio H et ego, lumina G tot lumina V tot 
li^fmina (pro lumina) L tot limina Vl molimina nonnulli deterr. 

u h 

quo s Gesnerus secufus est tot molimina coniecit H 206 turbabit V | onus 

V bonus LVl || altus in marg. add. m. I in V, nam deerat 
altuB altus Vl 0 olimpi LVl 207 reliquit Vl 209 exurgit 

e 

O || mentis V 211 animus VVl animo Bub, corr. m. II in animus 

* • a • 

L anitni cum nonnullis deterr. malebat H || negotia] tonitrua Vl 212 
r animi' in v. 211 servato Paul. Quaest. Claud, p.i) proposuit 'Emergis simi- 

r 

lisque tui' || teneorem Vl rigorem temptat Burmannus 214 lucto 

VI |j Nam spretas quid opes intactaque pectora lucro Commemorem? 

a 

melius fore putat HaHs 215 decori V 218 servat ocuHb L 219 

b 

rabidas Vl rapidas V rapjdas L || diftundit L || rabies sufmndit 
sanguine venaxproponit Burmannus 220 tepestas Vl 221 corripis 
pro corrigis coniecit Schraderus 



205 



210 



215 



220 



Digitized by Google 



152 CL. CLAUDIAN1 

Et placidus delicta domas. Nee dentibus unquam 

Instrepis horrendo fremitu nec verbera poscis. 

Qui fruitur poena ferus est legumque videtur 

Vindictam praestare sibi: cum viscera felle 225 

Canduerint, ardel stimulis ferlurque nocendi 

Prodigus, ignarus causae. Dis proximus ille est, 

Quern ratio non ira movet, qui facta rependens 

Consilio punire potest: mucronc cruenlo 

Se iactent alii, studeant feritate timeri 230 

Addictoque hominum cumulent aeraria cerisu. 

Lene fluit Nilus, sed cunctis amnibus exstat 
Utilior nullo coufessus murmure vires. 
Acrior, at placidus tacitas praetermeat ingens 
Danubius ripas. Eadem dementia sani 235 
Gurgitis immensum deducit iu ostia Gangen. 
Torrentes immane fremant lassisque miuentur 
Pontibus, involvant spumoso vertice silvas. 
Pax maiora decet; peragit tranquilla potestas 
Qirod violenta nequit mandataque fortius urget 240 
Imperiosa quies. Idem praedurus iniquas 
Accepisse pieces, rursus quae digna petilu 

um re 

223 horrendo V horrendum LVl || ,poscis L 227 diis LVl Q ille eat O 

pun ire g 

est otnisit H 229 munire V punire L punire (sic) Vl 230 aliis V j[ 

u vel timeri 

stideant L || tiranni Vl || tumeant feritate tyranni teuiptavit Bur- 

u 

mannus 231 aeraria V 232 Leve L || sed cunctiB LVl cunctis 
sed V |J ampnibus L annibus Vl amantibus V || cuncfis sed et amnibus 

i" 

coniecit HaHs || extat 0 233 Utilor Vl j| nullo V nullas LVl 234 

ad (sic) G ac VVl aut L || Acrior, at placidus scripsi (cf. Ov. Met. /, 
702 ; IX, 95), ut sentcntia sit, Danubium Kilo acriorem, non tamen 
feroxem esse || nullas confessus murmure vireB, Carior at rapidis. Tacitas 
cet. proposuit Barthim \\ Acrior it cet. coniecit Gevartius Acrior at tract u 
cet. temptamt Burmannus || Pannoniae (vel lllyrici) trepidas Paul. Quaest. 
Claud, p. 28 fl tacitas V tactas L tacitas Vl tacitus Paul I. c. 235 sani 

a aani 

GV sextii, corr.m. II in sexui (tie) L sevi Vl 236 deducit 0 diducit 

vcl laxis + 

H || hostia LVl 237 lassisque V lassiisque 6 (tie) lassisque LVl malim 
fessisque < cf. ForUigcr ad Verg. Am. I, v. 168) 239 Pax 5 (pro 
Para) L decet G 240 nequid Vl 242 Acepisse Vl 



Digitized by Google 



DE MANLII THEOD. CONS. (XVII.) 

* Largilor facilis, nec, quae comilatur honores, 
Ansa ttiani leviter lemptare superbia inentem. 
Frons privata inanet: non se meruissc fatelur 
Qui crevisse putal, rigidi sed plena pudoris 
Elucet gravitas fastu iucunda remoto. 
Quae non seditio, quae non insania vulgi 
Te viso lenita cadat? quae dissona ritn 
Barbaries, niedii quam non reverenlia IVangatV 
Vel quis non siliens sermonis mella politi 
Deserat Orpheos blanda testudine cant us? 
Qualem te legimus teneri primordia raundi 
Scribentem aul partis animae per singula, talem 
Cernimus et similes agnoscit pagina mores. 

Nec dilata tuis Augusto iudice merces 
Officiis illumque habilum, quo iuugitur aulae 
Curia, qui socio proceres cum principe nectit, 
Quem quater ipse gerit, perfecto detulil anno 
Deposuitque suas te succedente curules. 260 

Crescant virtutes fecundaque tloreat aetas: 
Ingeniis patuit campus cert usque merenti 
Stat favor. Ornatur propriis induslria donis. 
Surgite sopitae, quas obruit ambitus, artes. 
Nil licet invidiae, Stilicho dum prospicit orbi 265 
Sidereusque gener. Non hie violata curulis, 

or t 
243 Largitortf* Largitnr Vl Largior et (i Largipr et V Largiri 

H olim coniecit cum deterr. 245 Frous G || non LVl nec V 246 

i re 

rigida V 247 fastu G R iocunda 0 | remoto GV modesto L 

modesto Vl 260 niedii cum nonnuUis deterr. H media V me- 
diam Vl media, sup a ras. in qua erat lineola ra significant L 
Medo coniecit Scaliger 252 Deserat 0 Deferat malit Jiarthius 

testudine 

orfeos V H formidine V || orphea blandos malit Burmannus 254 

talem i 
partis G partes 0 |J adepte V 256 Nec V Non LVl || delata V 258 

Curii8 (?), corr. m. II ex Curia (?) L |j socio V socios LVl 259 qua- 
ter G 261 CreBcant V Crescite LVl || fecundaque floreat 0 fecunda 
refloruit Gesnerus cum nonnullis deterr. 262 Ingenii L || patuit 
VL pateat Vl Non defenderim cum Gesnero perfection, forte f Ingeniis- 

u rel favor 

que patet' || campos V 263 Stet Vl || labor V 265 stilico 
LVl || q dum L 



153 



245 



250 



255 



Digitized by Google 



154 



CL. CLAUD1AN1 



Turpia nou Latios incestant nomina fastos. 
Fortibus liaec concessa viris solisque gerenda 
Patribus et Romae nunquatn latura pudorem. 

Nuntia votorum celeri iam Fama volatu 270 
Moverat Aonios audito consule lucos, 
Concinuil felix Helicon fluxitque Aganippe * 
Largior et docti rubuernnt floribus amnes. 
Uranie redimita comas, qua saepe magistra 
Manlius igniferos radio descripserat amis, 275 
Sic alias hortala deas: Patimurne sorores 
Optato procul esse die? nec limina nostri 
Consulis et semper dilectas visimus aedes? 
[Notior est Helicone domus. Gestare curulesj 
En fasces subiisse libel: miraeula plebi * 280 

Colligite et Claris nomen celebrate tlieatris. 
Tu Iovis aequorei submersam fluctibus aulam 
Oratum volucres Erato iam perge quadrigas, 
A quibus baud unquam palmam rapturus Arion. 
Illustret circum sonipes, quicumque superbo 285 
Perstrepit hinnitu Baetin, qui splendida potat 
Stagna Tagi madidoque iubas aspergitur auro. 

c 

267 infestant V j| nomina VVl nomine corr. m. II in nomina L 
269 lat ra (in rasura r legebatur, quod w. II corr. in u) Vl 
272 Concinuit G || elicon Vl 273 rubuerunt V riserunt LVl 

re ^ 
ampuee L annea Vl 274 dirimita V 275 Mamius VL Manleus 

o 

corr. m. II in Manlius Vl [| igniferaa Vl || radios (in ras. erat a) L 

axes 

ortus V in quo r arcus' latere patet axes LVl orbes voluit Schraderm 

276 ortata Vl 277 limina L 279 deest in LVl et in cditt. 

vett, ex V eum restituit H, ego denuo expunxi, cf. app. crit. ad v. seq. Ce- 
terum helicone optime Gevartius coniecit, stilichone V 280 En G 

h 

Hinc apparet in G v. 270 non exstitisse Et 0 || libet G |J plebi (sic) V 
281 clariis H olim coniecisse testatur Burmannus 282 aequoreis 

* 

9 

V equorei L equorei (s add. mantis recem) Vl || summersam G sub- 

h 

mersam 0 283 eratho LVl 284 0 (pro A) G \ aut V haut LVl 
285 Illustret 0 Inluatret G 286 Perstrepet LVl || bethin LVl 

tel tur 

potat VVl portat L 287 aapergitur auro LVl aspergit in auro V 



Digitized by Google 



DE MANLIl THEOD. CONS. (XVII.) 

Calliope liquidas Alciden posce palaestra8. 
Cuncta Palaemoniis manus explorata coronis 
Adsit et Eleo pubes laudata Tonanti. 

Tu iuga Taygeti frondosaque Maenala Clio 
I Triviae simplex. .Nmi aspernata rogantem 
Amphitheatrali faveat Latonia pompfte. 
Audaces legal ipsa viros, qui colla ferarum 
Arte ligent certoque premant venabula nisu. 
Ipsa truces fetus captivaque ducat ab antris 
Prodigia et caedes sitientem diflerat arcum. 
Conveniant ursi, magna quos mole rigentes 
Torva Lycaoniis Helice miretur ab astris, 
Perfossique ruant populo pallente leones, 
• Quales Mygdonio curru frenare Cybebe 
Optet et Herculei mallent fregisse lacerti. 
Obvia fulminei properent ad vulnera pardi 
Semine permixto geniti, cum forte leaenae 
Nobiliorem uterum viridis corrumpit adulter, 
Qui maculis patres referanl el robore matres. 
Quidquid monstriferis nutrit Caetulia campis, 

288 liquid^? VI || posse Vl || alcaide L alcidem Vl 289 Uncta 

e 

l*ro Cuncta se cdiquando legisse dicit H2H3 290 Asait 0 | ^eleo V 
heleo L 291 tygeti V taigeti Vl tageti L | clyo L 292 auplex VVl 
293 ^mphiteatrali 0 || altona Vl 294 coUa G 296 fetus V 

il 

297 cede V quod sine dubio exortum a sequente ex cedes (cf. In 
Ruf. II, v. 232) cedis LVl || deferat LVl 298 f rigentes » scripsi 
pro f rudente8' quod cum 'mole* non convenit. (Cf. Ov. Met. VIII, 
v. 284 riget ardua cervix, ubi riget = recta eminet, ut ibid. IX, v. 150 
— 151 late riget arduus alto Tmolus in ascensu.) rudentes V ruentes L 

vel d 

ruenteB Vl furentes frustra tetnptavit Burmannus ; olim ego 'rudentes* 
servato 'voce* pro 'mole' temptavi 299 lichaoniis L licaonik VI |j 

re 

elice L 301 Qualis L || migdonio 0 || frenata cibele L || cybebe 

G cybele V cibele LVl cybelle editt. 302 mallent 0 malint cum 

i 

nonnulli8 deterr. H 305 Nobilior, uterum L || corrumpit V cor- 
rupit LVl 306 Qui scripsi, Hii 0 | patres maculis Vl || referant 
V (quare scripsi Qui — referant cum H) referunt LV 1 307 Quidquid 
G Quicquid 0 |j gethulia L 



155 



29U 



295 



300 



305 



Digitized by Google 



156 CL. CLAUDIANI 

4 

Alpina quidquiri tegitur nive, (tallica si quid 

Silva tenet, iaceat: largo dilescat liarena 

Sanguine, consumant totos spcctacula monies. 310 

.Ncc molles egeant nota dulcedine ludi. 
Qui laetis risum salibus movisse facetus. 
Qui nutu manibusque loquax, cm tibia flatu, 
t'.ui plectro pulsanda chelys, qui pulpita sorco 
Personal aut alte graditur maiore coturno: 315 

* * * 

Et qui magna levi detrudens murmura tactu, 

Innumeras voees segetis modulatur aenae, 

Intonct erranti digito penitusque trabali 

Vecte laboranles in carmina concitet undas. 

Vel qui more avium sese iaculentur in auras *320 

ilorporaquc aedificent eeleri crescentia nexu, 

Quorum compositam puer amentatus in arcem 

Emicat ct iunclus plantae vel cruribus baeret, 

Pendula librato figant vestigia saltu. 

• 

308 quicquid 0 | si quid 0 quidquid tionnullae editt. 309 

vel tim 

tenet G tenet Vl timet VL 311 nota H cum Claverio et Scaligero 
nostra 0 313 ante v. 312 in Vl, in marg. sua loco v. 312 add. 

* 

w. JJT, etiam in textu signis (a // et //) transponendos esse versus indicatur 

fatetur u , + 

312 letue V \ facetus V facetus LVl 313 Qui natu V Qui mutu (sic) Vl 

«# • •«■•••• • • 

u e 

314 chelis LVl || plpitas (pro 1 erat i) Vl 315 Personat V | 
coturno 0 (cf. lib. in Eutrop. I, 209) cothurno editt. Post v. 315 
deest aliquid, quod apodosin continuity strut versus 'Omnes arte sifa cele- 

i 

brent nunc tempora laeta' vel similut quidam 317 segetes V || modula- 
tur V moderatus LVl moderatur Koenigius || avene, corr. m. II in 

aliene V avene L ane Vl 318 Intonet GV Intonat LVl g penitus- 

que 0 pedibusque aliquis coniecit apud Barthium 319 relabentes 
.pro laborantes coniecit H2H3 || concitet GV concitat LVl 320 
iaculentur GV iaculantur LVl 321 edificent V edificant LVl 
ag n 

322 puerja mejtatus (sic/ V puer augmentatus LVl puer amentatus 
cum Ambrosiano quodam H U arcem. V artem LVl 323 Emicat scripsi 

et-l-uinctns 

Emicet 0 || iunctus G vinctus VL evinctus Vl vinctu coniecit Gesnerus 

r 

vinclis voluit Burmannus R cruribus Vl curribus V curribus L || Totum 
versum interpolatum esse putavit Koenigius 324 librato V vibrato 
LVl B figant SCripti, ut apodosis recte evaderet, figat 0 



Digitized by Google 



. DE MANLTI THEOD. CONS. (XVIT.) 157 

Mobile ponderibus descendal pegma reduetis 326 

Inque chori speciem spargentes ardua flammas 

Scaena rotet; varios effmgat Mulciber orbes 

Per tabulas impune vagus pirtaeque citato 

Ludant igne trabes et non permissa morari 

Fida per innocuas errent inrendia turres; 330 

Laseivi subilo confligant aequore lembi 

Stagnaque reinigibus spument immissa ranoris. 

Consul pefc populos idemque gravissimus aurlor 
Eloquii dupliri vita subnixus in aevum 
Procedat pariter libris fastisque legendus. 33r> 
Aceipiat paths exemplum tribuatque nepoti 
Filius et eoeptis ne desit fascibus heres: 
Decurrat trabeata domus tradatque seen res 
Mutua poslerilas servatoque ordine fati 
Manila continuo numeretur eonsule proles. 340 

325 desceudat 0 discedat temptat lis desidat Lipsius 320 croci 

e 

pro chori coniecit Schraderus fl spargentis V spargentes LVl par- 
centes coniecit H | in ardua V ardua LVl parcentes arida voluit 

• • • 

Jiurmannus 331 Laseivi LVl Laseivi, corr. m. II in Lascive V 
Lascivae cum deterr. H || confligant] concurrant VI lenbi L 

332 immissa G inmissa V lusa (=■ invcrsa) L Imsa (=- in- 

noris 

mersa) Vl emersa temptavit II || carinis (sic) L 333 spes populis 

populos 

non male invenit Paulus Quaest. Claud, p. 21 per proprios V pQX populos 

r 

LVl 334 duplici vita VL duplicii uita (sic) Vl cum praebeant 
nvnnulli deterr. f mitra', coniecit Halls f merito' || vitta G 335 Pro- 
cedat 0 Procedas scribere vult Paulus Quaest. Claud, p. !) || pariter libris 0 

» ci 

libris pariter nonnullae editt. 336 tribuitque L || fastibus L 337 

d 

captis pro eoeptis coniecit Schraderus 338 trahatque L 340 
Manlia V Manlea LVl || Explicit liber HIT. Iocipiunt epigrammata 
claudiani liber XI1H\ E . 1 ■ (sic) L 



Digitized by Google 



158 



CL. CLAUDIANI 



CL. CLAUDIANI 
IN EUTROPIUM 

LIBEK I. 



Semiferos partus metuendaque pignora matri, 
Moenibus et mcdiis auditum nocte luporum 
Murmur et attonilo pecudes paslorc locutas 
Et lapidum duras hiemcs nimboque miuacciu 
Sanguineo rubuisse lovem puteosque cruore & 
Mutatos visasque polo concurrent lunas 
Et geminos soles mirari desinat orbis: 
Omnia cesserunt euniicho consule monstra. 
Hen terrae caelique pudor! Trabeata per urbes 
Ostentatur anus titulumque efTeminat anni. 10 
Pandile pontifices Cumanae carmina vatis, 
Fulmineos sollers Etrurja consulat ignes 
Immensumque nefas fibris exploret haruspex. 
i Quae nova portendunt superi? Nilusne mealu 

Devius et noslri temptat iam transfuga mundi u 
Se rubro miscere mari? Iluptone Niphate 
Rursum barbaricis oriens vastabitur armis? 
An morbi ventura lues? an nulla colono 
Responsura seges? Quae tantas expiet iras 

INGIPIT IN EVTROPIVM LIBER PRIMVS V || De inscription 
in B vide apparatum criticum ad finem libri secundi in Rufinum || 
Liber nonus De triumpho contra Gildonem L || Liber primus in eutro- 
pium add. in. II in Vl 2 et] e B 3 loquutas V 4 lapiduni (a in ras.) 
B |j duras 0 diras cum deteHore quodam nonnullae editt. rec. 
hyemes L 6 visasque Q 8 eunuco Vl 9 terre celique VLVl 

r r 

terre, ceUque B coeli terraeque deterr. 12 sollers V soles L solle.s 

vel ctruscia 

Vl soles B [J etruria V || ignis B 13 Inraensumque VLVl Immen- 

v«l in 

sunique "B Iinmersumque deterr. || nephas Vl || exploret L || aruspex O 
14 7. quae L || portendunt scripsit H portendant 0 15 temtat 
• G temptat U 16 miscere G fl ruptone G || uifate VB 18 Rursum 
GLVl Rursus VB 19 expiat, m. II corr. in expiet Vl 



Digitized by Google 



IN EUTR0P1UM LIB. T. (XVIH!) 



lf)9 



Victima? quo diras iugulo placabimus atras? 20 
Consule lu»trandi fasces ipsoque litandum 
Prodigium: quodcumque parant hoc omine fata, 
Eutropius cervice luat. Sic omnia volvis? 
Hoc rcgni Fortuna tenes? Quaenam ista iocandi 
Saevitia? Humanis quantum bacchabere rebus? 25 
Si tibi servili placuit foedarc curules 
Crimine, procedat laxata compede consul, 
Rupta Quirinales sumant ergastula cinctus. 
Da saltern quemcumque virum. Discrimina quaedam 
Sunt famulis splendorque suns maculamqiu* minorem 30 
Condicionis babel, domino qui vixerit uno. 
Si pelagi fluclus, Libyae si discis barenas, 
Eutropii numerabis eros. Quot iura, quot ille 
Mutavit tabulas vel quanta vocabula vertit! 
Nudatus quotiens, medicum dum consulit emptor, 35 
Ne qua per occultum lateat iactura dolorem! 
Omnes paenituit pretii venumque redibat, 
Dum vendi potuit. Postquam deforme cadaver 
Nactus et in rugas tolus defluxit aniles, 
lam specie doni certatim limine pellunt 40 
Et foedum ignaris properant obtrudere munus. 
Tot translata iugis submisit colla vetustum 
' Servitium semperque novum nec destitit unquam, 

20 deerat in Vl, sed m. I in marg. add. || diras O diuutn vetus 
Claverii liber (V ms.), quod idem coniecit Delrius || atras optime con- 
iecit Paul Quaest. Claud, p. 3 aras 0 22 quodcunque G 23 sic 
omnia BLVl sic omina V || volviu vetus liber Cuiacii quo usus Cla- 
verius nobis GO || sin omnia nostro Ilaec regno fortuna tenes, quae- 
nam cet. coniecit Delrius sis omnia nobis? cet. coniecit Barthius 24 ' 

vel tenea 

Hoc G II lues L 25 bachabere O 26 Si~ tibi Vl 29 Da GVBL Des Vl 1 
Discrimina quedam Sunt famulis splendorque suns maculamque mino- 
rem Conditions habet domino qui vixerit uno M 31 uno VBVl 

vel no o 

uni L 32 lybie VLVl lybie B 33 heros 0 || qd, m. II corr. in 
00 o 

qt V || qd, »». iT corr. in qt V 34 Mutabit V 36 totus ex G 
descriptus est, quod in editione prindpe deerat 37 Omls (= ornnis) 
B Omls, corr. in. II in Omes (= omnes) Vl 39 Nactus scripsi 
Mansit 0 quod puto ex 'Nanctus' exortum || diffluxit praestare videtur 
H2H3 || aniles (ni in ras. m. I culd.) B 40 specie GLVl specie V 

vel iugis 

speciem B || doni 0 dono G 42 locit V || summisit VBL 



Digitized by Google 



160 CL. CLAUDIANT 

* — 

Saepe tamen coepit. Cunabula prima cruentis 
Pedila suppliciis. Rapitur castrandus al> ipso 45 
Ubere, suscipiunt matris post viscera poenae. 
Advolat Armenius certo mucrone' recisos 
Kdoctus mollire mares damnoque nefandum 
Aiicturus pretium fecundum corporis Ignem 
Sedibus exhaurit geminis uiioque sub ictu 50 
Eripit officium patris nomenque mariti. 
Ambiguus vilae iacuit penitusque supremum 
In cerebrum secti traxerunt frigora uervi. 
Laudemusne manum, quae vires abstulit hosti ? 
An potius fato causam tribuisse queramur? 55 
Profuerat mansisse virum. Felicior exstal 
Opprobrio. Serviret adlim, si fortior esset. 
lude per Assyriae trahitur commercia ripae. 
Iliuc fora venalis (ialata ductore frequentat 
Permutatque domos varias. Quis iiomiua possit 60 
Tauta sequiV Miles slabulis Ptolomaeus in imis 
ISolior. Ilic longo lassatus paelicis usu 
Doual Ariutbeo. Neque enim iam dignus haberi, 
Nec maturus emi. Cum fastiditus abirel, 
Quam gemuit, quauto pianxit divortia luctu: 65 
Haec erat heu Ptolomaee fides? Hoc profuit aetas 

44 Saepe tamen coepit G Sepe tamen eejut V Sepe tameu cepit B 

i 

Sepe tamen cepit L Cepit sepe tamen Vl | cruentas Vl 45 Dedita B V 1 

vel dedita 

Debet V Debita L || supliciis V 46 poet matris viscera Vl 48 
dampnoque VLVl 49 fecundum GVLVl fecundum B || ignem 
VBVl ingue, in marg. m. II add. vel ignem L 51 officium 
patris BVl quod praefei'o propter met rum officiumque patris VL 
officiumque maris proponit Bttrmannus 54 roanum quae] magis 

h 

quia G || osti Vl 55 causam BVl causas V L forte hie I < it ft r fatis 
ansam' 56 extat VBL esset, in marg. m. I J add. exstat Vl 57 
Obprobrio VLVl 58 assirie Vl |j traitur Vl 59 galatha BL 60 qui 

vel li 

L || possit VL poscit B posset Vl 61 stabulis V stabulis BLVl 
tabulis cum nonnullis deterr. coniecit Kubenius |] tholomeus VL ptole- 
meus B ptolomeus L tolomeus Vl g imis scripsi fcf. infra v. 156) 

illis 0 63 Donat (t in ras. m. II add.) B || arintheo V arentheo G 

e 

arentheo B aritheo L 65 Quam gVl Que B Que V Q L 66 
heu L hec V eu (sic) B hec (c in ras.) Vl | tholomee V ptolomee 
BL tholomee Vl || hoc] hac V 



Digitized by Google 



IN EUTROPIUM LIB. I. (XVIII.) 

In gremio consumpta tuo lectusquc iugalis 

Et ducti totiens inter praesepia somni? 

Libertas promissa peril, viduumne relinquis 

Eutropiura? tantasque premunt oblivia nodes, 

Crudelis? Generis pro sors dnrissima nostri! 

Femina cum senuit, retinet conubia partu 

Uxorisque decus matris reverentia pensat. 

Nos Lucina fugit nec pignore nitiraur ullo. 

Cum forma dilapsus amor, defloruit oris 

Gratia. Qua miseri scapulas tutabimur arte? 

Qua placeam ratioue senex? Sic fatus acutuui 

Aggreditur lenonis opus. Nec segnis ad artem 

Mens erat officiique capax omnisque pudoris 

Hauserat insidias. Custodia nulla tuendo 

Fida toro. Nulli poterant excludere vectes: 

Ille vel aerata Danaen in turre latentem 

Eliceret. Fletus domini fingebat amantis 

Indomitasque mora, pretio lenibat avaras 

Lascivasque iocis. Non blandior ullus euntis 

Aim iliac tetigisse latus leviterque reductis 

Vestibus occulto crimen mandasse susurro, 

Nec furtis quaesisse locum nec fraude reperta 

Cautior elusi fremitus vilare mariti. 
— 

0 

67 letusque (sub priore e rasura pro §) B 68 sompni L 71 
pro V proh BLVl || proh aors generis Vl || nostris V 72 Femina 

u 

B Feminea L || consenuit in ed, pr. Flor. ita ex G correcium consenuit || 

vel mut 

conubia Vl 74 nitimur LVl nititur V nititur B 77 Post 'acu- 

tuni' incidi telle Bubenium, ut sit adverbii loco, testatur H || avitum 

quod in marg. ed. Isingi-inii piaefert Burmannus 79 omnisque 6 

— que . 

omisque VVl omnes B ois, in marg. m. II add. vel oms L || pudori 

6 

H coniecisse tradit Clercqius 81 thoro VLVl 82 dana — ue 

{sic e add. m. rec.) V danaen B dane L danen Vl || in GLVl in 
omisi VB 83 Eliceret 0 (Elicerent Vl) IlUceret vel Pelliceret con- 

n 

iecit H || figebat B || Inter v. 83 et v. 84 in contextu ut versus Clau- 
diani interiectus est: Gutta cavat lapidem non vi sed sepe cadendo, 
de quo vide quae dixi Quaest. critt. p. 11, adn. 1 85 non G 86 re- 
ductae maluisse H dicit Burmannus 87 mandasse V mandare (are 
in ras. m. pr.) B mandare LVl 88 retecta maluisse H testatur 
Burmannus 

Claud. Carm. 11 



161 



70 



75 



80 



85 



Digitized by Google 



1G2 CL. CLAUDIANI 

Hand aliter iuvenum flammis Ephyreia Lais 90 
Et gemino ditata mari, cum serta refudit 
Canities, iam turba procax noctisque recedit 
Ambitus et raro pulsatur ianua tactu 
Seque reformidat speculo damnante senectus: 
Stat tamen atque alias succingit lena ministras 95 
Dilectumquc diu quamvis longaeva lupanar 
Circuit et rctinent mores, quod perdidit aetas. 
Hinc honor Eutropio; cumque omnibus unica virtus 
Esset in euuuchis thalamos servare pudicos, 
Solus adulteriis crevit. Nec verbera tergo too 
Cessavere tamen, quotiens decepta libido 
Iiuiti caluisset eri, frustraque rogantem 
lactantemque suos tot iam per lustra labores, 
Dotalem genero nutritoremquc puellae 
Tradidit. Eous rector consulque futurus 105 
Pectebat dominae crines et saepc lavanti 
Nudus in argento lympham gestabat alumnae, 
Et cum se rapido fessam proieccrat aestu, 
Palricius roseis pavonum ventilat alis. 

lamquc aevo laxata cutis sulcisque genarum no 
Corruerat passa facies rugosior uva: 
Flava minus presso finduntur vomere rura, 

vel nail vel thaia 

90 Haut BLVl |j ephireia lais (sic) V epyre ialais, m. II corr. 
sic: epyre talais B ephyreia lays L ephireia lais Vl 91 Et GVB || 
E gemino L 7egemino (sic) Vl || ditata 0 dotata H cum uno deter. 

vel ta 

94 dampnante V dampnante L damnante Vl damnata B 96 diu 

vol diu vel quoa 

BVl semel V semel V 97 retinet L || quod GVB q Vl quos L 
99 Esset 0 Haec sit coniccit H2 Haec sit vel Exstet Hs || eunichis 

(sic) B | talamos Vl 100 adulteriiis Vl || cervit Vl 102 caluisse' 

h 

V (I teri V heri BLVl 104 —que (sic) G 106 criues domine 
L || et p sepe L || lavanti (v in ras. m. II jwo h ?) B 107 lymfam V 
limpham LVl || alunneV alunnae B alumpne L alumneVl 108 proiecerat 
G 109 Patricius (us in ras. m. II) B || roseas pavonum alas malit 

vel ventilat a 

H || vestit et V ventilet Vl 110 lassata B 111 Corruerat 0 
Marcuerat coniecit H2H3 Aruevat Pricaeum coniecisse tradit H2H3 
Horruerat male teinptat •Burmannus 112 finduntur GVBL fundun- 
tur Vl 



Digitized by Google 



IN EUTROPIUM LIB. I. (XVIII.) 1G3 

Nec vento sic vela tremunt. Miserabile turpcs 

Exedere caput tineae, deserta patebant 

Intervalla comae, qualis sitientibus arvis 115 

Arida ieiunae seges interlucct aristae, 

Vel qualis gelidis plunia labente pruiuis 

Arboris immoritur truuco brumalis hirundo. 

Scilicet ut trabeis iniuria cresceret olim, 

Has in fronte notas, hoc dedecus addidit oris 120 

Ludibrio Fortuna suo; cum pallida nudis 

Ossibus horrorem dominis praeberet imago, 

Decolor et macies occursu laederet omnes, 

Aut pueris latura metus aut taedia mensis 

Aut crimeu famulis aut proeedentibus omen, 125 

Et nihil cxhauslo caperent in stipite lncri, — 

Sternere quippe toros vel caedere ligna culinac 

Membra negant; aurum, vestes, arcana tueri 

Mens infida vetat; quis enim committere vellet 

Lenoni thalamum? — tandem ecu fimus acerbum 130 

Inf'austamque suis trusere penatibus umbram: 

Coutemptu iam liber erat. Sic pastor obesnm 

Lacte canem ferro religat pascitque revinctnm, 

Dum validus servare gregem vigili(|ue rapaces 

Latratu terrere lupos; cum tardior idem 135 



113 Non Vl || vento— L 114 capud L || tiniae B || petebant 

V 116 Arida, in marg. m. II aride Vl | gleba pro seges harioJatur 

u 

Burmannus 117 pluma (pi in ras. m. I) L 118 hirudo B 
i 

harundo L irundo Vl 120 ori mavult H 121 Ludibrio for- 
tuna suo scripsi cum Schradero Luxuriae fortuna suae 0 122 

preberet (tie) G || ymago L 123 macies G 125 omen§ (m ras. erat 

vel ■ tip! to 

s) Vl 126 nichil VVl || stipite GVBL cespite Vl || e stipite legere 
vult H 127—130 in parenthesi cum Burmanno posui 127 thoros 
LVl || vel] bene L 128 Menbra VB || archana 0 arcamque coniecit Bur- 

u 

mannus || archana tueri Mens invida vetat M || vetatj negat L 130 thai ami 

a tru 

VI 131 Infaustumque L || misere Vl || unbram B 133 Vecte pro 

• • • ■ • 

• r 

Lacte H coniccisse tradit Clcrcqius \\ feroque Vl || ferro religat scripsi 

1 

ferroque ligat 0 || poscitque B 135 terrere] texere Vl 

11* 



Digitized by Google 



164 CL. CLAUDIANI 

lam scabie laceras deiecit sordidus aures, 
Solvit et exuto lucratur vincula collo. 

Est ubi despectus nimius iuvat. Undique pulso 
Per cunctas licuit fraudes impune vagari 
Et fastis aperire viam. Pro quisquis Olympi ho 
Summa tenes, tantone libet mortalia risu 
Vertere? Qui servi nou est admissus in usum, 
Suscipitur regnis et quern privata ministrum 
Dedignata domus moderantem sustinet aula. 

Ut primum vetulam texere palatia vulpem, 145 
Quis non ingemuit? Quis non irrepere sacris 
Obsequiis doluit totiens venale cadaver? 
Ipsi quin etiam tali consorte fremebant 
Regales famuli, quibus est illustrior ordo 
Servitii, sociumque diu sprevere superbi. 150 

Cernite, quern Latiis poscant annectere fastis, 
Cuius et eunuchos puduit. Sed vilior ante 
Obscurae latuit pars ignotissima turbae, 
Donee Abundanti furiis, qui rebus eois 
Exitio primoque sibi produxit, ab imis 156 
Evectus stabulis summos invasit honores. 
Quam bene dispositum terris, ut dignus iniqui 
Fructus consilii primis auctoribus instet* 

.Ucuit 

136 deiecit G || sordibus (sic) B 139 qlicet VI | inpune Wl 

fraudibua h h 

140 fastis V fatis BLVl j> (= pro) L pro, V pro Vl proh B l| 
olimpi BLVl 141 tanto libuit VL || nisu, corr. to. I in risu V 
risu 0 nisu etiam H»H» coniecit , sed vide quae dicit Burmannus 

van 

142 ad usum Vl 143 ministris V 144 aula BVl aulam V 

■ • 

traxere 

aula (1 ex corr. to. II pro r?) L 145 texero V texere BLVl traxere 
deterr. 146 ingenuit Vl || inrepere GV irrepere BLVl 149 

sibi 

i iilustrior V 150 Serviciis otiumque (sic) V || diu G diu VL diu Vl 

sibi B 151 poscant latiis L U adnectere 0 152 Cuius G || puduit 

(sic) L 153 lati (sup. i rasura) corr. to. // in latu L 164 
habundantii Vl 155 Exitio scripsi Exitium VBL Exicium Vl || 

o 

primoque (sic) Vl primuque V primumque BL || produxit G 166 

• • 

stabulis deterr. thalamis VBL talamis Vl tabulis coniecit H II ab 

imo Evectus thalami voluit Paul I. c. p. 15 167 dispositum (~ 

vel obait 

add, to. //, = est) Vl || iniquis VL 158 instet Vl 



IN EUTROPIUM LIB. I. (XVIII.) 



165 



Sic mult os fluvio vates arente per annos, 

Hospite qui caeso monuit placarc Tonantem, 160 

Invent. is primus Busiridis imbuit aras, 

Et cecidit saevi, quod dixerat, bostia sacri: 

Sic opilex tauri tormentor umque repertor, 

Qui funesta novo fabricaverat aera dolori, 

Primus incxpertum Siculo cogente tyranno 165 

Sensit opus docuitque suum mugire iuvencum. 

Nullius Eutropius quam qui se protulit ante 

Dereptas possedit opes nullumque priorem 

Perculit exsilio solumque hoc rite peregit, 

Auctorem damnare suum. Postquam obsitus aevo 170 

Semivir excelsam rerum sublatus in arcem, 

Quod nec vota pati nec fingere somnia possent, 

Vidit sub pedibus leges subiectaque colla 

Nobilium tantumque sibi permittere fata, 

Qui nihil optasset plus libertate mereri, 175 

lam iam dissimulat dominos alteque tumescent 

Serviles animi. Proccrum squalore repletus 

Career et exsulibus Meroe campique gemiscunt 

Aethiopum: poenis hominum plaga personat ardens. 

Marmaricus claris violatur caedibus Haramon. 180 

Asperius nihil est humili, cum surgat in altum: 
Cuncta ferit, dum cuncta timet; desaevit in omnes, 
Ut se posse putent. Nec belua taetrior ulla 



161 primu LVl 162 sevi cecidit Vl || quod struxerat coniecit 

c 

Burmannus 165 syculo L || tiranno Vl 166 iuventu Vl 167 
quas V I) protulit 0 pretulit G sibi profuit voluit Delrius 168 Dire- 
ptas 0 Ereptas scripsit Burmannus cum deteriore quodam Dereptas 
temptat idem quern secutus Koenigius et ego 169 exilio 0 | ire, corr. 

T 1 

m. II in ,ite V 170 dampnare VL || obitus L 172 Quod nec 
vota pati nec fingere somnia poSst M || non vota Vl || somnia fingere 
B sompnia fingere L || possent cum uno Mediceo H possunt 0 173 
reges H olim maluisse tradit Burmannus 175 nichil VVl 176 
dissimulant L 177 sqalore B || repletur Vl 178 exulibus 0 || 

gemescunt GB 179 arens pro ardens H coniecisse testatur Clercqius 

i 

180 Claris] plagis B || volatur Vl 181 nichil VBVl || surgat GB 

vel tet 

surgit VLVl 183 putent L [| post 'ulla' in cd. pr. Flor. 'est', quod 
legebatur in fine versus, ex G deletum. 



Digitized by Google 



166 



CL. CLAUDIANI 



Quam servi rabies in libera terga furentis. 

Agnoscit gemitus el poenae parcerc nescit, 185 

Quam Bobttty dominiquc meraor quern verberat odit. 

Adde, quod eunuchus nulla pietate movetur 

Nec generi natisve cavet, Clemeutia cunetis 

In similes animosque ligant consortia damni. 

Iste nec eunuehis plaeidus; sed pectus in aurum 190 

Aestuat: boc uno fruitur succisa libido. 

Quid nervos secuisse iuvat? Vis nulla cruentam • 
Cast rat avaritiam: parvis exercita furtis 
Quae vastare penum neglectaque sueverat arcae 
Claustra remoliri, nunc uberiore rapina 195 
Peccat in orbc manus. Quidquid se Tigris ab Haemo 
Pividit, boc certa propouit merce Iocandum 
Institor imperii, caupo lamosus honorum. 
Hie Asiam villa pactus regit,- ille redemit 
Coniugis ornatu Syriam, dolet ille paterna 200 
Bithynos mutasse domo: suflixa patenti 
Vestibulo pretiis distinguit regula gentes. 
Tot Galatae, tot Pontus eat, tot Lydia nummis. 
Si Lyciam tenuissc velis, tot milia ponas; 

184 terga VBVl colla L 185 pjreere Vl . 186 Quam G |l 

t , vel odit 

verbera, (tie) V libat (sic) Vl || totis V 187 Adde quod eunuchus 

• • > > 

nulla pietate movetur M 188 generi < V || dementia — (v. 190) pla- 

cl 

cidus (incl.) Koenigius dubitat an spuria sint || natisve G || demen- 
tia L 189 damni Vl dampai VL 190 pectus conieei peius 0 
pronus pro peius H coniecisse testatur Bunnannus et Clercqius; olim 
putavi ante f sed' aliquid excidisse 192 nervos 6 || furentem pro (?) 
cruentam coniecit Schraderus 193 quae parvis excita furtis Clave- 
rius ex libro suo (? ms.) 194 neglectaque G || suaeverat Vl | arcae 

velte vel parcat 

GB archy V arche L arte Vl 195 nunc G 196 Peccat L || 

vel venditor a 

quicquid 0 || tygris L 198 Institor V 199 villa (sic) V || redemit, 

to. 11 corr. ex redimit Vl 200 siriam Vl 201 Bythinos VL 
Bithinos B bitinas Vl |J domo GVBL domos Vl || subfixa O 203 
galathg VB galathe LVl || eat VBL eat Vl cant voluit H || lidia Vl 
204 Si litiani L Si liciam Vl || pon?s Vl 



Digitized by Google 



m EUTROPIUM LIB. I. (XVIII.) 



167 



Si Phrygas, adde, parum est. Propriae solacia sorti 205 
Communes vult esse notas et venditus ipse 
Veudere cuncta cupit. Certantum saepe duorum 
Diversum suspendit onus: cum pondere iudex 
Vergit et in geminas nulat provincia lances. 

Non pudet heu superi populos venire sub hasta? 210 
Vendentis certe pudeat. Quo iure sepultum 
Mancipium tot regna tenet, tot distraint urbesV 
Pollentem solio Croesum victoria Cyri 
Fregit, ut eunucho flueret Pactolus et Hermits? 
Attalus hcredem voluit te Homa reliuqui, .215 
Restitit Antiochus praescripto margine Tauri, 
Indomitos curru Servilius egit Isauros, 
El Pharos Augusto iacuit vel Creta Metello, 
Ne non Eutropio quacstus numerosior essetV 
In mercem veniunt Cilices, Iudaea, Sophenc, 220 
Komauusque labor Pompeianique triumphi. , 

Quo struis hos auri cumulos? Quae pignora tantis 
Succedent opibus? Nubas ducasve licebit: 
Nunquam mater eris, nunquam pater. Hoc tibi ferrum, 
Hoc natura negat. Te graudibus India gem mis, 225 
Te foliis Arabes ditent, te vellere Seres: 
Nullus inops adeo, nullum sic urget egestas, 



205 frygas V frigas BVl frigias L || parum eat V parum BLVl 

Si phrygas, adde parum. interpumit 11 || proprie G || solacia G || sorti 
BVl sortis VL 207 cupit VBVl petit L |j certantum V 208 
h 

onus V honus LVl |] cum ponderis index Scaligerum voluissc tradit 
Burmannus 209 nutat GVLVl nutat (n in ras. m, 11) B 210 

vel venisie od 

Num pudet coniecit H |j venire GBLVl venire V 211 q iure V 
quo iure B quid LVl | repulsum libcnter legeret liunnanniis 2t2 

vel distruit crosum 

distrahit V distrait B 213 druau V (| ciri Vl 214 Ijeunucho Vl || 
flueret VB fluerent LVl || pactholus Vl 215 Atlialus Vl 21G 

r y e 

magine Vl 217 yeauros V ineauros L hisauros Vl 218 metallo 

• • • ■ 

Vl 219 Ne non VVl lie* non L Ut nunc B || questos V 220 

r u 
sofene V sofene B sophone L 221 KomanoHque V 223 8ucedent 
L y ducasve G 224 eris G 226 arabes, COtr. cx arabis V || et 
vellere V 227 inopsa do (siv) V || urget G 



Digitized by Google 



168 CL. CLAUDIANI 

Ut velit Eutropii fortunam et membra pacisci. 

Iamque oblita sui nec sobria divitiis mens 
In miscras leges hominumque negotia ludit. 230 
Iudicat eunucbus: quid iam de consule miror? 
Prodigium est, quodcumque gerit. Quae pagina lites 
Sic actas meminit? Quibus unquam saecula terris 
Eunucbi videre forum? Sed ne qua vacaret 
Pars ignominiae, ncu quid restaret inausum, 235 
Arma etiam violare parat portentaque monstris 
Aggerat et secum petulans amentia certat 
Erubuit Mavors aversaque risit Enyo 
Dedecus eoum, quotiens intenta sagittis 
Et pbaretra fulgens anus exercetur Amazon: 240 
Arbiter aut quotiens belli pacisque recurrit 
Alloquiturve Getas. Gaudet, cum viderit, hostis 
Et sentit iam deesse viros. Incendia fumant, 
Muris nulla fides, squalent populatibus agri 
Et medio spes sola mari. Trans Phasin aguntur 245 
Cappadocum matres stabulisque abducta paternis 
Caucasias captiva bibunt armenta pruinas 
Et Scytbicis mutant Argaei pabula silvis. 
Extra Cimmerias, Taurorum claustra, paludes 

228 menbra VB 229 deliciis coniecisse H tradit Burm annus 
230 negotia (0 in ras. m. II add.) B || ludit GO saevit ex r venit* 
quod in nonnullis deter r. coniecit Hs 231 iam in ras. m. // add. 

B U mirer praefert H*Ha 232 Prodigium est VBL Prodigium Vl 

»q vel femineas 

233 Sic actas meminit (ac in ras. m. II add.) B Sic etas meminit 
V Femineas meminit LVl Castrati meiuinit, coniecit Hurthius 235 igno- 

vel a r 

minie GLVl ignominigB ignominie V || neu GVB ne LVl 236 potentaque 



Vl || monstrum V 23.7 Aggerat G 238 mauros aut versaque V 1 |j 

aversaque g g enio L en^io Vl 239 sagitis Vl 240 faretra 
V 1 || exercetur G 242 Adloquitur G Alloquiturve V Alloquiturque B L Vl 

i 

244 Muris BVl Mures V Euris L || scalent Vl || populantibus L 245 
In medio spes una mari coniecit Hs || fasin VLVl 246 Capadocum 



e 



Vl H abducta (a finale add. m. II) L 247 Caucasias Vl 248 



r 



scithycis V scithicis L sciticis Vl || arggi B argei V aggei L aggei Vl 

argeia voluit H 249 cummerias L ci^fniias (sic) Vl cimerias B |j 
llunc versum expungere voluit Barthius 



Digitized by Google 



IN EUTROPIUM LIB. I. (XVIII.) 169 

Flos Syriae servit; spoliis nec sufficit atrox 250 
Barbarus: in caedem vertunt fastidia praedae. 

We tamen — quid enim servum mollemque pudebit, 
Aut quid in hoc poterit vultu flagrare pudoris? — 
Pro victore redit. Peditum vexilla secuntur 
Et turmae similes eunucborumque manipli, 255 
Hellespontiacis legio dignissima signis. 
Obvius ire cliens defensoremque reversum 
Complecti. Placet ipse sibi laxasque laborat 
Distendisse genas fictumque inflatus anhelat, 
Pulvere respersus tineas et solibus ora 260 
Pallidior verbisque sonat plorabile quiddam 
Ultra nequitiam fractis et proelia narrat 
Perque suam tremula testatur voce sororem 
Defecisse vagas ad publica commoda vires: 
Cedere Iivori nec sustentare procellas 265 
Invidiae mergique fretis spumantibus orat. 
Exoretquc utinarn! Dum talia fatur, inept us 
Deterget lacrimas atque inter singula dicta 
Flebile suspirat: qualis venit arida socrus 
Longinquani visura nurum; vix lassa resedit 270 

vel Hog uie aervit 

250 Flos syriae servit editt. Assyrius fervet V Assyi-iis fervet B 

vel floB »yrie servit 

Assiriis fervet L Flos sirie servit, in marg. m. II add. vel assiriis fuet Vl 

vel vertit 

asiae coniecit etiam Schradcrus 251 vertunt GBL vertunt V vertit Vl 
l 

252 molemque V 253 poterit vultu VB vultu poterit L vultu potuit 

vel r 

Vl || pudoris, corr. m. II in ruboris V pudoris Vl ruboris BL 254 

vel te ou 

peditum V peditum BLVl unum Gg unde, cum put on 'peditum' inter- 
jwilatum esseconicio f anuum\ ut 'redit' ultima producta perfectum sit, va- 
num proponit Paul Quaest. Claud, p. 36 centum vel comitum coniecit Hi, cum 

unus deterior haberet CC. truncnm praeterea coniecit HaHs tumidum 

i 

temptat Koenigius \\ sequntur L eequuntur B 256 Hellespontacis VI 

a c dU 

257 Obuijs Vl 258 Completi Vl 269 Contendisse V 260 
tinias B || sordibus oraB (?) Squallidior coniecisse H testatur Clercqius 
262 fractis GO fictis (?) g || Ultra nequitiam 0 vix tamen sanum 
quocumque modo interpretes vexabant; poeta fortasse scripsit f Multa 
nequitia' 267 ineptus VB ineptas LVl 268 Detorget G Deter- 
gent V Detergit BLVl (in B i in ras. add. m. II) | lacrymas G | 
dicta (a add. m. //) B 



Digitized by Google 



170 CL. CLAUDIANI 

Et iam vina petit. Quid te turpissime bellis 

Inseris aut saevis pertemplas Pallada campis? 

Tu potes alterius studiis haerere Mincrvae 

Et telas non tela pad, tu stamina nesse, 

Tu segnes operum sollers urgere puellas 275 

Et niveam dominae pensis involvere lanam. 

Vt*l si sacra placent, habeas pro Marte Cybeben: 

Rauca Celaenaeos ad tympana disce furores. 

Cymbala ferre licet pectusque illidere pinu 

Inguinis et reliquum Phrygiis abscindere cultris. 280 

Arma relinque viris. Geminam quid dividis aulam 

Couarisque pios odiis committere fratres? 

Te magis ah demens, veterem si respicis arlem, 

Conciliate decet: gcstis pro talibus annum 

Flagitet Entropius, ne quid non polluat unus, 285 

Dux acies ; iudex praetoria, tempora consul. 

Nil adeo foedum est, quod non exacta vetustas 
Ediderit lougique labor commiserit aevi. 
Oedipodes matrem, natam duxisse Thyestes 
Cantantur: peperit fratres locasta marito 290 

vel ma i 

271 turpissime VBVl turpissime L 272 aut] et Vl || seuis 

p 

(sic) V saevi B sevi LVl g pertentas G pertentas Vl j| pall[a]da ([a] 
in nus. m. II) B fl campis V campi BLVl 274 Et GB Tu VLVl || 

g vol miniitras 

nesse H coniecit nosse 0 275 senes L || sollers G || puellas V 
276 Atque unctam coniecit Hi, quod quidem rehquisse vidctur H*Hs 
tinctam cum deterr. praefeicns fl niveam, in murg. m. II vel vincta V 

vel tola 

vinctiv, in marg. m. II niveam Vl niveam BL 277 si sacra V 

placeat Vl fl adeas pro habeas coniecit Schradcrus, in idem incidisse H 
» 

r 

testatur Clercqius || matre V || cybele V cybelen BL cibele Vl 278 
celenaeos G || timpana Vl 279 Cirabala Vl Cyubala L g ferre] 

l 

disce V || pectusque G fl inlidere V allidere g 280 frigiis O g ab- 

o h 
scindere GVL absidere (sic) B obscindere Vl 283 ,a V ah B ha 

at 

L || ah demens] odemens Vl Q arcem B 285 Flagitet G Flagitet V 

n 

Flagitat BLVl g unus] anus B 286 acies G 287 fedum est VL 
foedum est B fedum Vl g exacta (e ex corr. m. II) B 289 thiestes 
(i corr. m. rec. in y) V thiestes BVl tiestcs L 290 Cantantur 
GBVl Cantatur VL 



Digitized by Google 



IN EUTROPIUM LIB. I. (XVIII.) 



171 



Et Pelopea sibi. Thebes ac funera Troiae 

Tristis Erechlhei deplorat scaena thcatri; 

In volucrem Tereus, Cadmus se vertit in anguem; 

Scylla novas mirata canes; hunc arbore figit, 

Elevat hunc pluma, squamis hunc Tabula vestit, 295 

Hunc solvit fluvio: nunquam spado consul in orbe 

Nec index ductorve fuit. Quodcumque virorum 

Est decus, eunuchi scelus est. Exempla creantur, 

Quae socci superent risus luctusque coturni. 

Quam pulchrc conspectus erat, cum tenderet artus 300 

Exsangues onerante toga cinctuque gravatus 

Indutoque senex obsccnior iret in auro! 

Humani qualis simulator simius oris, 

Quern puer arridens pretioso stamine Serum 

Velavit nudasque nates ac terga rcliquit, 305 

Ludibrium mensis: erecto pectorc dives 

Ambulat et claro sese deformat amictu. 

Candida pollutos comitatur curia fasces, 

Forsitan et domini. Praebel miracula lictor 

Consule nobilior, libertatemque daturus, 310 

Quam necdum meruit, scandit sublime tribunal; 



m ! lubes 

291 thebea coniecisse H tradit Clercqius thebaa V thebas B 

vel tedui 

thebas L labes Vl H trorie Vl 292 erecthei V erechtei B erictei 

LVl B Bena V || teatri L 293 trereus Vl y cathmus L 294 Scilla 

imitaU u 

VBL Scilla (S add. m. II) Vl || mirata V || hanc L 295 Flebat 

V H bunc VB hanc LVl || hunc BLVl hanc V 296 Hunc VBL 

6 

Hanc Vl | nunquam 0 nusquam deterr. 297 quodcunque G quidq; 

VI 298 eunuchi 0 eunuchia deterr. 299 coturni VBL chorturnu, 

in marg. m. II cotni V 1 300 pulcher Vl || artus (corr. m. II ex 

h vel autp 

arcus) L arctus Vl 301 Exanguea O || onerante G ,onerare V 

, r 

onerare B ornante L ornare Vl | cinctuque O cinctumque H cum 
Iuniano quodam. Ubro || gravatua 0 gravatos coniecit H 302 In- 

ao 

ductoque L 303 aymius V 304 adridena B 305 ad Vl 308 

CO 

9mitatur (sic) Vl 309 domini scripsi cum II dominis g dominua O 
311 Quam necdum G | lidum Vl 



172 CL. CLAUDIANI 



Atque inter proprias laudes Aegyptia iaclat 

Somnia prostratosque canit se vale tyrannos. 

Scilicet in dubio vindex Bellona pependit, 

Dum spado Tiresias enervatusque Melampus 315 

Reptat ab extremo referens oracula Nilo, 

Obstrepuere avium voces, exhorruit annus 

Nomen et insanum gemino proclamat ab ore 

Eunuchumque vetat fastis accedere Fanus. 

Sumeret illicitos etenim si femina fasces, 320 

Esset turpe minus. Medis levibusque Sabaeis 

Imperat hie sexus reginarumque sub armis 

Barbariae pars magna iacet. Gens nulla probatur, 

Eunuchi quae sceptra ferat. Tritonia, Phoebe, 

Terra, Ceres, Cybele, Iuno, Latona coluntur. 325 

Eunuchis quae templa deis? quas vidimus aras? 

Inde sacerdotes, haec intrat pectora Phoebus, 

Inde canunt Delphi. Troianam sola Minervam 

Virginitas Vestalis adit flammasque tuetur. 

Hi nullas meriti vittas semperque profani. 330 

Nascitur ad fructum mulier prolemque futuram. 

Hoc genus inventum est, ut serviat. Herculis arcu 

Cpncidit Hippolyte, Danai fugere bipennem 

Pethesilea tuam, claras Carthaginis arces 

Creditur et centum portis Babylona superbam 335 



312 aegiptia VB egyptia L egiptia VI 313 Sompnia L Somnia 

r 

Vl [j prostatosque (r sup. lin. add. m. I) B |j tirannos Wl 315 
tyresias B tirresias Vl fl melanpus (Uneolam sup. a add. m. II) V 

vel obsta 

316 nylo L 317 Obstrepuere GLVl Obstrepuere V 318 orbe 

ia 1 

VL 319 acedere L || genus Vl 320 inlicitos V 321 mediis L 
323 probatur 0 notatur coniecit non male Schraderus 324 phoebe 

vel vesta 

B 325 Terra V Terra BL Vesta Vl | cibele Wl cibele B 326 
Eunuchi =^ (in ras. erat s) Vl Eunuchis restitui Eunuchi VBL J| 
dei^j (in ras. erat s) Vl deis restitui dei VBL 327 haec intrat G 
329 vestalis 0 || flamm[a]s, [a] in ras. m. II add. B 330 Hii 0 1 

vitas V 333 Condidit V Condidit L Concidit Vl || ypolite BLVl 

hipolite V 334 Penthesilea GVB Pentesilea LVl || chartaginis B 
kartjiginb LVl 335 babilona 0 



Digitized by Google 



IN EUTROPIUM LIB. I. (XVIII.) 173 

Femineus struxisse labor. Quid nobile gessit 

Eunuchus? quae bella tulit? quas condidit urbes? 

Ulas praeterea rerum natura creavit; 

Hos fecere maims. Seu prima Semiramis astu 

Assyriis mentita virum, ne vocis acutae 340 

Mollities Ievesve genae se prodere possent, 

Hos sibi coniunxit similes, seu Parthica ferro 

Luxuries vetuit nasci lanuginis umbram 

Servatoque diu puerili flore coegit 

Arte retardatam Veneri servire iuventam. 345 

Fama prius falso similis vanoque videri 
Ficta ioco. Levior volitare per oppida rumor 
Riderique nefas, veluti nigrantibus alis 
Audiretur olor, corvus candore ligustri. 
Atque aliquis gravior morum: Si talibns, iuquit, 350 
Creditur el nimiis turgent mendacia monstris: 
lam testudo volat ; profert iam coruua vultur, 
Prona petunt retro fluvii iuga, Gadibus ortum 
Armenii texere diem, iam frugibus aptum 
Aequor et assuetum silvis delphina videbo, 355 
Iam cocleis homines iunctos et quidquid inane 

vel nobile 

336 Femineas L || note L 337 urbes GVL arces VI 339 

a 

Hoc V || 8amiraniis B 340 Assiriis BLVl || nec V 341 leves- 

que L 342 Has sibi H scripsisse tradit Clercqius || sibi G || partica GL 
parthica VBVl 343 unbram L 345 servire G 346 falso 0 falsae 
coniecit H 347 opida Vl 348 veluti GVBL sicut Vl unde H con- 
iecit f ut si' 349 corvus candore ligustri ex coniectura scripsi corvo 

cert an 

eataa te (sic) ligustris V corvo certante ligustris BLVl 350 Si 

talibus inquit Creditur et nimiis turgent mendacia monstris. Iam 
testudo volat profert iam cornua vultur. Prona petunt retro fluvii 
[iuga . frujgibus aptum Equor et assuetum silvis delphina videbo. 

Iam docleis homines iunctos M ( quae in uncis inclusa in litura le- 
vel uada nada 

guntur) 353 fluvii retro Vl || iuga GB iuga V iuga Vl uada L 
354 Armeniis V Armenii LVl Germani G Carmenij B Carmani 

vel fluviis 

voluit H 355 assuetum gVBL advectum Vl || silvis V | delfina Vl 
356 Iam cocleis homines iunctos M || cocleis 0 || hominis corr. m. II 
in homineB V || vinctos coniecit Burmannus || quicquid 0 366 et 357 
delete voluit Koenigius 



174 



CL. CLAUDIANI 



Nutrit Iudaicis quod pingitur India velis. 

Subicit et mix lis salibus lascivior alter: 

Miraris? Nihil est, quod non in pectore magnum 

Concipit Eutropius. Semper nova, grandia semper 360 

Diligit et celeri degustat singula sensu. 

Nil timet a tergo; vigilantibus undique curis 

Noctc dieque patet; lenis facilisque moveri 

Supplicibus mediaque tamen mollissimus ira 

Nil negat et sese vel non poscentibus oflert. 365 

Quidlibet ingenio subigit traditque fruendum; 

Quidquid amas dabit ilia manus; communiter omni 

Fungitur officio gaudetque potentia flecti. 

Hoc quoque consiliis peperit meritoque laborum, 

Accipit et trabcas argutae praemia dextrae. 370 

Postquam vera fides facinus vulgavit eoum 
Gentibus et Romae iam certius impulit aures: 
Eulropiumne etiam nostra dignabimur ira? 
Hie quoque Romani meruit pars esse doloris? 
Sic eflala rapit caeli per inania cursum 375 
Diva potens unoque Padum translapsa volatu 
Castra sui rectoris adit. Turn forte decorus 

367 iudaicis 0 ante 'iudaicis' rasura unius Utterae in V lydiacis 
coniecit Hugo Grotim, ut te&tatur H niliacis iam ohm temptavit ipse H 
in attalicis proposuit pr otter ea Ha \ quod scripsi, ut coniungendum 
esset r quidquid inane India nutrit, quod pingitur Iudaicis velis', quae 
structura paitlo liberior nec tamen, ea inaudita quae 0 || telis pro velis 
temptavit etiam HaHa 359 Mirari nihil est proponit Ha || nichil VVl 

vel grandia ram vel r 

360 gaudia V gaudia L 361 Diligit V g '— celeri {pro sceleri) 
VI || degusat V 362 Nihil 6 Nil 0 || vigilacibus coniecit Burman- 

i vel ingeziiio 

nus 364 Suplicibus V 366 Quodlibet B | ingenio V fl subigit BVl sub- 

r vel tra 

icit V L I ingenuos subirit Paul 1. c.p. 33 traditque fruendum G V tjarditque 

a 

fruendum L truditque nocendum (in marg. m. II fruendum) V 1 367 

Quicquid 0 Q ille pro ilia Gronovium coniecisse laudat H2H3 369 Hie B 
conciliis cum deter, coniecisse JRubenium testatur H || meritumque voluit 
ra 

H2H3 370 turbeas VI 372 nuntius pro certius proponit Hs 

vel ceteui 

374 Hoc B 375 celi (quod sup. lin. = celerem) V 377 

vpI forte 

fronte L 



« 



« 



Digitized by Google 



IN EUTROPIUM LIB. I. (XVIII.) 175 

Cum Stilichone gener pacem implorantibus ultro 

Germanis responsa dabat legesqne Caucis 

Arduus et flavis signabat iura Suevis: 380 

His tribuit reges, his obside foedera sancit 

Indicto, bellorum alios transcribit in iisus, 

Hilitet ut nostris detonsa Sigambria signis. 

Laeta subit Romam pietas et gaudia paene 

Moverunt lacrimas tantoque exsultat aliunno. 385 

Sic armenta suo iam defensante iuvenco 

Celsius assurguut erectae cornua matri: 

Sic iam terribilem stabulis dominumque ferarum 

Crescere miratur genetrix Massyla ieonem. 

Dimovit nebulam iuvenique apparuit ingens. 390 

Turn sic orsa loqui: Quantum te prineipe possim, 

Non longinqua docent, domito quod Saxone Tetbys 

Milior aut fracto secura Britannia Pictn. 

Ante pedes humili Franco tristique Suevo 

Perfruor et nostrum video (iermanice Rhenum. 395 

Sed quid agam? Discors oriens felicibus actis 

Invidet atque alio Phoebi de cardine surgunt 

Crimina, ne toto conspiret corpore regnum. 

Gildonis taceo magna cum laude retectam 

Perlidiam et fretos eoo robore Mauros. 400 



378 stilicone LVl || inplorantibus V 379 legemque Vl 379 
caucis Gg cbai-^chis (pro chauchis) V caducia B caychia L caicis Vl 
cheruscis coniccisse Scaligerum tcstalur H 381 Hiis Vl || reges 

GVBL legea Vl || biis Vl || saccit Vl 382 tranacribit B 383 
Militet ut nostris detonsa sicambria signis M || detunsa L || sicambria 
(c in ras. pro, g) V sycambria B Sicambria LVl 385 exultat 0 

n 

alunno B alumpno L 386 defeuaante GVLVl defensate (n add. 
sup. lin. to. /) B 389 genetrix G genitrix 0 || massylla V masaila 

! 

VLV1 391 Turn GVLVl Tunc B II possim B possem L possem V 
possum Vl 392 Non 0 Nos g Num H conieeissc testatur Clercqim 
et Burmannus || thetis (i corr. m. rec. in y) V thetis BVl tetis L 
393 picto G 394 Ante pedes humili franco tristique suevo M || 

vel fracto 

franco V 395 renum Vl 399 retectam ego scripsi, quod idem coniecisse 
H testatur Burmannus repressam praeterea H temptasse idem tradit 
reiectam ego olim recept=u (sic) V receptam BLVl 400 fractos 
B U mauros G 



Digitized by Google 



176 CL. CLAUDIANI 

Quae suscepla fames, quantum discriminis urbi, 

Ni tua vel soceri nunquam non provida virlus 

Australem Arctois pensasset frugibus aunum. 

Invectae Rhodani Tiberina per ostia classes 

Cinypbiisque ferax Araris successit aristis. 406 

Teutonicus vomer Pyrenaeique iuvenci 

Sudavere mihi, segetes mirantur Hiberas 

Horrea, nec Libyae senserunt damna rebellis 

lam transalpina contcnti messe Quirites. 

Ille quidem solvit meritas, scit Tabraca, poenas, 410 

Ut pereat quicumque tuis conflixerit armis. 

Ecce recens isdem clades a partibus exit 
Terrorisque minus, sed plus babitura pudoris, 
Ku tropins consul. Pridem tolerare fatemur 
Hoc genus, Arsacio postquam se regia fastu 416 
Sustulit et nostras corrupit Parthia mores. 
Praefecti sed adbuc gemmis vestique dabantur 
Custodes sacroque adhibcre silentia somno. 
Militia eunucbi nunquam transgressa cubile 
Non vita spondente fidem; sed inertia tutum 420 

401 Que gB Que V Quam LVl | auacepta, in marg. m. II vel 

pccta 

8U8pecta V suscepta L suapecta BVl funeata coniecit Schraderus || 
urbi VLVl urbis B 402 Ni] Ne B 403 archtois L arthoia Vl || 
frugibua (gi in ras. m. II) B 404 rhodani G rodani BVl rodano 

i 

V rhodano L |j tyberina L H hoatia BLVl 405 Cinufeiaque (e corr. 

ex i) V Cenypheisque B Cinifeiaque L Ciuifiisque Vl 406 Teuto- 
nics vomer pirineique iuvenci M | Lingonicua pro Teutonicua coniecit 
Schraderus || pyrineique V pireneique B pirineique L fireneique Vl 

407 michi Wl | hiberas VBVl hyberia L 408 lybie V lybi? B 

' i 

libie L libiae Vl || dampna VLVl || rebellea V 409 quirites (es ex 

■cit 

is corr.) V 410 scit LVl ait V ae B H thabraca BL 411 Et 
pereat H coniecisse dicit Clercqius 412 recens LVl repens GgVB |l 
hisdem clades a partibus VB isdem clades a partibus Vl isdem 

88 h 

clades ac partibus L 414 iolerare V 416 partia L pthi^a Vl 

u 

417 vestique (i in ras. m. II) B 418 sompno L 419 eunchi 
L U transgressa deterr. progressa 0 420 spondente G |[ tutum] 
tantum Vl 



■ 

Digitized by Google 



IN EUTROFIUM LIB. I. (XVIII.) 



177 



Mentis pignus erat. Secreta monilia servent, 

Ornatus curent Tyrios: a fronte recedant 

Imperii; tenero tractari pectore nescit 

Publica maiestas. Nunquam vel in aequore puppem 

Vidimus eunuclii clavo parere magistri. 425 

i\os adeo sperui faciles orbisque carina 

Vilior? Auroram sane, quae talia ferre 

Gaudet, et assuetas sceptris muliebribus urbes 

Possideant. Quid belliferam communibus urunt 

Italiam maculis nocituraque probra severis 430 

Admiscent popults? Peregrina piacula forti 

Pellantur longe Latio nec transeat Alpes 

Dedecus; in solis, quibus exstitit ; haereat arvis. 

Scribat Halys, scribat famae contemptor Orontes; 

Per te perque tuos obtestor Roma triumphos, 435 

Nesciat hoc Thybris nunquam poscentibus olim 

Qui dare Dentatis annos Fabiisque solebat. 

Martius eunucbi repetat suftragia campus? 

Aemilios inter servatoresque Camillos 



a;at cubilia 

421 aecreta (sic sup. Un. = sedata ?) Vl || monilia Vl 422 

X i 

a o 

tirio8 Vl 424 magestas B || nng, i eqre (sup. lin. = vel in) Vl 

i 

puppem VLVl puppim B 425 magistro V 427 auroram G |j 

+ . vel saltern 

sane quae (sic) G sane quae V sane quae BLVl 428 septris Vl 429 

en vel pericula> 

Possideant Vl 430 Ytaliam Vl U proba B 431 Ammiscent G || piacula V 
vel pia 

jjicula^l piacula BL 432 nec] ne V 433 extitit 0 exiit malit 

vel maneat 

Hi || ereat L 434 halis V alia LVl || scribat fame VL scribat fame 

B fame scribat Vl || contemtor L || orantes (» sup. m. II add.) L 436 

thibris V tybris B tibris LVl 437 Quid G Qui 0 || dentatis GVBVl 

a 

demptatis (in marg. m. II add. vel de tantis) L || fabiique L 438 

a 

repetat VL repetit Vl repetit B repetet deterr. referet coniecit Schrq- 
derus 439 In editione princ. Florent. in qua v. 443—445 ante v. 439 
— 442 leguntur, perversus versuum ordo a et b litteris praepositis cor- 
rects est ex G 439 Hemilios B || bellatoresque pro servatoresque 

camillos 

coniecit Hs || quam illos Vl 

Claud. Carm. 12 



Digitized by Google 



178 CL. CLAUDIANI 

Eutropius? fam Chrysogonis tua Brute potestas, 440 

Narcissisque datur! Natos hoc dcdere poenae 

Profuit et misero civem praeponere patri? 

Hoc mihi Iataiculo positis Etruria castris 

Quaesiit et tantum fluvio Porsenna remotus? 

Hoc meruit vel ponte Codes vel Mucins igne? 445 

Visceribus frustra castum Lucretia ferrum 

Mersit et attonitum tranavit Cloelia Thybrim? 

Eutropio fasces asservabantur adempti 

TarquiniisV Queracumquc meae vexere curules, 

Laxato veniat socii spectator Averno. 450 

Impensi sacris Decii prorurapite bustis 

Torquatique truces animosaque pauperis umbra 

Fabricii tuque o si forte inferna piorum 

lugera et Elysias scindis Serrane novales. 

Poeno Scipiadae, Poeno praeclare Lutati, 455 

Sicania Marcelle ferox, gens Claudia surgal, 

Et Curii series, et qui sub iure negasti 

Vivere Caesareo parvo procede sepulcro 

Eutropium passure Cato. Remeate tenebris 

Agmiua Brutorum Corvinorumque catenae. 460 

i 

440 chrisogoniB V crisogonis LVl (in Vl sic csogonis) 441 

vel tie 

Narcisisque Vl || quo pro hoc proponit H [| natos L natos, in marg. 

vel natis Vl ||peng L 442 patri G 443 michi V |j gtruria V 445 

mucius G 446 lucrescia Vl 447 Mensit Vl |J Merserit ? attonitum 
trauarit coniecit H || attonitum (u inras. m. J) B | tranavit GVLVl trans- 
navit B || cloelia GB chloetia (t corr. m. rec. in 1) V cocle^L coclya 
Vl || tybri V thybrim B tybrin L tibrim Vl 448 adservabantur G 

vel antur 

adservabantur V adservabuntur B obBervabuntur L conservabuntur Vl 

e vel socii spectator 

449 quemcunque G || meis V 450 Lassato L || BOcium aversatus V 
socii spectator BLVl (spectantor Vl) socci spectator Scaligerum con- 
iecisse tradit H 451 Inpensi GVVt |] Inpensi patriae frustra 
mutare vult Burmannus 462 ad h. v. qui excerpta ex G fecit hoc 
signum addidit % || umbram L [| priorum (r prius quasi erasum) B 454 
et sup. tot. add. m. II in V fl elisias Wl 456 luctati L 456 

i 

marcelle G 457 series BVl veteres VL || qs ub^ (sic! =*» qui sub, 

e te 
in ras. erat i ?) V 458 ceaario Vl || sepuchro BVl 469 remea, V 
460 brutrorum (sic) V 



Digitized by Google 



IN EUTROPIUM LIB. I. (XVIII.) 179 

Eunuchi vestros habitus, insignia summit 

Ambigui Homana mares, rapuere trcmendas 

Hannibali Pyrrhoque togas, flabella perosi 

Aspirant trabeis; iam uou umbracula geslant 

Virginibus Latias ausi vibrare secures. 465 

Linquite femineas infelix turba latebras, 
Alter quos pepulit sexus nec suscipit alter; 
Exsecti Veneris stimulis et vulnere casti; 
Mixta duplex aetas; inter puerumque senemque 
Nil medium. Falsi complete sedilia patres, 470 
He novi proceres infecundoque senatu 
Eutropium stipate ducem, celebrate tribunal 
Pro thalamis, verso iam discitc more curules, 
Non matrum pilenta sequi. Ne prisca revolvam 
Neu numerem, quantis iniuria mille per annos 475 
Sit retro ducibus, quanti foedabitur aevi 
Canities, unam subeant quot saecula culpam. 
Inter Arinthei fastos et nomen erile 
Servus erit dominoque suos aequalis honores 
Inseret. Heu semper Ptolomaei noxia mundo 480 
Mancipia! En alio laedor graviore Pothino 

e a ' 

462 trmda (sic) Vl tremendas (tremend in ras. m. I) L 463 
pyrroque VB pirroque Vl puroque, m. II corr. in pirroque L 464 Ad- 

vel ffestant r 
spirant B || unbracula L || tollunt Vl 465 vibrate L 466 femi- 

vel eiecti 

neus corr. m. II in femineas V femineas B 468 Erecti V Execti L || 

o 

stimulis, in marg. m. II stimulos V stimulis L stimulis B stimulos 
i 

Vl || uune (sic) Vl || Experti Veneris stimulos, aed vulnere casti temptavit 

pun 

frustra Burmannus 469 mueneq; Vl 470 complete V || sedilia, 

e 

d corr. m. II ex n B || patris V 471 infecundo B 473 tala- 
mis Vl H Post 'verso' compendium in Vl sequitur quod r et' signifkat, 

0 

nunc expunctum 474 Nec L || ne VB nec L n Vl 475 Neu VB 
Nec Vl Heu L 476 Sit 0 Fit H coniecisse tradit Clercqius \\ 

ducibus 

divitibus L 477—491 (inch) in marg. leguntur manu prima exarati 
V 477 quod G qd B 478 arinthei fastos G B eristhei faBtos, in marg. 
arinthei V aristei fastos LVl || erile G herile VL herile, corr. m. I 

i 

ex herele B herele Vl 480 ptholomei VVl ptolomei BL 481 
pothino G fotino VVl photino L 

12* 



180 CL. CLAUDTANI 

Et patior mains Pliario scelus. Hie crnorem 

Gonsulis 1 1 nil is Pellaeis eusibus hausit; 

Inqninat hie omnes. Si nil privata movebunt, 

At tu prineipibus, vestrae tu prospice causae 485 

itegalesque averle notas. Hune aspieit uniun 

Aula magistratum. Vobis patribusque recurrit 

Hie altcrnus honos. In crimen euntibus annis 

Paree quater consul. Contagia fascibus oro 

Defendas ignava tuis neu tradita libris 490 

Nomina vestitusquc mens, quibus ornne, quod ambit 

Oceanus, domui, tanta caligine mergi 

Calcarique sinas. Nam quae iam bella geramus 

Mollibus auspiciis? Quae iam eonubia prolem 

Vel frugem latura seges? Quid fertile terris, 495 

Quid plenum sterili possit sub consule nasci? 

Eunuchi si iura dabunt legesque tenebunt, 

Ducant pensa viri mutatoquc ordine rerum 

Vivat Amazonio confusa lieentia sistro. 

Quid trahor ulterius? Stilicho quid vincere differs, 500 
Dam certare pudet? Neseis quod turpior hostis 
Laetitia maiore cadit? Piratica Magnum 
Erigit, illustrat servilis laurea Grassum. 
Annuis: agnosco fremitum, quo palluit Hebrus 

482 En add. in tnarg. m. II ante v. 482 in Vl || fario V 484 omnis 

tu 

B || nihil G nil 0 | movebunt G 486 At nunc Vl || vestrae G || ufae B 
nostre VLVl || prospice VBL conspice Vl 486 adverte V || aspieit 

■ 

Vl accipitBLVl 488 honos GB honor VLVl 489 quater G || facibus 
(s m. I add.) B 490 Deffendas V 491 Nomina deterr. Omina GB Oia (= 

omla vel n'oa 

omina), in marg. m, II add. vel omina mea V Omina L Omina Vl 492 

g 

Occeanus VLVl 493 geramus GVBVl feramus L 494 que iam 

vel latarua ager 

V aut quae BLVl 495 Vel GVBVl Aut L | latura seges V laturus 
ager BLVl 498 Ducant pensa viri M 499 confisa malit Bur- 

mannus \\ sistro Gg ritu 0 500 stilico LVl || differs (sic) G differs VB Vl 

vel nu vol pudet 

differs corr. m. II in differt L 501 Dum V fl fugis V pudet BLVl 
502 cadit G 0 || p yratica B L 503 se 4 vilis (r add. m.i)B 504 Annuis 

n 

GBLVl Adnuis V || quern palluit H coniecisse testatur Clercqius ;| 
hebrus cum deter, optime voluit Gesnerus et Paul Quaest. Claud, p. 26 



Digitized by Google 



IN EUTROPIUM LIB. [[. PRAEF. (XIX.) 181 



Quo Mauri Gildoque ruit. Quid Martia signa 505 

Sollieitas? Nou est hastis iaculisve petendus: 

Conscia succumbent audito verbere terga. 

Hi Scylha post multos rediens exercitus amios, 

Cum sibi senilis pro fiiiibus obvia pubes 

Iret et arceret dominos tellurc revcrsos, 510 

Armatam ostcnsis aciem fudere flagellis. 

Nolus ab inceptis ignobile reppulit horror 

Vulgus et afflictus sub verbere torpuit ensis. 



CL. CL AUDI ANI 

IN LIBRUM II 

IN EUTROPIUM 

PRAEF ATIO* (XIX.) 

Qui modo sublimes rerum flectebat habenas 

Patricius, rursum verbera uota timet 
Et solitos tardae passurus eompedis orbes 

In dominos vanas Iuget abisse minas. 
Culmine deiectum vitae fortuna priori 6 

eurus 0 eunua frustra Bunnannus 505 Q || V 506 hastis 
iaculisve Wl iaculis hastisve BL 507 succunbeut B |j verbera, 
corr. vi. 11 a in au L 508 scita L scitha Vl . r )09 pubes quod 
in 0 pro coniectura protulit Schraderus 511 Armataa L j 
aciem G 512 ab G || ignobile G [| horor Vl 513 afflictus scripsi 

vel adductus u 

addictis V addictus L adductus BL eductus coniecit Delrius || ver- 
bere VBL verbera g (?) Vl || enais G || CLAVDIANI IN EVTROPIVM 
LIBER PRIMVS EXPLICIT • INCIPIT LIBER SECVNDVS FELI- 
CITER PREFATIO (EXPLICIT add. alia manus atramento) B 

Lib. II. £ Titulus in edit. pr. Flqr. ab illo qui ettcerpsit ex G dele- 

tusest || IN EVNDE EVTROPIVM LIBER SEVS V || Ik inscription* in 
B cf. finein carminis antecedentis Liber decimus . De mutatione for- 
tune et statu Gildonis L || M II in marg. add. in V 1 Insultatio in 
eutropium || * Quod de hoc carmine iudicandum esse puto dixi in prae- 
fatione huius editionvt |) 1 sublimis B sublimes (b corr. m. II ex 1) 

Vl 2 rursum G 3 aolidos Vl 



Digitized by Google 



182 CL. CLAUDIANI 

Reddidit insano iam satiata ioco. 
Scindere nunc alia meditator ligna securi, 

Fascibus et tandem vapulat ipse suis: 
Ulatas consul poenas se consule solvit; 

Annus qui traheas, hie dedit exsilium. la 
Infaustum populis in se quoque vertitur omen; 

Saevit in auctorem prodigiosus honos. 
Ablato penitus respirant nomine fasti 

Maturamque lucm sanior aula vomit. 
Dissimulant socii coniuratique recedunt: 15 

Procumbit pariter cum duce tola cohors, 
Non acie victi, non seditions coacti, 

Nec pereunt ritu, quo periere viri. 
Concidit exiguae dementia vulnere chartae; 

Confecit saevum littcra Martis opus. 20 
Mollis feminea detruditur arce tyrannus 

£t thalamo pulsus perdidil imperium. 
Sic iuvenis nutante fide veterique reducta 

Paelice defletam linquil arnica domum. 
Canitiem raram largo iam pulvere turpat 25 

Et lacrimis rugas implet anile gemens 
Suppliciterque pias humilis prostratus ad aras 

Mitigat iratas voce tremente nurus. 
Innumeri glomerantur eri, sibi quisque petentes 

l 

8 ipse GVBVl ille L 9 Illatas deterr. Inlicitas V Illicitas 
BLVl Illicitus coniecit Barthius Sancitas H coniecisse tradit Clercqius, 
forte 'Incestus' legendum quod saepe commutator cum 'Inlicitus' 9 exilium 
0 11 Infaustus Vl 12 actorem Vl |] honos GVBL honor Vl 13 ab- 

ou 

Into G 16 Procumbit 0 Procumbunt nonnulli deterr. || in V || 
toto corr. m. II in tota V 17 acie G || seditione 0 (sedicione V) 
obsidione deterr. || coacti 0 subacti deterior quidam 18 Nec V Ne 
BLVl || pereunt V pereant BLVl 19 carte VLVl charte B 20 

vel arte o 

Terfecit Vl || litera Vl 21 arce V arte BL aree Vl || tirannus 
VVl 22 Et thalamo VLVl E thalamo B Ut thalamo malit Bar- 
thius 23 fide sup. lin. m. 7T, nam deerat VI 24 Pelice 0 25 

▼el de d 

raram largo VBL largo raram Vl || iam gB tam V se L de Vl turn 
H olim legisse tradit Burmannus et Clercqius 26 lacrymis G | 

anile G 27 Supliciterque V Suplicitusq; (sic) Vl j| substratus B 

h e 
28 Forte manus pro nurus 29 exi V heri BLVl 0 potentes V 



Digitized by Google 



IN EUTR0P1UM LIB. II. PRAEF. (XIX.) 183 

* 

Mancipium solis utile suppliciis. 30 
Quamvis foedus enim mentemque nbscenior ore, 

Ira dabit pretium; poena meretur emi. 
Quas spado nunc terras ant quern transihis in. axem? 

Cingeris hinc odiis, inde recessit amor. 
Utraque te gemino sub sidere regia damnat; 35 

Hesperius ntinquam, iam nec eons eris. 
Miror cur, aliis qui pandere fata solebas, 

Ad propriam cladem caeca Sibylla taces? 
Iam tibi nulla videt fallax insomnia Nilus; 

Pervigilant vales iam miserande tui. 40 
Quid sororV Audebit tecum conscendere puppem 

Et veniet longum per mare ficla comes? 
An fortasse toros eunuchi pauperis odit 

Et te nunc inopem dives amare negat? 
Eunuchi iugulum primus secnisse fateris, 45 

Sed tamen exemplo non feriere tuo. 
Vive pudor fatis! En quern tremuere tot urbes! 

En cuius populi sustinuere iugum! 
Direptas quid plangis opes, quas natus habebit? 

Non aliter poteras principis esse pater. 50 
Improbe, quid pulsas muliebribus astra querelis, 

Quod tibi snb dypri litore parta quiesV 
Omnia barbarico per te concussa tumultu; 



Tel ob»curior a 

31 obicenior V 32 dabit GVl dabat VB dabit L addit con- 

aut 

iecit Hs || pena G |J hemi L emi VI 33 ad Vl 35 te sup. lin. 
m. II add. nam deer at L || te regio gemiuo Vl || sydere B || regia 

m 

sup. lin. tn. II add., nam h. I. deerat Vl || dampnat VL 36 Hespe- 

e c 

riu[n], [u] in ras. m. II add, pro m V J nc L nunc Vl 38 sybilla 

vel nec 

B Bibilla LVl 39 insompnia LVl || nylus L 40 ia V iam BL 

• • 

non Vl nec deter, quidam || tibi G tui VBL tui_ (in ras. erat b) Vl 41 
puppem VVl puppira BL 43thorosVLVl 45 Eunuchi iugulum 0 quare 
interpreter ex mra sententia male cogitant de historia aliunde nobis non tra- 
dita, Eunuckus iugulos conieci (Cf. grammat. sub heteroclitis et Lucan. X, 
367). Sic sententia bene currit neque obscuritatis quidquam restat 46 

tu 

meo (sic) V 47 fastis coniecit Paul Quaest. Claud, p. IS 48 En cuius 

GO Et cuius cum uno deteriore editt. nonnullae recent. \\ iungnm Vl 
51 querellis G 52 Quid V g cbypri V cipri LVl | littore L 



Digitized by Google 



184 CL. CLAUDIANI 

Crede mihi, terra tutius aequor erat. 
Iam non Armenios iaculis terrebis et arcu, 56 

Per campos volucrem non agitabis equnm. 
[Dilecto caruit Byzantins ore senalus, 

Curia consiliis aestuat orba tuis.] 
Kmeritum suspende sagum, suspende pharetram; 

Ad Veneris partes ingeniumque redi. 60 
Non bene Gradivo Ienonia dextera servit, 

Suscipiet famulum te Cytherea libens 
Insula laeta choris, blandorum mater amorum. 

Nulla pudicitiae cura placere potest. 
Prospectant Paphiae celsa de rupe puellae 65 

Sollicitae, salvam dum ferat unda ratem. 
Sed vereor, ne te teneant Tritones in alto 

Lascivas doctum fallere Nereidas 
Aut idem cupiant pelago te mergerc venti,. 

Gildonis nuper qui tenuere fugam. 70 
Inclita captivo memoratur Tabraca Mauro; 

Naufragio Cyprus sit memoranda tuo. 
Vecturum moriens frustra delphina vocabis; 

Ad terram solos devehit ille viros. 
Quisquis adhuc similes eunuchus tendit in actus, 75 

Respiciens Cyprum desinat esse ferox. 

e 

54 terra V terris BLVl 55 terrebis G 56 volucm (e add. m. I) L 
57 et 58 interpolate esse ex v. 61 satis patet, qui docet supra nihil 
nisi de ridicula eunuchi disciplina militari actum. Ansam huius inter- 
polationis librario praebebat v. 59 initio corruptus; cf. infra. Praeterea 
offendit in v. 57 perfectum r caruit' 57 Dilectoque caret malit 
Hi Ha H bizantius BLVl 59 Emeritam suspende sagum restitui 
Emeritam suspende togam 0 (| faretrara V 61 gravida, in marg. 

i 

m. II grandivo (sic gduo) L || dextera G 62 suscipiet quod est in 

r 

ed. pr. sic ex G corr. Suscipiet (? = susciperet) Suscipiet VBL Susci- 
piat Vl fl citheroa Vl 63 foeta pro laeta H olim coniecisse testatur 
Burmannus 64 pudicitiae G 65 pafye V paphyg B paphie LVl 

67 ne te teneant nonnulli deterr. teneant ne te 0 (teneant in ras. 
m. I add. in L) 68 doctu (n corr. m II ex i) V || fallere G 

69 idem 0 iidem editt. 70 Gildoni nuper qui renuere temptavit H 
71 thabracaBLVl 72 ciprus Vl 73 Vecturum G VBL Venturum Vl j| 

vel chis 

delfina V 75 similes corr m. II ex similis B |] eunuchus G Vl eunuchus V 

i 

eunuchus corr. m. II ex eunuchi B eunuch,, L | in G 76 ciprum Vl 



Digitized by Google 



IN EUfROPlUM LIB. II. (XX.) 

CL. CL AUDI ANI 
IN EUTKOPIUM 

LIBER II. (XX.) 



Mygdonii cineres, et si quid restat eoi, 
Quod pereat, regni, certae non augure falso 
Prodigii patuere minae frustraque peracto 
Vulnere monstriferi praesagia discitis anni. 
Cautior ante tamen violentum navita Cauruui 5 
Prospicit et tumidae subducit vela procellae. 
Quid iuvat errorem mersa iam puppe fateri? 
Quid lacritnae delicta levant? Stant omina vestri 
Consults: immotis haesere piacula fatis. 
[Tunc decuit sentire nefas, tunc ire recentes 10 
Detersum maculas. Veteri post obruta raorbo 
Corpora Paeonias nequiquam admoveris herbas. 
Ulcera possessis alte suflusa medullis 
Won leviore manu ; ferro sanantur et igni, 
Ne noceat frustra mox eruptura cicatrix. , 15 

Titulus in edit. pr. Flor. ab Mo qui fecit excerpta ex G deletus 

est 0 1NCIPIT LIB III. IN EVTROPIVM V || INCIPIT LIBER SC£>S 
B D Titulus deest in L || Liber de depositione eutropii m. add. in 
Yl, ibidem m. recens. CI. Claudiani liber in Eutropium eunuchum 
1 Migdonii BLVl || reBtat] prgstat B 2 pereant B 4 discitis] duci- 

or u 
tis G 5 Cauti, L || caurum restitui chorum 0 6 timide VI 7 errores 

vel cum luant 

B Vl 8 lacrymae G \\ Quid lacriraae V || delicta (e corr. ex i, i in ras.) B || 

omina VB omnia LVl || vestri G VBVl^veri^L 10 — 23 inter- 
polatos esse ci'edo, de quo vide quae dixi in praefatione huius editio- 
nis 10 Qua m decuit cet. pessime Koenigius temptavit 12 ne — 

i a 

(sic) G || nequiquam B nequicquam VVl neqq L 13 Viscera L j| 
subfixa pro subfusa H olim coniecisse tradit Burmannus 15 noceat 
0 coeat Barthius \ forte moveat crustam || mox irruptura Barthius con- 
iecit U mox se ruptura temptat Burmannus || ne noceat ducta et mox 
coniecit Koenigius [j in marg. in V m. J7 add. vel deinde erumpenda 



185 



Digitized by Google 



186 



CL. CLAUDIANI 



Ad vivum penetrant flamniae, quo funditus umor 
Defluat et vacuis comipto sanguine vcnis 
Exundet Ions ipse mali. Truncantur et artus, 
Ut Iiceat rcliquis securuni degere membris. 
At vos egregie purgatam creditis aulam, 20 
Eutropium si Cypros habet vindictaque mundi 
Semivir exsul erit. Quis vos lustrare valebit 
Oceanus? tantum facinus quae diluet aetas?] 
Induerat necdum trabeas: mugitus ab axe 
Redditus inferno, rabies arcana eavernas 25 
Vibrat et alterno confligunt culniina lapsu. 
Bacchalus per operta tremor Chalcedona movit, 
Pronus et in geminas nutavit Bospliorus urbes. 
Concurrere freti fauces; radicc revulsa 
Vitant instabilem rursum Symplegada nautae. 30 
Scilicet haec Stygiae praemittunt signa sorores 
Et sibi iam tradi populos hoc consule gaudent. 
Mox oritur diversa lues: hinc Mulciber ignes 

16 penetrent malit Paul Quaest, Claud, p. 0 || qui fecit excerpta 
ex 6 sup. r quis' quod est in edit, pr.; hoc signum f addidit (sic: qui + s) 

vel qui» .i. quibus •[•quibus _^ _i_ 
quo B quo V quis L quia Vl (in mafg. quo vel quibus 
h a vel areucat 

m. II) || umor V humor BLVl 17 Defluit Vl 18 Exundet V 

aret * 

Ex undet (sic) L Arescat BVl Exsudet proponit H || ipse B ille VLVl |j 
truncatur (lineola sup. a add. m. II) V truncantur BLVl truncentur 

reliquis 

temptat Paul Quaest. Claud, p. 9 19 liquidis Vl || securum GVBVl 

vel e 

securum L securo malit H | degerc V vivere BLVl || menbris VB 
21 cypros GB Cyprus VL ciprus Vl || si victima mundi temptat 
Burmannus 22 Semifer B || exul 0 || qui B | vos G 23 Occeanus 
VLVl 24 Induerat corr. m. II in Induerit (sup. a erat ras. pro a) 
L || nondum Vl || axe GO alto g (?) editt. post H 26 inferno 
BLVl (cf. Gesnerum) infernas V (j archana VBVl archarna (sic) L || 
eavernas G 26 in marg. m. II add. in Vl, nam deerat 27 Bacba- 

e v 

tus VLVl I timor Vl || calcedona VLVl calchedona B 28 nutabit 
V nuttavit Vl ante nutavit rasura unius lineolae (est igitur pro 
mutavit) L || bosforus Vl 29 concurrere G 30 rureus BVl |[ 

e 

simplegada GO || uau— ta V (in ras. erat una litter a) 31 Scilicet 
bee VL Scilicet et BVl || stigie VLVl 32 iam G 33 mul- 
cifer G 



Digitized by Google 



IN EUTROPIUM LIB. II. (XX.) 

* 



187 



Sparserat, hinc victa proruperat obice Nereus; 

Baec flagrant, haec tecta nalant. Quam numina poenam 35 

Servatis sceleri, cuius tot cladibus omen 

Constitit? Incumbas utinam Neptune tridenti 

Pol 1 1 1 1 unique solum toto cum crimine mergas! 

Unam pro mundo Furiis concedimus urbem. 

Utque semel patuit monstris iter, omnia tempus 40 
Nacta suum properant: nasci turn decolor imber 
Infaiitumque novi vultus et dissona partu 
- Semina, turn lapidum lletus armentaque vulgo 
Ansa loqui mediisque ferae se credere muris. 
Turn vates sine more rapi lymphataquc passim 45 
Pectora terriflci stimulis ignescere Phoebi. 
Fac nullos cecinisse deos: adeone retusi 
Quisquam cordis erit, dubitet qui partibus illis 
Affore fatalem castrati consulis annum? 

Sed quam caecus inest vitiis amor! Omne futurum 50 
Despicitur suadentque brevem praesentia fructum 
Et ruit in vetitum damni secura libido, 
Dum mora supplicii lucrum serumque quod instat 
Oeditur. Haud equidem contra tot signa Camillo 
Detulerim fasces, nedum — pro sexus! — inerti 55 
Mancipio, cui cuncta licet responsa inherent 
Hortantesque licet sponderent prospera divi, 
Turpe ruit cessisse viros. Exquirite retro 

vol victa 

34 victa V vincta G victo L vita B rupto Vl rapta g (?) || prorum- 
perat L 35 Hec G | fraglant, 1 corr. m. II in r V | hec G 36 
sceleris V || cuius G || cuius tot] c' tot (sic) Vl 37 Constitit G 
incumbas G 39 V N a (V add. m. II) V | concedidimus Vl 40 

oma tempus Nacta suum properant nasci M || omuia 0 (in mor^. Vl 

a 

m. II omina) 41 nesci Vl 45 sine G || limphataque LVl 46 

a . e 

Pector Vl || terrifici G || ignoscere corr. m. II in ignescere B ignoscere 

L 47 retrusi L 48 qubitet corr. tn. I (?) in dubitet L 51 

vcl psoncia 

spadentque B || praesagia V 52 dampni VL 53 supliciiq; V 
suplitii L || lucrum scripsi lucro 0 || instant B 54 haut BLVl 56 
h 

nedum G || pro V proh Vl 66 cui G || faverent pro iuberent con- 
iecit Bunnannus [| certa pro cuncta H coniecisse testatur Clercqius, idem 
voluit Pa%d I. c. p. 16 67 simul pro licet proponit H2H3 58 deos 
viros (sic) V 

■ 



Digitized by Google 



188 CL. CLAUDIANI 

Crimina continui lectis annalibus aevi, 
• Prisca recensitis evolvite saecula fastis. 60 
Quid senis infandi Capreae, quid scaena Neronis 
Tale ferunt? Spado Romuleo succiuctus amictu 
Sedit in Augustis laribus. Vulgata patebat 
Aula salutantum studiis; hue plebe senatus 
Permixta trepidique duces omnisque potestas 65 
Confluit. Advolvi genibus, contingere dextram 
Ambitus et votum deformibus oscula rugis 
Figere. Praesidium legum genitorque vocatur 
Principis et famulum dignatur regia patrem. 

Posteritas, admitte firi'em. Monumenta petuntur 70 
Dedecoris multisque gemunt incudibus aera 
Formatura nefas: haec iudicis, ilia togati, 
Haec nitet armati species; numerosus ubique' 
Fulget eques; praefert eunuchi curia vultus. 
Ac veluti caveant, ne quo consistere virtus 75 
Possit pura loco, cunctas hoc ore laborant 
Incestare vias. Maneant immota precamur 
Certaque perpetui sint argumenta pudoris! 
Subter adulanles tituli nimiaeque leguntur 
Vel maribus laudes: claro quod nobilis ortu, — 80 
Cum vivant domini, — quod maxima proelia solus 
Impleat, — et patitur miles, — quod tertius urbis 



revolutis i 

59 letis B H aevi] anni L 60 recensitis (sic) V recensetis B recensitis 
LVl || seculaG 62 ferat B || succintus V 64 salutandum L | hac V huic B 

e i 

hue LVl 65 turpidique Vl 70 monumenta V monumenta una lineoila 
litterae u eras a corr. in monimenta V 1 g parantur pro petuntur H con- 
iecisse (licit Clercqius, idem temptat Burmannus 71 Dedechoris Vl 72 

hec G U forte f sagati', cum inter togatus sit 73 Hec, in marg. m. 
i 

add. h V Haec BLVl Hie editt. His H coniecisse tradit Clercqius 
74 perfert H legisse tradit Clercqius 76 hoc ore GVBL hoc 

ore vel incestare 

ere Vl 77 Incestare vias M || Instaurare V (quarc H2H3 temptant 
'cunctis haec ora laborant Instaurare viis') Incestare BLVl 78 sint] 

vol pudoris 

s L (= sunt) I doloris L 81 Cum vivant GVLVl Convivant B 

■it 

82 patitur GVBL (cf. infra v. 223 et a. h. I. interpretes) patru (sic, 
sit add. m. II) Vl || haec patitur malit Burmannus || tertius G 



Digitized by Google 



IN EUTROPIUM LIB. II. (XX.) 189 

Conditor, — hoc Byzas Constantinusque videbunt? 

Inter quae tumidus Ieno producere cenas 

In lucem, foetere mero, dispergere plausum 85 

Empturas in vulgus opes totosque theatris 

Indnlgere dies, alieni prodigus ami • 

At soror et si quid portentis creditur uxor 
Mulcehat matres epulis et more pudicae 
Coniugis ennuchi celebrabat vota mariti. 90 
Hanc amat, hanc summa de re vel pace vel armis 
Consulit, huir. curas et clausa palatia mandat 
Ceu stabulnm vacuaraque domum. Sic magna tueri 
Regna nihil patiensque iugi deluditur orbis? 

Mitior altemum Zephyri iam bruma leporem 95 
Senserat et primi laxabant germina flores. 
lamque iter in gremio pacis sollemne parabant 
Ad muros Ancyra tuos auctore repertum 
Eutropio: pelagi ne taedia louga subirent, 
Sed vaga lascivis flueret discursibus aestas: loo 
Unde tamen tanta sublimes mole redihant, 
Ceu vinctos traherent Medos Indumque bibissent. 

Ecce autem flavis Gradivus ab usque Gelonis 
Arva cruentato repetebat Thracia curru: 
Subsidunt Pangaea rotis altaeque sonoro 105 

83 bizas LVl bizus corr. m. rec. in byzaa V H hoc constantine 

vel quo* 

videbis coniecit Hs 84 que L || tumidas proponit Hs 85 
fetere GVLVl fetere B | diepargere B | plauaum G VBL plausu^ (in 

ras. erat m) Vl 86 Ituraa corr. m. II in Eturas V 88 Ad, in marg. 

a 

hoc signum add. qui excerpsit -)£ G 91 Hac (a add m. II) L || he L 

vel ceras a 

92 curas V 93 vacnamque VB vacuumque L viduamque Vl 
94 nihil GL nichil VBVl 96 zephiri corr. m. rec. in zephyri V 
zephiri L zefiri Vl 96 germina G 97 e gremio V || paucis sollenDe 
G pacis solemne Wl pacis solempne BL || lamque iter ingressi paucis 
sollemne temptat Hs lamque iter, ut Genio pacis sollemne proponit 
Burtnannu8 98 ancyra GV* ancya (sic) B amphira LVl |J actore Vl 

vel eta« 

99 subiret malit Burmannus 100 de curaibus estas L fl estas V 

101 sublimis V sublimes BLVl Q mole GVBVl laude L 102 
vinctos G | indumque G || bibant, in marg. m. II bibissent Vl 104 

a r 

repetebant V || tracia L tchia Vl || cursu V 105 plangea Vl '| 

que 

alte sonoro (o finale in ras. pro u) V 



Digitized by Google 



190 



CL. CLAUDIA NT 



Stridunt axe nives. Ut vertice constitit Haerai 

Femineasquc togas pressis conspexit habenis, 

Subrisit crudele pater cristisque micantem 

Quassabat galeam. Tuuc implacabile numen - 

Bellonam alloquitur, quae sanguine sordida vestem no 

Illyricis pingues pectebat stragibus hydros: 

Necdum mollitiae, necdum, germana, mederi 
Possumus eoae? Nunquam corrupta rigescent 
Saecula? Cappadocum tepidis Argaeus acervis 
Aestuat, infelix etiamnum pallet Orontes. 115 
Dum pereunt, meminere mali. Si corda parumper 
Respirare sinas, nullo tot funera sensu 
Praetereunt tantique levis iactura cruoris. 
Aspicis obscenum facinus? Quid crinibus ora 
Protegis? En quales sese diflundit in actus 120 
Parva quies! Quantum nocuerunt otia ferri! 
Qui caruit bellis, eunueho traditur annus. 
Actum de trabeis esset, si partibus una 
Mens foret Hesperiis: rueret derisa vetustas 
Nullaque calcati starent vestigia iuris, 125 
Ni memor imperii Stilicho morumque priorum ; 
Turpe relegasset defenso Thybride nomen 



i 

▼el et vel q i 
106utGBVlutV etL (sup. lin. q=~qui) 107 Femineaaque B 

109 Quassabat VL Quassavit B Cassabat VI || inplacabile V Vl 110 Bello- 

vel placabat 
e 

nem L || alloquitur 0 adloquitur G 111 IlliriciB BLVl || spectabat V pecte- 
bat BLVl || stragibus G || idros LVl 112 Necdum VBL Nondum 
Vl 113 eoa,e (sic) V eoo B eoe LVl || forte virescent latet in rigescent 
114 Secula G || Capadocum BLVl || Argaeus B Argens VLVl || 

acervis] ancufs (sic) Vl 115 etiamnum VVl etiamnunc BL (in L 
sic: ^ nc) U squallet tnalit H2H3 118 antiqua, in marg. m. II add. 

vel re e 

vel tantaque V 119 ABpicis V 120 en qualis V en qualis B 
en quales Vl he[u] qmles ([u] add. m. II) L || diffundit VL diffudit 

vel »ecta 

B diffundat Vl 121 otia V || ferro H coniecisse testatur Clercqius 
t 

122 paribus V 124 redet, in marg. m. II add. rueret Vl 125 
fastigia temptat H (cf. cons. Olybr. v. 6) 126 stilico L || morumque 

J- 

V morumve BLVl 127 defenso a thibride V defenso tabride (sic 
mm thibride) B defenBO tibride L defenso tybride Vl 



Digitized by Google 



IN EUTROPIUM LIB. II. (XX.) 191 

Intactamque novo servasset crimine Komam. 

Ille dedit porlum, quo se pulsata referret 

Maiestas Latii deformataeque secures. 130 

Ule dedit fastos, ad quos oriente relicto 

Confugeret sparsum maculis servilibus aevum. 

Quam siniiles haec aula viros! Ad moenia visus 

Dirige Num saltern taeita formidiue mussant? 

Num damnant animo? Plaudentem cerne senatum 136 

Et Byzantinos proreres Graiosque Quirites. 

0 patribus plebes ; o digni consule patres! 

Quid quod et armati cessant et nulla viriles 

Inter tot gladios sexum reminiscitur ira? 

Huccine nostrorum cinctus abiere nepotum? uo 

Sic Bruti despectus honos? Ignosce parenti 

Romule, quod serus temeratis fascibus ultor 

Advenio: iam iam largis baec gaudia faxo 

Compeusent lacrimis. Quid dudum inflare moraris 

Tartarean! Bellona tubam? quid stringere falcem, 145 

Qua populos a stirpe metis? Molire tumultus, 

Excute delicias. Thracum Macetumque ruinae 

Taedet et in gentes iterum saevire repulsas. 

Damna minus consueta movent. Trans aequora saevas 

Verte faces; aliis exordia sume rapinis. 150 

Non tibi Riphaeis hostis quaerendus ab oris, 

Non per Caucasias accito turbine valles 

» 

Tel cei 

131 fast08 L 132 euuin VB euum L eum Vl quod m. rec. ita 
corr. eunlp 133 Bimilis B |j habet aula coniecit Barthius || viros (o in 
ras.m. II add.) B 134 Derige G Dirige O || num GVBVl ii (=» non) 
L || mussant GMO 135 Num G || Num dampnant VBL Non dapnat 
.(sic) Vl 136 bizantinos (m. rec. corr. in byzantinos) V bizantinos 
LVl 137 0 patribus pieces o digni consule patres M 138 Quid 
vel 1b 

quod G H viriles V virilis BLVl 142 temeratis G 144 Com- 
pescent B g lacrymis G |) quam dudum coniecit Paul Quaest. Claud. 

tig a 

p. 22 146 metis VB meos L metis Vl in etas deter r. nonnulli 

maoeduq; 

147 tracum L || macetumque GVB macedumque L macmcteque 

vel sepultas sepaltM 

(sic) Vl 148 repulsas V Bepultas BVl famultu g (sic) L 149 

vel primordia 

Dampna VL damna Vl 160 exordia V | sume G 161 rifeis 
V ripheis BLVl u'hostis G | horis VLVl 152 caucaseas Vl || excito 
temptat HsHs 



Digitized by Google 



192 



CL.. CLAUDIANI 



Est opus: Ostrogothis colitur mixtisque Grutliungis 

Phryx ager. Hos-parvae poterunt impellere causae 

In scelus; ad mores facilis natura reverti. 155 

Sic eat, in nostro quando iam milite robur 

Torpuit et raolli didicit parere magistro: 

Vindicet Arctous violatas ad vena leges; 

Barbara Romano succurrant arma pudori. 

Sic fatus clipeo, quantum vix ipse deorum 160 
Arbiter infesto cum percutit aethera nimbo, 
Intonuit: responsat Atbos Haemusque remugit; 
Ingeminat raucum Rhodope concussa fragorem. 
Cornua cana gelu mirantibus extulit undis 
Hebrus el exsanguem glacie timor alligat Histrum. 165 
Tunc adamante gravem nodisquc rigentibus haslam, 
Telum iugens nullique deo iaculabile, torsit: 
Fit late ruptis via nubibus. Ilia per auras 
Tot freta, tot montes, uno contenta volatu 
Transilit et Phrygiae mediis affigitur arvis. 170 
Sensit humus: gemuit Nysaeo palmile felix 
Hermus el aurata Pactolus inhorruit urna 
Totaque submissis tremuerunt Dindyma sifvis. 
Nec dea praemissae stridorem segnius hastae 
Consequitur centumque vias meditata nocendi, 175 
Tandem Tarbigilum — Geticae dux improbus alae 

153 ostrogothis V osdrogothis B ostrogotia L osthrogocis Vl || 
gruthungis GB gruthunnis V gruthunnis, m II corr. in grothunnie L 
gruthunis V 1 154 Phryx B Frix V L Phrix Vl || hos add. m. II sup. lin., 

I vel ad 

nam dterat Vl 155 En scelus V In scelus L In scelus B Vl 1 56 ad h. v. 

Sio 

additum est hoc signum ab eo qui hausit ex G fj Hoc eat V Sic eat 

T 

BLVl || quando] qm (= quantum) Vl 157 Sorpuit V || parere m. II 
add. in ras. in B || ministro coniecit Schraderus 158 Vendicet L || arch- 
tous L arcthous Vl 160 clypeo B || decorum L 161 ethera LVl aegida 
vel ethera 

GgB egida V 163 raucum G | rodope V rodope LVl 164 extulit] 

exit (sic) L 165 exanguem VLVl |j by strum B 167 iaculabile G 
170 phrygi§ B frigie V phrigic Vl frigie L Q affigitur VB affligitur 

b 

LVl B arvis GVB horis LVl 171 nyseo V niseo BLVl 172 inorruit 
Vl || unda coniecit Schraderus 173 summissis B || dindima LVl 

174 Non Vl | segnib; L 176 tarbigilum V tharbigilum BL 

targibilum, in marg. m. II add. tarbigilu Vl trigibilum Oraecos magis 
imitans proponit H || gethice L || alae restituit Bubenius, quod probatur 



Digitized by Google 



IN EUTROPIUM LIB. II. (XX.) . 



193 



Hie erat — aggreditur. Viso turn forte redibat 

Eutropio vacuus donis feritasque dolore 

Creverat et teneris etiam quae crimina suadet 

Ingeniis, Scythicum pectus flammabat egestas. 180 

Huic sese vultu simulatae coniugis oflert 

Mentitoque ferox iucedit barbara gressu 

Carbaseos induta sinus: post terga reductas 

Uberibus propior mordebat fibula vestes 

Inque orbem tereti mitra redimita capilluro 185 

Strinxerat et virides flavescere iusserat angues. 

Advolat ac niveis reducem complectitur lilnis 

Infunditque animo furiale per oscula virus. 

Principe cum largo veniat, quas inde reportet 

Divitias, astu rabiem motura requirit. 190 

Ille iter ingratum, vanos deflere labores, 

Quos super eunuchi fastus, quae probra tulisset. 

Continuo secat ungue genas et tempore pandit 

Arrepto gemitus: lam nunc devotus aratris 

Scinde solum positoque tuos mucrone sodales 195 

Ad rastros sudare doce. Bene rura Gruthungus 

Excolet et certo disponet fidere vites. 

Felices aliae, quas debellata maritis 

Oppida, quas magnis quaesitae viribus ornant 

Exuviae, quibus Argivae pulchraeque ministrant 200 

a Zosimo (V t 13 y 5) 81 ov 'Papatxwv tXav, dXXcc §aQ§dQ<ov aule V ■ 

vel alloquitar 

aulae B aule LVl 177 aggreditur V 179 qug G 180 scithicum V 

scyticum (= scythicum) B sciticum L sciticu Vl 181 simulate GB 
vel mentite - 
simulate V simulate LVl 182 incedit VLVl incendit L incedens Gg 
183 inducta L [| redu^ctas V 184 proprior B 185 redimita scripsi, 
cf. Mus. Bhen. XXIX, p.77seq. redeunte GO redimente g (?) radiante 
in mentem venit Burmanno 186 Strinxerat O Struxerat nonnulli 
deterr. 187 ac G 188 Infunditque BLVl Infuditque V Diffundit- 
que malebat Hs 189 reportet (sic) Vl 191 deflere O deflet- 
que G 193—194 fenore pandit Erepto tcmptat Paul Quaest. Claud. 
vel i 

p. 12 194 iam V i BLVl 196 gruthungus GB gruthunnus ex 

o 

corr. m. II pro gruthungus V gruthoilgus L gthong' Vl 197 sydere 

B || vittes V 198 meritis' (t in ran. add. m. II) B 199 qufs Vl 

e 

200 pulchreque V pulchraeque B pulcq; L pulcreque Vl 

Claud. Carm. 13 



Digitized by Google 



194 CL. CLAUDIANI 

Thessalides, famulas et quae meruere Lacaenas! 

Me nimium timido, nimium iunxere remisso 

Fata viro, totum qui degener exuit Histrum ; 

Qurrefugit patriae ritus, quem detinet aequi 

Gloria concessoque cupit vixisse colonus, 205 

Quam dominus rapto. Quid pulchra vocabula pigris 

Praetendis vitiis? Probitatis inertia nomen, 

lustitiae formido subit. Tolerabis iniquam 

Pauperiem, cum tela geras; et flebis inultus, 

Cum pateant tantae' nullis custodibus urbes? 210 

Quippe metus poenae? Pridem mos ille vigebat, 

Ut meritos colerent impacatisque rebelles 

Urgerent odiis. At nunc qui foedera rumpit 

Ditatur; qui servat eget. Vastator Achivae 

Gentis et Epirum nuper populatus inultam 215 

Praesidet lilyrico. Iam, quos obsedit, amicus 

Ingreditur muros, illis responsa daturus, 

Quorum coniugibus potitur natosque peremit. 

Sic hostes punire solent; haec praemia solvunt 

Excidiis. Cunctaris adhuc numerumque tuorum 220 

Respicis exiguamque manum? Tu rumpe quietem: 

Bella dabunt socios. Nec te tam prona monerem, 

Si contra paterere viros. .Nunc alter in armis 

remiuo 

202 Me numium Vl || ministro L Initio, V. 203 Fa[ta], 
v. 204 Qui, v. 205 Glforia] in ras. add. m. II in V 203 by- 
strum BL 204 Qui VBVl He (= Ilunc) L Quern con- 

capit i 

iecit Hs | tulit L 206 quid] q L 207 Praetendis g Praeten- 
tas O 208 tolerabis (s in ras.) V || uquam corr. m. rec. in uquara 

u 

Vl || papriem Vl 209 cum G 210 Cum G 211 metus O metu coniecit 
Barthtus j| vigebat G || Pridem mos ille vigebat Ut meritos colerent in- 
pacatisque rebelles Urgerent odiis at nunc qui foedera rumpit Ditatur 
qui servat eget M 212 inplacandisque H olim maluisse testatur Bwman- 

e a 

nus || rebellia V 213 Urgerent G || rumpit G 214 servet V 215 
epyrum VBL epbirum Vl [| inultam O quod fortasse aberratione tan- 
turn ad finem v. 20!) exortum ex 'inermem', Burmannus incidit in 
'adulter', Koenigius coniecit 'indulto' 216 Presidet G Possidet Vl f 

i ■ 

illyrico B illirycos V illiricqe L illiricos Vl [| obedit V || amicus VVl 

vel rapere 

amicos B amictus L 222 moverem L 223 paterere B paterere 



Digitized by Google 



IN EUTROPIUM LIB. II. (XX.) 195 

Sexus et eunuchis se defensoribus orbis 

Credidit; hos aquilae Romanaque signa secuntur. 225 

Incipe barbaricae tandem te reddere vitae; 

' Te quoque iam timeant admirenturque nocentem, 
Quem sprevere pium. Spoliis praedaque repletus, 
Cum libeat, Romanus eris. Sic fata repente 
In diram se vertit avem rostroque recurvo 230 
Turpis et infernis tenebris obscurior alas 
Auspjcium veteri sedit ferale sepulrro. 
Me, pavor postquam resoluto corde quievit 
Et rigidae sedere comae, non distulit atrox 
lussa deae: sociis quae viderat ordine pandit 235 
Irritatque sequi. Coniurat barbara pubes 
Nacta ducem Latiisque palam descivit ab armis. 

Pars Phrygiae, Scythicis quaecumque Trionibus alget 
Proxima, Bithynos; solem quaft condit, lonas; 

- Quae levat, attingit Calatas; utrimque propinqui 240 
Finibus obiiquis Lycii Pisidaeque feroces 
Continuant australe latus: gens una fuere 
Tot quondam populi, priscum cognomen et unum, 
Appellate Phryges: sed quid non longa valebit 

te 

V peterere G parere L paterere, in marg. II add. raperere Vl || 

vel ami is 

nonne pro nunc H coniecisse testaiur CJercqius || inerniia L 225 ae- 

quuntur VBVl 227 amirenturque Vl 228 ap[rejvere ([re] in 

vel tui vel tii s 

ras. m. // add.) B || repleti V repletus BLVl 229 erit V 

o 

230 dun, in marg. m. II add. dira Vl II rostusq; Vl 231 in- 
i 

fernaa L infernis Vl infernas VB 232 sepulchro 0 235 viderat 

t 

VB viderit LVl 23G Irritatque GB Irritaqueq; V Invitatque LVl 
238 frygie V phrygi§ B phrigie L frigie Vl phrygiam coniecit 

Scaliger || scyticis (sic = scythicis) B scithicis L cythicis Vl 239 

o t 

bithinas L bithinos Vl bityno V bitbyno B D yonas V 240 leua V 
leua L leua^ B leuat Vl || galathas VBL 241 lycii pisidaeque 

i 

sciipsi ex coniectura lidy ipsidequc V lydii pysid^que B lidi pisideque 
L lidi[ij (i m. II add.) pisideque {corr. in. II ex pisidique) Vl 242 

b 

fuerae (sic) Vl 244 phrygea B friges {corr. m. rec. in fryges) V 
friges, LVl | qui B 

13* 



Digitized by Google 



196 



CL. CL AUDI AN I 



Perrautare dies? dicti post Maeona regem 
Maeones, Aegaeos insedit Graecia porlus, 
Thyni Tbraces arant quae nunc Bilhynia fertur. 
Nuper ah Oceano Gallorum exercitus ingens 
IUis ante vagus tandem regionibus haesit 
Gaesaque deposuit iam Graio mitis amictu 
Pro Rheno poturus Halyn. Dat cuncta vetustas 
Prinnpium Phrygibus, nec rex Aegyptius ultra 
Restitit, liumani postquam puer uberis expers . 
In Phrygiam primum laxavty murmura vocem; 
Hie cecidit Lydis iactata paludibus olim 
Tibia, foedatam cum reddidit unda Minervam. 
Hie et Apollinea victus testudinc pastor 
Suspensa memores illustrat pelle Celaenas. 
Quattuor hinc magnis procedunt fontibus amnes 
Anriferi: nec miror aquas radiare metallo, 
Quae totiens Javere Midam. Diversus ad Austrum 
Cursus et Arctoum fluviis mare: Dindyma fundunt 



245 mcnia L 247 Thini (corr. m. rec. in Thyny) V Thini BVl 
Thyni L 0 traces BL (in hoc codice sic Thynitraces) Vl || arant 
V erant BLVl || bythinia V bithinia BLVl 248 Hospcs pro Nuper 
frustra temptatit Paul Quaest. p. 8 || occeano VLVl 260 Gessaque 
G Gesaque 0 || disposuit L | graio iam Vl | mitis] mittis Vl 251 

Pro^ (pro Proh) V || teno Vl | halyn B halym V all L alim Vl 
252 phrygibus B frigibua VVl phrigibus L (| egiptius VVl 263 

Ad 'uberis' ex G notatum est 'vel isidis' 254 phrigiam L frigiam Vl 
Initio v. 255 Hie, v. 256 Tibia, v. 257 Hie add. m. II in lacuna in V 

hue renit vel nit 

256 Hie Vl || cecidit V cecidit Vl cecidit L cecinit B fl lydis scripsi, 
cf. Prop. ed. Mueller III, 28, (SO) 17 f (tibia), Quae non iure vado 
Maeaudri iacta natasti'; 'olim' pertinet ad 'cecidit', non ad 'iactata'. 
lyciis vetus Claverii Codex lybicis VB libicis LVl 256 Tybia L || 
. d 

redidit Vl || unda conieci, (cf. Ovid. Fast. VI, 699 'faciem liquidis 
referentibus undis Vidi virgineas intumuisse genas') umbra VBVl 
unbra L || minerva (a ex corr. m. II pro?) V' 257 appollinea 

i 

L 258 Suspensa— 3 259 hinc GVB h LVl (= Me) 
huic (?) H coniecisse testatur Clercqius 261 labere B J mida V 
midan B midam Vl nudam, m. II corr. mjdam L || austrum GVBL 

h 

hauster Vl 262 arctoum V arctoum B archtoum L arthoum Vl || 
dindima, corr. m. rec. in dindyma V 



245 



250 



255 



260 



Digitized by Google 



IN EUTROPIUM LIB. II. (XX.) 197 

Sangarium, vitrei puro qui gurgite Galli 

Auctus Amazonii defertur ad ostia Ponti. 

Icarium pelagum Mycalaeaque litora iuncti 265 

Marsya Maeanderque petunt: sed Marsya velox, 

Dum suns est, flexuque carens, iam flumine mixtus 

MoIIitur Maeandre tuo contraria passus 

Quam Rhodano stimulatus Arar. Quos inter aprica 

Planitics Cererique favet densisque ligatur 270 

Vitibus et glaucos fructus attollit olivae, 

Dives equis, felix pecori pretiosaque picto 

Marmorc, purpureis caedunt quod Synnada venis. 

Talem cum Phrygiam Geticis populatibus uri 
Permisere dei, securas barbarus urbis 275 
Irrupit facilisque capi. Spes nulla salutis, 
Nulla fugae. Putribus iam propugnacula saxis 
Longo corruerant aevo pacisquc senecta. 

Interea gelidae secretis rupibus Idae 
Dum sedet et thiasos spectat de more Cybebe 2$o 

263 et 264 deerant, sed in marg. add. m. II in Vl 263 puro 

qui VBL qui puro Vl 264 ostia G ,oatia V hoBtia (sic) B hostia 
LVl 265 Ycarium L Hicarium Vl [] micaleaque VL mycaleque B 
michaleaque Vl 266 Marsya B Marsia VLVl [| me^anderque B 

r e 
meandeeque Vl U marsya B marsia VLVl 267 flexusque V fluxu- 

r 

que L 268 meE£andre B meande Vl 269 Quam VBL Que Vl || 
rodano Vl 271 Vittibus V fl glaucos 0 glaucae deterr. nonnutti || 
fluctus B H attollit G || oHve (iv in ras. m. I ?) B 272 equis 0 

equi deter. || pecori VL pecoris B pecorum V 1 273 cui G || purpureis 
caedunt quod scripsi exBurmanniet Schraderi coniectura purpureis cedit cui 

i cui _l 

V purpureisque cedit c L purpureis cedit que. B purpureis sedit, in 
marg. add. in. cedit Vl purpureis cui cedant coniecit H || synnada 

GB sinnada VL sinuada Vl 274 cum G tn^ V turn BLVl || 
phrygiam B frigiam VVl phrigiam L || gethicis L |j populatibus 
GBLVl populantibus V 275 urbis G urbes 0 276 Inrupit V 
Irrupit BLVl Irrumpit deter, quidam \\ facilisque G facilesque 0 277 
u vel cretis 

patribus V prutribus Vl 279 securis L 0 rupibus GgVBL parti- 
bus Vl 280 thyasos L R cybebe G cybele VLVl cybelf B Cybelle 
deter, et editt. 



Digitized by Google 



198 CL. CLAUDIANI 

Curetumque alacres ad tympana suscitat enses, 

Aurea sanctarum decus immortale comarum 

Defluxit capiti turris summoque volutus 

Vertice crinalis violatur pulvere murus. 

Obstipuere truces omen Corybantes et uno 285 

Fixa metu tacitas presserunt orgia buxos. 

Indoluit genetrix. Turn sic commota profatur: 

Hoc mihi iam pridem Lachesis grandaeva canebat 
Augurium: Phrygiae casus venisse supremos 
Delapsus testatur apex. Hen, sanguine qualis 290 
Ibit Sangarius quantasque cadavera lento 
Maeandro factura moras! Immobilis haeret 
Terminus. Haec dudum nato placuere Tonanti. 
Par et finitimis luctus f'rustraque Lyaei 
Non defensuros implorat Lydia tbyrsos. 295 
Iamque vale Phrygiae tellus perituraquc flammis 
Moenia, conspicuas quae nunc attollitis arces, 
Mox campi nudumque solum. Dilecta valete 
Flumina; nec vestris ultra bacchabor in antris, 
Nec iuga sulcabit noster Berecyntia currus. 300 

Dixit et ad tristes convertit tympana planctus. 
Labentem patriam sacris ululatibus Attis 
Persouat et lacrimis torvi maduere leones. 

i 

281 timpana Wl 283 capti Vl- 285 Obstipuere B Ob- 
stupuere VLV1 || corybantes VB coribanthes L choribanteB Vl || imo, 

vcl imo 

corr. m. II ex uno V uno B uno L imo V\ 286 tacitas (s add. m. 
II) L 287 genetrix G genitrix 0 || tii VL tunc BVl f| commota VBL 
irata Vl 288 michi V || grandeva VL grandeva B longeva Vl 

289 frigio LVl || suppremos L sumpmos Vl 290 Dilapsus Vl || 

sanguine quah' voluit H3 291—292 cadavera lento Maeandro factura 
scrips* cadavera lenti Maeandri (Meandri VLVl) passura 0 cadavere 

vel apparet 

lentus Maeander passure coniecit olim H2H3 294 Par et B Paret 
VLVl Par it coniecit Bunnannm \\ finitimuB, quod est in cd.pr. Flor. ex G 

t ii a 
ita correctum: finitimus || finitimis VB finitimii L finitimis Vl fl lyei 
V. lyaei B liei LVl 295 lidia LVl || tirsos V thirsos B tyrsos LVl 

296 phrygiae B frigie Wl pnrigie L 299 nec GVl non VBL j 
bacchabor B bachabor VLVl 300 berechintia V berecinthia BLVl 

301 timpana Wl 302 attis V actis, in marg. m. I add. athis 
B antris, in marg. m. II add. vel atis L atbia Vl 303 lacrymis 

b a 

G |j torvi lacrimis (sic) B 



Digitized by Google 



0 



IN EUTR0P1UM LIB. II. (XX.) 199 

Eutropius, quamvis nequeat metuenda taeeri 

Clades et trepidus vulgaverit omnia rumor, 305 

Ignorare tamen tingit regnique ruinas 

Dissimulat. Parvam latrouum errare catervam: 

Ad sontes tormenta magis quam tela parari 

Ncc duce frangendas iactat, sed iudice vires. 

Vasta velut Libyae venantum vocibus ales 310 

Cum premitur, calidas cursu transmittit harenas 

Inque modum veli sinuatis flamine pennis 

Pulverulenta volat; si iam vestigia retro 

Clara sonent, oblita fugae stat luminc clauso 

Ridendum revoluta caput creditque latere, 315 

Quem non ipsa videt. Furtim tameti ardua mittit 

Cum donis promissa novis, si forte rogatus 

Desinat. Hie semel nota dulcedine praedae 

Se famulo servire negat, nec grata timentum 

Munera. Militiam nullam nec prima superbus 320 

Cingula dignari: nam quis non consule tali 

Vilis honos? Postquam precibus mitescere null is, 

Non auro cessisse videt creberque recurrit 

Nuntius in cassum nec spes iam foederis exstat: 

Tandem consilium belli confessus agendi 325 



304 Eutjropius], v. 305 Cla[des], v. 306 Ign[orare], v. 307 
Di[ssimulat], manus II add. in V 304 quamvis nequeat nonnulli deterr. 

N 

y,et editt. post H nequeat quamvis VLVl nequeat (sic) quamvis B 
306 ruinas G 307 latronum G 308 Ad sontes GO (in V in 

vel vin 

marg. m. rec. add. In) 309 iudice V iudice BLVl 310 velud 

vel vocibus ales 

VI I lybie V lybi ? B libie L libie Vl || vallibus L (| imal (sic) V (a 
in p corr. post 1 signum quod = et, nunc tix oculis cognoscendum ; 
ergo corrector videtur legisse 'implet' 311 callidas L 312 ainu- 

i e 

antes V || flaMmine B | pinnis G pennis VBVl pinnis L 314 

e revoluta 

Sclara V [| fuga Vl 315 Ridend' Vl | revoluta VBL velata Vl || 

» 

a a 

capit L 316 aurea mittit coniecit Iiurmannus 318 Hie Vl || nota 
0 notae deterr. motus coniecit Iiurmannus 319 Se famulo VLVl 
Sed mulo [sic] (d in ras. m. II pro fa) B || timendum, in marg. m. II vel 
turn (= timentum) L 322 prescibus Vl 323 cessisse VLVl gessisse B 

d c 
324 extat 0 325 Taijem V [| consilium 0 (in Vl consilium) con- 
cilium deterr. nonnulli 



Digitized by Google 



200 CL. CLAUDIAN1 

Ad sua tecta vocat. Iuvenes venere protervi 

Lascivique senes, quibus est insignis edendi 

Gloria corruptasquc dapes variasse decorum, 

Qui ventrem invitant pretio traduntque palato 

Sidereas Iunonis aves et, si qua loquendi - 330 

Gnara coloratis viridis defertur ab Indis, 

Quaesitos trans regna cibos: quorumque profundam 

Ingluviem non Aegaeus ; non alta Propontis, 

Non freta longinquis Maeotia piscibus explent. 

Vestis odoratae stadium, laus maxima risum 335 

Per vanos movisse sales minimequc viriles 

Munditiae, compti vultus, onerique vel ipsa 

Serica. Si Chunus feriat, si Sarmata portas, 

Solliciti scaenae, Romam contemnere sueti 

Mirarique suas, quas Bosphorus obstruit, aedes, 340 

Saltandi dociles aurigarumque periti. 

Pars humili de plebe duces, pars compede suras 

327 Laacivique] Baseonesque (sic) L 328 conditasque H coniecisse 
dicit Clercqius correptasque H maluisse tradit Burmannus || dechorum VI 
329 invitant] mutant (sic) L irritant malit H 330 Sydereas B 332 

or 

Quesitos V Quesitos B Quesitus LVl || stagna coniecit Schraderus |j q[— ]iiq; 
loco huius signi ([— ] aliquid est quod nunc cognosci nequit) L 334 meo- 

c 

• tia B meotia V meotica Vl meothida L || explent 0 aequent cum deteri&re 
quod < i H ct editt. post H 335 odorato VLVl odorate. B adornatae non- 
nulli deterr. adornandae Paul I. c.p. 10 || risum YB *e* risu (sic) L risus Vl 
ri so e 

336 vanos V vanos gB varios LVl || alas V || minimeque B H virilis V 

h !! honeri 

337 vultus onerique B oneri vultusque V vultus aominqu e L vultus 

h ♦ 

onerique Vl cultus onerique malebat Hs 338 sin (sic) pro priore 

si G | si chunus script* cum editt. (cf. de cons. Stil. I, v. 110) sic 

hunus V sic hunus B si hunnus L si, unus Vl || sin sarmata Vl || 
porcas B || Post hunc version aliquid excidisse suspicatur Paul. prog. 
Gross-Glogav. 1857, p. 6 339 Sollicitu c^nae B Solliciti SB (in ras. 

8 8 

erat s ?) cene V Solliciti cene L Solliciti cene V || coenae g || con- 
tempnere 0 || suesti, in marg. m. I add. sueti B 340 Mirarique G || 
bosphorus GVL bofforus B bosforus Vl || obstruit deterr. horruit V 

vel tangit vel lavat 

obruit BVl obruit L 341 aurigarumque 0 aurigandique 
deter, quidam Heinsii et Claverii codex, quern secutus H 342 

e 

ducis V 



Digitized by Google 



IN EUTROPIUM LIB. II. (XX.) 



201 



Cruraque signati nigro liventia ferro 
Iura regunt, facies quamvis inscripta repugnet 
Seque suo prodat titulo. Sed prima potestas 
Eutropium praefert Hosio subnixa secundo. 
Dulcior hie sane cunctis prudensque movendi 
luris et adraoto qui temperet omnia fumo, 
Fervidus, accensam sed qui bene decoquat iram. 
Considunt apices gemini dicionis eoae, 
Hie coquus, hie leno, defossi verbere terga, 
Servitio, non arte pares. Hie saepius emptus, 
Alter ad Hispanos nutritus verna penates. 
Ergo ubi coilecti prorercs, qui rebus in artis 
Consulerent tantisquc darent solacia morbis; 
Obliti subito l'hrygiae bellisque relictis 
Ad solitos coepere iocos et iurgia circi 
Tendere. Nequiquam magna confligilur ira, 
Quis melius vibrata puer vertigine molii 
Membra rotet, verrat quis marmora crine supino, 360 
Quis magis enodes laterum detorqueat artus, 
Quis voci digitos, oculos quis moribus aptet. 
Hi tragicos meminere modos ; his Tabula Tereus, 
His necdum commissa choro cantatur Agaue. 

e + 

343 liventia] lucentia L 345 reprobat Vl 346 hosio 6 

osio o d * 

hoisio B otio V osio Vl || fecunda Vl .347 amoto L 348 tem- 

i , Tel naso 

peret G || qui temperet VB qui temperat L tepet q (sic) Vl || omia fumo L 

348 — 349 fumo Fervidus; interpunxit H quern secuti multi. 349 
•ed o 

si L U quis L || deqquat (sic) L decocat Vl 350 gemine B 361 
hinc — hinc coniecit H cocus VBVl || defossi, corr. m. ex defessi 

V. defossi BLVl perfossi coniecit HsHs 354 in artis V 366 tan- 
tisque BLVl tanteque V || morbis BVLl mortis V 356 Obliti, 
v. 357 Ad m. II add. in lacuna in V 356 phrygie B frigi^ V 
phrigie L phrigie Vl | bellisque relictis VBL belloque relicto Vl 

i » 

358 nequiq G nequicquam Wl nequiquam B neqq L 360 Men- 

bra VB |j vtat (= vertat), corr. m. II in utat (= verrat) L 361 
Qui VB || enodes G fl detorcjat Vl | artus VBL arcus Vl 362 mori- 
bus 0 motibus Rapfwlengius 363 Hii {corr. m. II ex His) LVl J| 
hiis Vl B thereua Vl 364 Hiis Vl || nec] non Vl 



345 



350 



355 




202 CL. CLAUDIANI 

Increpat Eutropius: Non haec spectacula tempus 365 
Poscere; nunc alias armorum incumbere curas. 
Se satis Armenio fessum pro limite cingi, 
Nee tautis unum subsistere posse periclis: 
Ignoscant senio; iuvenes ad proelia mittant; 
Oualis pauperibus nutrix invisa puellis 370 
Assidet et tela communem quaerere victum 
Rauca monet: festis illae lusisse diebus 
Orant et positis aequaevas visere peusis 
Iratacque operi iam lasso pollice fda 
Turbant et teneros detergent stamine fletus. 375 

Emicat extemplo cunctis trepidantibus audax 
Crassa mole Leo, quern vix Cyclopia solum 
Aequatura fames, quern non ieiuna Celaeno 
Vinceret. Hinc nomcn fertur meruisse Leonis. 
Acer in absentes linguae iactator, abundans 380 
Corporis exiguusque animi, doctissimus artis 
Quondam laniOcae, moderator pectinis unci. 
Non alius lanam purgatis sordibus aeque 
Praebuerit calathis, similis nec pinguia quisquam 
Veliera per tenues ferri producere rimas. 385 
Tunc Aiax erat E^utropii lateque fremebat 
Non septem vasto quatiens umbone iuvencos, 

366 altas — caras olim se legisse dicit H3H3 , 368 tautis 0 
tamen his forte legendum, compendio sic scriptum r th his' unde facile 
r tantis ' exsistere potuit | * procellis pro periclis coniecisse H testatur 
Clercqius 370 monitrix pro nutrix legit Paul Quaest. Claud, p. 19 
371 telam (?) H coniecisse tradit Clercqius 372 lussise Vl 373 
de e evas ui«ere 

positis V (I eq paruisse repensis, m. II ita corr. eq paRHss* repensis 

vel tern 

(tie) L 376 detergent VB detergunt LVl || fletus G 376 exepplo B 
377 cyclopia, can: m. II ex cielopia V cyclopea B ciclopia L 

1 

cicoplea Vl 378 ieiuna G |J celeno (no ex corr. m. II) V 379 

i 

hinc] h (= hie) L 380 Acer in absentes linguae iactator abundans 

h 

M y virgulam post 'linguae' delevi cum Koenigio U abundas V habun- 
Tel o 

danB L 381 animi Vl 382 lanincae quod est in edit. pr. Flor. 
ita correctum ex G: lanificae [| laninco, corr. m. II ex lanifice V lani- 

IDi "a 

fice B lanifice LVl || unci 0 uncti G 383 alius L || purgatis Vl 384 
Prebuerit GVVl Prebuerit B Praebuerat L |J calatis V 1 387 vasto, 
corr. m. II ex vesto Vl |] unbone L 



Digitized by Google 



IN EUTROPIUM LIB. II. (XX.) 



203 



Sed quam perpetuis dapibus pigroquc sedili 
Inter anus interque colos oneraverat alvum. 
Assurgit tandem vocemque expromit anhelam: 390 

Quis novus hie torpor, socii? Quonam usque sedemus 
Femineis clausi thalamis patimurque periclum 
Gliscere desidia? Graviorum turba malorum 
Texitur, ignavis trahimus dum tempora votis. 
Me petit hie sudor. Nunquam mea dextera segnis 395 
Ad ferrum. Faveat tantum Tritonia coeptis, 
Inceptum peragctur opus. Iain euncta furore 
Qui gravat, efficiam Ieviorem pondere lanae 
Tarbigilum turaidum desertoresque Gruthungos 
Ut miseras populabor oves et pace relata 400 
Pristina restituam Phrygias ad stamina matres. 
His dictis iterum sedit. Fit plausus et ingens 
Concilii clamor; qualis resonantibus olim 
Exoritur caveis, quotiens crinitus ephebus 
Aut rigidam Niobe/i aut flentera Troada fingit. 405 

Protinus excitis iter irremeabile signis 
Arripit infaustoque iubet bubone moveri 
Agmina Mygdonias mox impletura volucres. 
Pulcher et urbanae cupiens exercitus umbrae, 

i vel cubili b 

388 dapbus Vl || sedili V 389 oneraverat VVl 390 As- 
surgit BL Adsurgit V Vl Exsurgit pauci deterr. || exponit L || anhellam G 

h vel stupor 

anhelam VB hanelam L anclam 'Vl 391 torpor V 392 Femineis 

vel ve 

B || patimurque V 393 turbo coniecit Schraderus 394 ignavis, 
v in ras. add. m. IT (pro r ?) B 395 petat malebat Hs 397 
furorem GB furore VLVl pavore H legi&se testatur Clercqiw 398 
efficatiam L || Ieviorem G || glomere coniecit Paul I. c. 7 399 Tharbi- 

gilum GB Tarbigilum VL Tarbigilium Vl Targibilum deterr. || timi- 

r q; 

dum V timidum B tumidum LVl || desetores Vl || gruthungos GgB gru- 
thunnos, corr. m. II in gruthungos V gruthonnos L g^utongos Vl 

o a 

400 ovis G oves VBL aves Vl || relicta L 401 phrygias B frigias 

us 

V phrigias LVl 402 Hiis Vl | plaue Vl 403 Concilii GVBVl 
Consilii L 404 caueis (uei in ras. m. I?) V 405 fi=git B 
406 Pro[tinus], v. 407 Arri[pit] add. m. II in lacuna in V 

exitus (sic) G exitis O 407 infaustoque GgVB infeatoque LVl 
408 migdonias O 409 unbre L 



Digitized by Google 



204 CL. CLAUDIANI 



Assiduus ludis, avidus splendere lavacris 4io 
Nec soles imbresve pati multumque priori 
Dispar, sub clipeo Thracum qui ferre pruinas, 
Dum Stilicho regeret, nudoque hiemare sub axe 
Sueverat et duris haurire bipennibus llebrura; 
Cum duce mutatae vires. Byzantia robur 415 
Fregit luxuries Ancyranique triumphi. 
Nou peditem praecedit eques, non commoda castris 
Eligitur regio, vicibus custodia uullis 
Advigilat vallo, 11011 explorautur eundae 
Vitandaeque viae, nullo se coruua flectuut 420 
Online. Coufusi passim per opaca vagantur 
Lustra, per ignotas angusto tramile valles. 
Sic vacui rectoris equi, sic orba magistro 
Fcrtur in abruptum casu nou sidere puppis, 
Sic ruit in rupes anrisso pisce sodali 426 
Belua, sulcandas qui praevius edocet undas: 
| Immensumque pecus parvae moderamine caudae 
Temperat et tauto coniungit foedera monstro.j 
Ilia natat rationis inops et caeca profundi 
lam brevibus deprensa vadis ignara reverti 430 
• Palpitat el vanos scopulis illidit hiatus. 

Tarbigilus simulare fugam flatusque Leonis 
Spe nutrire lcves improvisusque repente, 

410 Adsiduus G Assiduus 0 412 clipeo corr. m. rec. in clypeo 
V 413 stilico L || hiemare corr. m. rec. in hyemare V 414 
ebrum L 416 bizantia 0 416 ancyranique GB aucirauyque V 

vcl lcgio 

anciranique L amphiranique VI 418 regio V 419 Advigilat G 

paca 

420 eundae V 421 operta V 422 ignotos corr. m. II in igno- 
tas V ignotas praeter s exaravit in rasura m. I (?) in B || ignotos — 

p 

calles temptavit H 424 sydere BL 425 rupes Vl 426 qui 
GVB cui LVl 427 moderaminse (sic) L 427 — 428 interpolates 

Tel coniungi monstrat 

esse puto 428 coniungit VLVl coniungi B fl monstrum V monstro 
LVl monstrat B || Forte in B verum latet, ut legendum sit f et tuto 
coniungi foedere monstrat' || et tantum coniungit foedere monstrum 
coniecit H 430 dephensa V defensa B deprensa LVl reverti BLVl 

Tel reverti 

naUndi V 432 Tharbigilua GVB Trabigilus L Targibilus Vl '! 

lovig 

leonif^ (in rasura erat b) B 433 uelis L levis Vl 



Digitized by Google 



TN EUTROPIUM LIB. II. (XX.) 205 

Dual gravibus raarcent epulis hostiqiie catenas 

Inter vina crepant, largo sopita Lyaeo 435 

Castra subit. Pereunt alii, dum membra cubili 

Tarda levant; alii leto iunxere soporem, 

Ast alios vicina pains sine more rnentes 

Excipit et cnmulis immanibus aggerat undas. 

Ipse Leo damma cervoque fugacior ibat 440 

Sudanti tremebundus equo, qui pondere postquam 

Decidit implicitus limo, cunctantia pronus 

Per vada reptabat caeno subnixa tenaci. 

Mergitur et pingui suspirat corpore moles 

More suis, dapibus quae iam devota futuris 445 

Turpe gemit, quotiens Hosius muerone coruseo 

Armatur cingitque sinus secumque volutat, 

Quas figat verubus partes, quae frusta calenti 

Mandet aquae quantoque cutem distendat echino. 

[Flagrat opus: crebro pulsatus perstrepit ictu. 450 

Contexit varius penetrans Chaleedona nidor.] 

Ecce levis frondes a tergo concutit aura; 

434 cathenas L 435 li§o V lyeo B lieo LVl 436 menbra 

/ vel morte 

BL 437 leto VB 438 Astahos L || more BVl morte V more L 

' u 
439 inmanibus VVl 440 damma GO 442 implicitis L 443 

caeno B ceno V ceno LVl [| Ad v. 443 H notat aliquid deesse 
videri 443 — 444 Per vada reptabat. Caeno subnixa tenaci Mergitur 

■ 

distinguendum esse cum ScaJigero putat Burmannus 444 pingui V || 

e e ■ * 

suspirant V || corpora V || molis V 445 sui V 446 hosius QBVl 
siua 

hog V osius L B coruscho L chorusco Vl 447 Armetur coir. m. 

u vorubui 

// in Armatur Vl 448 verubus V veribus B veribus L moribus 
to 

Vl 449 quacuque V 450 et 451 cum Koenigio interpolates esse 

yel fcrvet 

2>uto 450 Flagrat V Fervet, in marg. m. I add. vel Flagrat B 

r 

Flagrat LVl |] pestrepit V pstrepit (= prostrepit) L || crebro pulsu cos 
perstrepit coniecit Barthius 461 Contexit verubus legit Barthius 
Pontus; it ad ipsam penetrans coniecit Schraderus |j calchedona GVB 
calcedona LVl 452 — 617 (incl.) desunt in B uno folio rescisso 
452 Ecce, v. 453 Credit, v. 454 Impflevit], v. 455 Inte[ger], v. 456 
.Quis, v. 457 Quis, v. 458 Qu[am] add. m. II in lacuna in V 452 

i ■ 
leves V levi, L 



Digitized by Google 



206 CL. CLAUDIANI 

Credit tela Leo: valuit pro vnlnere terror 

Implevitque vicem iaculi vitamque nocentem 

Integer et sola forinidinc saucius efflat. 455 

Quis tibi tractandos pro pectine degener enses, 
Quis solio campum praeponere suasit avito? 
Quam bene texentum laudabas carmina tutus 
Et matutinis pellebas frigora mensis! 
Hie miserande iaces, hie, dum tua vellera vitas, 460 
Tandem fda tibi neverunt ultima Parcae. 

Iam vaga pallentem densis terroribus aulam 
Fama quatit: stratas acies, deleta canebat 
Agmina, Maeonios foedari caedibus agros, 
Pamphylos Pisidasque rapi: metuendus ab omni 465 
Tarbigilus regione tonat. Modo tendere cursus 
In Galatas, modo Bithynis incumbere fertur. 
Sunt qui per Cilicas rupto descendere Tauro, 
Sunt qui correptis ratibus terraque marique 
Adventare ferant. Geminantur vera pavoris 470 
lngenio. Longe spectari e puppibus urbes 
Accensas, lucere fretum ventoque citatas 
Omnibus in pelago velis haerere favillas. 

Hos inter strepitus funestior advolat alter 
Nuntius, armatam rursus Babylona minari 475 
Rege novo: resides Partbos ignava perosos 
Otia Romanae finem iam quaerere paci. 
Rarus apud Medos regum cruor unaque cuncto 



e i 
455 Jntegit Vl 456 ensis V 457 solio G | cap (sic) L 458 Quam Vl II 

laudabas stamina temptat H2H3 469 mensis VLVl pensis coniecit 

rel flamina 

Rubenius || Et matutinis pellebas frigora mensis M 460 vellera V 
461 parche L 465 Pamphyhos V Pamphilios LVl || ab omni G 466 

h 

In ed.pr. Flor. ex G Targibilus tantum h. 1. sic correctum est: Targibilus !| 

rel tonat 

Tarbigilus VVl Tharbigilus L || tonat GVVl sonat L | cursus V 
cursum LVl cursu H coniecisse dicit Clercqitis 467 galathas VVl || 

r 

bithinis VLVl 468 cylicaB Vl 471 spectauit puppibus (e deest) 
L I c rupibus coniecit H 475 babilona VLVl (in V corr. m. rec. in 
babylona) 477 finem iam VLVl iam finem cum deteriore quodam 
nonnullae editt. 478 aput corr. m. rec. in apud V H cuncto V 
cunctos LVl 



Digitized by Google 



* 



IN EUTROPIUM LIB. II. (XX.) 



207 



Poena manet gencri, quamvis crudelibus aeque 

Paretur dominis. Sed quid non audcat annus 480 

Eutropii? Socium nobis fidumque saporem 

Perculit et Persas in regia vulnera movit 

Rupturusque fidem, leto pars ne qua vacaret, 

Eumenidum taedas Irans flumina Tigridis egit. 

Turn vero cecidere animi tantisque procellis 485 

Deficiunt; saepti latrantibus undique bcllis 

Infensos tandem superos et consulis omen 

Agnovere sui nec iam revocabile damnum; 

Eventu stolidum rerum didicere magistrum. 

Namque ferunt geminos uno de semine fratres 490 

Iapetionidas generis primordia nostri 

DissimiJi finxisse manu: quoscumquc Prometbeus 

Excoluit multoque innexuit aethera limo, 

Hi longe ventura notant dubiisque parati 

Casibus occurrunt fabro meliore politi. 495 

Deteriore luto pravus quos edidit auctor, 

Quern merito Graii perhibent Epimethea vates, 

•Et nihil aetherii sparsit per membra vigoris, 



479 generi V generis LVl || usque pro aeque non male coniecit 

Tel sodalem 

o 

Paul Quaest. Claud, p. 4 481 saporem Gg saporem V Bodalem 

o a 

LVl 482 parsas Vl 483 Rupturusque G Rupturusque V Ruptu- 
rasque LVl Fracturasque H coniecisse tradif Clercqius || lecto V 
484 tedas V tedas LVl || tygridis L 485 Turn G 486 septi GVLVl 487 

vel obiidiB 

Infensos G || consulis V consulis L consulos corr. m. II in consulis 
Vl 488 dampnum VLVl || post f sui' puncto deleto graviorem inter- 
punctionem post 'damnum* ^oswt, ut altera versus particula cum ante- 
cedentibus coniungeretur 489 stolidum rerum didicere magistrum 
scripsi, stolidum rerum magistrum Eutropium esse putans, stolido 
rerum didicere magistro VLVl stolidi r. d. magistri voluit Barthius 
stolidi r. d. magistro scripsit Gesnerus || Hoc loco 'stolidis* H con- 
iecisse testatur Clercqius , vide etiam Burmannum. 490 — 500 
(incl.) interpolatos putabat Koenigius 491 Iapetionidaa G Iapetio- 

a 

niflas V Iapicionidas L Iapecionidas Vl 493 multaque restitui cum 

u n 

H multqque V multumque LVl || intexuit V innexuit LVl immiscuit 
malebat olim H2H3 494 Hii VLVl 495 Cassibus L 496 quot 

con 

condidit Burmannus proponit | edidit V edidit Vl condidit BL 497 
epimetha Vl 498 nichil VLVl || aetherii G etherei VLVl 



Digitized by Google 



208 



CL. CLAUDIANI 



Hi pecudum ritu non impendentia vitant 

Nec res ante vident; accepta clade queruntur 500 

Et seri transacta gemunt. lam sola renidet 

In Stilichone salus, et cuius semper acerbum 

Ingratumque sibi factorum conscius horror 

Credidit adventum, quern si procedere tantum 

Alpibus audissent, mortem poenasque tremebant, 605 

lam cuncti venisse volunt scelerumque priorum 

Poenitet; hoc tantis bellorum sidus in undis 

Sperant, hoc pariter iusti sontesque precantur, 

Ceu pueri, quibus alta pater trans aequora merces 

Devehit, intenti ludo stndiisque soluti 510 

Laetius amoto passim custode vagantnr; 

Si gravis auxilio vacuas invaserit aedes 

Vicinus laribusquc suis proturbet inultos, 

Turn demum patrem implorant et nomen inani 

Voce cient frustraque oculos ad litora tendunt. 615 

Omnis snpplicio dignos letoque fatentur, 

Qui se tradiderint famulis Stilichone relicto. 

Mutati stupuere diu sensuque reducto 

Paul. dim proprii mirantur monstra furoris 

Avertuntque oculos. Prostratis fascibus horret 520 

Lictor et infames labuntur sponte secures, 

Quales Aonio Thebas de monte reversae 

Maenades infectis Pentheo sanguine thyrsis, 

Cum patuit venatus atrox matrique rotatum 

Conspexere caput, gressus caligine figunt 625 

499 Hii VLVl 500 Non Vl 501 seri GLVl serie V || renident L 502 

in b 

Et V In LVl || atilicone L || cuius G || aceruu V 503 Ingr[atumque], 
v. 504 Credi[dit], v. 506 Alpibus, v. 606 lam c[uncti], 507 Pe[nitet], 
v. 508 Spe[rant] in lac. restituit manus II in V 607 hoc VLVl hunc 

c 

non mill i deterr. 608 hoc VLVl hunc nonnulli deterr. 509 Heu V 511 

Latius coniecit Schraderus 613 Vicinus G 614 patrem GVVl patremque 
L || et deest in L 516 Omnis G Omnes VLVl || letoque V 517 famulis 

vel lo 

GV famulis L famulo Vl |j stilicone L 618 Hinc denuo incipit codex B || 

u vel proieotii a 

Mutatis V || stipuere Vl 520 prostratis V proiectis BLVl 522 thebis V 

vel venatui 

623 penteo Vl *fl thirsis B tirsis Vl 624 venator V 625 Con- 

X 

spersere V y fingunt B fingunt Vl 



Digitized by Google 



IN EUTROPIUM LIB. II. (XX.) 



209 



* 

Et rabiem desisse dolent. Quiii protinus ipsa 

Tendit a3 Ualiam supplex Aurora potentein, 

Non radiis Tedimita comam, Don flammea vultuin, 

Non croceum vestita diem: stat livida luctu, 

Qualis erat, Phrygio tegeret cura Memnona busto. 530 

Quam simul agnovit Stilicho nec causa latebat, 

Restitit. Ilia raanum victricem amplexa moratur 

Altaque vix lacrimans inter suspiria fatur: 

Tantane te nostri ceperunt taedia mundi? 
Sic me ludibrium famulis risumque relinquis, 535 
Dux quondam rectorque meus solamque tueris 
Hesperiam? domiti nec te post bella tyranni 
Cernere iam licuit. Sic te victoria nobis 
Eripuit Gallisque dedit? Rufinus origo 
Prima mali; geminas inter discordia partes 540 
Hoc auctore fuit. Sed iam maiora moventi 
Occurrit iusta rediens exercitus ira ; 
Fortis adhuc ferriquc memor. Brevis iude reluxit 
Falsaque libertas. Rursum Stilichonis habenis 
Sperabam me posse regi. Pro caeca futuri 645 
Gaudia! Fratcrno coniungi coeperat orbis 
Imperio, — quis enim tanto terrore recentis 
Exempli paribus sese committeret ausis? — 



526 desisse V desisse gB t descesse (sic) G descisse LVl (in marg. 
in Vl f vel discesse') 527 Tentit corr. m. II in Tendit V Q ytha- 
liam L | suplex VVl 528 rsedimita (sic) B [| non G || vultum G || 

vel luce corusca 

nec flammea vultum V flam meatus (non et vultum dcsunt) B non 
flammea vultu (in marg. m. II add. lumine sueto) L f\ flamea i. vultu 

e 

VI 629 Non LVl | crocium Vl || livida] lurida VI 530 phrygio 
B frigio V phrigio LVl || mennona VB menona Vl 531 stilico 

VL | ne V non L U latebat BLVl patebat V 634 caeperunt V 

que 

ceperunt B ceperunt LVl 536 rector 'meus L 537 domiti (sup. 
alteram i rasura) L || tiranni, corr. m. rec. in tyranni V tiranni Vl 

538 sic te BL te sic V sic deest in Vl, sed m. I in fine versus 
addidit. 539 raffinus Vl 641 autore Vl fl fluit malit H 542 
vel aula ferrl h 

ira V 543 ffique L || reluxit G 544 stiliconis L 645 pro V 

vel ausii 

proh BLVl 546 coniungi G 548 armis L 

Claud. Carm. 14 



210 CL. CLAUDIANI 

Cum subito — monstrosa milii turpisque relatu 
Fabula — Rufini castratus prosilit heres. * 
Et similes iterum luctus fortuna reduxit, . 
Ut solum domini sexum mutasse viderer. 
Hie primum thalami claustris delieta tegebat 
Clam timideque iubens. Erat invidiosa potestas, 
Sed tamen eunucbi, uecdum sibi publiea iura 
Sumere, nee tolas audebat vertere leges. 
Sed postquam pulsisque bonis et faece retenta. 
Peiores legit socios dignusque satelles 
Hinc Hosius stetit 7 inde Leo, fiducia crevit 
Regnandique palam flagravit aperta libido; 
Palricius consul maculat quos vendit honores, 
Plus maculat, quos ipse gerit. lam signa tubaeque 
Mollescunt. Ipsos ignavia fluxit in enses. 
Exsultant merito genles, facilisque volenti 
Praeda sumus. Iam Bistoniis Haemoque nivali 
Vastior expulsis oriens squalebit aratris. 

Hei mibi, quas urbes et quanto tempore Martis 
Ignaras uno rapuerunt proelia cursu! 
Nuper ab extremo veniens equitatus Araxe 
Terruit Antiochi muros ipsumque decorae 



649 mihi V mihi BLVl lues deterior quidam 551 Et, v. 552 
Ut, v. 653 Hie, v. 554 Clam, v. 555 Sed ta[men], v. 556 Sum[ere], 
V. 557 Set, v. 558 PeiforesJ add. m. II in lacuna in V 561 simi- 
^i] 8 (P] in ras - *»• II add.) B || fluctua vel lusus olim H maluisse 

i 

testatur Burmannus 552 mutasse G 553 delecta V 554 timi- 
dique corr. m. II in timideque V timideque BLVl timidumque H 
coniecisse tradit Clercqius 555 nondum VI |J puplica VI 656 
Sumere G || totas GgB totas, in marg. m. II add. vel tantas V tan- 

tas LVl || vertere GVB sumere L summe, in marg. m. II add. vertere 

VI 557 Set V Sed B S; LVl AtHe< editt, post H 659 osius VL || cervit 
VI 561 Patriciis H coniecisse testatur Clercqius 563 Molliseunt Vj| 

vel fluxit vel in 

crevit V 564 Exsultant V Exultant BLVl Insultant deterr. || volenti 
0 volentum pauci deterr. volentis temptat Burmannus 566 squalevit 
V squalebat B || evulsis — aristis coniecit Schraderus 667 Ei VBL 

_ e vel comitatui 

Heu Vl 669 extmo, corr. m. II in extmo L || equitatus V ^quitatus 
L || oraxe Vl 57Q decofem L 



550 



655 



560 



565 



570 



Digitized by Google 



IN EUTROPIUM LIB. II. (XX.) 211 



Paene caput Syriae flammis hostilibus arsit. 

Utque gravis spoliis nulloque obstante profunda 

Laetus caede redit, sequitur mucrone secundo 

Continuum vulnus. Nec iam mihi Caucasus hostes 

Nec mittit gelidus Phasis: nascuntur in ipso 675 

Bella sinu. Legio pridem Romana Gruthungi, 

Iura quibus victis dedimus, quibus arva domusque 

Praebuimus, Lydos Asiaeque uberrima vastant, 

Ignibus et si quid tempestas prima reliquit; 

Nec vi nec numero saevi; sed inertia nutrit 580 

Proditioque ducum, quorum per crimina miles 

Captivis dat terga suis, quos teste subegit 

Danubio, partemque timet qui reppulit omnis. 

Aula choris epulisque vacat nec perdita curat, 
Dum superest aJiquid. Ne quid tamen orbe reciso 585 
Venditor amittat, provincia quaeque superstes 
Dividitur geminumque duplex passura tribunal 
Cogitur alterius pretium sarcire peremptae. 
Sic mihi restituunt populos. Hac arte reperta 
Rectoruin numerum terris pereuntibus augent. 590 
In te iam spes una mihi. Pro fronde Minervae 
Has tibi protendo lacrimas: succurre ruenti. 
Eripe me tandem servilibus, eripe regnis. 
Neve adeo cunctos paucorum crimine damnes, 

vel iecundo 

571 syrie. VBL sine Vl 573 cruento L 575 fasis V I falsis 

L || ab ipso L 576 pridem (p corr. m. I ex q) L || gruthungi GB 
ghrutungi V gruthooni L grothougi Vl 577 domusque GL domos- 
que VBV1 578 lidos LVl || asye B || punctum delevi in fine huius 
versus et virgulam pomi. 579 In fine huius versus graviorem inter- 

+ + + vel nec duce 

punctionem posui. 580 Nec vi nec numero sevi (sic) G Nec vi nec 
numero freti V Nec vi nec numero freti B Nec duce nec numero 

r 

freti LVl || inae,tia (sic) V 581 Proditioque VB Prodigiumque LVl 

582 Captivus B || subegi V 583 repulit B repulit Vl g omnia G 

oi8 L omnes BVVl 684 coris L || curant V curat B curant LVl 
588 sarcire G || peremte LVl redemptae vel diremptae coniecit 

r 

HaHs 691 michi V ( pro fonde V 592 praetendo coniecisse olim 

i 

H tradit Burmannus \\ lacrymas G || succurreg ruenti V succurre m 

ruenti Vl 694 Neve, in marg. m. II add. vel nonne V || dampnes 0 

14* 



Digitized by Google 



212 



CL. CLAUDIANI 



Nec nova tot mentis oflensa prioribus obstet; 595 

lam iam flecte animum. Suprcma pericula semper 

Dant veniam culpae. Quamvis iratus et exsul 

Pro patriae flammis Don distulit arma Camillus. 

Non te subtrahimus Latio; defensor utrique 

Sufficis. Armornm liceat splendore tnoriim coo 

In commune frni: clipens nos protegat idem, 

Unaqne pro gemiuo desudet cardine virtus. 



CL. CLAUDIANI 

DE 

CONSVLATV STILICHONIS 

LIBER I. (XXI.) 
• 

Continuant superi pleno Romana favore 

Gaudia successusque novis suecessibus augent. 

Conubii necdum festivos regia cantus 

Sopierat, cecinit fuso Gildone triumphos 

Et calidis thalami • successit laurea sertis, 5 

Sumeret ut pariter princeps nomenque mariti 

595 tot VBL tam VI fl obstet VLVl obstent B 597 exul 0 

pro vel utrique 

598 In VI 699 Nec te B || ubique V utrique BL utrisque Vl 601 
In c[ommune] add. m. II in lac. in V || protegat] contegat Vl 602 

laboret 

desudet V || Vir doctus a pud Claverium suspicatus est in fine quaedam 
desiderari, de quo vide praefationem huius editionis. |J IN EVTROPIUM 

LIB IH. EXPLICIT. INCIPIT EPYTHALAM LAVRENTII. V | 
CLAVDIANI IN EVTROPIVM LIBER SC6S EXPLICIT . INCIPIT 
6E BELLO GOthICO . PRaEFaTIO . B 

Incp de congulatu Stiliconig G | de inscriptione in V vide finem 
carminis de bello Gildonico. || TUulus deest in L |j Liber . de laudi- 
bus Stiliconia add. m II in Vl 2 augent 0 urgent cum nonnullis 
deterr. H 3 Conubii G Coniugii 0 fl festivos G | regia GVL 

regia o 

gaudia Vl 4 gyldone L || triumpbus Vi 6 talami Vl 6 
princeps add. sup. lin. m. II, nam deerat L 



- 



Digitized by G 



DE CONS. STILICH. L. I. (XXI.) 213 



Victorisque decus. Libyae post proelia crimen 

Concidit eoum rursusque oriente subacto 

Consule defcnsae surgunl Slilichone secures. 

Ordine vota meant. Equidem si carmen in unum 10 

Tantarum sperem cumulos advolvere rerum, 

Promptius imponam glaciali Pelion Ossac. 

Si partem tacuissc velim, quodcumque relinquam 

Maius erit. Veteres actus primamque iuventam 

Prosequar? ad sese mentem praesentia ducunt. 15 

Narrem iustitiam? respleudet gloria Martis. 

Armati referam vires? plus egit inermis: 

Quod floret Latium, Latio quod reddita servit 

Africa, vicinum quod nescit Hiberia Maurum, 

Tuta quod imbellem miratur Gallia Rhenum. 20 

An gelidam Thracen decertatosque labores 

Hebro teste canam? magnum mihi panditur aequor 

Ipsaque Pierios lassant proclivia currus 

Laudibus innumeris. Eteuim mortalibus ex quo 

Tellus coepta coli, nunquam sincera bonorum 25 

Sors ulli concessa viro: quern vultus honestat, 

Dedecorant mores; animus quem pulchrior ornat, 

Corpus destituit; bellis insignior ille, 

Sed pacem foedat vitiis; bic publica felix, 

Sed privata minus: sortitur singula quisque. 30 

fINobilitant: hunc forma decens, hunc robur in armis, 



i 

7 libie. V libye L libie Vl || cinem (sic) L 8 rursusque 0 rur- 
sumque cum deterr. H 9 detersae fulgent coniecit Schraderus \\ 

D 

stilicone L 10 carmie (sic) L || uno V uno L 12 Promtius 
LVl H oisse L 13 tenuisse L 18 acium Vl 19 AfFrica 

c gaUia li 

0 1| vitinum Vl U hyberia L 20 gta V || reu (sic) L renuin Vl 21 

An O aut G y tracen 0 (trace L) |j decertatosque GVL decr^- 
tatoa Vl 23 pyerios L || lasseut coniecit Schradems || cursus g 

r b a 

cursus (sic) L 25 Cepta tellus V 26 ulli 0 uni coniecit Barthius 
et II || quem G 27 Dedecorant G || pulcrior Vl pluriraus L 29 
hue publica Vl in publica V l publica L 30 Set Vl || minus G || 
sortitur — quisque conicci partitu — quemque V partitum — quem- 
que LVl 31 — 33 tX librariorum interpretamentis ut non raro apud 
Cluudianum conflatos esse nemo non videt. 



214 



CL. CLAUDIANI 



Hunc rigor, hunc pietas, ilium sollertia iuris, 

Hunc suboles castique tori: sparguntur in omnes.J 

In te mixta fluunt, et quae diversa beatos 

Efflciunt collecta tenes. Quid facta revolvam 35 

Militiamque patris? cuius producerc famam, 

Si nihil egisset clarum nec fida Valenti 

Dextera duxisset rutilantes crinibus alas, 

Sufliceret natus Stilicho. Mens ardua semper 

A puero tenerisque etiam fulgebat in annis 40 

Fortunae maioris honos. Erectus et acer 

Nil breve moliri, nullis haerere potcntum 

Liminibus factisque loqui iam digna futuris. 

lam turn conspicuus, iam turn venerabilis ibas 

Spondebatque ducem cclsi tutor igneus oris 45 

Membrorumque modus, qualem nec carmina lingunl 

Semideis. Quacumque alte gradereris in urbe, 

Cedentes spatiis assurgentesque videbas, 

Quamvis miles adhuc. Taciti suffragia vulgi 

Iam tibi detulerant quidquid mox dedidit aula. 50 

Vix primaevus eras, pacis cum mitteris auctor 
Assyriae. Tanta foedus cum gente ferire 
Commissum iuveni. Tigrin transgressus et altum 



Tel pc 

33 thori 0 34 diversa V divsa L divisa Vl 35 collata Vl 
coniecta ScaUgerum coniecisse H notasse (licit Burmannus Q revolvat 
L || quid 0 ne G 36 cuius producerc G |J procudere pro producere 
temptavit H2H3 37 nichil VVl || Valenti, quod legitur in edit, princ, 

o + b 

in exemplari Florent. ex G ita correctum est: Valenti 38 Duxisset 

a annis 

dextera V 39 stilico LVl 40 annis V armis L annis Vl 42 

Nil leve moliri temptat H3 43 factisque scripsi fatisque GgV 

fastisque LVl 44 turn G VVl tu L || turn GVVl tu L | ibat, in 

marg. m. II add. s 45 Spondebatque, in marg. m. II add. s Vl 
46 Menbrommque V || carmina m. corr. ex carmine L 48 
vidercs H maluisse tradit Burmannus 50 quidquid G quicquid 

VVl qq L || dedidit scripsi debuit Gg reddidit VVl reddtt L detulit 

vel pracbuit vel credidit proposuit H2 credidit lis 51 pacis LVl 
paucis V || cum mitteris] committeris L || auctor GO ictor H con- 
iecisse tradit Glercqius 52 Assirie LVl 53 tigri V tigrin L 
tigrim Vl 



Digitized by Google 



DE CONS. STILICH. L. I (XXI.) 215 

Euphraten Babylona petis. Stupuere severi 

Persarum proceres et plebs pbaretrata videndi 55 

Flagrant studio delixaeque hospite pulchro 

Persides arcanum suspiravere calorem. 

Turis odoratae cumulis et messe Sabaea 

Pacem conciliaut arae. Penetralibus ignem 

Sacratum rapuerc adytis rituque iuvencos 60 

Chaldaeo stravere magi. Rex ipse micantem 

Inclinat dextra pateram secretaque Beli 

Et vaga testatur volventem sidera Mithram. 

Si quando sociis tecum venatibus ibant, 

Quis Stilichone prior fcrro penetrare leones 65 

Cominus aut longe virgatas figere tigres? 

Flectenti faciles cessit tibi Medus habenas; 

Torquebas refugum Parthis mirantibus arcum. 

Nubilis jnterea maturae virginis aetas 
Urgebat patrias suspenso principe curas. 70 
Quem simul imperioque ducem nataeque maritum 
Prospiceret, dubtus toto quaerebat ab axe. 
[Dignum coniugio generum thalamisque Serenae.] 
Judicium virtutis erat. Per castra, per urbes, 

54 Eufraten VL Eufrate Vl H babilona 0 R stupuere 0, ex G edit. 

1 

princ. Flor. ita correcta est: stupuere 55 Tersarum VL Parto- 

at 

rum Vl 56 Flagrabat Vl || pulcro LVl 57 arcum V arehanum 
r vel e 

LVl 58 Thuris (sic) V Thuris LVl B o'dorate V odorati LVl || post 

b a 

et rasura unius litterac in V || sabea messe V 60 Sacratum Vl 
Sacrorum VL || aditis 0 61 restituit manus recentior in V || Caldeo 

V Caldeo LVl 62 [Tncli]nat — belli restituit recentior manus in 

celi 

V II beli coniecit Scaliger belli GVL belli Vl 63 [testatu]r — my- 
tram restituit manus recentior in V || mytram V mitram LVl 64 
quando] qh (plerumque — quantum) L || sotii Vl || venatibus ibant resti- 

ti 

tuit manus recentior in V || venab; L 65 stilicone LVl |j [pene]trare 
leones restituit manus recentior in V 66 virgatas figere G virga 

taa 

transfigere V virga transfigere LVl || tigres restituit manus recentior 

in V tygres L 67 cessit tibi medus VL medus tibi cessit Vl 68 
partis V 70 Urebat pro Urgebat coniecisse H tradit Clercqius 
73 Uunc versum interpolation esse iure cotUendit Paul Quaest. Claud, 
p. 23 || talamisque Vl 



Digitized by Google 



216 CL. CLAUDIANI 



Per populos, animi cunctantis libra cucurrit. 75 

Tu legeris tantosque viros, quos obtulit orbis, 

Intra consilium vincis sensumque legentis 

Et gener Augnstis, olim socer ipse futnrus 

Accedis. Radiis auri Tyriaque superbit 

Maiestate torus; comitata parentibus exit 80 

Purpureis virgo: stabat p.ater inde trophaeis 

luclitus, inde pium matris regina re£ebat 

Obsequium gravibus subnectens flammea gemuris. 

Tunc et Solis equos, tunc exsultasse choreis 
Astra ferunt mellisque lacus et flumina Iactis 85 
Erupisse solo, cum floribus aequora vernis 
Bosphorus indueret roseisque evincta coronis 
Certantes Asiae taedas Europa levaret. 

Felix arbitrii princeps, qui congrua mundo 
ludicat et primus censet quod cernimus omnes. go 
Talem quippe virum natis adiunxit et aulae, 
Cui neque luxuries bello nec blanda periclis 
Otia nec lucis fructus pretiosior unquam 
Laude fuit. Quis euim Moesos in plaustra feroces 
Reppulit aut saeva Promoti caede tumentes 95 
Bastarnas una potuit delere ruina? 
Pallautis iugulum Turno moriente piavit 
Aeneas tractusque rotis ultricibus Ilector 
Irato vindicta fuit vel quaestus Achilli. 

77 consilium LVl concilium V 78 auguati Vl I ipse VVl 

ille L 79 Accidis corr. m. II in Accedis V || radiisq; (sic) L || 
q; 

tiriaque (sic) Vl 80 thorus 0 81 tropbeis 0 tropaeis G 82 

a 

inde dcerat, sup. lin. acid. m. II fl regine Vl |j regebat GgL gerebat 
VVl 84 exultasse 0 || coreis Vl 85 mellisque G 87 Bospho- 
rus V Bophorus L Bosforus Vl || evincta VL inducta Vl 88 asye 
L || tedas 0 || laevaret Vl 90 ludicat corr. m. II in Indicat L | 

post < primus' rasura unim litterae spatio in V U sensit Vl || quod VVl 

0 . 

q L I et primus sancit, quod sensimus omnes temptavit Hs 91 natis 
adiunxit 0 nataeque adiunxit editt. post H cum Ambrosiano quodam 
94 moesos scripsi mysos editt. cum deterr. uisos GVVl nisos L 

95 Repulit Vl || prouicti pro promoti G 96 VasternoB V Vasternos 

h 

L Basternas Vl 98 rotis VVl totis L | eqctor L 



Digitized by Google 



DE CONS. STILICH. L. L (XXI.) 217 

Tu neque vesano raptas venalia currti 100 

Funera, nec vanam corpus meditaris in unum 

Saevitiam: turmas equitum peditumque catervas 

Hostilesque globos tumulo prosternis amici. 

Inferiis gens tota datur. Nec Mulciber auctor * 

Mendacis clipei fabricataque vatibus arma 105 

Conatus iuvere tuos. Tot barbara solus 

Milia iam prideni miseram vastantia Thracen 

Finibus exiguae vallis conclusa tenebas. 

Non te terrisonus stridor venientis Alani 

Nec vaga Chunorum feritas nec falce Gelonus, 110 

Non arcu pepulere Getae, non Sarmata conto, 

Exstinctique forent penitus, ni more maligno 

Falleret Augustas occultus proditor aures 

Obstrueretque moras strictumque retunderet ensem, 

Solveret obsessos, praeberet foedera captis. 115 

Assiduus castris aderat, rarissimus urbi, 
•Si quando trepida princeps pietate vocaret, 
Vixque salutatis Laribus, vix coniuge visa 
Deterso necdum repetebat sanguine campum, 
Nec stetit, Eucherii dum carperet oscula saltern 120 
Per galeam. Patris stimulos ignisque marili 



101 post vanam rasura duarum litterarum spatio in V || meditaris 
0 meditatus nonnullae editt. cum paucis deterr. 102 equitum 
GVVl gquitum L 103 tumulo — amico H legisse tcstatur Clercqius 
104 actor Vl 105 — 107 restituit in V manus recentior 105 
clypei V || vatibus GVVl vastibus L 107 miseram G B tracen V 
trachem L tracemVl 108 usque ad tenfebas] restituit manus recentior 
in V | exigu§ V exigue Vl exiguis L || exigui collis coniecit Schraderus / 
conclusa VVl commissa L 109 Non — v[enientis] restituit manus 
recentior in V || Non GVVl Nec L |j ferrisonus coniecit H 110 Nec 

— f[eritas] restituit manus recentior in V | chunorum Gg huorum V 

hunorum L hunnorum Vl || vaeta Hunnorum temptat Burmannus || feritas 

nec G feritas non 0 111 Non arcu pe[pulere] restituit in V manus 

recentior \\ gete V gethe L gete Vl 112 Exti[nctique] restituit 

q; » 
manus recentior in V || Extinctique VVl Extincti// L 114 mores L 

o 

mora H coniecisse dicit Clercqius || retunderet G retunderet V recon- 
deret LVl || ensen L 119 repetebas L 121 Per galeam patris 
stimulos ignisque mariti sic ex G totus versus in edit. pr. Flor. exa- 
ratm est, cum deesset in hac editionc || ignesque 0 | patrios stimuloa 
ignemque maritum frustra mutare conatur H 



Digitized by Google 



218 CL. CLAUDIANI 



Vincit cura dticis. Qtiotiens sub pellibus egit 
Edonas hie mi' s ct tardi flabra Bootae 
Sub divo Riphaea tulit! Cuuique igne propinquo 
Frigora vix ferrent alii, tunc iste rigentem 125 
* Danubiura calcabat eques nivibusque profundum 
Scandebat cristatus Athon iateque corusco 
Curvatas glacie silvas umbone niebat; 
Nunc prope Cimmerii tendebat litora Ponti, 
Nunc dabat hibernuni Rhodope nimbosa eubile. 130 
. Vos Ilaemi gelidae valles, quas saepe cruentis 
Slragibus aequavit Stilicbo, vos Thracia testor 
Flumina, quae largo mutastis sanguine Huctus. 
Dicite Bisaltae vel qui Pangaea invencis 
Scinditis, offenso quantae sub vomere putres 135 
Dissiliant glaebis galeae vel qualia rastris 
Ossa peremptorum resonent iuiraania regum. 

Singula complectt cuperem; sed densior instat 
Gestorum series laudumque sequentibus undis 
Obruimur. Genitor caesi post bella tyranoi 140 
lam tibi commissis conscenderat aethera terris. 
Ancipites rernm rnituro culmiue lapsus 
Aequali cervice subis. Sic Hercule quondam 
Sustentante polum melius librata pependit 
Machina ; nec dnbiis titubavit Signifer astris 145 
Perpetuaque senex subductus mole parumper 
Obstipuit proprii spectator ponderis Atlas. 

Nulli barbariae mollis, nil turbida rupto 



122 Vincit VL Vicit Vl 123 Edonas (i add. m. II) V Hedo- 

nyas L y hyemes V || boote VL boeitae (sic) G boete Vl 124 divo 
0 dio nonnulli deterr. et editt. post H || riphea V L rhipea Vl 125 

iste 0 triste cum uno deter, et Claverio H et editt. post H R isteria- 

gentem (sic) V 128 Curvatas G || glatig L 129 cinnii L cimerii Vl |[ 
littora V L 130 rodope LVi 132 stiUco LVl || tracia Vl || vel sup. Jin. 
mantis I add. nam deerat hoc vocabulum Vl 135 offenso quante G || 

vel effoggo 

offenso V | quautis mdlit H 141 tiranni V 142 Praecipites rerum 

c 

H coniecisse dicit Clercqius || ethera GO 142 herule V 145 u 
(— non) L 146 mole G 147 Obstipuit G Obstupuit 0 



Digitized by Google 



DE CONS. STILICH. L. L (XXI.) 219 

Ordine temptavit novitas tan toque •remoto * , 

Principe mutatas orbis non sensit habenas. 150 
Nil inter geminas acies ceu libera frenis 



Ausa manus certans, nec tantis dissona Unguis 

Turba nec armorum cultu diversior unquam 

Confluxit populus. Totam pater undique secum 

Moverat auroram: mixtis bic Colchus Hiberis, 155 

Hie mitra velatus Arabs, hie crine decorus 

Armenius, hie picta Saces fucataque Medus,' 

Hie gemmata niger tentoria fixerat Indus; 

Hie Rhodani procera cohors, hie miles alumnus 

Oceani. Ductor Stilicho tot gentibus unus, 160 

Quot vel progrediens vel conspicit occiduns Sol. 

In quo tarn vario vocum generumque tumultii 
Tanta quies iu risque metus servator honesti 
Te moderante fuit, nullis at vinea furtis 
Vel seges erepta fraudaret messe colonum: 165 
Ut nihil aut saevum rabies aut turpe libido 
Suaderet, placidi servirent legibus enses. 
Scilicet in vulgus manant exempla regentum, 
Utque ducum lituos, sic mores castra secuntur. 

Denique felices aquilas quocumque moveres, 170 
Arebant tantis epoti milibus amnes: 
Illyricum peteres, campi monlesque latebant; 
Vexillum navale dares, sub puppibus ibat 
Ionium. Nullis succincta Ceraunia trim bis, 
Nec iuga Leucatae feriens spumantia fluctu 175 
Deterrebat hiems. Tu si glaciale iuberes 
Vestigare fretum, securo milite ducti 

turbavit r 

149 temtavit G temptavit L 1 50 obis Vl 151 rabies pro acies coniecit 
Paul Quaest. Claud, p. 13 [| ceu G [| freni coniecit H 162 certans scripsi 
certe 0 per te male Paul Quaest. Glaud.p. 13 155 colcus L 156 decorus 0 

c 

decoro editt. 157 sages Vl || fugataque V fucataque, corr. m. II in 

tcI alunut a 

fuscataque L fuscataque Vl 159 rodani LVl (| alumnus Vl alunnus 

H 

V alumpnus L 160 Occeani 0 j| stilico LVl 161 Quod V Quos 
LVl 163 rigidique metus voluit Paul I. c. p. 32 165 erepta 0 ex- 
secta cum deterr. H et editt. post H 165 fraud arit cum deter. H ft 
editt. post H 166 nichil VL nil Vl 167 Suaderet V Suaderent LVl 
169 sequuntur 0 170 felices 0 victricea H cum deterr. 171 anes 
L 172 Illiricum 0 175 leucathe L 176 hiempa V hyems L 



Digitized by Google 



220 " CL. CLAUDIANl 

Stagna rtluctantes- quaterent Saturnia remi; 

Si deserta Noli, fontem si quaerere Nili, 

Aethiopum medios pcnetrassent vela vapores. 180 

Te memor Eurotas, te rustica musa Lycaei, 

Te pastorali modulantur Maenala cantu 

Partheniumque nemus, quod te pugnante resurgeus 

Aegra caput mediis erexit Graecia flammis. 

Plurima Parrhasius tunc inter corpora Ladon 185 

Haesit el Alpheus Ccticis angustus *acervis 

Tardior ad Siculos etiamtum pergit amores. 

. Miramur rabidis hostem succumbere bellis, 
Cum solo terrore ruant? Non classica Francis 
Intulimus: iacuere tamen. Num Marte Suevos 190 
Contudimus, quis iura damus? Quis credere possit? 
Ante tubam nobis audax Germania servil. 
Cedant Druse tui, cedant Traiane labores. 
Vestra manus dubio quidquid discrimine gessit, 
Transcurrens egit Stilicho totidemque diebus 195 
Edomuit Rhenum ; quot vos potuistis in annis. 
Quern ferro ; alloquiis, quem vos cum uiilite, solus 
impiger a primo descendens flutninis ortu 
Ad bifidos tractus et iuncta paludibus ora, 
Flumineum pcrstrinxit iter. Ducis impetus undas 200 
Vincebat celeres et pax a fonte profecta 

' Cum Rheni crescebat aqnis. Ingentia quondam 
Nomina, crinigero flaventes vertice reges, 

178 Stanna, corr. manus II in Stagua V 179 nothi 0 180 
penetrarent Vl 181 eurothas L |j licei V licei LVl 183 Parthe- 

I 

io 

niumque G y quod VL q. Vl quo cum deter, praefert H 184 flam- 
mis G 185 parrasius V 186 et alpheus GLVl et alfeus V j[ 

or nc 
gothicis L H angustus L 187 Tarduis Vl || etiamtum scripsi etiam 

V etiam nunc LVl 188 rapidia V 189 Cum G [| non GVl num 
VL U ruat malit H2H3 190 num VL non Vl 191 quis Vl 

& i i 

qd V q, corr. m. II in qs L 192 tubas Vl 194 quicquid VVl 

i i t domuistia 

qq L 195 stilico LVl 196 renum Vl || quod V | potuistis V 

vel Ful 

197 alloquiis G 200 Flumineum L Flumineum Vl Fuimiueum 

V H perstrinxit O praestrinxit deterr. quod defendit H et alii 203 
post vertice rasura unius litterae spatio V 



Digitized by Google 



DE CONS. STILICH. L. t (XXI.) 221 

Qui nec principibus donis precibusque vocati 
Paruerant/ iussi propcranl segnique verentur 205 
Oflendisse mora. Transvecti lintribus ainnem 
Occursant ubicumque velis. Nec fama fefellit 
Iustitiae: videre pium, videre fidelem; 
Quern veniens timuit, rediens (iermauus amavit. 
m I Hi terribiles, quibus otia vendere semper 210 
Mos erat et foeda requiem mercede pacisci, 
Natis obsidibus pacem tarn supplice vultu 
Captivoque rogant, quam si post terga revincti 
Tarpcias pressis subeant cervicibus arces. 
Omne, quod Oceanum fontesque interiacet Histri, 215 
Unius incursu tremuit. Sine caede subactus* 
Servitio Boreas exarmatique Triones. 
Tempore lam parvo tot proelia sanguine nullo 
Perficis et luna nuper nascenle profectus 
Ante redis, quam plena fuit, Rhenumque minacem 220 
Cornibus infractis adeo mitescere cogis, 
lit Suevus iam rura colat flexosque Sigambri 
In falcem eurvent gladios geminasque viator 
(aim videat ripas, quae sit Romana requirat: 
Ut iam trans fluvium non indignante Cauco 225 
Pascat Belga pecus mediumquc ingrcssa per Albim 
Gallica Francorum montes armenta pererrent: 
Ut procul Hercyniae per vasta silentia silvae 

204 supplicibus donis H olim aqniecisse testatur Burmannus \\ 
precibusque 0 precibusve cum deter. H 205 Paruerant GVL Paru- 
erant (ar add. m. 77), in tnarg. manus II ascr. paruerant Vl Paru- 

uavibus 

ernnt malit H 206 lintxibus V | Sne L 207 velis Vl (cf. v. 170) 
n 

velit V velint L 210 otia G 214 Tarpeas Vl | subeant pressis 
Vl " || arces V arteB V 1 aare* (sic), in marg. man. II add. aures L 

■nb 

215 occeanum O 216 tremuit VVl tirnuit L || coactus L 220 

, + 
plena G tota 0 || renumque Vl 222 suevua (sic) G suevus VVl 

u r 

sevus L salius cum nonnuUis deterr. H et alii || iura L | flexosque Vl 
■ 

flexoque L flexusque V || sigambri G sicambri Vl sycambrus V 
sycanb' L 223 eurvent Vl curvet VL cudant vel lunent coniecit 

vel au 

H2H3 224 que V 225 caucho V caycho L caico Vl 228 
hercynie, V hicini^ L hercinie Vl 



Digitized by Google 



222 CL. CLAUDIANI 

Venari tuto liceat lucosqne velusta 

Religione truces et robora numinis insiar' 230 

Barbarici nostrae feriant impune bipennes. 

Ultro quin etiam devota mente tuentur 

Victorique favent. Quotiens sociare catenas 

Oravit iungique tuis Alamannia signis! 

Nec doluit coutempta tamen spretoque recessit ^ 235 

Auxilio laudata fides. Provincia missos 

Expellet citius fasces, quam Francia reges, 

Quos dederis: acie, nec iam pulsare rebelles, 

Sed vine lis punire licet; sub iudice nostro 

Regia Romanus disquirit criuiiua career. • 240 

Marcomares Sunnoque docent: quorum alter Etruscum 

Pertulit ex si limn; cum se promitteret alter 

Exsulis ultorem, iacuit mucroue suorum: 

Res avidi concire novas odioque furentes 

Pacis et ingenio scelerumque cupidine fratres. 245 

Post domitas Arctos alio prorupit ab axe 
Tempestas et nc qua tuis intacta trophaeis 
Pars foret, australis sonuit tuba. Moverat omnis 
Maurorum Gildo populos, quibus imminet Atlas 



230 Religione Vl Relligione L In regione V j| robora Vl robur 

r 

V robur L 231 pferiunt (sic) L 232 quin G 233 eatevas V 
234 iungitque V || alamannia GV alemania LVl 237 et 238 

restituit manus recentior in V 237 Expellat H coniecisse tradit 

a 

Clercqius || fasces GVL fasces, in marg. m. II add. vel fallax q. 
francia reges quos dederis servet Vl 238 dederis LVl dederit 

V I acie L quod recepit H et editt. post H, in marg. in L m. II 
add. feriat quod vel servat, servat VVl in editt. vet. feriat 239 
[vincljis — noatro restituit manus recentior in V 240 disquirit 
— career restituit manus recentior in V 241 Marcomares G Marco- 
manes (?) g Marcomeres V Marcomes L Marcomenes Vl | sunno- 
que G sonnoque V sompnoque L sonoque Vl | finis versus inde a 
T quorum* restituit manus recentior in V Q hetruscus V 242 [promi]t- 
teret alter restituit in V manus recentior || exilium 0 243 Exulis 
0 y [suoru]m restituit manus recentior in V 244 concire Vl con- 

qae 

scire VL || odio Vl 245 scelerumque G 246 arcthos LVl || 
prorupit VL prorumpit Vl 247 tropaeis G | omnis G onis V 6s 
(= omnes) LVl amens dcterr. 249 gyldo L || athlas VL 



Di 



• 



DE CONS. ST1LICH. L. 1. (XXI.) 223 

Et quos interior nimio plaga sole relegat: 250 

Quos vagus umectat Cinyps et proximus hortis 

Hesperidum Triton et Gir notissiimis amnis 

Aethiopum, simili mentitus gurgite Nilum. 

Venerat et parvis redimitus Nuba fcagiltis, 

Et velox Garamas, nee quamvis tristibus Hammou 256 

Hesponsis alacrem poluil Nasamona morari. 

Stipantur Numidae campi, slant pulvere Syrtes 

Gaetulae, Poenus iaculis obtexitur aer. 

Hi virga moderantur cquos, his fulva leones 

Velamenta dabant ignotaruuique feranun 260 

Exuviae, vaslis- Meroc quas nutrit harenis. 

Serpentum patulos gestant pro casside rictus. 

Pendent viperea squamosa pelle pharetrae. 

Non sic intremuit Simois, cum montibus Idae 

Nigra coloralus produceret agmina Meinnon, 265 

Non Ganges, cum tela procul vibrantibus Indis 

Immanis medium veclaret belna Porum. 

Poms Alcxaudro, Memnon prostratus Achilli; 

Gildo nempe tibi. Nec solum fervidus Austrum, 

Sed partis etiam Mavors agitabat eoas, 270 

Quamvis obstreperet pietas. His ille regendae 

Transtulerat nomen Libyae scelerique profano 

Fallax legitimam regni praetenderat umbram. 

o o 

251 Q (sic) L || humectat 0 || ginyps V gynips L ginips VI | 
ortis L 252 gir G || amnis G || nigrisque novissimus coniecit Delrius 
254 ufua (sic), in marg. «i. II vel nuba V |J salutis, in marg. 

a 

m. II aagitis L 255 garamas (sic) L 256 nasamon, L 267 

l 

sirteB Vl 258 j>enu8 V peni, add. in. II vel plenuB L penus, 
in marg. m. II vel plenus Vl 259 Hii LVl || hiis Vl 262 
^. patulos gestant GO gestant patnlos editt. 263 Pendent GV 

vel Splen 

Pendent L Splendent Vl |j viperie G || pharetre G 264 symois 

tela 

L 265 mennon VVl menon L 266 cum procul (sic) Vl 
267 tumidum seu simile quid pro medium voluit Burmannus 268 
Porus G B mennon V innon L menno Vl || memnon prostratus G 

a 

269 Gyldo L | perfidus malit H || astrum Vl 270 partis G partes 
0 271 hiis Vl 272 libye V libie LVl 273 ^tenderat, ex 
corr. pro ptenderat (= praetenderat) L || unbram L 



Digitized by Google 



224 'CL. CLAUDIANI 

Surgebat geminum varia formidine bellum. 

Hoc armis, hoc triste dolis; hoc Africa saevis 275 

Cinxerat auxiliis, hoc coniuratus alebat 

Insidiis oriens. Mine edicta meabant 

Corruptura duces$ hinc frugibus atra negatis 

Urgebat trepidamque fames obsederat urbem.- 

Exitiale palain Libycum; civile pudoris 280 

Obtentu taciturn. Tales utrimque procellae 

Cum fremerent lacerumque alternis ictibus anceps 

Imperium pulsaret hiems, nil fessa remisit 

Officii virtus contraque minantia fata 

Pervigil eventusque sibi latura secundos 285 

Maior in adversis micuit. Velut arbiter aini, 

Nubilus Aegaeo quam turbine vexat Orion, 

Exiguo clavi flexu declinat aquarum 

Verbera, nunc recta, nunc obliquante carina 

Callidus et pelagi caeliquc obnititur irae. 290 

Quid primum, Stilicho, mirer? quod cautus ad omnis 
Restiteris fraudes, ut te nec noxia furto 
Littera nec pnetio manus inflammata lateret? 
Quod nihil in tanto rerum terrore locutus 
Indignum Latio? responsa quod ardua semper 296 
Eois dederis, quae mox effecta probasti? 
Securus, quamvis et opes et rura tenerent 

274 geminum varia GVL varia geminum Vl 275 aftrica 0 
275 — 276 hinc africa — hinc H coniecisse dicit Clercqius 280 Exi- 
tiale G Exiciale Q g lybicum VL libicum Vl 281 et 282 restituit 
manus recentior in V 281 Optentu L || utrinque Vl 282 freme- 
rent, m. II corr. in premerent L premerent H coniecisse dicit Clerc- 

lacium 

qius || lacerumque G lacmque V laterumque (sic) L laterumque Vl 
283 usque ad fessa (incl.) restituit manus recentior in V 283 
hyemps L 284 Officii — mina[ntia] restituit manus recentior in 
V || facta L 285 Pervigil — sibi (incl. ) restituit manus recentior in V 
286 Maior in adversis restituit manus recentior in V J velud L 

287 Nubilus G || vexat GL ve^at V versat Vl idem coniecit Bur- 

I 

mannus 288 Exigujo] restituit manus recentior in V || fexu L 290 
obnititur G 291 stilicho mirer V mirer stilico L mirer stilicho Vl !| 
omnis G onines 0 292 pretio G || lateret GO laterent nonnullae 

rerum rerum 

editt._ 294 nichil VL nil Vl || rerum Vl circum V ecu (sic) L || 
loqu=t' V loqutus Vl 



Digitized by Google 



OK CONS. STILICH. L. T. (XXI.) 



225 



Insignesque domos: levis haec iactura, nee unquam 

Publica privatae cesserunt coramoda causae. 

Dividis ingentes curas teque omnibus unum 300 

Obicis inveniens animo quae mente gerenda, 

Efficiens patranda manu, dictare paratus, 

Quae scriptis pcragenda forent. Non braechia centum, 

Non Briareus aliis numero crescente lacertis 

Tot simul obiectis possent confligere rebus: 305 

Evitare dolos, veteres firmare cohortes, 

Explorare novas, duplices disponere classes, 

Quae fruges aut bella ferant, aulaeque tumultum 

Et Romae lenire famen. Quot nube soporis 

Immune s oculi per tot discurrerc partes, 310 

Tot loca sufficerent et tarn longinqua tueri? 

Argum fama canit centeno lumine cinctum 

Corporis excubiis unam servasse iuvencam. 

Unde tot allalae segetes? Quae silva carinas 

Texuit? Unde rudis tanto tirone iuventus 316 

Eniluit senioque iterum vernaute resumpsit 

Gallia bis fractas Alpino vulnere vires? 

Non ego delectu, Tyrii sed vomere Cadmi 

Tarn subitas acies conceptas dente draconis 

300 ingentes (sic) V in gentes etiam Bunnannus coniecit 301 

iflvenies V 302 Efficies V 303 peraranda temptat Burmannus \\ 
non Gg quae 0 || brachia 0 304 In margine editionis pr. Floren- 
tinae ab eo, qui codicein G excerpsit, ascriptum est: 'In antiquo no e', 
qua re Clercqius adductus esse videtur, ut v. 304 in antiquissimo co- 
dice defuisse adnotaret; at cum videam ex prima lleinsii recensione 
Gyraldum in illo codice G pro 'Quia BriareuB' legisse 'Non Briareus', 
non dubito, quin hoc glossxda ista nobis velit indicare. Quia 0 || 
humero crescente malit H |j Briareus aliua numero temptat liur- 
munnus 305 possent G posset V poss; (= posset) LVl 308 aut 

qt o 

GO vel editt. H ferant G ,309 lenire G || qfl (tic) q, corr. m. II in 
ot 

q L || soporis G || nube sopora voluit H 311 tarn G tot VLVl 
312 cinctum 0 centum H cum deterr. 314 allatae G 315 
tyrone L 316 Enituit VL Emicuit Vl Exailuit H coniecisse dicit 
Clercqius ** 317 fractas G 318 dilectu, corr. m. II in delectu V | 
deiecto Tyrii sub vomere Cadmi Scaligerum voluisse H notasse dicit 
Burmannu8 318 tirii Vl 319 conceptas VVl concepto, corr. m. 
II in conceptas L concepto cum deterr. editt. 

Claud. Carm. 15 



Digitized by Google 



22G 



CL. CLAUDIANI 



Exsiluisse reor: Dircaeis qualis in arvis 320 

Messis cum proprio mox bellatura colono 

Cognatos strinxit gladios, cum semine iacto 

Terrigenae galea matrem nascente ferirent, 

Armiger et viridi floreret milite sulcus. 

Hoc quoque non parva fas est cum Iaude relinqui, 3*26 

Quod non ante fretis exercitus astitit ultor, 

Ordine quam prisco censeret bella senatus. 

Neglectum Stilicho per tot iam saecula morem 

Rettulit, ut ducibus mandarent proelia patres 

Decretoque togae felix legionibus iret . 330 

Tessera. Romuleae leges rediere, fatemur, 

Cum procerum iussis famulantia cernimus arma. 

Tyrrhenum poteras iunctis transmittere signis 
Et ratibus Syrtes, Libyam complere maniplis. 
Consilio stetit ira minor, ne territus ille 335 
Te duce suspecto Martis graviore paratu 
Aut in harenosos aestus zonamque rubentem 
Tenderet aut solis fugiens transiret in ortus 
Missurusve sibi certae solatia mortis 
Oppida dirueret flammis. Res mira relatu: 340 
Ne timeare, times et quern vindicta manebat 
Desperare vetas. Quantum fiducia nobis 
Profuit hostilis! Salvae Carthaginis arees, 
Illaesis Tyrii gaudent cultoribus agri, 

• 

320 Exiluisse 0 || Exiluisse g ror (sic) V | arvis V armis L 

r 

auceis (sic) Vl 321 forte 'propria — cohorte', ut fabula restituatur 

(Cf. Koenigium a. h. I.) 322 stringit V 324 Armifer V Armiger 
LVl 326 Hec V Hoc LVl 326 fretis corr. m. II in fretus L j: 
astitit VVl extitit L 328 Btilico LVl || iam tot per L 329 

a 

Retulit L 330 velox voluit pro felix Burmannus 331 Tesaera, 

a 

in marg. add. m. rec. Tessera V Thessera L TesBara Vl H romulef 
leges rediere Gg romuleas leges rediisse 0 || pro r rediisse' ex uno 
deter. H recepit , 'remea88e , 333 Tirrhenum V tirrenum Vl tyrre- 
num L y iunctis H cum deter, cunctis 0 334 sirtes VVl || libiam 

h 

Vl 335 ira minor LVl ira ruens V 337 arenosos Vl 339 
MisBurusque V Missuruave LVl || solacia G 340 Opida Vl 343 
kartaginis VL cartaginis Vl 344 tirii Vl 



Digitized by Google 



DE CONS. STILICH. L. I. (XXI.) 227 

Quos potuit vastare fuga. Spe captus inani 345 

Nec sc subripuit poenae nostrisque pepercit 

Demons, qui mimero tantum, iron robore raensus 

Romanos rapidis Kbat ceu protinus omnis 

Calcaturus equis et quod lactate solebal, 

Solibus efleto mersurus pulvere Gallos. 350 

Sed didicit non Aethiopum geminata venenis 

Vulnera, non fusum crebris hastilibus imbrem, 

Non equitum nimbos Latiis obsistcre pilis. 

Sternitur ignavus Nasamon, nec spicula supplex 

lam torquet Garamas, repetunt deserta fugaces 355 

Autololes, pavidus proiectat missile Mazax. 

Cornipedem Maurus nequiquam hortatur anbelum. 

Pracdonein lembo profugum ventisque repulsum 

Suscepil merilo fa talis Tabraca portu: 

Expertum, quod nulla tuis elementa palerent 360 

Hostibus, et laetae passurum iurgia plebis 

Fracturumque reos humili sub iudicc vultus. 

.Nil tribuat fortuna ibi ; si prospera semper 
Ilia quidem. Sed non uni certamina pugnae 
Crcdidimus, solis nec constitit alea castris 366 
Nut at ura semel. Si quid licuissel iniquis 
Casibus, instabant aliae post terga biremes. 
Venturus dux maior erat. Victoria nulla 



virib; 

346 subripuit V 347 robore V 348 omnia G omnes 0 
349 quod G || iactaret Vl 349 et 350 finibus perversis sic in L U- 
guntur: Calcaturus equis merBurus pulvere gallos Solibus effetos et 

f 

quod iactare solebat 350 effetos VL efetos Vl |j pulvere G 351 
ethyopum L 352 ymbrem L 353 equitum nimbos latiis V latiis 
nimbos equitum L nimbos equitum latiis Vl 354 nasomon LVl || suplex 

VI 356 lam torquet VVl 1 torquet (sic) L 366 Autololes V Autolopes 
GgLVl |1 proiecit Vl |) mazax GVVl mazas L 367 nequicquam V || 

h 

anelum L hanelum Vl 358 lembo G 359 thabraca L 362 
Fracturumque, in marg. add. m. II pfractum Vl Frangendumque 

coniecit H | iudice VVl vindice L 363 tribuit L | sibi si scripsi 
sibi sit VL sibi fut (sic) Vl sibi sic legit H *364 Illae Vl 365 
solis conieci (cf. Quaest. critt. p. 40) totis 0 367 alio VVl alte L 

368 Ventures Vl 

16* 



Digitized by Google 



t 



228 CL. CLAUD. DE CONS. STILICH. L. I (XXI.) 

Clarior aut hominum votis optatior unquam 

Contigit. An quisquam Tigrancn armaque Ponti 370 

Vol Pyrrhum Antiochique fugam vel vincla Iugurthae 

Conferat aut Persen debellatumque Philippum? 

Hi propagandi ruerant pro limite regui; 

Hie stabat Komana salus. Ibi tempora tutu 

Traxerunt dilata moras; hie vincere tarde 375 

Vinei paene fuit. Diserimine Roma supremo 

Inter supplicium populi deforme pependit 

Et tanto Libyam fruclu maiore recepit, 

Quam peperit, quanto graviorem amissa dolorem, 

Quam necdum quaesita ; movent. Quis Punica gesta, 380 

Quis vos Seipiadae, quis te iam Regule nosset: 

Quis lentum caneret Fabium, si iure perempto 

Insultaret alrox famula Carthagine Maurus? 

Haec omnis veterum revocavit adorea lauros. 

Restiluit Stilicho cunctos tibi Roma triumphos. 386 

t 

369 opatior V 1 370 huic quis nam H coniecisse testatur Clerc- 
qius || tigranen VL triganera GVl 371 pirrum Wl pyrrum L || 
anthiocbique V || iugurte V iugurte Vl iugurte (i add. m. II, sup. u • 

ras.) L 372 Confera! Vl 373 Ilia V * Ilia L Hii Vl || ruerant 

r vel ruerant 

GVl fuerant V fuerant L 374 tuto 0 tutas nonnuUi deterr. 375 

• 

moras G 376 suppremo L 378 suplicium V 379 tanto con- 
t 

iecit Scaliger quanta V tantum LVl 380 quanto coniecit Scaliger 

\ .... 

quantum 0 381 vis Vl 383 kartagine VL cartagine Vl 384 

vel ad horrea 

Haec omnis G Haec omnes 0 384 adorea V ad horrea LVl || 
lauros 0 laurus nonnulli deterr. 385 stilico LVl 



Digitized by Google 



CL. CLAUD. DE CONS. STILICH. L. II. (XXII.) 229 

CL. CL AUDI ANI 

DE 

CONSVLATV STILICHONIS 

LIBER U. (XXII.) 



Hactenus armatae laudes. Nunc qualibus orbem 
Moribus et quanto frenet metuendus amore, 
Quo tandem ilexus trabeas auctore rogantes 
Induerit fastisque suum concesserit annum, 
Mitior incipiat fidibus iam Musa remissis. 5 

Principio magni custos dementia mundi, 
Quae Iovis incoluit zonam, quae temperat aethram 
Frigoris et flammac mediam, quae maxima natu 
Caeltcolum; nam prima Cbaos Clementia solvit 
Congeriem miserata rudein vultuque screno 10 
Discussis tenebris in lucem saecula fudit. 
Haec dea pro templis et ture calentibus aris 
Te fruitur posuitque suas lioc pectore sedes. 
Haec docet, ut poenis hominum vel sanguine pasci 
Turpe ferumque putes, ut ferrum Marte cruentum 16 
Siccum pace feras, ut non infensus alendis 
Materiem praestes odiis, ut sontibus ultro 

De consulatu Stiliconis Liber .1. expl. incp Liber 11 G || INCIPIT 

LIBER SCDS DE LAVDK STILICONIS V || Liber sextus . in quo 

narrat quats Stilico sammiB 'honoribus triumphavit L fl Secundus liber 
1 or 

de laudibus Stiliconis m. II in V 1 1 urbem V urbem L orbem 

... 

Vl 3 actore L 5 incipias malit H || iain deerat, add. sup. 
Un. VI 6 tjementia (= clementia) Vl 8 natu (u in Ut. add. 
m. II) V 9 solvit {ex corr. m. II pro sol vis) L 11 

vel is vel ia pectore 

Discussit V || tenebras V tenebras L 13 tepore V pectore L V 1 

14 dubito num h. I. rede positum sit 'docet ut'; forte scribendum 

c vel pmas vel puiaa 

'facit ut' 16 Sic cum V S c" (tie) L D feras V feras L feras 
▼el infeaaaa 

Vl U infenBus V 17 Materiam G (?) Materiem 0 fl ultor Vl 



Digitized by Google 



230 CL. CLAUDIAN1 

Ignovisse velis, deponas ocius iram, 
Quam moveas, precibus nunquam implacabilis 'obstes, 
Obvia prosternas prostrataque more leonum 
Despicias, alacres ardent qui frangere tauros, 
Transiliunt praedas humiles. Hac ipse magistra 
Das veniam victis; hac exorantc calores 
Horrificos et quae nunquam nocitura timenlur 
lurgia contentus solo terrore coerces 
Aetherii patris excmplo, qui cuncta sonoro 
Concutiens tonitru Cyclopum spicula differt 
In scopulos el monstra maris nostrique cruoris 
Parens in Oetaeis excrcct fulmina silvis. 
Hnic divae germana Fides cademquc sorori 
Corde tuo dclubra tenens sese omnibus actis 
Inserit. Haec docuit nullo livescere fuco, 
Nunquam falsa loqui, nunquam proinissa morari, 
Invisos odisse palam, non virus in alto 
Condere, non laetam speciem praemittere fraudi, 
Sed certain mentique parem componere vultum. 
Occulto saevire vetat, prodessc remittit. 
Haec et amicitias longo plus tempore tirmat 
Mansuroque adamante ligat, nec mobile mutat 
Ingenium ; parvae strepitu nec vincida noxae 

liut 

19 obstes VL astes Vl 21 frangere Gg 22 Transibt L |j 

ipse 

huinilea praedas Vl Q iste V ipse LVl sponte coniecit H2H3 hac quippe 

8 tan 

H olim coniecis8e testatur Burmannus 23 Da V (s add. m. rec.) || exorate V 
26 contemptus LVl || coherces 0 26 Etherei V 27 restituit 
manus recentior in V || ciclopum LVl cyclopia H maluisse dicit Bur- 
mannus || defert Vl 28 [scopjulos — cruoris restituit manus recen- 
tior in V 29 in GVL in sup. lin. m. II add., nam deerat Vl 

vel oetheis 

[Oejteis — silvis restituit manus recentior in V || oeteis VVl ethereis 
L 30 Hie, in marg. m. II Huic Vl || [germanja — sororis restituit 
manus recentior in V y sorori deterr. Bororis 0 31 tenens 0 tenet 
G H forte tenet seque 32 docuit nullo VL nullo docuit Vl || fusco 

s 

(8 delevit m. rec.) V fuco L fuco Vl 35 premittere GO praeten- 

jpmittit 

dere g (?) et editt. 37 remittit V remittit LVl 38 amicitias G | 
plus, in marg. m. II vel p' (= post) V 39 adamanthe L 40 
parve (e corr. m. II in o) L || -tri-a- noxe (sic), in marg. m. II 
ulcta V 



Digitized by Google 



20 



25 



30 



35 



40 



DK CONS. STILICH. L. II. (XXII.) 



231 



Dissolvi patitur, nec fastidire priorem 

Illicitur veniente novo: bcnefacta tenere, 

Respuere oflensas facilis pariterque minoris 

Officii magnique memor superare laborat, 

Utque hostes armis, meritis sic vincit amicos. 45 

Haec fovet absentes, haec longe sola remotis 

Gonsulit, haec nullis avidam rumoribus aurein 

Pandit, nt ignarum nunquam laesura clientem 

Insidiosa tuos alicnent murmura sensus. 

Nec vivis an nexus amor meminisse sepultos 50 

Desinit: in proleui transcurrit gratia patrum. 

Hac tu Theudosium, tcnuit dum sceptra, colebas, 

Mac etiam post fata colis nec pignora curas 

Plus tua quam natos, dederat quos ille monendos 

Tutandosque tibi. Iustos nimiumque fideles - 55 

Fama putat, qui, cum possent commissa negare, 

Maluerint nullo violati reddere quaestu. 

At Stilicho non divitias aurique reliclum 

Pondus, sed geminos axes tantumque reservat 

Depositum teneris, quantum sol igneus ambit. 60 

Quid non intrepidus credas, cui regia tuto 

Creditur? Hoc clipeo munitus Honorius altum 

Non gemuit patrem vitaeque et lucis in ipso 

Limine contemptus cunquam dat iura subactis 

Gentibus et secum sentit crevisse triumpbos. 65 

m 

Tel allioitum 

42 Inlicitur G 11 licit um (?) g Allicitur V Allectum, in marg. 
m. II allicit Vl Allicitur L Fit licitum coniecit H 43 faciles, corr. 

ea i 

to. II ex facilis V facit, L facile Vl || laborans coniecit H 44 

que // // a 

magni L 47 null— rumoribus avidia (sic) L 48 ut ignarum 

r obnexui 

G |! lesusa V 50 Nec G || adnexus Vl anixus L 62 theudosium 
scripsi cum editt. teodosium V theodosium Vl tediosiu, in marg. m. 

theodosiu L 53 fata G 55 fidelis V 56 possent 0 possint 
deterr. || Maluerint 0 Maluerunt deterr. nonnulh 57 Ast VL fl stilico 
LVl 60 terris G teneris V teneris, in marg. m. II vel terriB 

L trie, in marg. m. II teneris Vl anbit L 61 cui G 63 vitae- 
que et laudis in ipso Lumine coniecit Burmannus vitaeque elucet 
(Honorius) in ipso Limine proposuit Koenigius 64 iura dat V 



Digitized by Google 



232 



CL. CLAUD1ANI 



Quern tu sic placida formas, sic mcntc serena, 
Ul neque desidiae t.radas, dum promts ad omne 
Quodlibet obsequeris, ncc contra nixtts ovantem 
Confringas aiiimum: secernis consona regno, 
Ceil ittvcnem doceas, moles quid publica poscat; 70 
Celt sanctum venerare senem patriisque gubernas 
Imperium monitis, dominum submissas adorans; 
Obsequiis moderare ducem, pietate parentem. 

Hinc fail, ul primos in coniuge disceret ignes 
Ordirique virum non luxuriante iuventa, 75 
Sed cum lege tori casto cum locdere vellet. 
Principe tu felix genero, felicior ille 
Te socero. Fratrem levior nee cura tuelur 
Arcadium nec, si quid iners atque impia turba 
PraettMidens proprio nomen regale furori 80 
Audeat, ascribis iuveni; discordia quippe 
Cum fremerct, nunquam Stilieho sic canduit ira 
Saepe lacessitus probris gladiisque petitus, 
Ut bcllo furias ultiim, quas pertulit, iret 
Ulicilo causamque daret civilibus armis. 85 
Cuius fulta fide mediis disscnsibus aulac 
Intemeratorum stabat reverentia fratrum. 

Quin et Sidonias chlamydes et cingula bacis 
Aspera gemmatasque togas viridisque smaragdo 

66 serena Gg severa 0 67 omen G 68 ne contra VL 69 secernis con- 
ieci cum deterr. secrete-' (sic) V secretus LVl accernena proposuit Koenigius 

a 

70 quid] q; (=que) L || poscat Vl poscit V poscit L 71—73 restituit 
in. rcccntior in V 71 venerar (sic) V venerere LVl || patrisque V 
patriisque Vl propriisque, in marg. m. J I add. patris L || gubernas V 
gubernes LVl 72 dominum, in marg. m. vel domitu L || submissus 
VL subnixus Vl || adorans scripsi adores 0 73 Obsequiis G |j moderar V 
moderere LVl 74 usque ad disfceret] rcstituit mantis recentior in V || Ilinc 
LVl Sic V [| ut LVl ubi V 75 usque ad luxuriante (inch) restituit manus 
recentior in V 76 usque ad casto (incl .) restituit manus recentior in V 76 
thori 0 77 Principe tu felix restituit manus recentior in V 78 Te 
socero f[ratrem] restituit manus recentior in V || levior G 79 Archa- 
dium L || atque G || impia VVl improba L 82 fremuit, in marg. 

e • vel merot vcl «ic 

in. II vel fmet V fremuit L fremcret V 1 || stiliconis pro stilieho sic 

l 

L |J stilico Vl 85 Inlicito V 86 Cuius GVl lluius, in marg. 
m. II vel c' (sic) V h' (sic = huius) L 88 sydouias VL || clamides 

0 

0 || bacis GV baccis LVl 89 viridisque G viridisque V viridesque 



Digitized by Google 



DE CONS. ST1L1CH. L. II. (XXII.) 233 

Loricas galeasquc redundantes hyacinthis 90 

Gestatosque patri capulis radiantibus enses 

Et vario lapidum distinctas igne coronas, 

Dividis ex aequo, ne non Augusta supcllex 

Ornatusque pares gemiuis heredibus essenL 

Mittitur et miles, quainvis certamine partes 95 

lain turaeant. Hosteni muniri robore mavis, 

Quam peccare fldem; permittis iusta petenti 

Idque negas solum, cuius mox ipse repulsa 

Gaudeat et quidquid fuerat deforme mereri. 

Omoea praeterea puro quae crimina pellunt 100 
Ore deae iunxcre choros unoque receptae 
Pertore di versos tecum cinguntur in usus: 
lustilia utilibus rectum praeponere suadet 
Coromuncsquc sequi leges iniustaque nunquam 
Largiri sociis; durum Patientia corpus 105 
lustruit, ut nulli cupiat ccssisse labori; 
Temperies, ut casta petas; Prudentia, ne quid 
Inconsultus agas; Constantia, futile ne quid 
luOrmumque geras. Procul importuna fugantur 
INuinina, monstriferis quae Tartarus cdidit anlris. 110 
Ac primam scelerum matrem, quae semper habendo 
Plus sitiens patulis rimatur faucibus aurum, 
Trudis Avaritiam, cuius foedissima mitrix 
Ambitio, quae vestibulis foribusque potentum 

LVi || smaragdos G (H legit smaragdo) smaragdo V smaragdis LVl 
90 ante v. 89 legitur in V , scd iustus ordo indicatus est litteris a 

renidentei 

et b in margine odditis 90 redundantes V redundantes L rcnidentes 

ut 

Vl | yacinthisY iacinctis L iacintis Vl 91 capulis G 93 ne V | sup- 
pellex L 96 mavis (vis ex corr. m. 1 1 pro ?) L 97 fide VL (in utroque 

i i 

libro rasura sup. e pro e) 98 ipse G 99 quicquid V V t qq L || fuerat 

vel inn ao 

0 fnerit voluit H 102 cinguntur V cinguntur Vl 104 Dumg 
(pro numquam) Vl 105 largiri facilis H2H3 107 petas G 108 

c i 

futule, quod est in ed. pr. Vlor., ita correct um ex G futule || legitur in Vl 
in marg. m. 11 eaaratus, nam deerat. Ill Ac primam GVVl At 
1 

pma (sic) L Q qug G 113 avaritiam G || cuius G || fedissima VVl 
fidissima L 



Digitized by Google 



234 CL. CLAUD! ANI 

Excubat el pretiis commercia pascit honor um, 115 

Pulsa simul. Nec te gurges corruptior aevi 

Traxit ad exemplum, qui iam firmaverat annis 

Crimen et in legem rapiendi verterat usum. 

Denique non dives sub te pro rure paterno 

Vel laribus pallet, non insidiator oberrat 120 

Facturus quemeumquc reum, non obruta virtus 

Paupertate latet. Lectos ex omnibus oris 

Evehis et meritum, non quae cunabula, quaeris 

Et qualis, non unde satus: sub teste benigno 

Vivitur; egregios invitant praemia mores. 125 

Hinc priscae redeunt artes, felicibus inde 

Ingeniis aperitur iter despectaque Musae 

Colla levant opibusque fluens et pauper eodem 

Nititur ad fructum studio, cum cernat uterque, 

Quod nec inops iaceat probilas, nec inertia surgat 130 

Divitiis. Nec te iucunda fronte fefellit 

Luxuries, praedulce malum, quae dedita semper 

Corporis arbitriis hebetat caligine sensus 

Membraque Circaeis effeminat acrius herbis: 

Blanda quid em vultu, sed qua non taetrius nil urn 135 

Interius, fucata genas et amicta dolosis 

illecebris, torvos auro circumlinit hydros. 

Ma voluptatum multos innexuit hamis; 

Te nunquam conata capit. Non prava libido 

o o 

115 pretiis G || pascit V pascit (praeterea etiam a ro. II in o 

» i u 

transmutatum) L pascit VI 116 corr§ptior L 117 explem (sic) V || 

dubitat h 

qui G Vl quod VL 120pendet V palletLVl penditHsHs propom* 122 ,oris 
V horis LVl 123 nou q; Gg || et niiqua meriti cunabula V et numquam 

meriti (corr. m. II in meritu) cunabula, sup. Un. m. II add. imo meriti 
L et meritum nonque Vl 124 Et quales, non unde sati tnalit HsHs 

a 

127 deiectaque coniecit Schraderus 129 cernet L 130 inoba L 131 io- 
cuuda 0 134 Menbraque L 135 vultn VVl vultus L || tetrius G Vl 
tetrior VL \\ ullum scripsi ulla 0 136 Interius 0 Ultrices Gg 
Ultricum propomit Gesnerus f tretior ulla' antea legens Ultrix est con- 
iecit Paul progr. Gross -Glov. 1857, p. 3 Artifices voluit idem Quaest. 

vel arnica Tel amicta 1 

Claud, p. 21 || amicta Vl amicta V arnica L 137 Inlecebris V | 

K 

circumlinit G || ydros Vl 138 inexuit (in et exuit divisa lineola m. 
II coniuncta sunt) L 139 prava G 



Digitized by Google 



DE CONS. STILICH. L. II. (XXII.) 



235 



Stupris advigilat, non tempora somnus agendi 140 
Frustratur, nullo citharae convivia cantu, 
Non pueris lasciva sonant. Qnis cernere curis 
Te vacuum potuit? quis tola mente remissum 
Aut indulgentem dapibus, ni causa iuberet 
-Laetitiae? Non indecores aeraria lassant 145 
Expensae, parvo non improba littera libro 
Absentum condonat opes. A milite parcus 
Diligcris, neque enim ncgleclas pace cohortes 
Tunc ditas, cum bella fremunl. Scis nulla placere 
Munera, quae metuens illis, quos spreverat, offert 150 
Serus et in cassum servali prodigus auri. 
Antevenis tempus non exspectantibus ullro 
Munilicus, mensaequc adhibes et nomine quemque 
Compellas clari, quod sub te gesserit olim, 
Admonitum facti figendaquc sensibus addis 155 
Verba, quibus magni geminatur gratia doni. 
Nec si quid tribuas, iactatuin saepius idem 
Exprobrare soles; nec quos promoveris, alto 
Turgidus alloqueris fastu, nec prospera flatus 
Attollunt nimios. Quin ipsa superbia longe 160 
Discessit, vitium rebus sollemne secundis 
Virtutumque ingrata comes. Contingere passim 
Aflarique licet. Non inter pocula sermo 
Captatur, pura sed libertate loquendi 
Seria quisque iocis nulla formidine miscet; 165 
Quern videt Augusti socerum regnique parentem, 

140 Stupris advigilat G fl sompnus L 142 pueri Wl ptueri (sic) L 

n 

pueris deterr. || sonafc V 145 Laetitiam H coniecisse tradit Clercqim 

e x 

et Burmannus || indecoris Vl {| lassant V cassant L laxant Vl 147 

vel spuerit 

condonat G 149 Tunc VL Turn Vl 150 spreverat G presBerat 
V spreverit LVl 152 expectantibus 0 154 Appellas Vl || ges- 
• sej it G gesserat 0 155 Admonitum GVL Amuaonitum Vl Ad- 
don! 

monitor g (?) et editt. Admonitos malit Burmannus 166 nodi V 

vcl tractatinn 

157 Nec si G || iactatum V 159 Turbidus Vl 161 solemne V 

quo 

solempne LVl 162 Virtutum Vl || ignava H olim coniecisse tradit 
Burmannus 163 licent V 



Digitized by Google 



23G 



CL. CLAUDIANI 



Miratur conviva parem, cum tanta potestas 

Civem lenis agat. Te doctus prisca loquentem, 

Te matura senex audit, te fortia miles 

Aspersis salihus, quibus haud Amphiona quisquam 170 

Praeferat Aonios mcditantem carmine muros, 

Nec velit Orpheo migrantes pectine silvas. 

Hinc amor, bine veris et non fallacious omnes 
Pro te solliciti votis, hinc nomen ubiquc 
Plausibus, auratis celebrant hinc ora figuris. 175 
Quae non incudes streperent? quae flamma vacaret 
Fabrilis? quantis fluerent fornacibus aera 
Effigies ductura tuas? quis devius esset 
Angulus ant regio, quae non pro numine vultus 
Dilectos colcrent, talem ni semper honorem 180 
Hespueres? Decus hoc rapiat, quem falsa timentum 
Munera decipiunt, qui se diffidit amari. 
Hoc solus sprevisse potest, qui iure meretur. 

Undlque lcgali properant generique sub ore 
In tua centenas optant praeconia voces. 185 
Grates Gallus agit, quod limite tutus inermi 
Et mctuens hostile nihil, nova culmina totis 
Aedificat ripis et saevum gentibus amnem 
Thybridis in morem domibus praevelat amoenis. 
Hinc Poeni cumulant laudes, quod rura tyranno 190 
Libera possideant; hinc obsidione solutus 

h 

167 cum G 170 ,aut V aut L haut VI 171 aonios 0 
aonias G || meditantem 0 vix sanum, forte molitam cf. Verg. Aen. I, 
v. 414 ed. Forbiger || muros 0 musas G 172 orfeo V 173 falla- 

o 

cibus G 175 aura L 0 Hie vetsus quomodo possit coniungi cum se- 
qucntibus, praecipue cum v. ISO non intellegitur; fortasse spurius est, 

uacaret 

saltern deesse potest. 176 garenu (sic) V vacaret LVl 177 quantis 

u 

fluerent VI que (q L) sufficerentVL 179 nomine V 180 coleret VL 

is 

colerent Vl 181 q falsa timte L 183 Hoc G || solu V solus corr. m. II sx 

Tel o t rel milite 

solum L 185 optant G VI aptantV aptantL 186 limine V limite h 
limite Vl 187 nichil VVl fl totis 0 tutis coniecit H2H3 188 

Aediflcat G Edificet O || rip^s L 189 Tybridis L Tibridis VVl i| 
prevelat G praevelet O praevallet cum deterr. laudai H 190 tiranno 
V 191 possideant G 



Digitized by Gc 



BE CONS. STILICH. L. II. (XXII.) 



237 



Pannonius potorque Savi, quod clausa tot annis 

Oppida laxatts ansus iam pandere portis 

Rursum cote novat nigras robigine falces 

Exesosque situ cogit splcndere ligones 195 

Agnoscitque casas et collibus oscula notis 

Figit et impresso glebis uon credit aratro. 

Exsectis inculta dabant quas saecula silvis 

Restituit terras et opacum vitibus Histrum 

Consent et patrium vectigal solvere gaudet, 200 

Immunis qui clade fuit. Te sospite fas est 

Vexatum laceri corpus iuvenescere regni. 

Sub tot principibus quaecumque amisimus olim 

Tu reddis. Solo poterit Stilicbone medente 

Crescere Romanum vulnus tectura cicatrix 205 

Inque suos fines tandem redeunte colono 

Illyricis iterum ditabitur aula tributis. 

Nec tamen humano cedit caeleste favori 
ludicium. Cingunt superi concordibus unum 
Praesidiis hostesque tuos aut litore produnt, 210 
Aut totum oppositi claudunt fugientibus aequor 
Aut in se vertunt furiis aut militis ense 



192 favi VI U quod G 193 Opida VI || ausos (sic) V 194 

rel rubeai 

novas V novat (t in ras. ? pro s) L novat Vl U scabras coni.B. | rubigine 0 

que 

196 Agnoscitque casas GVl Agnoscit causasV Agnoscit cauaas L 197 

vel nunc 

non in edit. pr. Flor. ex G ita correctum -sen |j credit L 198 Ex- 
sectis G Exectis 0 1 99 victibus L || hystrum L 200 patrium G 201 qui] 

laceri 

-quod (mc: qd) Vl 202 late Vl 203 et 204 restituit mantis recen- 

a 

tier in V 204 potent L fl stilicone 0 205 praeter Cres[cere] 
restituit manus recentior in V || tectura G 206 [fijnis — colono 
restituit manus recentior in V || finis (sic) tandem V fines tandem Vl 
tandem fines L 207 Illinois 0 || ditabitur — tributis restituit manus 
recentior in V 208 [ce]leste favore restituit manus recentior in V 
209 superi cingunt Vl | [concordjibus unum restituit m. recentior 
in V 210 [pr]odunt restituit manus recentior in V || litore GLVl 
littore V R produnt 0 perdunt malim cum nonnullis deterr. 211 
[aequojr restituit manus recentior in V 212 vertunt G || furiaa V 

rel et 

ense G enBe V 



Digitized by Google 



238 CL. CLAUDIANI 

Bacchati laniant Pcntheo corpora ritu, 

Insidias retegunt et in ipsa cubilia fraudum 

Ducunt ceu Lenera venantem nare Molossi, 215 

Ominibus vcntura notant ant alite monstrant 

Aut monitos certa dignantur imagine somnos. 

Pro quibus innumerae trabearum insignia terrae 

Certatim petiere tibi. Poscentibus ipse 

Restiteras et mens aliornm prona favori, 220 

Iudex dura sui, i'acibus succensa pudoris 

Tarda verecnndis excusat praemia causis. 

Ergo avidae tantosque novi spe consulis annos 

Elusae dominae pergunt ad limina Romae: 

Si minus annueres precibus, vel cogere certae 225 

Cunctantem votoque moras auferre paratae 

Conveniunt ad tecta deae ; quae Candida lucent 

Monte Palatino. (ilaucis turn prima Minervae 

Nexa comam foliis fulvaque intexta micantem 

Veste Tagum talis profert Hispania voces: 230 

Cuncta mihi semper Stilicho, quaecumque poposci, . 
Concessit tantumque suos invidit honores. 
August! potuit soceri contemnere fasces, 
lam negat et genero. Si non ut ductor ab orbe, 
Quern regit, accipiat saltern cognatus ab aula. 235 
Exiguumne putet, quod sic amplexus Iliberam 
Progeniem nostros immoto in re nepotes 
Sustinet, ut patrium commendet purpura Baetin, 
Quod pulchro Mariae fecundet germine regnum, 

t 

213 Bachati VVl Bachari L |J penteo Vl || corpora G 214 
cubilia G 215 moloseiim V molosi LVl 21G mostrant Vl 217 

aompnoB LVl aomni proponit Burmannm, ego Koenigium secutm nihil 
muto 220 prona] plena Vl 221 M marg. m. II scripttts est in 

V 

Vl, nam deerat 221 Index G 223 p tantosque L tantosque Vl || 

spe u ores 

no vis p consulis (sic) V 224 Elise L 225 annueres GVl anuerit 
L adnuerit, in marg. m. II vel adnueret V annueris nonnulli deierr. 

226 afferre V aufferre L 229 Nixa V 230 talis GVVl tales L 

n 

231 stilico semper Vl 233 contempnere 0 234 legat L 236 
putat V U amplexus G || hyberam L 238 baetim V bethyn L 
bethin Vl 239 pulcro LVl 



Digitized by Google 



s 

- 



DE CONS. STILICH. L. II. (XXII.) 239 

Quod dominis speratur avus? Turn fulva repexo 240 

Gallia crine ferox evinctaque torque decoro 

Binaque gaesa tenens animoso pectore fatur: 

Qui mihi Germanos solus Francosque subegit, 

Cur nondum legitur fastis? Cur pagina tautum 

Nescit ail hue nomen, quod iam uumerare decebat? 245 

Usque adeone ievis pacati gloria Rheni? 

lude Galedonio velata Britannia monstro, 
Ferro picta genas, cuius vestigia verrit 
Caerulus Oceanique aestum mentitus amictus: 
Me quoque vicinis pereuntem gentibus, inquil, 250 
Munivit Stilicho, totam cum Scotus Iernen 
Movit et infesto spumavit remige Tethys. 
Illius eflectum curis, ne tela timerem 
Scotica, ne Pictum tremerem, ne litore toto 
Prospicerem dubiis venturum Saxona ventis. 255 
Turn spicis et dente comas illustris eburno 
Et calido rubicunda die, sic Africa fatur: 
Sperabam nullas trabeis Gildone perempto 

vel is 

240 dominis GVl domini V dominis (s add. m. II) L || speratur 

vel flava 

G | fulva V fnlva L flava Vl || suplexo, in marg. m. II repexo Vl 
244 nondum G 246 paccati L Q rheni] regni L 247—248 resti- 
tuit tn. recentior in V 247 calidonio V calcedonio L |] vallata 
Britannia ponto coniecit H2H3 vectata Br. monstro H praeterea coniecisse 
addit Burmannus 248 Vitro pro Ferro coniecit Schraderus || secta et 
puncta pro picta temptat H2H3 || cuius G || verrit G 249 praeter 
[amictjus restituit manus recentior in V || occeanique L | mentitus 
8cripsi cum deter, mentitur 0 |] amictus G 250 usque ad 'genti- 
bus' (inch) restituit manus recentior in V || viciniis Vl 251 usque ad 
80c[ii] (inch) restituit m. recentior in V |) Munivit VL Mummuit (sic) 

hiberna 

Vl Me iuvit Regius quidam || cum socii scotus inermem V |j scotus 0 

hibernS 

scottus G || iuernen G inermem V hibernam LVl iernen restituit H 

252 Movit — 8pu[mavit] restituit manus recentior in V fl stilico 0 
et G 8 infestos V | thetis V Vl tethis L 253 Illius effectum restituit 

manus recentior in V | eflFectum* Vl | tela VL bella Vl vela coniecit 
H2H3 254 Scotica 0 Scottica G || Scotica restituit manus recentior 

r 

in V I temerem L || littore L || toto 0 tuto deter, quidam 255 
_. — t 

^veis (sic) V 25G Turn GVl Tunc VL 257 affrica 0 268 
Supabam Vl g gyldone L 



Digitized by Google 



240 CL. CLAUDIANI 

Nasci posse moras. Etiam nunc ille repugnat 
Et tanto dubilat fasces praebere triumpbo? ' 260 

Qui mihi Maurorum penitus lacrimabile nomen 
Ignorare dediL Post has Ocnotria lenlis 
Vitibus intorquens hederas et palmite largo 
Vina fluens : Si vos adeo Stilicbone curules 
Augeri flagratis, ait ; quas sola iuvare 2G5 
- Kama potest, quanto me dignius incitat ardor, 
lit pracsente fruar consccudentemque tribunal 
Prosequar atque anni pandentem claustra salutem? 

Talibus alternant studiis Romamque precantes 
Pro cunctis bortantur eat. Nec seguius ilia 270 
Paruit officio, raptis sed protinus armis 
Ocior excusso per nubila siderc tendit. 
Transvehitur Tuscos Appenninusque volatu 
Stringitur, Eridanus clipei iam fulgurat umbra. 
Constitit ante ducem, tetrica nec Pallade vultum 275 
Deterior nec Marte minor. Tremit orbe corusco 
Iam domus et summae tangunt laquearia cristae. 
Turn prior atlonitum gratis afTata querelis: 

Servatas Stilicbo per te venerande curules, 
Ornatas necdum fateor. Quid profuit anni 280 
Servilem pepulisse notam? Defendis bonorem, 
Quern fugis, et spernis, tota quern mole Uteris. 
[Respuis oblatum, pro quo labente resistis.J 

261 lacrimabile H 262 has G |j oenatria L || lentas cum deter, mavult H 
■ 

264 stiliconeO || curule» (sic) V 265 Augeri (i in ras.)V || ait G 266 inci- 

s 

tat V incitet L V 1 267 conscendentemque G VL concendentemque Vl 268 

vel animi anni u 

anni V anni L ai Vl 269 precantes G 270 segnis^ ilia V 
271 raptis sed GV sed raptis LVl 272 sydere L 274 heri- 
danus V | fulgat (= fulgurat) ex corr. m. II pro fuleat L U unbra L 275 

tetrica G || vultu" pro vultu V 276 Inferior legendum putat U ad 
v. 135 huius carminis || orbe] ore L 277 tangunt 0 tergunt deterr. 278 
querelUs G 279 Servatas ex G ita in ed. pr. Flor. corr. Servata| 

stilico LVl || par Vl 280 annis pro anni malit H 282 tota Gg 
tanta 0 283 uncis inclusi ut ex glossemate concinnatum (cf. Rapt. 

i 

Pros. ed. L. Jeep II, v. 336 ubi simile exstai exemplum) || Respues V 



Digitized by Google 



•DE CONS. STILICH. L. II. (XXII.) 241 

Quaenam causa morae? Quo me cunctabcre rursus 
lugenio? Nullus Boreae metus, omnis ct Austri 28. r > 
Ora silet, cecidit Maurus, Germania cessit 
Et lanum pax alta ligat. Te consule necdum 
Digna feror? Titulumue levem parvique nitoris 
Credimus, August! quo se decorare fatentur, 
Sub iuga quo gcntes captivis regibus egi? 290 
Non, si prodigiis casus uatura futuros 
Signat, polluimur macula. Quod reris eois 
Omen erat. Quamquam nullis mihi cognita rebus 
Fabula; vix tanto risit de crimine rumor. 
. Opprobrii stat nulla fides nec littera venit 295 
Vulgalura nefas; in quo vel maxima virtus 
Est in, i, quod, nostros qui consults omnia patre$, 
De monstris taccas. Pellendi denique nulla 
Dedecoris sanctum violant oracula coelum, 
iNec mea funestum versavit curia nomen. 300 
Pars scelcris dubitasse fuit. Quaecumque profana 
Pagina de primo venisset limine Pboebi, 
Ante fretum deleta mihij ne lurpia castis 
Auribus Italiae fastorum exempla nocerent. 

e 

284 Quenam Vl Que iam V Q iam L ]| iam G || quo me V quo nam 
LVl 286 nults (= nullis) L || metus G 286 Hora LVl Hora, in. II coir, 
ex Ora V 287 En lanum H coniecisse affirmed Clercqius pax (x in ras. m. II 
add.) L 289 agusti L 290 Huius versus sententiam ab hoc loco alicnam esse 

vel q vel egit 

frustraputatKoenigius || quo gen tea L || egi L 291 Non 0 Num cum 

rebut vel rebus 

uno deter. H || prodigiis G 292 reris V reris L reris Vl || Locus est 

corruptissimus ; ego puto sententiam poetae exprimi, si legeris r Quod 
rebus eois Omen erat; nunquam certia mihi cognita verbis Fabula', 
ut ' rebus ' in v. 293, quod praebent 0, exortum sit aberratione librarii 
oculorum in versum superiorein facta 295 Opprobrii G Obprobriis 

st 

V Obprobrii LVl || at Vl 296 nephas Vl 297 in marg. m. II 

in Vl vel nras p (= nostras partes) 298 delendi pro pellendi 
temptavit Burmannus pallendi coniecit Paul Quaest. Claud, p. 18 
299 violant G 301 Par sceleri H olim malebat, ut ipse testatur 

t vel limite 

stupuisse pro dubitasse voluit Paul I. c. 302 limine V limine L 
limite Vl 303 delata V 304 fastorum coniecit Paul I. c. fato- 
rum V factorum GVl factorum, corr. in. II ex fatorum L fatuorum 

temptat Burmannus || — ocerent V 

Claud, farm. 16 



Digitized by Google 



242 CL. CLADDIANI 

t 

Publicus ille furor — quantum tua cura peregit! — 305 

Secretum meruit. Laetetur quisquis eoos 

Scribere desierit fastos; portenta Gabinos 

Ista latent. Propriam labem tersisse laborent. 

Cur ego, quern nunquam didici sensive creatum, 

Gratuler exemptum? Delicti poenitet illos; 31 o 

Nos nec credidimus. Fuerit tamen omnibus unum 

Crimen et ad nostras manaverit usque secures: 

Plus ideo sumenda tibi fastigia iuris, 

Ne pereat tarn priscus honos, qui portus honorum 

Semper erat. Nullo sarciri consule damnum 315 

Excepto Stilichone potest. Beue praescia tempus 

Mens tua distulerat. Titulo tunc crescere posses; 

Nunc per te titulus. Consul succurre gravatis 

Consulibus; quicumque fuit, quicumque futurus. 

Annum redde tuum, quern mox secura sequatur 320 

Posteritas, nec iam doleat defensa vetustas. 

Sit trabeis ultor Stilicho Brutusque repertor. 

Libertas populi primo tunc consule Bruto 

Reddita per fasces: hie fascibus expulit ipsis 

Servitium; instituit sublimem Brutus honorem: 325 

Asseruit Stilicho. Plus est servasse repertum 

Quam quaesisse novum. Quid tardius ore rubenti 

Annuis et solitus fronteni circumfluit ignis? 

Tandem vince tuum, qui vincis cuncta, pudorem. 

306 eoos — fastos; scripsi cum Paulo I. c. aeous quod est in ed. pr. Flor. 

o 

ita exG correctum aeous || eous 0 307 desuevit temptavit H2H3 || Latinos 
coniecit Schraderus, idem olim H, ut testatur Clercqius 308 latent (a w ras.) 
V || texiBse V 309 Pro didici quod deest sup. lin. m. I add. vidi in L ;j 

e 

creatumG 310 Gi*atulorL GratulorVl 311 Nec nos L || credidimus G 

duiai 

312 ad nostras LVl aduersas V 313 iuris 0 vitas Gg fl Hunc versum 

▼el rci 

adulterinum esse putat Barthius 314 Nec Vl (| onos L 316 satyri 
L || dampnum 0 316 stilicone LVl 318 parte Vl 319 que 
in quicumque sup. lin. add. in Vl 320 redde suum mavult H crede 
tuum coniecit Burmannus . || mox LVl iam V 322 stilico LVl 
323 tunc] te L g brute L 326 stilico LVl 327 novum G |j 

vel verendo 

rubenti V rubenti L uendo Vl 328 en solitus sese olim coniecisse 
ftestatur H || circumfluit GO circumluit H coniecisse testatur Bur- 
mannus 329 vincis qui GVL 



« 

Digitized by Google 



DE CONS. STILICH. L. II. (XXII.) 



243 



Hos etiam, quamvis corrnmpi munere nullo, 330 
Te certum est, mirare libens ac suscipe cinctus, 
Quos tibi divino mecum Tritonia duxit 
Pectine. Tincta simul repetito murice fila 
Contulimus pensis et eodem nevimus auro, 
Aurea quo Lachesis sub te mihi saecula texit. 336 
Hie ego promissam subolern sperataque mundo 
Pignora praelusi. Veram mox ipse probabis 
Me vatem nostraeque fidem venientia telae 
Fata dabunt. Dixit gremioque rigentia profert ' 
Dona, graves auro trabeas. Insigne Minervam 340 
* Spirat opus. Rutilis hie pingitur aula columnis 
Et sacri Mariae partus. Lucina dolores 
Solatur; residet fulgente puerpera lecto. 
Sollicitac iuxta pallescunt gaudia matris. 
Susceptum" puerum redimitae tempora nymphae 345 
Auri fonte lavant. Tcneros de stamine risus 
Vagitus'que audire putes. Iam creverat infans 
Ore ferens patrem: scd avus maturior aevi 
Martia recturo tradit praecepta nepoti. 
Parte alia spumis fumantem Serica frena 350 
Sanguineis primae signatus flore iuventae 
Eucherius flectebat equum iaculisque vel arcu 



vel tcc'tik 

331 Te certum eBt VL Posse queas Vl || suscipe G || evict' (sic), 

tincta 

in marg. m. II cinctus Vl 333 cincta Vl 335 traxit pro texit 

H coniecisse testatur Burmanmis 336 His ego malit H2H3 J| sperata- 
que G 337 ipsa G 339 gremioque G || rigentia 0 ingentia G 340 
minervam GgVl minerve, V minerve L 341 hie V || colunnia V 

c 

columpnis L 342 dolores GVL labores Vl 343 leto L 344 
matri mavult H |J Post v. 344 nescio an nan null a exciderint, quia 
narratio de Maria interrupta esse videtur 345 nimph^ L nimphe Vl 
346 de stamine V in stamine LVl 348 sed avus matura verendo 

aed avui 

Gg stilicho maturior evi V stilico maturior aevo L sed avus matu- 
rior evo Vl 360 fumantem GL (cf. de IV cons. Hon., v. 550) 

Y«l fumi f 

fugantem V spumante Vl fucantem cum deter, nonnullae editt. 35J 

vel purpureo purpureo ig 

Sanguineis V Sanguineis L Purpureo Vl || s^natus L 

10* 



Digitized by Google 



244 



CL. CLAUDIANI 



Aurea purpureos tollentes cornua cervos 

Aureus ipse ferit. Venus hie inveeta columbis 

Tertia regali iungit conubia nexu 355 

Pennatique nurum circum stipantur Amores 

Progenitam Augustis Augustorumque sororem. 

Eucherius trepido iam flammea sublevat ore 

Virginis: arridet laeto Thermantia fratri. 

Nam domus haec utroque petit diademata sexu 360 

Reginasque parit reginarumque maritos. 

Talibus invilat donis dextraque gerendum 
Diva simul porrexit ebur. Sollemnibus auram 
Conimovet auspiciis avibusque incepta secundat. 
Tunc habiles armis umeros dea vestibus ambit 365 
Romuleis. Latii sederunt pectore cultus 
Loricaeque locum decuit toga. Talis ab Histro 
Vel Scythico victor rediens Gradivus ab*axe 
Deposito mitis clipeo candentibus urbem 
Ingreditur trabeatus equis: spatiosa Quirinus 370 
Frena regit currumque patris Bellona cruentum 
Ditibus exuviis tendens ad sidera quercum 
Praecedit lictorque Metus cum fratre Pavore 
Barbara ferratis innectunt colla catenis 
Velati galeas lauro propiusque iugales 376 
Formido ingentem vibrat succincta securim. 

353 purpureis H olim coniecisse dicit Burmannus pulvereos temptat 

Tel timido 

ipse Burtnannus 355 conubia G 358 trepido G tepido V tepido 
L timido Vl 359 leto LVl retro V || therimantia L 360 Nam ex G sic 
corr. in ed. pr. Flor. f t Nam 360 et 361 deerant, sed m. I add. 

vel a 

in marg. in Vl 362 dextraque GVl dextreque V dextreque corr. 

Tel regend 

m. II in dextraque L || gerendum V regendum L gerendum Vl 
363 aolemnibus V sollempnibus LVl || auram coniecit Paul Quaest. 

dea 

Claud, p. 4 urnam 0 365 humeros armis LVl 8 dea Vl ia V 
iam L 367 decuit 0 docuit G 368 scitico L scithico Vl 370 
apecioaa temptat Burmannus et Schraderus 371 cruentum GVl 

n 

cruentat g (?) V centat (= cruentum, lineola sup. a add. m. 7, u 

• • 

sup. c m. J) L 372 tendens G || sydera L 374 uectat (sic pro 

innectunt) L || colla GVL terga Vl |j cathenis LVl 375 propiqque 
(= propiusque, sic corr. m. II) L 376 vibrant Vl 



Digitized by Google 



DE COtfS. STILICH. L. II. (XXII.) 245 

Vidit ut optato se consule Roma potitam: 
Nunc, ait, Elysii locos irrumpcre campi, 
Nunc libet, ut tanti Gurus miracula voti 
Fabriciisque feram, famae qui vulnere nuper 380 
Calcatam flevere togam. Iam prata choreis 
Pulsent nec rigidos pudcat lusisse Catones. 
Audiat hoc senior Brutus Poenisque trcmendi 
Scipiadae, geminis tandem quod libera damnis 
Unius auxilio fasces Libyamque recepi. 385 
Quod superest, unum precibus fortissime consul 
Adde meis urbique tuum largire parumper 
Quem rogat adventum: quam tu belloque fameque 
Depulsa terris it e rum regnare dedisli. 
Splendida suscipiant alium te rostra Camillum, 390 
Ultorem videant servatoremquc Quirites 
£t populus, quem ductor amcs: quibus Africa per le 
Nec prius auditas Rhodanus iam donat aristas, 
Ut mini vel Massyla Ceres vel Gallica prosit 
Fertilitas messesque vehat nunc umidus Auster, 395 
Nunc Aquilo, cunctis ditescant horrea ventis. 
Quae tunc Flaminiam stipabunt milia vulgi! 
Fallax o quotiens pulvis deludet amorem 
Suspensum, veniens omni dum crederis hora! 
Spectabunt cupidae matres, spargentur et omnes 400 

377 potitam G 378 elisii 0 || locos editt. lucos 0 || irrumpere G 
379 restituit matins recentior in V 380 feram — nuper restituit 
manus recentior in V | fame G || vulnera in mentetn venit H*H3 381 
togam — choreis restituit manus recentior in V | coreis L 382 

pudeat — catoneB restituit manus recentior in V 383 Audeat V 

u 

Audeat L || brutos V || Penisque tremendi restituit manus recentior in 
V || timendi L 384 quod G |j [liber]a dampnis restituit manus re- 
vel pen os 

centior in V || dampnis 0 385 fasces V || libiamquc Vl | recepi corr. 

0 

m. rec. in recepit V 388 Quem regat ex G sic ed. pr. FJor. corr. \\ 
qu^tu (sicJL I bellisque Vl 389 Ad 'Depulsam' ex G in marg. ed. pr. 
Flor. notatum f vel sa' (= depulsa) || Depulsa VVl Depulsam L 390 
suscipiant G 391 Auctorem Vl 392 ames GVl amas VL || 
affrica 0 || parte (= per te) L 393 adductas vel advectas voluit 

i 

Burmannus | rodanus 0 394 mihi VVl t (= tibi) L || massila LV1 
395 vehat GgV vehant L ferant Vl 396 aquilon Vl 397 

\ cl rumor 

flamineam GVl || milia G 398 pulvis V rumor GLVl 



Digitized by Google 



24G 



CL. CLAUDIAN1 



Flore viae, superes cum Pythia culmina consul 

Arduus, antiqui species Romana senatus. 

Pompeiana dabunt <|uantos proscaenia plausus! 

Ad caelum quotiens vallis tibi Murcia ducet 

Nomen Aventino Pallanteoque recessu! 405 

Nunc te conspiciam castris permitte relictis, 

Mox et ctjm gcncro trabeis visura secundis. 

Haec dum Iloma refert, iam fama loquacibus ales 
Pervolat Occanum Unguis ct mille cilatos 
Festinare iubet proceres nullique senectus, 410 
Non iter, hibernis obstant nec flatibus Alpes. 
Vincit amor mcriti pridem clarique vctustis 
Fascibus ad socii properant ct vindicis annum. 
Sic ubi fecunda reparavit morte iuventam 
Et patrios idem cineres collectaque portat 415 
Unguibus ossa piis Nilique ad litora tendens 
Unicus extremo Phoenix procedit ab Euro, 
Conveniunt aquilac cunctaeque ex orbe volucres, 
lit Solis mircntur avem: procul ignea luccl 
Ales, odorati redolent cui cinnama busli. 420 
Nec minor in caelo chorus est, exsultat uterque 
Theudosius divique tui; Sol ipse quadrigis 
Vere coronatis dignum tibi praeparat annum. 

Est ignota procul nostraeque impervia genii 

h 

401 superetV superes LVl || cumG fj pi^-tiaV phitiaLVl pinciavoZutt 
cum deter. Koenigius Flavia limina l>aul I. c.p. 30 402 Post r Arduus' mihi 
videtur aliquid deesse || species germ&ua, coniecit Koenigius specie camitante 

a 

Paul I. c. p. 31 403 Ponpeiana V || plausw V 404 vallis, corr. m. 77 ex 
vallis V || murcia corr. m. II in marcia V marcia GLVl 405 pallan- 

llll 

teoque G palantheoque L || recesBus V recsu (sup. u rasura) L recessu 

castris 

Vl 406 olauBtrii} L 408 loquacibus GVVl locacibus L f| ales H 
alia O 409 Occeanum VL 410 senectuB G 412 Forte Vincit 
amor: meriti pridem clarique cet. g mentis pridem Ha temptat pridem 

d 

emeriti temptat H2H3 413 associi V || consulis legit H2H3 416 
tendens g deterr. tandem V tades (sic ex tade corr. alia manus pro ten- 
Tel tendens 

dens) Vl tad L 420 cui GLVl et V || cynnama L 421 exultat 
O 422 Theodoaius O 423 legitur in margine in V manu saec. 
XV exaratus, nam deerat || coronatus V 423 preparat G 424— 
426 (incl.) restituit manus recentior in V 424 nostrique V |j genti 
coniecit Koenigius mcnti 0 



DE CONS. ST1L1CH. L. II. (XXII.) 241 

Vix adeunda deis annorum squalida mater, 425 

Immensi spelunca aevi, quae tempora vasto 

Suppeditat revocatque sinu. Complectitur antrum 

Omnia qui placido consumit numine serpens 

Perpetuumque viret squamis caudamque reducto 

Ore vorat tacito relegens exordia Iapsu. 430 

Vestibuli custos vultu longaeva decoro 

Ante fores Natura sedct cunctisque volantes 

Dependent membris animae. Mansura verendus 

Seribit iura senex, numeros qui dividit astris, 

Et cursus stabilcsque moras, quibus omnia vivnnt 435 

Ac pereunt. Fixis cum legibus ille reccnset, 

Inrerlum quid Martis iter certumque Tonantis 

Proficiat mundo, quid velox semita Lunac 

Pigraque Saturni, quantum Cytherea sereno 

Curriculo Phoebique comes Cyllenius erret. 440 

Illius ut magno Sol limine constitit antri, 
Occurrit Natura potens seniorque superbis 
Canitiem inclinat radiis. Turn sponte redusos 
Laxavit postes adamas; penetrale profuridum 
Panditur et sedes aevique arcana patescunt. 445 
Hie habitant vario faciem distincta metallo 

i 

426 lima L 427 bis legitur in V; prior horum versuum totus manu 
recentiore descriptus est, alter usque ad co[mplectitur] ; varias scripturas 

o 

manus recentioris hoc loco littera v significavi 427 sinu G U ant v an- 
trum V 428 Omnia — consumit restituit manus recentior in V || 

u 

nomine V 429 Perpetuumque viret restituit manus recentior in V |j viret 

o 

0 virens g g reducta V reducta L 430 Ore vocat t [ aeito] restituit manus 
recentior in V 431 Vesti[buli] restituit manus recentior in V 433 
Dependent G | menbris V 435 omnia in rasura add. m. I (?) L 436 
fixis G || fixis ceu legibus coniecit H Ac pereunt. Fixis turn Jegibus ille re- 
censet praeterea temptavit H2H3. Ego post 'pereunt' graviorcm inter- 
punctionem posui, 'fixis cum legibus', quoniam 'mansura iura' tarn 
antecesserunt, cum its quae secuntur coniungens 438 Proficiat 0 Pro- 
spiciat G 439 citherea 0 440 cillenius 0 || erret G 441 ut 

phebu» ad lift 

magno sol limine V ut magno sol hue L ut pbebus ad limen VI || 

potent 

antris V 442 Accurrit Vl || duces V potens LVl || superbis G 443 turn 

T«l 80S 

G V tunc LVl [| reclusus V 445 archana VL 446 Hinc habitant G 
Hie 0 His coniecit H || faciem V facies LVl 



Digitized by Google 



248 



CL. CLAUDIANI 



Saecula ccrta locis: illic glomerantur aena, 

Hie ferrata rigent, illic argentea candent; 

Eximia regione domus, contingere terris 

Difficiles, rutili stabant, grex aureus, anni. # 45o 

Quorum praecipuum pretioso corpore Titan 

Signandum Stilichone legit. Tunc imperat omnes 

Pone sequi diclisque simul compellat euntes: 

En, cui distulimus melioris saecla metalli, 
Consul adest. Ite optati mortalibus anni, 455 
Ducite virtutes, hominum florescite rursus 
Ingeniis, hilares Baccho frugumque feraces. 
Non inter geminos anguis glaciale Triones 
Sibilet, immodico nec frigofe saeviat Ursa, 
Non toto fremat igne Leo, nec bracchia Cancri 460 
Urat atrox aestas, madidae nec prodigus urnae 
Semina praerupto dissolvat Aquarius imbre. 
Phrixeus roseo producal fertile cornu 
Ver Aries, pingues nec grandine tuudat olivas 
Scorpius. Autumni maturet germina Virgo. 465 
Lenior et gravidis allatret Sirius uvis. 

Sic fatus croceis radiantes ignibus hortos 
Ingreditur vallemque suam, quam flammeus ambit 
Rims et irriguis largum iubar ingerit herbis, 

448 Hie GO Hie coniecit H | illic GO illis coniecit H 449 Ex- 
trema coniecit Schraderwt 450 Difficiles deter. Difficilis O || rutili stabat 
GVL stabat rutili Vl stabant rutili editt. 45 1 tytan L 452 stilicone L V I 

yel en o vel en 

454 In que (sic) V In quem L En cui Vl || cui G 455 mor- 

mortalibus mortalibus anni 

talibus anni GV melioribus anni L secla metalli Vl 456 Ducite 
I virtutes V 457 bacho 0 bacchi praefert Burmannus 460 Ex 

to vel torvo 

G edit. pr. Flor. ita correctum est: torvo G toto V torvo LVl |j 

pcipiti 

brachia 0 461 aestas G 462 praerupto V 463 Frixeus V Vl 

e > 

464 pinguis VVl H tondat L 465 Scorpius GVL Scorpi — Vl | 
autunni V antumpni L || germina L 466 syrius L 467 fatus 
G || Sic fat[usj restituit manus recentior in V j| radiantes conieci 
cum Schradero rocautes 0 balantes coniecit HaHs rutilantes vel redo- 
lentes praeterea II coniecme tradit Clercqius rutilantes temptat 

o 

Burmannua || ignibusj finibus Vl || ortos V ortus L 468 anbit 
L || vallemque 0 vix sanus, forte villamque 



Digitized by Google 



DE CONS. STIL1CH. L. III. (XXIII.) 



249 



Quas Solis pascunlur equi. Fragrantibus hide 470 

Caesariem scrtis et lutea lora iubasque 

Subligat alipedum: gelidas hinc Lucifer ornat, 

Hinc Aurora comas iuxtaquc arridet habenis 

Aureus et nomen praetendit consulis Annus: 

Inque novos iterum revoluto cardine cursus 475 

Scribunt aethereis Stilichonem sidera fastis. 



CL. CL AUDI ANI 

IN LIBRUM IU 
DE 

• CONSULATU 

STILICHONIS 

PRAEFATIO. (XXIII.) 



Maior Scipiades, Italis qui solus ab oris 

In proprium vertit Punica bella caput, 
Non sine Pieriis exercuit artibus arma: 

Semper erat vatum maxima cura duci. 
Gaudet enim virtus testes sibi iungere musas: 5 

Carmen amat, quisquis carmine digna gerit. 
Ergo seu patriis primaevus manibus ultor 

Subderet Hispanum legibus Oceanum, 
Seu Tyrias certa fracturus cuspide vires 

vel fra u 

470 flagrantibus V 471 lutea GVL lactea Vl 473 arridet 

deterr. alludit 0 476 stiiiconcm LVl || sydera L LIBER SCVS 
EXPLICIT. INCIPIT TERTIVS V 

De consulatu Stiliconis Liber ij expl. Incipit Liber nj. Prae- 
fatio G H De imcripUone in V cf. finem carminis quod anteccdit || Titulus 
deest in L || praefatio in tertium de laudibus Stiliconis m. II add. in 

h t 
VI 1 oris V horn LVl 2 capulT (sic) Vl 3 pyeriis L 5 
i 

s^ iuge (in ras. erat ijb [— sub]) Vl 6 amat m. add. sup. 
linea, nam deer at V 7 patris L 8 hyapanum L || ooceanum 0 
9 tirias V || certa G 



Digitized by Google 



250 



CL. CLAUDIAN1 



Inferrct Libyco signa trcnienda mari, 10 
Haercbat ductus lateri castrisque solebat 

Omnibus in medias Ennius ire tubas. 
1 Hi post lituos pedites favere canenti 

Laudavitque nova caede cruentus eques. 
Cumque triumpharet gemina Carthagine victa, — 15 

Hanc vindex patris vicerat, hanc patriae — 
Cum longi Libyam tandem post funera belli 

Ante suas maestam cogeret ire rotas, 
Advexit reduces secum Victoria musas 

Et sertum vati Martia laurus erat. 20 
Noster Scipiades Stilicho, quo concidit alter 

Hannibal, antiquo sacvior Hannibale. 
Te mihi post quintos annorum Roma recursus 

Reddidit et votis iussit adesse suis. 



CL. CL AUDI ANI 
CONSULATU 

STILICHONIS 

LIBER III. (XXIV.) 



Quern populi plausu, procerum quern voce petebas, 
Aspice Roma virum. lam tempora desine longae 
Dinumerare viae visoque assurgere semper 

10 libico V lybico L 12 Cotnminus vel Horridus pro Omnibus 

Tit 

tcmptat Burmannus 13 Illic V 14 Laudavitque GVL Laudabat- 

l 

que VI 0 nova m. II sup. Un. add. nam deerat L || cade Vl t5 

Tel it 

karthagine V kartagine L cartagine VI 16 patri V 17 lybiam 
L libiam Vl 19 radices (sic) Vl 21 stilico LVl g cui coniecit 
H2H3 22 antico Vl 23 quintos 0 quinos nonnullae editt. ex 
Kaphelengii auctoritate || Exp Prologus Incipit liber iij G 

Titulus deest VL Tertius liber de laudibus stiliconis 

tcI pUcida 

m. II Vl 1 procerum V 2 Aspice 0 3 visoque G 



Digitized by Google 



DB CONS. STILICH. L. III. (XXIV.) 



251 



Pulvere. Non dubiis ultra torquebere votis. 

Totus adest oculis, aderat qui mentibus olim, 5 

Spe maior, fama melior. Venerare curulem, 

Quae tibi restituit fasces, complectere dextram, 

Sub iuga quae Poenos iterura Romana redegit, 

Excipe magnanimum pectus, quo freua reguntur 

Imperii, cuius libratur sensibus orbis. 10 

Os sacrum, quod in aere colis, miraris in auro, 

Cerne libens. Hie est felix bellator ubique, 

Defensor Libyae, Hheni pacator et Histri. 

Ostentare suos prisco si more labores 
Et gentes cuperet vulgo monstrare subactas, is 
Certarent utroquc pares a cardine laurus. 
Haec Alamannorum spoliis, Auslralibus ilia 
Ditior exuviis; illinc flavente Sigambri 
Caesarie, nigris bine Mauri crinibns irent. 
Ipse albis veberctur equis currumque secutus 20 
Laurigerum festo fremuisset carmine miles. 
Hi famulos trahercnt reges, hi facta metallo 
Oppida vel montes captivaque flumina ferrent; 
Hinc Libyci fractis lugerent cornibus amnes, 
Inde catenato gemeret Germania Rheno. 25 
Sed non immodicus proprii iactator honoris 
Consul Roma tuus. Non ilium praemia tantum, 
Quam labor ipse iuvat. Strepitus fastidit inanes 
Inquc animis hominum, pompa meliore triumphat. 
Non aliiun certe Romanae clarius arces 30 
Suscepere dncem, nec cum cedente rediret 

10 cuius G 11 colis add. m. II sup. Un., nam deerai L |j 
miraris in G 12 est felix bellator VL est pro te bellator VI est 
pro te qui bellat temptai H2H3 13 lybie L libie Vl || reni Vl |] 

i 

pacator VL calcator Vl 16 Certassent VL 17 h (i add. w. II) 
e 

L || alamanorum V alamauorum Vl alemannoruni L 18 sigambri G 

o i 
sigambri V sicambri LVl 20 sequutus V 22 Hii LVl || h L 
hii Vl I ficta malit H || metalliB Vl 23 Opida Vl 24 lybici V 

libici LVl || factis (= fractis) Vl || lucercnt (ita corr. in ed. pr. 

o 

lugerent) G | apnes L annes Vl 25 cathenato L || reno Vl 31 
nec cum usque ad v. 32 pyrrho (inch) deerai in Vl, m. II in marg. add. 



252 



CL. CL AUDI AN I 



Fabricius Pyrrho, nec cum Capitolia curru 
Pellaeae domitor Paulus conscenderet aulac. 
Ncc similis Lalias patefecit gloria portas 
Post Numidas Mario, post classica Martis eoi 
Pompeio. Nulli pars aemula defuit unquam, 
Quae gravis obstreperet laudi, stimulisque malignis 
Facta sequebatur quamvis ingentia livor. 
Solus hie invidiae Ones virtute rcliquit 
Humanumque modum. Quis enim livescere possit, 
Quod nunquam pereant stellac, quod luppiter altum 
Possideat caelum, quod noverit omnia Phoebus? 
Est aliquod meriti spatium, quod nulla furentis 
Invidiae mensura capit. Ductoribus illis 
Praeterea diversus erat favor. Aequior ille 
Patribus, invisus plebi; popularibus illi 
Munito studiis languebat gratia patrum. 
Omnis in hoc uno variis discordia cessit 
Ordinibus: laetatur eques plauditque senator 
Votaque patricio ccrtant plebeia favori. 

0 felix, servata vocat quem Roma parentem, 
0 mundi communis amor, cui militat omnis 
Gallia, quem regum thalamis Ilispania uectit, 
Cuius et adventum crebris petiere Quirites 
Vocibus et genero meruit praestante senatus! 
Non sic virginibus flores, uon frugibus imbres, 
Prospcra non fessis optantur flamina nautis, 
- Ut tuus aspectus populo. Quae numine lanlo 
Litora fatidicas attollunt Delia laurus, 

• 

32 pyrro VL pirro Vl 34 latias corr. m. II in lacias L 
37 laudi GO laudes deterr. 41 pereant G || altum] olim L || quod 
iugiter altum Possideant coelum H coniecisse testatur Clercqius 43 
meritis mavult H 45 diversus GV divisus LVl 62 cui G 
53-64 restituit manus recentior in V 53 talamis Vl 54 
Cuius G 65 restituit manus recentior in V praeter Vocib|us| 55 
genero meruit G 66 restituit manus recentior in V praeter Non 
sic virgjinibus] | Non sic arboribus flores proponit Burmannus 67 
fessis VL lapsis corr. in lassis Vl lassis deterr. |] [opjtantur flumina 
uautis restituit manus recentior in V 58 aspectus 0 |j |qu]o numine 

tanto restituit recentior in V || quo V t q (= quae) L quo (=- 

quae) Vl || numine G 59 Littora L || delia lauros restituit manus 
recentior in V || laurus GL lauros VVl 



Digitized by Google 



35 



40 



45 



60 



DE CONS. STILICH. L. III. (XXIV.) 253 

Venturi quotiens afTulget Apollinis arcus? 60 
Quae sic aurifero Pactoli fonte tumescit 
Lydia, cum domitis apparuit Evius Indis? 
Nonne vides et plebe vias ct tecta latere 
Matribus? His Stilicho cunctis inopina reluxit 
Te victore salus! Septem circumspice montes, 65 
Qui solis radios auri fulgore lacessunt 
Indutosque arcus spoliis aequataque templa 
Nubibus et quidquid tanti struxere tciumphi. 
Quantum profueris, quantam servaveris urbem, 
Attonilis metire oculis. Haec fabula certe 70 
t Cuncta forent, si Poenus adhuc incumbers f Austro. 
Mos erat in veterum castris, ut tempora quercu 
Velaret, validis fuso qui viribus hoste 
Casurum potuit morti subducere civem. 
At tibi quae poterit pro tantis civica reddi 76 
Moenibus? aut quantae pensabunt facta coronae? 
Nec solam populi vitam debere fatetur 
Armis Roma tuis, sed quo iucundior esset 
Lucis bonoratae fructus, venerabile famae 
Pond us et amissas vires et regna recepit. 80 
lam non praetumidi supplex Orientis ademptam 
Legatis poscit Libyam famulosve precatur — 
Dictu turpe — suos; sed robore freta Gabino 
Te duce Komana tandem se vindicat ira. 
Ipsa iubet signis bellaturoque togatus 86 
Imperat, exspectant aquilac decreta senatus. 

60 aftulget VL affulsit Vl \ [ar]cus restituit manus recentior 

vel que 

in V 61 Non Vl 62 Lidia 0 (| euhius V euchius LVl 64 his 
V biis Vl ut pro hie G I (sic) L hie editt. H cunctis stilico Vl j| 

re i i 

Btilico LVl 66 fulgo Vl 68 qaicquid VVl qq L || traxere, in 

▼el turn 

marg. m. II struxere Vl 69 quantam V quantam LVl quantae 

pamu 

colu it H 71 penus VVl rhenus G rhenus L 73 fuso qui VL 
qui fuso Vl 74 potuit morti 0 morti potuit nonnulli deterr. 76 
pensent tua facta H coniecisse testatur Clercqius 77 solam V solum 

L solam Vl 78 quo VVl <f L | iocundior VVl 80 ut amissas 

coniecit Barthius 82 lybiam V libiam LVl 83 freta] fulta Vl 
85 rogatus L 86 expectant 0 



Digitized by Google 



254 - CL. CLAUDIANI 

Ipsa tibi trabeas ultro dedit, ipsa curulein 

Obtulit, haec ultro fastos ornare coegit. 

Nil perdit decoris prisci nec libera quaerit 

Saecula, cum donet fasces, cum proelia mandet, 90 

Seque etiam crevisse videt. Quis Gallica rura, 

Quis meminit Latio Senonum servisse ligones? 

Aut quibus exemplis fecunda Thybris ab Arcto 

Vexit Lingonico sudatas vomere messes? 

Ilia seges non auxilium modo praebuit urbi, 95 

Sed fuit indicio, quantum tibi Roma liceret, 

Admonuit dominae gentes instarque trophaei 

Rettulit ignotum gelidis vecti^al ab oris. 

Hoc quoque maiestas augescit plena Quirini, 

Rectores Libyae populo quod iudice pallent 100 

Et post emeritas moderator quisque secures 

Discrimen letale subit, quid Poenus arator 

Intulerit, madidus quantum transmiserit Auster. 

Ardua qui late terris responsa dedere, 

Hinc trepidant humilcs. Tremuit quos Africa nuper, 105 

Cernunt rostra reos. Cani virtutibus aevi 

Materiem pandit Stilicbo populumque vetusti 

< 'nl minis immemorem dominandi rursus in usnm 

Excitat, ut magnos calcet metuendus honores, 

Pendat iustitia crimen, pietate remittat no 

Errorem purosque probet damnetque nocentcs 

88 Optulit VI || ultro G || haec ultro fastos Vl ultori fastosque V 

o 

ultri fastosque L 90 cum vel cui G || cum dones Wl <)donet 
(= condonet) L fl cum vel cui G cum 0 91 rutra sese olim 
coniecisse tradit H2 servisse sup. tin. tn. II add. nam deerat Vl 93 
Aut quibus exemplis fecunda tibris ab arcto G [| hybris V tybris 
L tibris Vl || artho V arto Vl 96 indicio G 97 Ammonuit 0 
97 — 99 et v. 100 praeter 'pallent' restituit tnanus recentior in V 1 
trophei 0 98 Retulit Wl || horis 0 99 Quiriti H coniecisse 
testatur Clercqius 100 libie Gg libyci V lybici L libici Vl 101 
Et — inoderjatorj restituit tnanus recentior in V 102 Discrimen 
letale restituit manus recentior in V || quid GVL quid (sic) Vl 103 

Intulerit restituit manus recentior in V || transmiserit G 104 A in 
Ardua restituit m. recentior in V 105 Hinc L Hie V Hii Vl Nunc 

tremuit 

coniecit HsHs || hulles quos fcnbui fr (sic) afTrica L || tremuit Vl timuit V || 
atfrica 0 107 Materiam V L U stilico L Vl 109 heroes, in marg. m. 
honoreB Vl 110 iusticia G 111 dampnetque 0 || nocentis V 



Digitized by Google 



DE CONS. STILICH. L. III. (X«IV.) 



255 



Et patrias iterum clemens exerceat artes. 

Fallitur, egregio quisquis sub principe credit 

Servitium. Nunquam libertas gratior exstat 

Quam sub rege pio. Quos praeficit ipse regendis 115 

Rebus, ad arbitrium plebis patrumque reducit 

Conceditque libens, meritis seu praemia poscant, 

Seu punire velint. Posito iam purpura fastu 

De se iudicium non indignatur haberi. 

Sic docuit regnare socer, sic cauta iuventae 120 

Frena dedit, teneros his moribus induit annos 

Verior, Augusti genitor, fiducia belli, 

Pacis consilium, per quem squalore remoto 

Pristina Romuleis iam floruit arcibus aetas, 

Per quem fracta diu translataque paene potestas 125 

Non oblita sui servilibus exsulat arvis, 

In proprium sed ducta Larem victricia reddit 

Fata solo fruiturque iterum, quibus haeserat olim, 

Auspiciis capitique errantia membra reponit. 

Proxime dis consul, tantae qui prospicis urbi, 130 
Qua nihil in terris complectitur altius aether, 
Cuius nec spatium visus, nec corda decorem, 
Nec laudem vox ulla capit: quae luce metalli 
Aemula vicinis fastigia consent astris, 
Quae septem scopulis zonas imitatur Olympi, 135 
Armorum legumque parens: quae fundit in < mines 
Imperium primique dedit cunabula iuris. 

principe 

112 in L in marg. m. II add. , nam deer at 113 iudice Vl 

114 nuaquam malit Burmannus || extat 0 115 regendiB G 116 
ad ad 

7. (sic) Vl =- et) 120 regnare socer 0 regni socer et G \\ 
cauta G casta 0 121 his LVl hie V || induit GL imbuit V 
b 

iduit (sic) Vl 124 iam floruit scripsi ex coniectura viri illustris apud 
Jiurmannum (Scaligeri), qui idem r en floruit' proposuit, infloruit 0 
effloruit vel refloruit voluit Burmannus § artibus VVl 125 m. II 
add. in marg. in Vl, nam deerat 126 exulat 0 exul ab coniecit Paul 
Quaest. Claud, p. 13 127 ad seducta quod erat in ed. pr. Flor. ex 

G add., vel Bed |j seducta VL seducta Vl 130 diis 0 || tante qui 

pro 

V taute qui LVl qui tantae deter, et editt. g conspicis L 131 nichil 

J 

VVl 132 Cuius G 135 zonans L || olimpi 0 136 fundat L 



Digitized by Google 



256 * CL. CLAUDTANI 

Haec est, exigiiis quae finibus orta tetendit 

In geminos axes parvaque a sede profecta 

Dispersit cum sole manus. Haec obvia fatis, 140 

Innumeras uno gereret cum tempore pugnas, 

Hispanas caperet, Siculas obsideret urbes 

Et Galium terris prosterneret, aequore Poenum, 

Nunquam succubuit damnis et territa nullo 

Vulnere post Cannas maior Trebiamque fremebat, 145 

Et cum iam fremerent flammae murumque feriret 

Hostis, in extremos aciem mittebat Hiberos. 

Nec stetit Oceano remisque ingressa profundym 

Vincendos alio quaesivit in orbe Britannos. 

Haec est, in gremium victos quae sola recepil 150 

Hnmanumque genus communi nomine fovit 

Malris non dominae ritu civesque vocavit, 

Quos domuit, nexuque pio longinqua revinxit. 

Huius pacificis debemus moribus unities, 
Quod veluti patriis regionibus utitur hospes, 156 
Quod sedem mutare licet, quod cernere Thulen 
Lusus et borrendos quondam pcnetrare recessus, 
Quod bibimus passim Kbodanum, potamus Orontem, 
Quod cimcti gens una sumus. Nec terminus unquam 
Komanae ditionis erit. Nam cetera regna 160 
Luxuries vitiis odiisque superbia vertit. 
Sic male sublimis fregit Spartanus Athenas 
Atque idem Thebis cecidit. Sic Medus ademit 
Assyrio Medoque tulit moderamina Perses. 
Subiecit Macedo Persen cessurus et ipse 165 

138 tetendit G 139 profecta VL profectas Vl 140 Diape- 
scit Scaligerum coniecisse tradit H || fatis GLVl votis, in marg. 
m. rec. fatis V 142 Hyspaaas V 1 144 dampnis 0 145 
cannas G * 146 fremerent VL premerent Vl || ferirent V feriret L 
teneret Vl 147 hyberos V yberos L 148 occeano 0 (in V 
unum c delevit m. II) || remis ingressa L 150 vinctos L 156 
thylen G hylera V tylem L thilen Vl 157 Lusus GgV Rursus 

LVl 168 phasim Vl | rodanum Vl || orontem GVVl montem, corr. 
m. II in orontem L 169 gens G 160 ante 'erit' rasura unius 

uiciis 

litterae in V 161 Luxoriis V || uuens Vl 162 sublimis G sublimes 
0 |] fregit] vertit Vl 163 isdem L 164 Assirio 0 165 macedo 
persen V persen macedo LVl 



Digitized by Google 



f 

i 



DE CONS. STTLICH. L. III. (XXIV.) 257 

Romanis. Hace auguriis firmata Sibyllae, 

Haec sacris aiiimata Numae est, huic fulmina vibrat 

luppiter, banc tola Tritonia (iorgone velat. 

Arcanas hue Vesta faces, lmc Orgia Bacchus 

Transtulit ct Phrygios genetrix lurrita leoues, 170 

Hue defensurus morbos Epidaurius ultro 

Reptavit placido tractu vectumque per undas 

Insula Paeonium texit Tiberina draconem. 

Hanc tu cum superis Stilicbo praeclare tueris. 

Protegis banc clipeo patriam reguraque ducumque 175 

Praecipueque tuam. Dedit haec exordia lucis 

Eucherio . puerumque ferens bic regia mater 

Augusto monstravit avo; laetatus at ille 

Sustulit in Tyria reptantem veste nepotem, 

Romaque venturi gaudebat praescia fati, 180 

Quod te iam tanto meruisset pignore civem. 

Nec tamen ingratum, nec qui tua facta referre 
Nesciat, bunc credas populum. Si volvere priscos 
Annales iibeat, quotiens bic proelia sumpsil 
Pro sociis, quotiens dono concessit amicis 185 
Regibus Ausonio quaesitas sanguine terras! 
Pubjica sed nunquam tanto se gratia fudit 
Assensu. Quis enira princeps hoc omnibus egit 
Obscquiis, dominum sesc patremque vocari, 
Quod tibi continuis resonant convexa diebus? 190 

166 sybille V sibille L sibille VI 167 nume est L mime 
VVl || huic deterr. nonnulli hinc V hie L cum Vl | vibrat VL librat 

VI 168 Iupiter LVl | volat L 169 Archanaa 0 fl hue G || 

ante f vesta' rasura unius Utterae V || bacchus (sic) Gg secum 0 169 
Arcanos hue Vesta focos H olini coniecisse testatur Burmannus 170 
frigios Vl || genetrix G genitrix 0 171 defensurus G depulsurus 0 | 
ultro VL hospes Vl 173 texit G VL traxit Vl || tyberinaL 174 stilico 

+ 

LVl 175 patriam G patriam 0 matrem editt. 176 exordia VL 

vile u 

primordia Vl || lucis V 177 hinc V hinc L hie Vl 179 tiria Vl 
181 tanto G || pignore G 182 tua facta VL benefacta Vl 183 

hoc 

subuoluere L 188 non V hoc LVl || non omnibus emit pro non 

omnibus egit coniecit II 189 dominum sesc GVL sesc dominum 
VI ' 190 Quod GVVl Quae (?) L || resonent L 

Cland. Carm. 17 



Digitized by Google 



258 CL. CLAUDIANI 

Macte novis consul titulis. Mavortia plebes 

Te dominum Bruto non indignantc fatetur, 

Et quod adhuc nullo potuit terrorc coacta 

Libertas Romana pati, Stilichonis amori 

Detulit. Exsultant avidi, quocumque decorus 195 

Conspiciare loco, nomenquc ad sidera tollunt. 

IVec vaga dilccto satiantur lumina vultu, 

Seu circum trabeis fulgentibus aureus intres, 

Sou celebres ludos, solio seu fultus eburno 

Cingas iure forum, denso seu turbine vulgi 200 

Circumfusa tuae conscendant rostra secures. 

Quae vero procenun voces, quam certa fuere 

Gaudia, cum totis exsurgcns ardua pennis 

Ipsa duci sacras Victoria panderet alas! 

0 palma viridi gaudens et amicta tropbaeis, 205 

Gustos imperii virgo, quae sola mederis 

Vulneribus nullumque doces sentire laborem, 

Seu tibi Dictaeae placuerunt astra Coronae, 

Seu magis aestivo sedes vicina Leoni, 

Seu sceptrum sublime lovis, seu Pallados ambis 210 

Aegida, seu fessi mulces suspiria Martis: 

Adsis perpetuum Latio votisque senatus 

Annue diva tui. Stilicho tua saepius ornct 

Limina teque simul rediens in castra reducat. 

Hunc bellis comitare favens, hunc redde togatum 215 

193 coacta VL subacta Vl 194 stiliconisL 195 exultant 0 200 
Stringas virum illustrem (H) dim coniecisse testatur Burmannus || Condas 

lege 

iura foro proposuit Burmannus || iure Vl || denso 0 densi deter. 201 

8 

conscendant GVL concendant Vl 203 uotis pro totis coniecisse H testa- 
tur Clercqius rutilis coniecit Paul I c. p. 20 || exurgens 0 U pennis 0 

vol cdes 

pinnis G 204 aedes G edes V edes L alas g (?) alas Vl 205 0 palma V 

t 

Et palma L Et palma (in marg. vel et m. II) Vl || arnica V || tro- 
paeis G tropheis 0 208 dictee V dictheo L dictee Vl 209 ante 
f leoni' rasura huius ipsius verbi spatio in V 210 pallados GLVl palla- 

u 

dis V 211 se V | mulces (, c in ras. pro g) V 212 Assis 0 |j 

u 

perpetuo (o corr. est ex e) Vl || "votisque senat' senatus" latio Vl 

213 tui 6 (i manus altera corr.) V || stilico LVl 215 comutarc 
Vl || togatum V togatum m. II corr. ex rogatum L rogatum Vl 



Digitized by Google 



DE CONS. STILICH. L. III. (XXIV.) 



250 



Consiliis. Semper placidis te moribus egit 

Servavitque piam victis, nec polluit unquam 

Laurum saevitia, eives nec frorite supcrba 

Despicit aut trepidant vexat legionibus urbem. 

Sed verns patriae consul cessantibus armis 220 

Contentus lictore venit nec inutile quaerit 

Ferri pracsidium solo munitus amore. 

Magnarum nec parens opum geminare profundas 

hislulit impensas; sed post miracula castris 

tdita vel genero Romae maiora reservat. 225 

Auratos Hhodiis imbres nascente Minerva 

Indulsisse Iovem perhibent Baccborpie paiernuni 

Iain laxante femur mutatus palluit Hermus 

In pretium votique famem passurus avari 

Ditabat rutilo, quidquid Mida tangerct, auro: 230 

Fabula seu verum, canitur: tua copia vincit 

Fontem Hermi tactumque Midae pluviamque Tonanlis; 

Obscurat veteres obscurabitque futuros 

Par donis armisque mauus. Si solveret ignis 

Quas dedit immanes vili sub pondere massas, 235 

216 emit pro cgit iterum (cf. v. 188) coniecisse H testatur Clcrc- 
qius 217 fidein pro piam temptat Burmannus || iustis Vl 218 
l» sevitia Vl || cives G 222 munitus G 234 sed post VL ct post 

Vl | ct p08t tot muncra H coniecisse testatur Clercqius || et post mira- 
cula castris Edita vul Romae, genero maiora reservat hariolatur Bar- 

o h 

thius 226 divis (pro rhodiis) G rhodiis VL radiis, in marg. m. II 
rhodiis Vl || imbris G imbres 0 227 perhibent VVl referunt L j! 

vcl pul iam lassante 

bachoque 0 228 Iam laxante V Iam lassante L Depulsante, in 
marg. in. II tarn Vl pulsante dcterr. 229—230 et v. 231 praeter 'Fabula' 
restituit manus II in V 229 pretium G || famam V || avari G 230 quic- 

. quid O 231 ceuuerum L [| vicit GV,vic L vincit Vl 232 praeter 

'Fontem Hermi' restituit manus recentior in V 232 pluviamque 

q; 

GL pluvie, V pluviasque Vl 233 |ob]scurabitque futuros restituit 
m. recentior in V || obscuravitque L || futuros O futuraa dcterr. 234 

ag 

si solveret ignis restituit manus recentior in V 235 Qi\ V Quas 
LVl Quot proponit H2H3 Quod dedit immanis vili ecu pondere 
massae paulo liberius idem temptaiit || vili sub sup. tin, m. II add., 
nam deerat Vl |j [pond]ere massas restituit m. recentior in V | pro 
pondere V 

17* 



Digitized by Google 



260 CL. CLAUDIANI 

i 

Argenti potuere lacus et flumina fundi. 

Nec tibi, quae pariter silvis dominaris et astris, 
Exiguam Stilicho movit Latonia curam. 
Tu quoque nobilibus spectacula nostra laboras 
Illustrare feris summoque in vertice rupis 240 
Alpinae socias arcu cessante pudicas 
Et pharetratarum comitum inviolabile cogis 
Concilium. Vcniunt umeros et bracchia nudac 
• Armataeque manus iaculis et terga sagittis, 

Incomptae pulchraeque tamcn. Sudoribus ora 345 

Pulverulenta rubent, sexum nec cruda fatetur 

Virginitas, sine lege comae, duo cingula vestem 

Crure tcnus penderc vctant. Praecedit arnicas 

Flava Leontodame, sequitur nutrita Lyceo 

Nebrophone telisque domat quae Maenala Thero. 250 

Ignea Cretaea properat Britomartis ab Ida 

Et cursu Zephyris nunquam cessura Lycaste, 

Iungunt se geminac, metuenda feris Hecaerge 

Et soror optatum numen venantibus Opis, 

Progenies Scythiae. Divas nemorumque potentes 255 

Fecit Hyperboreis Delos praelata pruinis. 

llae septem venere duces. Exercitus alter 

Nympharum inccdunt, acies formosa Dianac, 

Centum Taygeti, centum de vertice Cynthi 

Et totidem casto genuit quas flumine Ladon. 260 

Has ubi collectas vidit, sic Delia coepit: 

236 fundi restituit manus recentior in V 238 stilico LVl 

1 ta 
239 Inlustrare V 242 pharetrarum L 243 gveniunt (■= con- 
veniunt) L || humeros 0 || brachia 0 || nudy G 244 pharctris pro 
sagittis H legisse affert Clercqius 245 pulcreque Vl 246 Tulveru- 
lenta rigent proponit H2HS || nec| non L 248 Currc pro Cruro L 
249 leonthadame L || liceo Vl 260 Ncbropone G nebrofone 0 || 
r i 

thecjo L 251 bomartis Vl 252 zephirie 0 | licastc LVl || nus- 

+ + + 

quam mavult II2H3 253 siluis metuenda mycharce (sic) G silvis • 
metuenda nicarce g (?) f) hecaerge editt. acaerce V aliarce L 
erimate, in marg. m. II nichoerce Vl 255 Progenite V || scithig L 
scithie V 266 hiberboreis V yperboreis LVl 257 Hee LVl 
258 Nimpharutn 0 259 taygete G tageti V thaigethi L taigeti 

Vl || cinthi VVl chynti L 260 todcm L 261 Has (sic) G 
Quas 0 



♦ 



Digitized by Google 



DE CONS. STILICH. L. III. (XXIV.) 



261 



0 sociae, mecum thalami quae iura perosae 
Virginco gelidos percurritis agmiiie montes, 
Cernitis, ut Latio superi communibus ornent 
Hum annum studiis, quantos Neptunus cquorum 265 
Donct ah orbe greges, laudi quod nulla cancndae 
Fratris plectra vacenl. Nostram quoque senliat idem, 
Quam merit i debemus, opem. Non spicula poscit 
Isle labor, maneant < lausis nunc sicca pharetris, 
Omnis ct a solitis noster venatibus arcus 270 
Temperet, in solam cruor hie servetur arenam. 
Relibus et clatris dilata morle tenendae 
Ducendaeque ferae. Cupidas arcete sagittas. 
Consults in plausum casuris parcite monstris. 
Acceleret divisa manus. Dum currus anhelas 275 
Tenditur ad Syrtis, mecum Dictaea Lycaste 
Et comes Opis eat; sterilis iuvat ire per aeslus. 
• Iamque feras aliis tellus Maurusia donum 
Praebuit: huic soli debet ceu victa tributum. 
Dum nos borribiles Libyae scrutamur alumnos, 280 
Europac vos interea perquirite saltus 
Et scopulos. Posita ludat formidine pastor 

vel lacio 

264 leti V letii L latio Vl 265 quanto L 266 orbe GVl 

vel orbo vel or 

urbe V urbo L || Donet habere coniecit H [| gregis corr. m. II in 
greges V || quod (pro quam G) qfl 0 quam editt. || laudique ut con- 
tecrt H2II3 269 sicca G 272 clatris Gg claustris 0 273 — 274 

restituit manus recentior in V 274 casuris sic hoc verbum in ed. 
pr. Flor. ab illo qui excerpsit ex G notatum 275 Acceleret — manus 
(inch) restituit manus recentior in V || diversa, divisa m. II inmarg.W || 
flu cruo V dum currus LVl mihi cursus det. || anhellas G anhelas gV 
hannelas L hanelas Vl 276 Tenditur ad syrtes mecum restituit manus 

tlictca 

recentior in V || sirtis G Byrtes VL sirtes Vl || dynua (dictea m. recentior 
add.) V dictea L dilecta, in marg. dictiima Vl || licaste LVl 277 
Et — sterilis. restituit manus recentior in V || sterilis GV stcrilcs LVl 

us 

estaa Vl 278 Nanque feras aliis restituit manus recentior in V 
Iamque scripsi Nanque V Namque LVl || marrusia Vl 279 Prebuit 
huic restituit manus recentior in V |j soli deest in L || sed (pro ceu) 
G ceu 0 280 Dum vos restituit manus recentior in V || nos .LVl 
vos V || libig L libie Vl ]| alunnos V alumpnos LVl arenas H con- 

vel pcrcurrito 

iecisse dicit Clercqius 281 perquirite V perquirite L percurrite Vl 



Digitized by Google 



262 CL. CLAUDIAXI 

Securisque canal Slilichonem fistula sUvi> T 
Facet muneribus monies qui legibus urbes. 

Dixit et extemplo frondosa fertur ab Ajpe 2*5 
Trans pelagus. Cervi nirnim subiere ingales, 
Ouos decus esse deae primi sub limine caeli 
Koscida fecundis concepit diva cavernis. 
Par nitor intaetis nivibus, frons discolor auro 
Germioat el spatio summas aequantia fagos 290 
Cornna ramoso surgunt procera metallo. 
Opis frena tenet, fert retia rara Lycaste 
Auratasque plagas immortalesque Molossi 
Lutrantes mediis circum inga nubibiis ibant. 
Quinqoe aliae paribus — Phoebe sic iusserat — armis 295 
Diversa regione ruunt ducuntque cohortera 
Ouaequc suam. Variae formis et gente secuntur 
Ingenioque canes: illae gravioribus aptae 
Morsibus, hae pedibus celeres, hae nare sagaces, 
Ilirsntaeque fremunt Oessae tenuesque Lacaenae 300 
Magnaque taurorum fracturae colla Britannae. 
Dalmatiae Iucos abruptaque bracchia Pindi 
Sparsa comam Britomartis agit. Tu Gallica cingis 
Lustra Leontodame Germanorumque paludes 
Eruis et si quis defensus liariuidine Rheni 305 

283 stiliconem LVl .284 Pacet G || Pacet muneribus, in marg. 

vel placet 

m. II vel parent numiuibus V ParCt nunieribua L Paret muneribus 
Yl f| llunc versum non habuit edits coilex Claverii (? wis), quare 

vel qui 

midti eum deleverunt, sed defendit H || qui V ut L ut VI || Pacet 
nuininibus gentes ut legibu.s urbem liberius tcmptat Jiurmannus 285 

li vcl i 

exemplo (sic L) 287 primum L Q limine LVl luiniue G luuiinc V 
288 diva cum Paulo scripsi (cf. Quacst. Claud, p. 5j luna U ' 289 

ui 

uiribuB corr. m. II in niribua L 291 fi surgunt L 292 licaste 
LVl 293 moloi-si V inolosi LVl 294 rupibus H coniccisse testa- 
Hi 

tur Clcrcqius 295 Quin,, aliac L 296 ducuntque GLVl ducit- 
que V 297 sequuntur VVl 299 hae G he V hee LVl || hae G 

hoc ✓ canes 

et V et L hee Vl 300 cresse V crease LVl || tenuesque G 302 

i 

Dalmatice L (| brachia 0 |J bomartis V 1 303 adit rectius putat 
Burmannus 304 lcontadame L 305 Excutis H legisse affert Clcrc- 
qius || reni LVl 



Digitized by google 



DE CONS. STILTCH. L. III. (XXIV.) 2G3 

Vastus aper nimio dentes cunraTerit aevo. 

Nubiferas Alpes Appenninique recessus 

Garganique nives Hccaergc prompta fatigat. 

Speluncas canibus Thero rimatur Hiberas 

Iuformesque cavis ursos detrudit ab antris, 310 

Quorum saepe Tagus manantes sanguine rictus 

Non satiavit aquis et quos iam frigore segues 

Pyrenaea tegit latebrosis frondibus ilex. 

Gyrneia Siculisque iugis venata virago 

Nebropbone cervos aliasque in vincula cogit 315 

Non saevas pccudes, sed luxuriantcs harenae 

Delicias, pompam uemorum. Quodcumque tremendum 

nentibus ant insigne iubis aut nobile cornu 

Aut rigidum saelis capitur, dccus omne timorque 

Silvarum. Non cauta latent, non mole resistunt 320 

Fortia, non volucri fugiunt pernicia cursu. 

Haec laqueis innexa gemunt, haec rlausa feruntur 

Ilignis domibus. Fabri nee tigna polire 

Sufficiunt. Rudibus fagis texuntur et ornis 

Frondentes cavcae. Ratibus pars ibat onustis 320 

Per freta vel fluvios. Exsanguis dextera torpet 

Remigis et propriam metuebat navita mercem. 

IJer terram pars ducta rotis longoque morantur 

Ordine plaustra vias, moutanis plena triumphis, 

Et fera sollicitis vebitur captiva iuvencis, 330 

Explebat quibus ante famem, quotiensque reflexi 

Conspexere boves, pavidi temone recedunt. 



30G curyaverat VL 308 micharce G acaerge V ethaerge L 
nuitace Vl | promta 0 310 Inforniisque corr. m. II in Jnformes- 

que V 312 segnis G segnes 0 313 Pirenea V Pyrenea L Pir- 
renea Vl || tegit G || latebrosis G || ilex V illex L ylex Vl 314 

Cyrneis GVVl CirneU L 315 Nebrofone L 316 Non VL Nec Vl 

a e 

317 Delitias G || quodcunque G 320 cauta V caute L cauta Vl 
322 gemunt G 323 Ilignis G 324 rudibusque quod erat in ed. 
pr. Flor. ex G corr. in rudibus || factis, m. II corr. in fagis L 325 cauee 

VVl caute L || onustis V honustis LVl 326 fluvios, sic h. v. in 
ed. pr. Flor. ab eo qui excerpsit ex G notatum || exanguis 0 329 
montanis VL montani Vl |J triumphis VL triuniphi Vl 331 Ex- 
plerat H maluisftc testatur Clercqius 



Digitized by Google 



■ 



264 CL. CLAUDIANI 

Eamque pererratis Libyan flagrantibus oris 
Legerat eximios Phoebi germana leones, 
Hesperidas qui saepc fugant ventoque citatis 335 
Terrificant Atlanta iubis armentaque longe 
Vastant Aetliiopum quorumque impune fragosa 
Murmura pastorum nunquam vcnere per aures. * 
Non illos taedae ardentes, nun strata superne 
Lapsuro virgulta solo, non vocibus haedi 340 
Pendcntis stimulala fames, non fossa fefellit. 
Ultro se voluere capi gaudentquc videri 
Tantae praeda deae: respirant paseua tandem, 
Agricolae reserant iam tuta mapalia Mauri. 
Turn virides pardos et cetera colligit Austri 345 
Prodigia immanesque simul Latonia denies, 
Qui secti ferro in tabulas auroque micanles, 
Inscripti rutilum caelato consule nomen 
Per proceres et vulgus eant. . Stupor amnibus Indis 
Plurimus, ereptis elephas inglorius errat 350 
Dentibus. Insedit nigra eervice gemenlum 
Kt fixum dea quassat ebur penitusque cruentis 
Stirpibus avulsis patulos exarmat hiatus. 
Ipsos quin etiam nobis miracula vellet 
Ducere, scd pigra cunctari mole veretur. . 355 

Tyrrhenas fetus Libycos amplexa per undas 



b 

333 lybie V libie LVl || ,oris V horis LVl 336 athlanta LVl |j 
iubit' L 338 venerej excepere Vl || /, ardentes/, taedae Vl 339 

non vocibus hedi 

strata G 340 Lapsura L |j aede G R non fossa fefellit V non voci- 
bus hedi LVl 341 in V deerat, sed in marg. add. m. II 344 tuta 

u 

GVVl tota L || mapila corr. in. II in mapalia L 347 et 348 dt- 
erant, sed m. II add. in marg. Pro v. 347 in contextu legitur Qui 

1 pictures noo consulia u 

mox in tabulas inscripto consule secti V 348 rutilo L 349 

cicctis 

omnibus 0 amnibus defendit' Barthius 350 ereptis Vl || elefas V 

t i 

351 insidit malit H 353 Sirpb; V Q avulso (scil. ebore) coniecit H 
354 quin nobis etiam L 356 Thirrenas V Tyrrenas L Tin-enas 

o 

Vl || lybicos V libicos L libicas Vl || amplexa VL adnexa Vl || Ad 
liunc rersum H notat forte versum excidisse 



Digitized by Google 



DE CONS. STILICH. L. III. (XXIV.) 



2G5 



Classica turba sonat caudamque in puppe retorquens 

Ad proram iacet usque leo. Vix sublevat unum 

Tarda ratis. Fremitus stagnis auditur in imis 

Cunctaque prosiliunt cete terrenaque ^ereus 360 

Confert monstra suis et non aequare fatetur. 

Aeqliora sic victor quotiens per rubra Lyaeus 

Navigat, intorquet clavum Silenus et acres 

Insudant tonsis Satyri taurinaque pulsu 

Baccharum Bromios invitant tympana remos. 365 

Transtra ligant hederae, malum circumflua veslit 

Pampinus, antennis illabitur ebria serpens 

Perque mero madidos currunt saliuntque rudentes 

Lynces et insolitae mirantur carbasa tigres. 

RELIQVA DESIDERANTVR. 



357 Classica GL Classis VVl Clathris proponit H2H3 || in puppe 

a 

V I puppe L a puppe Vl 358 Ad proram iacet usque leo G In 
proram iacet usque leo 0 || iacit ex suis libris Claverius, de quo 
dubitat H3 360 terrenaque G 361 montra Vl | et GV sed LVl 

b a 

362 rubra G || p rubra quocieos V || lieus 0 363 clavos Vl ,j 
sillenus Vl 364 Adsudant G Iusudant VL Assudant Vl || satiri (i 

u 

in ras. pro u) V 365 Baccharum G Baccarum V Bachari L Bacha- 

vel bachios 

rum Vl || bromios V g typana G tympana VL timpana VI 366 

de nis vel do 

herae V bedere LVl 367 antepnis L antemp Vl 368 madidos 
L'll saliuntque G 369 Linces 0 || insolitas Barthius cum libris Cla- 
verianis defendit || tygres L || Finern deesse puto, cum nihil denuo a 

poeta de StilicJione ipso sit allatum || De consulatu Stiliconis expl 

lib. III. Incip Panegiricus de sexto consulatu Honorii August Prae- 
fatio G 



Claud. Caroi. 17 



Digitized by Google 



Corrigenda et addenda. 

p. 11, app. crit. v. 227 adde cf. praef. p. LXVI— LXVII 
p. 17, v. 56 lege vitiisque pro vetiisque 
p. 21, app. crit. v. 152 adde quod in 0 post vernare 
p. 22, app. crit. v. 165 adde V post intuitu 

p. 37, v. 118 pone virgulam post 'Classica' et dele 'que* (cf. praef. p. 

LXII) in app. crit. adde 'bellatrixque BLVl 
p. 37, v. 124 lege non amplius (cf. praef. p. LXVI), in app. crit. adde 

f nec iam amplius' 0 
p. 149, v. 175 lege robigine, in app. crit. rubigine 0 
p. 150, v. 183 lege Collectamque diu, certis, quod deterr. } cf. praef. p. 

LXV 

p. 160, app. crit. v. 63 post arentheo B adde Vl 

p. 161, app. crit. v. 83 post interiectus est adde in Vl 

p. 174, app. crit. v. 366 lege subicit 

vel Un 

p. 176, app. crit. v. 420 adde tutum L 



« • 



Digitized by Google 



CLAVDII CLAVDIANI 

CARMINA 



VOL. II 

CARM. XXV— XXXVII ET CARMINA MINORA 

■ 

HBCBNSYIT 

LVDOVICVS JEEP 

LIl'SIKNSIS 



ACCEDVNT NONNVLLA ALIORVM CARMINA QVAK 
IN MSS. CLAVDIANI LKGVNTVR 




LIPSIAE 

IN AEDIBVS B. G. TEVBNERI 

MDOCCLXXIX 



I.ll'SIAK: TYPIS B. O. TETBNKKI 



Digitized by Google 



PRAEFATIO. 



I. 

De spuriis Claudiani carminibus. 

Magna exstat difficult as disceptandi, quid in corpore, quod 
nunc in mss. conscriptum est, carminum Claudianeorum re vera 
musae illius poetae debealur el quid ex aliorum poetarum carmi- 
nibus in id Iralatum sit vel ab eo qui primus 1 ) Claudiani carmina 
collegit vel a librario quodam posteriore, qui perversa diligentiu 
poetam locupletavit. 

Non dico maiora Claudiani carmina, panegyricos in Olybrium, 
Honorium, Manlium, Stilichonem, carmina de bellis ab eo gestis, 
in £utropium, Hufinum, epitbalamia, laudem Serenae, raptuin 
Proserpinae, quae in priore volumine et in initio alterius volu- 
minis huius editionis prodierunt, de quorumque auclore dubitari 
nequit: dico minora quae dicuntur carmina, epigrammata, epistulas, 
idyllia quae ab Heinsio vocantur, alia, sicut epitbalamium Laurentii 
cet., in nonnullis Claudiani codicibus manu scriptis inde ab anti- 
quissimis temporibus tradita. 

Quae carmina minora in archetypo Claudiani, quern omnes 
poetae codices manu scripti redolent, ab initio fuerint, non aliter 
accurate cognoscerc possumus, nisi illorum carminum ordines, 
quibus singulae classes librorum mss. utuntur, conferimus. Quo 
facilius id possit fieri, conspectum minorum carminum numeris 
Gesnerianis, quae adhuc erant usitatissima, ex libris Veronensi 
Vaticano Ambrosiano Gyraldino (Lucensi) Vossiano Laurentiano 
infra addidi. 



1) lam de nonnullis rebus aliter sentio, atque iudicavi in iis 
scriptis quae annotavi praef. vol. I, p. XXX. Etiam me in dies didi- 
cisse mihi non dedecori tribuo. 

a* 



Digitized by Google 



IV 



PRAEFATIO. 



x£ ^BJ 



!^ X X" > 



X 



^ ^ J k; _3 h4 J M X ^ J J J J X ^ J X X X X J X X X X X! X^JJ 

I — — — — —I I — — I I— — I I— — — 



ill 



-I 



x>x 



> _M 

— •— I 



x£>x 



sx 

^ t> K S t> 
XXV' - XXIl^|^K*'t>I— • 

x^xxxxjooxxxxo -^sxxxxxSSjjxj 

• - *1 J J X h3 J X h - ■ ' 



i x^x x 



-II 1 



: — i 



^ HH K 



I 




x>r 



B 

XX [j^oHaXXXj 



= x> 



xaxx 




- I X X O JJtJ 



Digitized by Google 



PRAEFATIO. 



X 

pMw axx ~xtx I M a 

—I ' — — — — — —I I— — — — I 




2 ^ 2 -h X X! xxx>x>xx 
^xxx*j^=:xx>xxx^xxxx 



o 

■§.<* 

ft * 



.5 



5n 



r 



2 >E> 



3 
1 

a 
o 

5"" 



»— I 1— l I— I 

HHWLJ W^HH 



VI 



PRAEFATIO. 



Quo ex conspectu omnes elucet codices vestigia eiusdem 
minorum carminum ordinis servasse, qui ordo quin archelypi olim 
fuerit dubitari nequit. Antiquissima vero eius primarii minorum 
carminum ordinis vestigia praebet clarissimus codex Gyraldinus 
seu Lucensis. Quod nisi verum esset, non intellegeretur, quo- 
modo factum esset, ut Vossii liber uno parvulo carmine 
(n. LXXXVIH) omisso prorsus Gyraldini et Laurentianus eum 
ordinem adeo sequerctur, ut diversitatem nonnullis tantum fasci- 
culis vel foliis, quae casu fortasse ex tomi concxu soluta erant, 
pcrturbatis evasissc pateret. Quamquam neque Laurentianus codex 
neque Vossianus ex Gyraldino seu Lucensi libro descripti sunt- 
Si autem Veronensis codex, etiamsi eum totum Claudianum 
aliquando complexum esse concesserim, ipsius archetypi ordinem 
tradidisset, mirum esset, quod nullus omnino inter alios libros 
ex Veronensi non descriptos eadem carmina contineret, quae Vero- 
nensis praebet. Idem pertinet ad libros Vaticanum et Ambrosianum. 
An credamus, si duo i Hi codices vel is liber potius, ex quo fluxerunt, 
— ex uno enim eodemque fonte descripti sunt — ordinem arche- 
lypi habeant, in ceteris codicibus, qui ad eundem archetypi referendi 
sunt, omnibus epithalamium Laurentii, carmen ad Martem cel. 
quae in Vaticano et Ambrosiano Ibris solis insunt, defutura esse? 

Quae cum ita sint, necessitate perducimur, ut a corpore 
quod vocamus Claudianeorum carminum plane secernamus, quae 
in Claudiani codicibus non leguntur, nisi in Veronensi libro vel 
Vaticano et Ambrosiano. 

Sunt vero carmina de Dulcio 1 ), de zona missa ab eadem 
(i. e. Serena) Arcadio Augusto (n. LXXI apud Gesnerum), epi- 
thalamium Laurentii, de Liberaliblis, laus Martis, de lunonalibus . 
(sic tituli in editt.) de hippopotamo (n. XCIII), de aquila (n. XCIV) 
[Vaticanus inscribit: QVE IN MEIVSA DE SARDONVCHE LAP1DE 
ERAT], in Sirenas (n. C), de Phoenice, quod carmen plerumque 
Lactantio attribuitur, laudes Herculis (CI). Neque amplius puto 
carmina Christiana de Salvatore (carmen paschale XCV), laudem Christi 
(n. XCVIII), miracula Christi (n. XCIX), quae carmina Ioannes 
Camcrs (a. 1510) in sua poetae editione primus in medium pro- 
tulit, ab initio inserta fuisse collectis Claudiani carminibus. De 
graecis vide vol. I praef. p. VII et LXXVII. 

Quacum sententia convenit, quod de Liberalibus (de Baccho 
vel ad Bacchum), laus Martis (ad Martem), de Dulcio, de hippo- 



1) Aliter legitur in Anth. lat. ed. Burmannus. 



Digitized by Google 



PRAEFATIO. VII 

potamo etiam in schedis Divionensibus Ieguntur. Cf. Alexander 
Riese, Fleckeis. ami. 1868, p. 698 seqq. et Anth, lat. praef. I, 
p. XVI, 10 et p. XXXII. 

Eas schedas Salmasii celebcrrimum antliologiae latinae codicem 
descriptnm praestare nnper demonstravit Lucianus Mnellerns Fleck, 
ann. 1867, p. 802 seq., qnocnm accurate conferas ea quae Riesius 

I. c. protulit. Carmina vero enumerata qui schedas illas Divio- 
nenses conscripsit non ex codice Salmasiano sumpsit, — in eo 
enim desiderantur — sed V.c ms. cod. Peirescii 9 (cf. Riese 1. c. 
p. 701). Qui Peirescii liber nec minus in quibus eadem carmina 
Ieguntur scbcdae Vaticanae (n. 1)135), a Mommseno prolatac Corp. 
Inscr. Lat. I, p. 412 et Hermes I, p. 133 (cf. Riese, anth. lat. 

II, p. XXVIII), ex codice Cuiacii lluxcrunt (cf. Riese, Fleckeis. 
ann. 1. c. p. 703), quern codicem Claverius ad suam Claudiani 
editionem adhibuit, qui quidem nunc absconditus est. 

Neque tamen dubitari potest quin in eo libro ms. Cla- 
verius cum alia quae commemorat sese legisse, turn carmina, de 
quibus agitur, ab ipsius Claudiani carminibus secreta invencrit: 
nam vir doctus 'erant, inquit, praeterea in vet. codice et schedis, 
Gnosianis 1 ) multa et varia opuscula neque bella satis neque 
genuina meo iudicio, qualia sunt hacc praecipue: panegyricus 
amicorum, de lavacro, de Dulcio, epithalamium Laurcntii, laus 
Martis, de vinalibus, de Cithera, de Isidae navigio, de hirundine, 
de cereo, de vitulis marinis, de paupere singulari, de ape.' 
c Sed haec, pergit Claverius, non adeo cuivis dissona videantur 
aut aliena ab hoc poeta: De aquila, laus Liberi, de hippopotamo 
et crocodilo.' Quae iudicia satis incerta et dubia qua aelate 
Claudianum paganum — eum paganum fuisse ecclesiastic! testati 
erant — carmina composuisse Christiana putaverunt eaque poetae 
editioni addiderunt, illo, inquam, tempore ea iudicia Claverius 
nunquam fecisset, nisi iam externa, qua in Cuiacii codice scripta 
erant, ratione esset ad ea pcrductus. Ergo ne sic quidem illorum 
carminum auctor Claudianus probatur. Quod nonnulla etiam in 
alios libros inserta sunt, casui tribuendum est, qui verbo *eiusdctn\ 
tu fit, indocti cuiusdam manu ascripto fortasse adiuvabatur. 

Carmen n. LXXXVIIl ap. Gesn. (DE LANARK) inscribit G) 
utrum in banc Claudiani editionem recipiendum sit necne, ambigas, 
cum in codicibus quartae classis (praef. vol. I, p. XXXVIII) desi- 
deretur. Ouandoquidem vero id et in libro Vaticano Ambrosianoque 



1) Fluxerunt ex eodem Cuiacii libro, cf. Riese 1. c. p. 702. 



Digitized by Google 



VIII PRAEFATIO. 

et in Gyraldino (Lucensi) traditum est, etiam orani vcrisimilitudiiii 
obstat, si qui contenderit illorum codicum librarios miro consensu 
eosdem et quidem satis ignotos versus descripsisse, versus illos 
patet de Lanario, quos truncatos esse Barthius cognovit, in fonle 
librorum deterioris classis tautum casu excidisse. Qua de causa 
uon dubitavimus carmen Ciaudiani editioni iuserere. 

Etiam carmen ad Maximum (n. LXXXII ap. Gesn.) movet 
suspicionem, quod legitur turn in schedis Divionensibus turn 'in 
schedis Vaticanis, quas Mommsenus protuiit. Quoniam vero id 
carmen Claverius inter Claudianea edidit, non dubito, quin etiam 
in codice Guiacii inter ea tectum sit, sed in Vaticanum librum et 
Divionensem errore insertum, sive scbedae Divionenses ex Vati- 
canis descriptae sunt, sive utraeque de excerptis ex Guiacii codice 
factis Ouxerunl, ut aut qui schedas Valicanas aut qui Guiacium 
librum excerpsit, erraret seu interpolaret. Quae cum ita sint, 
cum Hiesio (1. c. p. 702) id carmen Glaudiano tribui. 

Nonnulla porro dicenda sunt de pancgyrico amicorum, quern 
idem Glaverius in sua praefatione, ubi de carminibus in codice 
Guiacii inventis egit, prirno loco commemoravit. Lucianus Muel- 
lerus legendum esse roniecit c panegyricus Aniciorum', ut pane- 
gyrirus in consulatum Olybrii et Probiui significaretur, qui con- 
sules ex gente Aniciorum procreati erant. IVeque vero ea cum 
coniectura conveniunt Glaverii verba quae ex praefatione eius 
supra descripsimus: nam notissimum Glaudiani panegyricum, quern 
poeta ipse tetigit, a Claverio suo loco expressum, vir doclus vix 
inter carmina recensuisset e neque bella satis neque genuina*. 
Ergo puto panegyricum amicorum carmen incerti auctoris esse, 
quod cum aliis istis, quae Claverius omisit, periit. 

Iam vero Gesnerus in praefatione editionis suae p. XXXVIII 
non pauca carmina inter aliena retulit. Sunt praeter cbristiana 
(n. XCV— XCIX ap. Gesn.) et praeter laudem Herculis (n. CI) 
carmina n. LXXIX— XCIV et C. Quae carmina cur Glaudiano 
abiudicaverit, vir doctissimus non dicit. Ex iis vero quae supra 
demonstravimus satis elucet Gesnerum ex suo potius arbitratu 
quam ex certa disciplina rem tractasse. Non negaverim fieri 
posse, ut inter minora carmina praeter ea, de quibus egimus, hoc 
illud adhuc circumferatur aliunde Claudianeis carminibus vindi- 
catum (cf. Riese 1. c p. 706): at vero id certis argumentis 
demonstrare nunc non licet. Ilia interpolatio, si modo interpolatio 
facta est, magis antiqua et hanc ob causam obscurior, quam ut 
earn cognoscamus. Ceterum rem praeclarissimum illud *Aetnae' 



Digitized by Google 



PUAEFATIO. 



IX 



fragmcntum, quod Lucilio luniori datur, in codice Lucensi seu 
Gyraldino bene illustrat (cf. praef. vol. I, p. XXXII). Id non ab 
eo qui ilium codicem excerpsit et descripsit, ex alio libro antiquo 
in suum tralatum esse, sed in ipso Gyraldino codice inventum 
vix aliquis abnuet. 

En igitur, quam celeriter hoc loco ad flnem cognoscendi pcr- 
venerimus. Nonnulla in meliorem partem redigere licebat: id 
quod fortasse restat, a doctiore investigetur. 



IL 

De ordine carminum quae in hoc volumine insunfc. 

In prion; volumine carmina ex chronologico ordine, quern 
vocamus, quantum potuimus, edidimus, tamen ita ut in contextu 
nondum ea daremus omnia, quae de carminum temporibus in- 
vestigasse nobis videremur, nisi crant certissima. lam cum videam 
viros doctos cum aliis quoquc convenire quae de ea re exposui, 
in editionc bibliothccae aliquando classicae Teubncrianac inserenda, 
etiam alia ilia omni religione abiecta typis ipsius carminum con- 
tcxtus exprimam. 

Quae de maiorum carminum huius alterius voluminis sentio, 
in universum iam in praefatione prioris voluminis p. XXIX— XX 
diximus. Pauca igitur hoc loco" addidisse satis est. 

Bello Pollentino seu Getico Goctzium optimo hire annum 402 
p. Chr. dedisse 1. c. demonstravi. Goetzii opusculum iterum 
iterumque perlegi, et quo diligentius legi, eo accuratius intellexi 
quaestiunculam ad ccrtissimum finem esse perductam. Unum vero 
amicum doctum elTugisse videtur. In bello Pollentino v. 581 seqq. 
Alanorum princeps adumbratur, qui Stilichonis signa secutus 
celeriore impetu proelium perturbaverit. Gesnerus quin ad h. 1. 
ex Paulo Diacono 1 ) bene concluserit ilium Alanorum principem 
Saulum quendam fuisse, dubitari non potest. Eandem rem in codi- 
cibus legimus in panegyrico de VI Honorii consulatu v. 223 seqq. 

# 1) Hist. misc. XIII, 26 Qui (Alaricus) dum ad Gallias pergens ob 
recuperationem iumentorum ad Pollentiam resedisset, Stilicho patricius 
in perniciem reipublicae Gothos pertentana dum eos insidiis aggredi 
cuperet, bell urn Sauli pagano duci commisit: qui ipso sacratissimo die 
Paschae (!) Gotbis supplicautibus nihilque tale sperantibus super eos 
irruit magnamque eorum partem prostravit. Nam primum perturbati 
Gothi ac propter religionem cedentes demum arma corripiunt, more 
solito se cohortantur victoremque virtute potiori prosternunt exercitum. 



Digitized by Google 



X 



PRAKFATIO. 



Ipsum tc caperet letoque Alarice dedisset, 
Ni calor incauti male festinatus Alani 
Dispositum turbasset opus. Prope captus anhelum 
Verbere cogis equum. Nec te vitasse dolemus. 
1 potius genti reliquus tantisquc superstes 
Danubii populis et nostrum vive trophaeum. 

lit is locus ad proelium apud Vcronam commissum pertinet 
(cf. de VI Hon. cons. v. 201), sic alter ille locus ex bello Pol-. , 
lentino modo commemorato ad pugnam Pollentinam rcfercndus 
(cf. bell. Pollent. v. 635), atque omnia quae in carmine de bello 
contra Getas illo tempore gesto celebrata sunt. Atqui pugna 
Pollentina anno 402 p. Chr., pugua vero apud Veronam anno 
403 p. Chr. commissa est, practcrca Claudianus priore loco ipse 
testatus est Alanorum ducem interfectum esse. Ergo Gesnerus 
prorsus erravit qui alterum locum ex panegyrico de VI Honori 
consulatu sumptum ad eundem Saulum retulit. 

Nec minus in universum ab omui verisimilitudine abhorrct 
in utroque proelio Alanorum gcntem nimio aggredicndi ardorc 
impletam Romanorum aciem perturbasse, ergo bis idem, fecisse. 
Quae cum ita sint, non dubium est, quin aut Claudianus res 
confuderit aut antique tempore locus panegyrici de VI Honorii 
consulatu interpolatus sit. Priorem sententiam aliunde ex poetae 
carminibus comprobare frustra studueris, qua re pcrmovemur ; 
ut de VI Hon. cons. v. 223 — 228 eiciamus. Cf. app. crit. ibid, 
v. 223. Goetzii quaestionem etiam sic bene stare facile intel- 
legitur. 

Carolina de Palladio et de Serena iis locis reliqui, quos in 
recentioribus editionibus obtinebant. Quamquam adhuc aliquid 
accuratius de Palladfi et Celerinae nuptiis afTerre non licet, tamen 
pauca de ipso Palladio eiusque familia addam, quae cum priorem 
Claudiani tomuin ederem, nondam satis certo cxploraveram. 

Primum constat Gesnerum errasse, cum in annotatione cri- 
tica ad titulum data dubitaret, an qui leguntur tituli in G, TRIBVNO 
ET NOTARIO Palladio attributi a librario quodam ex inscriplione 
vol. I, praef. XV in vita Claudiani a me edita (cf. C. I. L. IV, 1, n. 1710) 
inlerpolati essent. Idem tituli inveniuntur in g l ), qui in Aldina p. 167, 
ubi praefatio ad epithalamium a suo carmine discreta typis exarata 



1) Cf. corrigenda et addenda. Quia epith. Pall, et praef. ad id 
carmen in Aldina diverais locis impressa sunt, buo loco titulum qui 
in g exstat annotarc oblitus sum. 



Digitized by Google 



PRAEFATIO. 



XI 



est, cos hoc modo attulit: '/» antiquo incipit epithal. dictu Palladia 
V. C. tribune et notario. caetera non pciphintur\ Inde elucet 
lacunam nonnullarum littcrarum, quam videmus post PALLADIO 
in G (vide app. crit. ad praef. epith. vol. II, p. 69) Iitteris V. C. 
(= viro clarfesimo) *) explendam esse. Conieceris quidem et ipse 
olim conieci post V. C. intercalandum esse etiam nomen Clau- 
diani poetae, ut esset EPITHALAMIVM DICTVM PALLADIO V. C. 
[A CLAVDIANO] TRIBVNO ET NOTARIO, qui poetae titulus ex 
inscriptione modo commemorate praeter omnem suspicionem constat. 
Lacunam in G et additamentum in g ' caetera non pcipiunfur 9 
nobis fas dare ita coniciendi patet. 

At quocumque modo res se habet, Palladium quoque tribunum et 
notarium fuisse nos docet ipsa epithalamii pracfatio, in qua nomi- 
natur Claudiani socius (v. 3), sui ordinis per aulam ordinis consors 
(v. 3—4), qui communibus sludiis et simili aetate (v. 5) cum 
poeta coniunctus sit, cuius amor vati oflicium canendi imperet. 
Socer vero Claudiani et Palladii ordinis per aulam princeps cele- 
bratur (v. 4) isque est, quod infra acpiratius videbimus, pri- 
micerius nolariorum. 

Quod vero tituli Tribunus et Notarius coniuncti sunt, dilucide 
id Cassiodorius in formula Praefecti Praetorio enarrat Var. VI, 3. 
'Militia, inquit, perfunctis Tribnnorum et Notariorum honorem 
tribuit', scilicet Praefectus Praetorio. Est vero militia aulica, 
quae eo loco praedicatur, ilia aetate a vera militia separata, id 
quod et notitia dignitatum utriusque imperii demonstrat et Cassio- 
dorius, qui 1. c. nullum docet militem Praefecto Praetorio de fori 
sui aucloritate praescribere excepto Officiali Magistri Militum. 
Ergo de Palladii online de eius titulis qui in G et g quam vis 
sint omissi in V(aticano), dubitari omnino non potest. 

Iam vero ex eo loco epithalamii Palladii, quern supra modo 
attulimus, difficultas nasci videtur. Laus enim Palladii ibi prae- 
dicatur neque v. 60 seq. 

Per ciuictos iit ille gradus aulaeque Iabores 
Emensus tenuit summae fastigia sedis, 
Eoum stabili moderatus iure scnatum 
incertum relinquunt, ilium Palladium Praefeclum Urbis Constan- 
tinopolitanae fuisse. Quam praefecturam Claudianus iure suo adeo 
celebravit, ut fastigia sedis summae i. c. Constantinopolis apel- 



1) Suo iure Viro Consulari legere Gesnerus veritua est praef. 
p. XLIII, adn. 1. 



Digitized by Google 



XII PRAEFATIO. 

laret. Ad earn vero dignitatem certissime nos relegant senatus Eoi 
moderatio quam laudat poeta. Praefeclura eniin urbis CP a Con- 
stantino imperatore condita ex Romae urbis praefecturae exemplo, 
quamquam notitia dignitatum imperii Orientis h. 1. lacunosa de ea 
dignitate nihil nunc commemorat, quin praeter nonnullas diftV 
rentias (cf. not. dign. ed. Boching I, p. 177 seq.) gravissima ex 
parte praefecturae Romae simillima fuerit, dubitari nequit. Id 
demonstrant scriptorum loci. Ad praefectl vero urbis Romae 
munera ante omnia moderatio senatus pertinet. Sic Symmaclms 
Ep. X, 62 testatur * Praefecturae urbanae proprium negotium esse 
seuatorum iura tueri'. Cassiodorius vero 'Cum de dignitate com- 
missa, in formula Praefecturae urbanae Var. VI, 4 inquit, Iaus 
semper iudicis aestimetur et potior habendus est quam sunt illi 
quibus praeesse cognoscilur, nemo amplius videtur erigi quam 
cui potuit Roma committi, grande est quidem procerem esse, sed 
multo grandius de proccribus iudicare: Senatus ille mirabiit opi- 
nione gloriosus probalur habere Praesulem quern mundus suscipit 
iura coudentem'. lude etiam elucet quid Claudianus sibi velit 
v. 59 domum praedicans culmine leg urn fultam. 'Fastigia' deuique 
poeta praefecturam urbis appellare potuit, quia praefeclura prac- 
torio et urbis et magisterium utri usque militiae indiscretae digni- 
tatis erant. Cf. Cod. Tbeod. VI, lit. 7, 1. 

Accuratius ilia exposui, ne quis credere t Palladium prae- 
feclum praetorio, qui in codice Theodosiano hide ab anno 410 
saepe commemoratur, nostrum esse. Is erat praetcrea prae- 
fectus occidentis imperii, ut loci quibus leges datae sunt satis 
docent. Obstat etiam temporum ratio, cum ex v. 93 seq.: 

Elegit Stilicho nihil ultra laudibus addi 

ludiciove potest 

dilucide appareat, quo tempore epithalamium Palladii compositum 
est, StiUchonem nondum intcrfectum esse: id vero evenit a. 408. 
Idem aliis omissis prohibet de Iunio Quarto Palladio cogitare, qui 
a. 416 consul ordmarius erat. 

At magna probabilitate non caret ex numero Palladiorum, 
qui in codice Theodosiano aheruntur, si credas etiam praefectum 
Augustalem (seu Aegypti) a. 382 commemoratum eundem nostrum 
Palladium fuisse. Sic enim optime intelleges quomodo factum sit, 
ut v. 61 haut dubie dedita opera poeta rubrum mare et Aethiopum 
domicilia urgeret. Quocum etiam id convenit, quod poeta Palladii 
vel ipse memor illos versus scripsisse videtur. 

At redeamus ad initium huius quaestiunculae. Iamiam cer- 



Digitized by Google 



FRAEFATIO. 



XIII 



tissime constat Palladium v. G4 et Palladium nolarium non eosdem 
esse. Prior est avus vel accuratius pater alterius et iuveni (v. 69), 
id est filio notario, suae gloriae suique muneris causa splen- 
dori est, quam rem magna voce confiteri, Gesnerus veritus 
videtur esse. Res vero simplex est; nam codem modo se habet 
ut in panegyrico in cons. Olybr. et Prob., ubi v. 29 seq. poeta 
veteris Probini et Olybrii factorum summa laude recordatur. In 
epitbalamio Palladii paulo obscurius est, quod Palladius pater nulla 
temere epitbeto a filio discernitur. l ) Ergo v. 65 'grata senectus' 
primaria et vera notione accipienda nequc, ut Hitscbelium et me 
aliquando voluisse memini, eadem sententia, qua in epitb. Lau- 
rentii v. 21 dictum est 

Quid memorem mores iuvenili corde seniles 
vel Claud, cons. Olybr. 154 seq. 

Sed gravibus curis animum sortita senilein 

Ignea longaevo frenalur corde inventus. 
Poslremo pauca addam de Cclerinae patre, quern v. 82 poetam 
laudat 'cognomina sumpsisse plena ducum\ Princeps militiae, 
qui is faclus est, signilicat dignitatem primicerii nolariorum. 

V. 85 usque ad 91 id procnl dubio demonstrant. Nam in notilia 
dignitatum imperii orieutis c. XVI munera primicerii notariorum 
hoc modo expoouutur: 

1) Omnium dignitatum et administrationum notitia, tarn 
civiliuin quam militarium. 

2) Scbolas etiam et numeros tractat. 

Priua ofticium Claudianus v. 85 significat verbis 'eunctorum tabula* 
assignat bonorunr, alterum v.- 86 'Regnorum tractat numeros' 
idque munus infra accuratius desrribit; nam numeri sunt copiae 
earumve indices. Attamen nondum enarratum est, quomodo ea 
primicerii militia possit nominari, qua nulla illustrior altera, 
praesertim cum notitia cum tantum virum spectabilcm appellet, 
non illustrem. Sed Cassiodorius in formula notariorum Var. 

VI, 16 praeter alia, quae supra dicta continuant, dicit: 'te 
nostrum esse censemus, ut ordine decurso militiae ad Primi- 
ceriatus feliciter pervenias summitatem. Honor qui efficit sena- 
torem, cui patrum aula rcseratur — . Additur etiam perfuncti 
Iaboris aliud munus, ut si quo modo ad I II u stratum vel 

1) Glim putavi respiciens ilium cousulem Iunium Quartum Palla- 
dium fortas8e scribendum esse v. G3 — 64 r Secundi Palladii'. 



Digitized by Google 



XIV 



PRAEFATIO. 



Vacantcm meruerit pervenire, omnibus debeat anteponi qui codi- 
collariis Illustratibus probautur ornari/ 

Post ea carmina de Serena et Palladio posui praefationem 
quae in prioribus editionibus ex codicum auctorilate ante librura 
secundum de Raptu Proserpinae legebatur. Id carmen etiam nunc 
puto ad victoriam a Stilichone apud Florentiam reportatam anno 
405 p. Chr. pertinere et libcrc confiteor ea quae Goetzius 
(Phil. Anz. VII, p. 145) contra illam sententiam dixit, me 
non satis intellexisse: nam Claudianum res ah Hercule geslas 
multis verbis accurate praedicasse, nisi voluisset tertium quod 
vocatur comparationis in factis Florentini et Herculis a lectoribus 
videri nemo concedet. Si id non esset verum, Claudianus Herculis 
laudem tamquam in suam modo ipsius voluptatem verba facturus 
cecinisset, quam rationem poetam alibi nunquam secutum esse 
constat. 

Attamen meac ipsius sentential non adeo amans sum, ut 
earn (id quod multi hodie contendunt) unicam putcm esse veram; 
quare, praesertim cum ilia praefatio nunc ipso panegyrico careat, 
quo conscrvato accuratius tem'pus carminis possit describi, illam 
inter ea carmina, quorum aetas modo in universum cognosci 
potest, et eum quidem fragmenti instar in eorum fine edidi. 

lam vero sequitur carmen de Raptu Proserpinae. Dubitari 
non licet, quin id carmen a poeta aliis carminibus iam editis 
composilum sit. Cf. praef. vol. I, p. XI et p. XXIX. Quod rursus 
h. 1. non decautassem, nisi denuo rem tetigisset idem Gramlewiczius, 
cuius locorum conspectum quos Claudianus videtur imitatus esse, 
huic editioni subiunxi. Qui in dissertatione sua (Quaest. Claud. 
Vratisl. 1877, p. 32) ex eo, quod Licentius ad Augustinum non- 
nullos versus Claudianeos ex carmine in consulalum Olybrii et 
Probini recepit, cum TcuHelio Roem. Lit. Ges. ed. tertia p. 1060, 5 
conclusit, illam Licentii epistulam anno 390 p. Chr., uno igitur 
anno post carmen Claudiani de Olybrio et Probino proditam esse. 
Quam Teuflclii concludendi rationem melius Gramlewiczius non 
imitatus esset, praesertim cum — id quod dudum Wernsdorfius 
ad Licentium notavit — Licentii versus 114—115 'Alpes Fregit' 
nos relegarent ad Claudiaui Rellum Pollentinum v. 532 'Fregi 
Alpes\ Etiam v. 32 seq. e Tibi noster Apollo Corda replet' non 
modo ad Vergilii Aen. Ill, 434 et Eel. IV, 10 ducit, sed etiam 
magis fere ad Claudiani minus carmen n. XI (LXXXI), 4 c me 
meus implet Apollo'. At esto, praedatus sit Licentius unum illud 
Claudiani carmen: quid aliud inde sequrrelur, nisi eum unum 



Digitized by Google 



PRAEFATIO. XV 

solum Ulius poctae carmen legisse ct in raeute habuisse? Id 
vero v eri persimilc fuisse nos nimis profecto docet rudissima 
ista versus componendi ratio, quae diligentiam Licentii accuratos 
Latinos poetas terendi nobis nequaquam probat. Neque vero 
timeo, ne quis cum Gramlewiczio credat Licentii primum versum 
' Arcanum Varronis- iter scrutando profundi Mens hebet' imita- 
tionem esse initii primi libri de Raplu Proserpinae: 'Inferni 
raptoris equos aftlataque curru — caligantesque profundae Iunonte 
— tbalamos audaci promere causa Mens congesta iubet'. Omnia 
enim inter se discrepant: 'profundis' et 'profundae' diversa notione 
usurpata, 'Mens hcbet' est contrarium 'Mens — iubet'; praeterea 
vero nihil commune habeul Licentii et Claudiani versus scilicet 
eo solo excepto, quod ab iis carmen incipit. Cave porro ne 
credas initium Claudianei versus 'Mens congesta iubet' esse Clau- 
diano peculiare; nam eodem modo praecedente infinitivo versus 
initio dudum adhibuit Vergilius Am IX, 187 'Mens agitat'. Sic 
vero Gramlewiczius demonstrasse sibi videbatur, Raptum Pro- 
serpinae ante annum 396 scriptum esse. 

Neque magis contigit, ut L c. p. 32, 1 meam sententiam 
de praefationis in Raptum Proserpinae exitu refutaret. Nihil de- 
esse in fine eius denuo certissime affirmo, id quod praefationis 
exemplum in epilhalamium Honorii satis superque docet. Cf. 
app. crit. Rapt. Pros. a. h. 1. Si vero Gramlewiczius dubiam 
coniecturam coniectura magis dubia — contendit enim etiam 
finem praefationis in epithalamium Honorii desiderari — probare 
studebat, vellem Sidonii primum carmen attulisset, unde contra 
me sententiam suam paulo saltern minus incertam reddere potuisset. 
Sed ne id quidem fecit. Quae cum ita sint, nisi argumenta prorsus 
alia eaque certissima reperiuntur, in Gramlewiczii partes non 
transibo. 

Quod ad ordinem minorum Claudiani carminum pertinet, con* 
fusus codicum ordo, quern in uni versum veteres editores secuti 
sunt, non erat retinendus. Ea complexus sum sub titulo CAR- 
MINA MINORA. 

Primo loco posui epistulas easque ex ilia serie quam temporum 
ratio indicare videbatur i. e. Deprecalionem ad Hadrianum in fine. 
Deinde carmina minora, quae personis addicta sunt sen de personis 
egerunt, imprimenda curavi. Ordo vero est is, quern ex codi- 
cibus vetustissimum cognovimus. Terlio loco habes carmina 
de animalibus, quarto de locis, postremo denique quae sunt de 
rebus, ea quidem omnia ex eadem disciplina, quam modo demon- 



Digitized by Google 



XVI PRAEFATIO. 

stravimus, in ordinem redacta. Sic factum est, ut ilia septem 
carmina (Phoenix, Hystrix, Torpedo, Nilus, Magnes, Aponus, de 
piis fratribus cel.), primum, ut videtur, ex Ileinsii arbilratu, 
deinde ex eius auctorilale in edilionibus sub titulo *Kidyllia* sine 
ulia causa semper denuo comprcnsa vinculo, quo vinciri iis nefas 
erat, liberata sint suisque locis cum aliis similis argumenti con- 
iuncta. In fine expressi 'Ilimanti tclum ira tacit* , quod dicitur; 
quo ii versus abrupt! referendi sint, non constat. Ne vero quis- 
quam qui aliorum editionibus caret, molestias habeat variis car- 
minum minorum numeris, ubique Gesnerianos in hoc volumine in 
uncis apposui, quin ctiam infra accuratum eorum conspectum sub- 
iunxi, ex quo facillimc semper possit mutatus ordo cognosci. 



Numerorum minorum carminum tabula. 



Gesner. 


Jeep. 




Jppfl 


XXXIX 


V 


LXXII 


XLIV 


XL 


I 


LXXII1 


XLV 


XLI 


II 


LXXIV 


VI 


XLII 


III 


LXXV 


VII 


XLIII 


IV 


T VW1 

LXXVI 


VIII 


XLIV 


XIX 


XXLVII 


IX 


XLV 


XX 


LXXVIII 


XLVIII 


XL VI 


XXI 


LXX1X 


X 


XL VII 


XXVII 


LXXX 


XV 


XLVIII 


XXX 


LXXXI 


XI 


XLIX 


XXVI 


LXXXII 


XII 


L 


XXXIX 


LXXXIII 


XXV 


LI 


XXII 


LXXX1V 


XLI 


Lit 


XIII 


LXXXV 


XXVIII 


LIU 


XXIV 


LXXXVI 


XXIX 


LIV 


XXIII 


LXXXVII 


XL 


LV 


XXXVIII 


LXXXVI 11 


XVIII 


LVI 


XXXI 


LXXXIX 


XVI 


Lvn 


XXXII 


xc 


XVII 


Lvm 


XXXIII 


XCI 


XLII 


LIX 


XXXIV 


XCII 


XLVII 


LX 


XXXV 


XCI1I 


cf. vol. 11, appendix 


LXI 


XXXVI 


XCIV 


cf. ibid. 


LXII 


XXXVII 


xcv 


cf. ibid. 


LX1II-LXVII ] cf - P ra ? f v J® 1 " lt 
) p. LXXX 


XCVI 


cf.vol.I,pr.p. LXXXI 


XCV1I 


cf. ibid. p. LXXXI 


LXVIII 
LXIX 


XLIII 
XIV 


XCVIII \ 
XCIX 1 


cf. vol. 11, appendix 


LXX 


XLVI 


c 


cf. vol. II, ibid. 


LXXI 


cf. vol. II, appendix 


CI 


cf. vol. II, ibid. 



Digitized by Google 



PRAEFATIO. 



XVII 



De excerptis Gyraldinis. 

De excerptis Gyraldinis cum aliis locis occasione data egi, 
turn breviter in voluminis prioris praefatione p. XXX — XXXI. 
Quibus omnibus locis querendum erat, quod excerpta ilia perierant 
vel erant abscondita. Nunc demum mihi contigit, ut ea ex biblio- 
theca univertatis Lugduni Batavorum in lucem retraherem, litteris 
admonitus quas vir doctissimus et liberalissimus Du Rien, Lugdu- 
nensium mss. conservator, olim ad me scripsit. 

Quamquam vix sperari potuit ex editionibus typis impressis 
quae in universitatis bibliotheca modo commemoratae me fructum 
quendam percepturum esse, tamen alterum volumen huius editionis 
comparaturus rogavi, ut nonnullae earum paucis annotationibus 
ornatae mihi transmitterentur. Quanto vero stupore percussus 
sum, cum intellegerem inter eas etiam Aldi editionem esse ex- 
cerptis illis Gyraldinis diu desideratis impletam. 

Id editionis Aldinae exemplar ex bibliotheca Ruhnkeniana, 
ut schedula in prima pagina addita docet, in bibliothecam Lugdu- 
nensem pervenit. In eadem pagina scripta leguntur: 

tit 

Collegii Soc : Jesu Ant. 1599. 

n. p. 

Quae verba sola satis docent exemplar nos habere, quo olim N. 
lieinsius usus est (cf. 1. c. p. XXXI). Praeterea vero in folio char- 
taceo editioni praefixo leguntur: 

Gregorius Giraldus emendavi 

hue codicem ex vetustiss exemplari, 

sumpto ab Aenea Gerardino. 

Eadem manus ubiquc in marginibns editionis praeclaras illas 
varias scripturas annotavit, quarum ab Heinsii aetate expertes fue- 
ramus. 

Conlinet porro nostrum Aldinae exemplar excerpta quae 
lohannes Livineius fecit, ut nomen viri docti in titulo editionis 
indicat. Est vero ibi hoc modo scriptum: 

mu 

lohannes Liuineius, Can s. 
Petri Leodensis MDLXXIX. 
Romae. 

Claud. Carm. II. b 



Digitized by Google 



XVIII 



PRAEFATIO. 



Quibus excerptis Heinsium usum esse constat ex editionibus 
Heinsianis. 

Excerpta Gyraldina ita comparata sunt, ut vir doctus praeter 
scripturas ex vetustissimo libro haustas breves titulos et anno- 
tationes ascriberet, sicut ad v. 17 libri primi in Rufinum Epi- 
curus', ibid. v. 30 'Noctis filii vide Hesiod'; ibid. v. 45 'Alectus 
verba', ibid. v. 189 'Rufini rapinae'; in eadem pagina, in qua 
postremus versus legitur, supra notatum est 'Rufinus proficiscitur 
Byzatiu in aulam', similia ubique. 

Variae lectiones, quae solae emendationi usui sunt, vel in 
marginc editionis a Gyraldo scriptae sunt vel inter lineas additae. 
Neque vero vocabula tota vir doctus semper notavit, sed saepissime 
singulas modo litteras et syllabas delevit vel ascripsit ea parte 
vocularum in contextu integra relicta, quae cum Gyraldi lectione 
conveniebat. Ad eas scripturas etiam nonnullae coniecturae 
manu viri doctissimi exaratae accedunt; nam facere non possum, 
quin Gyraldi emendationes habeam, quae verbo * forte 9 addito in 
marginibus Aldinae raro leguntur, sicut In Eutrop. I, v. 49 'inguen 
forte', ibid. v. 357 'Niliacis forte' cet. Quin etiam Carm. min. 
XXXIX (L), v. 17 Gyraldus ascripsit 'alter melius legeretur quam 
ille', quod pro Mlli' male praebet Aldina. 

Num praeter titulos annotationes coniecturas supra comme- 
moratas omnia, quae manu Gyraldi scripta habemus, re vera ex 
vetustissimo codice suo fluxerint, non semper constat. Nam 
Gyraldus ad singulos quoque locos binas lectiones in margine 
editionis atlulit et ad alteram sua ipsius manu verba 'in alio' 
subiunxit. Id fecit De Manlii cons. v. 332 'immissa et immersa 
in alio', Carm. min. XX (XLV), v. 13 f Alba subattraxit, vel 
altera succrescit in alio'. Similiter accipiendum videtur, quod 
Gyraldus notavit ad v. 356 carminis prioris de cons. Stil. 'Audo- 
lopes al's (? = alius). Cf. cons. Olybr. 39. Con. IV Hon. v. 45 
r sut' enarratio videtur, sicut Bell. Gild. v. 428 'adest'. Quare 
accuratissime semper Gyraldina conferenda sunt cum Lucensibus 
excerptis, ne praeclarissimo codici manuscripto vindicemus quae 
sunt Gyraldi vel libri minoris auctoritatis. 

In transcursu modo, quod ex apparalu critico facile apparet, 
commemoro ad nonnullas scripturas Gyraldum accurate addidisse 
sese eas invenisse f in antiquo'. 

Neque vero iis tantum causis, quas supra exposuimus, diffi- 
cullas quaedam Gyraldini excerpta satis secernendi evadit, sed 
etiam variis scripturis, quos Livineius in eodem editionis Aldinae 



Digitized by Google 



PRAEFATIO. XIX 

exemplari ubique marginibus ascripsit. Livineius enim multis locis 
quibus lectio sui codicis Vaticani, de quo infra pauca diximus, 
cum codice Gyraldino consentit, ad scripturas ab hoc viro notatas 
tantum litteram V addidit, ut ea duorum codicum consensum 
exprimeret. Plerisque locis Gyraldi ct Livineii manus facillime 
discerni potest, neque tamen id semper licet, ubi inter lineas 
videmus singulas litteras additas vel correctas vel deletas Livineii 
signo V apposito. Locis enim eiusmodi interdum non intelle- 
gitur, utrum excerpta Gyraldi manu scripta sint, ut Livineius 
tantum V addiderit, an utrumque huius calamo debeatur. lis 
locis in hoc volumine meae editionis interrogationis signum uncis 
inclusum subiunxi; in priore volumine, in quo parando Gyral- 
dina excerpta nondum mihi in promptu erant, illud signum 
posui, quo loco hoc illo argumento perductus, imprimis exccrptis 
Luccnsibus et aliis codicibus mss. respectis, dubitandum esse 
credidi, an Heinsius in Gyraldinis excerptis notandis erraverit. 
In iis, quae in hoc capite infra ex Gyraldi excerptis supplevi, 
me eandem rationem secutum esse qua in priore volumine usus 
sum, per se patet. 

Porro non dubito, quin inter Gyraldi excerpta non pauci 
loci exstent, quibus vir doctus apertos typographi errores ex suo 
ipsius ingenio correxit codice non inspecto. Quod quoniam certis 
argumentis demonstrari nequit, mihi curandum esse arbitratus sum, 
ut omnia Gyraldi diligentiae debita ederentur iis scilicet exceptis 
quae iam supra praetereunda esse dixi. Iam vero ipsas lectiones 
quas excerpta Gyraldina praebent typis mandemus. 

Primum dicendum est me olim errasse putantem Ileinsium 
in sua Glaudiani editione anni MDCL accurate illas descripsisse 
(cf. praef. vol. I, p. XXXI). Id neque Heinsius neque Clercq 
post editionem Burmannianam fecerunt. Ergo ante omnia meum 
erat ex reperto excerptorum fonte apparatum criticum prioris 
voluminis meae Glaudiani editionis locupletare et emendare. 1 ) In 
altero volumine excerpta habes in ipso apparatu critico. Ex 
conspectu infra adiecto velim app. crit. vol. I emendes. 



1) Ubique totam vocem excerptorum descripsi neque nisi quo loco 
necessarium mihi videbatur rationem singularem exposui qua Gyraldus 
in scripturis notandis usus est. In universum earn supra commemoravi. 
Neque semper compendia a viro docto adhibita typis exprimenda curavi. 
Ubi voculam hoc illo modo correctam esse doceo, voculam seu scriptu- 
ram dico ed. Aldinae. 

b* 



Digitized by Google 



XX 



PRAEFATIO. 



In Olybr. cons., v. 8 Alchenium in antiquo, potentes, v. 21 
Alcheniis, v. 35 Audit in edit. corr. g in Audiit, v. 39 nunquam 
in marg.j relevantibus ais (sic) sup. lin., v. (31 Sed, v. 80 
Hidaspen corr. g in Hydaspen, v. 104 qua] qn, v. 121 levat] 
gerit, v. 125 atrum, v. 141 Adidas] Adde precor, v. 146 app. 
crit. dele (? ms.); nam Gyraldus notavit r ever a p' beret (= prae- 
berent), v. 152 iuvat] parant, v. 107 dele app. crit. (? ms.), 
quia Gyraldus notavit vindice, v. 178 cinctusque tantum Gyral- 
dus ascripsit, v. 187 certis, v. 208 omina, v. 213 urnam tantum 
tradilum est, quare delendum in app. crit. commendat herilem, 
v. 223 repectit, v. 225 Ilia in antiquo, v. 253 riget. 

In Rufinum lib. I, v. 50 ignave corr. Gyraldus in ignav^, 
v. 69 tuetur, v. 91 In antiquo Acribus, Euripi fulvis incertius 
undis, v. 101 In Tarthesiacis Gyraldus h delevit, v. 137 Elusae, 
v. 142 dele in app. crit. (?), v. 175 Othrysiis corr. Gyraldus 
in Odrysiis, v. 213 tibi, v. 232 excindere, v. 252 Sinis, v. 253 
Sciron, v. 255 In Sparthace h deletum, v. 260, cuius initium 
in Aldina hoc modo legilur f Fracta metu medio solus sed' ita 

ses« d 

corr. 'Frarta metu medio -m\m -9*4r\ v. 288 Antee, v. 296 

Chymaerae corr. in Chimaerae, v. 325 turpes, v. 327 frontemque 

secare, v. 332 impavidos corr. in impavidus, v. 333 Tendis, 

v. 342 nexusque, v. 353 Estuat, ibid, saturatur, v. 356 diroque, 

t. 366 gemine, ibid, dele geminae cessunt g (?), v. 379 baratri 
h 

corr. in baratri. 

In Rufinum lib. II, v. 25 divisit, v. 25 urbis, v. 38 quae, 

h 

v. 55 calcedonias corr. in calcedonias, v. 64 in (dele vada), ibid. 

proxixima, v. 81 dele testatur, ibid, arnktu, v. 84 coactae, v. 94 
Intera corr. in InUra (= Intra) t v. 96 tbalamis primum, v. 187 
caedes, v. 222 Elisa, v. 274 caeli, v. 290 Aemus, v. 350 limite, 
v. 369 natosque, v. 371 extendcre, v. 372 flexus, v. 416 victor, 

h 

v. 427 obvia, v. 467 Plegetonque corr. in Plegetonque, v. 487 
immundi, v. 491 Hos, ibid, varios annis ter, v. 523 bralro corr. 

h 

in baratro, v. 525 qua noctis opac£. 

c 

De II J cons. Hon., v. 3 cintusque corr. in cintusque, v. 4 
Hidaspeis corr. in Hydaspeis, v. 46 montis, v. 48 perducere 



Digitized by Google 



PRAEFATIO. 



XXI 



ro 

corr. in perduceie, v. 56 Hiperboreas corr. in Hypcrboreas, 
v. 70 Alis corr. in Alys, v. 82 celsi tabo sordere iuvenci, v. 87 
serd (sic), v. 113 Inpavido corr. in Impavido, v. 116 toris, 

b 

v. 118 Caoniae corr. in Caoniae, v. 119 Illirici corr. in Illyrici, 

v. 147 Otlirysium corr. in Odrysium. 

De IV cons. Hon., v. 45 tamen] sut (= sunt), v. 57 agris- 
que colonos, v. 68 currusque, v. 69 traditus, v. 70 Servalus, 

u 

v. 77 sequentem , v. 139 Acclinis, v. 153 lituis corr. in lituis, 

v. 190 Di sidus ivi, v. 196 omina, v. 246 fureuti , v. 275 ex- 

plorat, v. 298 negat, v. 353 subis ; v. 386 sup. iuvcnem add. 

t 

Gyraldus uenerem, v. 417 affixi corr. in affixi, v. 425 sereni, 
v. 466 metitur] morit' (we?), v. 493 placido, v. 623 gruthungi, 
v. 655 suevus. 

Fescennina I, v. 22 Dryadas — //, v. 29 flamineo. — 
Ad III add. Gyraldus Ad Sliliconem. 

Epilhal. Hon., v. 7 fixit, v. 19 Thessalicos roseo (?), v. 35 

di 

hoc] de, v. 71 armavit, v. 78 constricla corr. in constricta, 

v. 84 iuventas (?), v. 94 panchaia turgent, v. 95 acanto, v. 128 

h 

Ecquis, v. 133 Ogygias, v. 137 Carpatiis (sic) corr. in Carpatiis, 

v. 161 In Tarlbesio del. h, v. 166 in Galalhca, v. 169 Lotho 
(quod legitur in Aid. pro Doto) eodem modo b del. , v. 221 
qnodcunque, v. 237 tradidit corr. in tradit, v. 323 Hoc (?). 

De bello Gildonico, v. 44 urbisque, v. 60 par Roma, v. 78 
contempla, v. 91 victumque Siphacem (sic), v. 98 solutae, v. 224 
in (dele app. crit. oras), v. 227 ut] ac (dele simul et [?]), 
v. 238 sit palma, v. 253 Et (dele si), v. 257 En, v. 376 texique, 
v. 382 decernet, v. 387 factu, v. 394 Et quos ipse sinu (dele 
parvos), v. 330 devictos el Mauros tantum corr. in devictis — 
Mauris (dele app. crit. tumuit fiducia), v. 428 ad agit, quod in 
Aldina, Gyraldus notavit adest, v. 428 doluistis] meruistis, 
v. 432 an, v. 467 Omina, v. 474 ceu] sic, v. 476 Strimona 
corr. in Strymona, v. 501 arcto ut corr. Gyraldus in actoqs 
v. 515 austris, v. 516 iactatus nunc legitur, ut videtur cor- 
rectum altera manu (? Livineii) ex iactatis, v. 518 sulcos, 
v. 519 oluia (sic), v, 522 flamina corr. in flumina. 

De Manlii cons., v. 28 credita, v. 29 Hidaspes corr. in 



Digitized by Google 



XXII PRAEFATIO. 

a 

Hydaspes, v. 69 Quntaque corr. in Quntaque, v. 130 indicat] 

signet, v. 171 E ultat quod sic in Aid. corr. Gyraldus in Ex- 
ultat, v. 176 nam quae, v. 203 cirnon corr. in cyrnon, v. 219 
suHundit, v. 225 cum] cui, v. 247 remoto, v. 280 plebi, v. 323 
cruribus, v. 332 immissa et immersa in alio (sic). 

In Eutr opium I, v. 49 frtgwu- forte (sic), v. 65 Qnam, 
v. 97 quod, v. 154 Abundantt] anhelanti, v. 161 primus, v. 171 
excelsam, v. 178 Moeroe corr. in Meroe, v. 200 Syriam, v. 201 

o 

patenti corr. in patenti, v. 311 necdum, v. 337 urbeis, v. 353 
iuga, v. 354 Germani, v. 355 adveclum, v. 357 Niliacis forte 
(He), v. 379 chaucis, v. 394 Ad Picto Gyraldus notavit Brito, 
v. 401 suspecta, v. 427 auroram, v. 440 Brute, v. 448 adser- 
vabantur, v. 449 queciique (sic) f v. 457 series, v. 478 fastus, 
v. 493 geramus, v. 513 dele (?). 

In Eutrop. II praef., v. 14 aura, v. 40 iam) non, v. 41 
puppiui, v. 49 plangis. 

In Eutrop. II, v. 4 duscitis (sic), v. 8 omina, v. 24 dele 
app. crit. (?), v. 31 haec, v. 34 dele app. cril. (?), v. 83 Bizas 
corr. in Byzas, v. 97 paucis, ?. 98 Ancyra in antiquo (sic), 
v. 108 tristisque, v. Ill stragibus, v. 153 Grutugis (sic), v. 170 
arvis, v. 176 Tharbigilnm, v. 185 dele app. crit. (?), v. 196 
Gruthnngus, v. 215 Praesidet, v. 223 in armis] inermis, v. 262 
Cursus, v. 264 Mygalaeaque corr. in Mycalaeaque, v. 274 popu- 
lations, v. 287 commota, v. 288 grandaeva, v. 339 caenae, 
v. 382 uncti, v. 399 Tharbigilum, ibid. Grutugos (sic), v. 416 

big 

Ancyranique, v. 432 Targibilus corr. in Targibilus (= Tarbigilus), 
v. 465 Nomen eodem modo correctum, v. 524 rotatum, v. 533 
Altaque, v. 576 Gruthuni (sic). 

De cons. Slil. I, v. 47 alta, v. 61 Caldaeo corr. in Chal- 
daeo, v. 110 Chunorum in antiquo, v. 123 Aedonas corr. in 

i 

Aedonas, v. 148 Nulli, v. 225 Chauco in antiquo, v. 241 Marco- 
manes (sic) Sunnoque docent, v. 251 Gyripis in antiquo, v. 254 

Nuba, v. 270 pitas corr. in pitas, v. 287 Nubilus, v. 304 qui 

deest in Aldina hoc modo a Gyraldo notatus est: Quis Briare' 
aliis numero crcscente lacertis.' hoc carm hilt qda, et si no 



Digitized by Google 



PKAEFATIO. 



XXIII 



atiqu', v. 309 nube soporis, v. 310 pates corr. in pates, v. 331 

Romuleae, ibid, rediere, v. 356 Audolopes al's (sic). 

De com. Stil JI, v. 19 abstes ; v. 35 dele app. crit. (?), 
v. 42 dele app. crit. (?), v. 50 Nec, v. 66 screna, v. 82 fre- 

s 

meret, v. 106 cesisse corr. in cesisse, v. 113 foedissima, v. 123 

app. crit. post nonq; dele g; ibid, meritum post et inter ieclutn a G\jr. 
pro meriti quod post quae in Aldina leffitur, v. 137 Circum- 
ligat, v. 155 dele app. crit. (?), v. 310 exemplum, v. 330 Hos, 
v. 342 dolores, v. 350 frena, v. 358 trepido, v. 366 decuit 
corr. in docuit, v. 371 cruentas, v. 374 colla, v. 385 fasces] 
Has no< (sic! nescio quis expunxerit), v. 460 tor to, v. 471 lutea. 

De cons. Stil. Ill praef., v. 14 Laudavitque. 

De cons. Stil. Ill, v. 59 laurus, v. 62 Euhyus corr. in 
Euhius, v. 100 Libyae, v. 169 Bacchus, v. 204 dele app. crit. (?), 
v. 226 divis, v. 246 rubeut, v. 252 Licaste corr. in Lycaste, 
v. 253 silvis metueuda Nicarce in antiquo, v. 275 dum, v. 280 

r 

horibiles corr. in boribilis, v. 298 ille corr. in ille, v. 308 Nicarce. 

lMeraque ut vides sunt nihil nisi eniendationes vel addita- 
meula minoris niomenti. Paucis tantum locis scripturas receperim. 
Sic In cons. Olybr. v. 121 gcrit, Bell. Gild. v. 376 lexique, ibid. v. 428 
merit ist is, ibid. v. 474 sic, ibid. v. 516 iactatis, Cons. Man. 
225 cui, In Eutr. I v. 357 nunc cum conieclura g et H 
scripserim c Niliacis'. Ad id me movet qui editores effugit versus 
Plautinus Pseud. I, 2, 14 (147) c AIexandrina bcluata conchuliata 
tapetia\ Porro recipio In Eutrop. II, praef. v. 41 puppim, In 
Eutrop. v. 223 inermis, etiam Cons. Stil. I, 47 alta. 

Postremo addo ex iis quae supra demonstravi elucere, accu- 
ratam codicis collationem cum Aldina factam g non praebere 
neque idcirca opus esse, ut Aldinae editionis scripturas excerpa- 
mus. Vide quae infra de editt. vett. exposuimus. 



IV. 

De excerptis Livineii. 

Excerpta, quae unique in Gyraldi Aldinae exemplari Livineius 
ascripsit turn in marginibus eius turn inter tineas, non dubito, 
quin vir doctus sumpserit ex Vaticano N. 1660, qui descriptus 



Digitized by Google 



XXIV 



PRAEFATIO. 



est ex Vaticano optimo N. 2809 (cf. Vol. I praef. XXXIV, 1, XL, 
Ritschelii Acta I, p. 352, Mus. Hhen. 1874, p. 22). Sunt 
enim in iis eadem carmina, quae in illo Vaticano libro leguntur; 
eliam ea, quae in Aldina desunt, Livineius post editionem in 
schedula vacua relicta accurate descripsit sub titulo Ex cod. 
Vaticano. 

Omissa sunt sola carmina in Laurentium aliaque ilia minora 
quae Vaticanus N. 2809 et ectypon eius Vatican N. 1660 
praebent ueque Claudiano tribuenda. Livineium vero ea in suo 
Vaticano re vera legisse ipse aperte testatus est titulis et primis 
verbis illorum carminum allatis in fine schedulae, in qua alia de- 
scripsit. locose postremo addit *Sed inepta omnia, et pleraque scutica 
digna. quare nec descripsimus' . Ne quis pulet Livineium optimo 
Vaticano N. 2809 usum esse, neve speret ex Livineii excerptis 
veram locorum scripturam quos recentior maims ubique in optimo 
codice Vaticano explevit, derivatum iri, semper reminiscatur ista 
excerpta ab eo saepius discrepare, quam discrepantiam Vaticani 
N. 1660 librario tribuo. 



V. 

De Scaligeri emendationibus. 

Transmisit mihi porro praeclarissimus bibliothecae Lugdu- 
nensis pracfcctus editionem Plantinianam a Theod. Pulmanno rc- 
cognitam et anno MDXCVI impressam, quae olim viri illustrissimi 
Is. Vossii erat, antea vero patris eius G. Vossii, ut nomcn ab 
illo ipso in folio chartaceo additum ante editionem iniecto docet. 
Ubique carmina manu docti cuiusdam correcta vel emendala sunt, 
quern amplissimi Ioscpbi Scaligeri fuisse cognoscimus ex iis verbis, 
quae Oerardus Vossius in libri titulo scripsit: Multa loca manu 
Jllustris Vir Josephus Scaliger. 

Eas Scaligeri annotationes si comparamus cum illis, quae 
Heinsius nobiscum in suis Claudiani cditionibus communicat de 
Scaligeri emendationibus, quern semper fere vimm vocat maxi- 
mum, illustrissimum nomine saepe omisso, deindc cum iis, 
quae Raphelengius in suam editionem Claudiani recepit occasione 



1) Banc editionem manibus nou babebam, sed non nimis queror, 
nam eius discipbnam satis cognoscimus ex Heiuii notis. 



Digitized by Google 



PRAEFATIO. 



XXV 



ohlala a Burmaiino nolala in observationibus suis ad Claudianum, 
dubitari nequit, quin omnes illi viri docti exemplar nostrum 
editionis Plantinianae notum habuerint et ad suas Claudiani rccen- 
siones adhibuerint. 

Ouin etiam timeo, ne in prima Raphelengii editione paranda, 
quam in praefatione prioris huius editionis volumine iam comme- 
moravimus, Scaliger parum sudaverit, neve nihil fecerit nisi suura 
exemplar editionis Plantinianae in legendo sparsim emendatum vel 
correclum officinae Plantinianae oblulit, ubi ad editionem parandam 
sine certo iudicio excerptum est multis aliunde additis. 1 ) Quare 
Heinsius in praefatione ad Claudianum (ap. IJurm. p. 21) illam edi- 
tionem Raphelengianam siguificavit 'omnium quotquot sese vidisset 
optimam, quam Iosephum Scaligerum, hominem illius saeculi praeci- 
puum doctrina ac celebritate nominis parasse vellent', earn quidem 
f quam ipse exprimendam curavisset', attamen foedatam 'bic illic 
coniecturis viri maximi nonnullis, quas in contextum tcmere ad- 
misisset typographus* quasque Heinsius sustulit. 

Raphelengium re vera sic, ut ego cum Heinsio contendo, 
fecisse testatur, ut nonnulla ex multis afl'eram, Bell. Poll. v. 525, 
ubi 'suadere', quod Scaliger coniecturae loco in margine sui 
exemplaris notavit, Rapbalengius in contextum rccepit: eodem 
modo ibid. v. 513 cum Scaligero scripsit c peresis' pro 'perosis', 
ibid. v. 347 'austris' pro 'astris', quae legebantur in editione 
Plantiniana; cet. 

Scaligeri exemplar Claudiani autem vidit etiam Heinsius 
primam illius poetae recensionem paraturus: v. 410 carminis de 
bello Pollenlino r rogant* in ora sui Claudiani codicis Plantiniaui 
Scaliger scripsit, quod eodem loco vidit Heinsius (cf. ed. Heins. 
ad v. 410). Ad inferiorem marginem p. 160 eiusdem libri Sca- 
liger v. 555 belli Pollentini emendaturus haec quae subiunxi 
exaravit: 

FLA VIA COLONIA cognomine POLLENTIA. 
Pervenit ad Flavi muri coguominis urbem. 2 ) 

Plane idem attulit Heinsius a. h. v. lota quidem maximi viri con- 
iectura non addita. 



1) Sic facile intellegitur, quare titulo editionis suffixum sit: ex 
emendatione virorwn doctorum ex olfic. Plant. Raphelengii. 

2) muri correxit ipse ex muros, urbem ex urbis. 



Digitized by Google 



XXVI 



PRAEFATIO. 



Neque latebat illud exemplar Burmannum, qui Scaligerum 

rescisgaqno 

praecisaque (sic praecisaque expunctum) in margine ad v. 586 

belli Pollentini notasse a. h. v. in editione sua accurate testatur. 

Ego denuo Scaligeri coniecturas contuli, omisi vero plane 
eas scripturas quas sicut nos ex libris rass. veL ex editt. sumpsit, 
nec minus silentio praetermisi, ubi typograpbi crrores correxit. 
Lit Gyraldi excerpta sic etiam Scaligeri coniecturas ad hoc alteram 
Claudiani volumen in ipso apparatu critico annotare potui, ad 
prius volumen, quandoquidem id paraturus nondum earum accu- 
ratam notitiam habebam, nunc infra supplevi eo quern dixi modo; 
hoc loco vero omisi quae iam ex Heinsii auctoritate in volumine 
prioris apparatu critico attuli. 

In Olybr. cons. v. 112 truduntur, v. 166 uindice .v. (sic), 
v. 201 — 204 expunxit, v. 225 Ilia, v. 237 Eurota Spartane, 
v. 259 terens .v. (sic). 

In Buf. I v. 252 Sinis, v. 287 comprehensa. 

Be III cons. Hon. v. 168 quo, v. 33 Ierne. 

De IV cons. Hon. v. 91 Ambo rei, v. 123 commercia .v. 
(sic), v. 182 praesaga obitat, v. 228 ortus (?), v. 330 prae- 
tenlaque, v. 396 instes, v. 498 avidis, v. 500 largi. 

Praef. epith. Hon. v. 12 notant .v. (sic), v. 13 gerunt. 

Epith. Hon. v. 7 vullus quos fixit, v. 18 torruit, v. 96 
prorumpunt .v. {sic), v. 131 Sacris — thalamis, v. 212 prae- 
sternite. 

Bell. Gild, in fine: Aut deest finis aut alius liber. 
Cons. Theod. v. 236 diducit. 

In Eutrop. I, v. 92 iam] cum, v. 153 quern, v. 208 pon- 
deris index, v. 427 Auroram certe, v. 478 fasces (?). 

In Eutrop. II, v. 362 motibus, v. 458 ludebas. 

Cons. Stil. I, v. 4 Sopierant || triumphus, v. 35 coniecta, 
v. 156 hie] cum .v. (sic) \ decoris .v. (sic), v. 165 Vel] Ut, 
v. 183 quo, v. 241 Marcomirus, v. 318 deiecto || sed] sub. 

Cons. Stil. II, v. 3 rogante, v. 30 sorori, v. 42 Allectum, 
v. 83 lacessiti || petiti, v. 171 Aonias — musas, v. 227 lucet, 
v. 251 Ierna, v. 355 legali, v. 362 tenendum, v. 446 His, 
v. 450 stabant. 

Cons. Stil. Ill, praef. v. 23 quinos. 

Cons. Stil. Ill, v. 78 iucundius, v. 79 fructu, v. 323 
parare .v. (sic), v. 330 trahitur .v. (sic), v. 338 auras .v. (sic), 
v. 358 iacit. 



Digitized by Google 



PKAEFATIO. 



XXVII 



VI. 

Do altera maim in editione principe Florentina. 

Variae scripturae, quas in editionis principis exemplari, 
in quo excerpta Lucensia leguntur, ante v. 20 prioris in Ru- 
finum iibri (cf. app. crit. a. h. I. et praef. vol. I, p. XXXI) 
ct iuxta praeclarissima ilia cxcerpta post eum locum in libris in 
Rufinuni aliquamdiu altera quaedam manus cxaravit (cf. quae dixi 
in Mus. Rhen. XXX, p. 7), infra a me notatae sunt. Est enim 
ea manus paulo vctustior quam excerptorum Lucensium mauus, 
id quod docui 1. c. p. 5. Quare is qui ex vetustissimo codice 
amici cuiusdam Lucensis suam Claudiani editionem tantum emen- 
dare voluit, ex eo libro nihil inlerdum videlur notasse, ubi iam 
editionis corruptelas manu altera emeudata invenit [In Ruf. I, 
v. 182, 324]. Ergo iam ut scripturas editionis principis ipsas appen- 
dicis loco, sic alterius manus excerpta infra proferam. 

Praef. In Ruf /, v. 4 tingerit ed. pr.] tangeret, v. 10 
nitidis] iiquidis, v. 12 rotat (pro notat, quod in ed. pr.), v. 17 
servant] servans, v. 18 regunt] regit. 

r 

In Ruf I } v. 5 Perscriptosque corr. in Pevscriptosque, v. 9 

iusserit] iusserat, v. 10 porrexerit] porrexerat, v. 11 libraverit] 

libraverat, v. 12 At (pro Sed), v. 19 ad nostri edit. pr. not. 

ut veri, v. 41 mediis edit. pr. in medio corr., quare manus 

exc. Luc. mediis denuo correxit, v. 33 turn ed. pr. in tunc 

corr., quare m. exc. Luc. denuo turn corr., v. 56 lusticia ed. 

t 

pr. corr. in lusticia, v. 57 in expunctum (m. ?), v. 65 laxare 

ps 

ed. pr. corr. laxare, v. 69 veretur] tuentur cf app. crit. a. h. /., 
v. 78 fuderit] fuderat, v. 79 torruit ed. pr. corr. in terruit, 

v. 83 Alterius ed. pr. corr. in Alteritts, v. 90 mobilibus corr. in 

a 

mobiliJfus, v. 91 hirpys corr. in hirpys, v. 92 quae ed. pr. corr. 
in quae, v. 94 tenero perque ed. pr. corr. in teneroque per, 
v. 96 fixerunt] finxerunt, v. 97 Meque etiam tradente dolos] Me 
tradente dolos gestus, v. 104 maiori ed. pr. corr. in maiore, 
v. 109 fateror vinci] vinci fateor || rabido] rapido, v. Ill sce- 
lerum quicquid] quit-quid scelerum, v. 114 ille] ipse, v. 124 
quo] qua, v. 131 ferale, v. 136 Perfulcata] Persulcata, v. 137 



Digitized by Google 



XXVIII 



PRAEFATIO. 



Elisae] clises, v. 138 petit] petens, v. 160 loquutum, v. 165 
ruebat] tumebat, v. 167 reductosj reuictos, v. 168 vertit] vidil, 
v. 172 iussu furiae] furiae iussu, v. 181 crimen] cri minis, in 
marg. denuo idem eadem mam add., v. 182 deer at in ed. pr., 
sed in marg. add., signum manus excerptorum add., quamquam 
certissime constat versum alteram manum scripsisse, v. 189 
ferebat] parabat, v. 193 comulantur] cumulantur, v. 198 tyri] 
cyri thyrae] thyarae, v. 211 structaj strata, v. 222 nectit] 
nutrit, v. 229 teriturj traitur, v. 282 coniugis] virginis, v. 291 
tremebatj tenebat , v. 292 regionej dicione (sic etiam exc. Luc.\ 
v. 296 siclaeque] sicllacque, v. 304 dilTunditJ desudat, v. 308 

mouet corr. in moiiet receptat] retcmptat, v. 312 maeotis 
orontem J maetin alanus {tic etiam exc. Luc), v. 322 Norat] sic 
corr. Norat, in marg. eadem manus votat, v. 324 deformius] 
formosius (sic notatum ut v. 182), v. 332 impavidos] impavidus, 
v. 333 precatus j prol'atus, v. 335 nudo] medo, v. 343 rapidos 
frenet] frena rapidos, v. 345 stilico] stilicon || tropbeis] corr. in 

tropheis (= tropeis), v. 353 vulnere] sanguine, v. 359 bunc] 
corr. in hone ( — hue), v. 360 moeniaj milia, v. 361 quantunque] 

corr. in quantimque, v. 371 nee vili] nee ulla, v. 379 unoj imo, 
v. 381 obunco] ad unco. 

In Iiuf. II, v. 6 exitus] exercitus, v. 10 vexarej turbare, 
v. 16 impositisj impositi, v. 19 Everso] Destructo, v. 23 fudit] 
fundit, v. 25 dimisit] divisit |j orbem (? tantum a [=GJ m. exc. Luc. 
add. cf. Mus. Hhen. 1874, p. 4 seq.), v. 26 alia] alii, v. 46 iam nullij non 
ulli, v. 48 malis] mali, v. 81 testatur amictns (? ut v. 25), v. 90 
fnnesto turbine] funesto in turbine, v. 93 per iura] per rura, v. 96 
primum] proprium, v. 132 fogatus] subactus, v. 141 faciem] ra- 
biem, v. 143 arcbadiuni mixto] archadium immixto, v. 159 fruatur] 
fruetur, v. 164 dissimtles] dissimules, v. 169 Hie] Hec vitatur] 
dictatur, v. 218 prohibite] prohibete, v. 223 deer at, add. in 
marg., v. 226 quiescit] lacessit, v. 232 tela] pila, v. 233 furente ] 
furenti, v. 239 quolibet] qualibet j sequemur] sequamur, v. 240 
thulen] thilen, v. 259 Humectat lacbrymis] Umectat lacrimis, 
v. 260 Biipiria] suspiria, v. 278 progressusj digressus, v. 279 
macedum] macetum, v. 295 capescere] capessere, v. 451 heu] hen. 

Praefatio [carm. IV, nunc vol. I, p. 66] v. 12 Gildonis] 
et geticam, v. 16 constitnisse (sic) J continuisse. 



Digitized by Google 



PRAEFATIO. XXIX 



VII. 

Variae scripturae editionis principis. 

Non difficile est ad videndum excerpta Lucensia, quae sunt 
re vera excerpta, i. e. priorem excerptorum particulam, non esse 
accuratam deperditi codicis collationem quam nominant. Sic habes 
In Ruf. II, v. 112 rbemis, v. 215 Credo, v. 220 omnes una 
omnes, v. 226 Alternantque, v. 278 progressus, v. 346 nudum, 
v. 355 senium; Cons. Ill Hon. v. 59 premia; Cons. IV Hon. 
v. 71 periculis; Fesc. I v. 15 superior, v. 23 Quod te aestuantes, 
v. 33 C.eneris procreator; Epith. Hon. v. 46 nunquam, v. 152 
nivieae, v. 332 fidelissime; Cons. Theod. v. 7 Hanc tamen, v. 20 
pepere, v. 67 praecepta, v. 80 mane, v. 157 animique; In 
Eutrop. I, v. 133 Lecte (sic), v. 204 Ciliciam; In Eutrop. II, 
v. 50 quia, v. 66 advoluit, v. 102 moaedos, v. 241 piscidae 
cet. cet., quae omnes scripturae in editione principe leguntur, 
sed ex G non emendantur, quamquam certissime dici potest eas 
in G non exstitisse, quandoquidem plerumque vitia sunt, quae 
editioni sunt peculiaria. Quae cum ita sint, in apparatu critico 
lcctionibus editionis principis non erat locus. 

Fieri potest; ut ea editio plurimis locis cum G conveniat, 
quibus varia lectio non notata est, praescrtim cum etiam altera 
excerptorum G particula, quae praebet totum codicem descriptum, 
multis locis cum V 1 consentiat, ad cuius classein etiam editio 
princeps referenda. Tamen ea conclusio tarn infirma et incerta 
est, ut pro fundamento artis criticae lectiones editionis prin- 
cipis per se non possint haberi, nisi totam velimus emendationem 
titubare. Id eo accuratius observandum est, quoniam alii codices 
iique ex parte praestantissimi, sicut Vaticanus, multis locis valde 
discrepant a contextu editionis principis. 

Attamen iis qui in Claudiani emendatione mecum laborant 
ne quid videatur deesse, variarum scripturarum indicem quae 
inter meam et principem editionem intercedunt, subiungere dudum 
constitui, quem doctum extraneum non satis celeriter sibt* ha- 
buisse voluntate quadam nuper vidi. Sed tales indices uno sci- 
licet loco dari solent neque priusquam totum opus perfectum est. 
Cum vero per se editio princeps omnino nullam auctoritatem 
babeat, tantum ea carmina collata sunt, ad quae excerpta notata 
exstant. 



Digitized by Google 



XXX 



PRAEFATIO. 



Cons. Olybr. et Prob. 

v. 4 surgant 
9 Auniadae 

11 pavorem. 
[Cf. app. crit. ad v. 11.] 

In Buf. I, praef. 
v. 1 Phoebaeo | phiton quum 
2 cyrrhaeo 
4 tingeret 
7 spaciosis 

10 Cephisus 

12 notat 

14 coennt (sic) 

15 phitone 
18 Iusticia. 

In Buf. I. 
v. 6 Perscriptosque 
9 igne 

11 Littora 

12 quum 

15 Relligio 

16 vacuo seraina currerc 
20 Ruffini 
22 queror 

25 stimulus 

26 quum 

27 tetra 

29. herebi quascunqne 
30 foetu 
33 moerens 
35 quern] quoi 
37 avariciae 
43 humeros 
47 corrupit 
49 nequicquam 

60 nimis] minus IS celo iuppiter 
arcet 

51 Theodoaius 
53 Cunque 

55 delapsa 

56 lusticia 

57 in car cere 

61 discrimine 
65 laxare 

69 tuetur 

71 quam flammine (sic) 

72 timor 

75 prophanus 



v. 78 Illicitumque 

79 torruit 

80 Et] Haec i artus 

81 athamantaeae 
83 Alteriua 

83 thedae 

84 Oedipodem 

90 mobilibus foeta 

91 Acrius || Euxini] hirpys 

92 Ruffinns j| quern] quae 
94 tenero perque 

96 fixerunt ora] membra 

97 artemque 

98 minaces] nocentes 

100 fraudem 

101 tarthesiacis 

104 niaiori 

105 unanimes 

108 pilades 

109 rabidoque 
111 quicquid 

114 ille 

115 Caedet 

116 prophanas 

118 ceruleo || connexnit 

119 pblegetonta 

122 ales 

123 littus 

124 ubi] quo || ulyxes 

125 novisse | silentum 
133 urna] unda 

136 Perfalcata (sic) 

137 Elisae 

138 petit 

139 tunc 

140 Ocia || Ruffine 

141 armis 

142 donent 

143 toti 
149 Imperat 
160 succi 

151 quicquid 

152 vernant gramine 
154 litavi 

157 Quanvis 

158 flumina 
160 loquutum 

163 methallo 

164 niecebris 

165 intuitu tumebat] rnebat 



Digitized by Google 



PRAEFATIO. 



XXX 



v. 166 quura 

167 reductos 

168 vidit] vertit || tunc | minus 
170 quocunquo 

172 Aeoas | iussu Furiae 

173 Instabilesque | Synplegedas 

174 Inclyta| Bosporus. |, urbe] arce 

175 0drieii8 || discriminat 

182 deest 

183 At || veluti 

184 undatem (sic) \\ quanvis j| 
Istrum 

186 meat] manet 

187 quoicunque 

189 Ruffino I parabat] ferebat 

190 faecundus 

191 a vitis (sic) 

192 haeres 

193 comulantur 

196 utrunque 

197 Lidia 

198 Iungantur || tyri croesique 
thyrae 

199 saciabere 

200 quicunque 

202 seranu8 

203 tenebat 

204 augustior 

207 8UCC08 

208 saturantur 

209 hie] et 

211 structa (sic) 
217 simplici 

219 Non || non 

220 predaeque 

222 Cogendive 

223 Blandiciis 

226 Getuli 

227 Partus 

229 nunquam 

230 caesa 

231 extinxisse 

232 extinguere cives 
234 perimit] mittit 
236 scaevior 

239 caetera 

241 Syrius 

242 Ryphaeo 

243 avidae] nudae 
249 exul 



v. 250 posset 

252 Isthmiata 

253 Scyron J Sylla 

255 Sparthace 

256 Ruffino || aniens 

259 Stiliconis 

260 solus] sese II de] sed 
264 Hie || hie 

266 regna 

268 caedebat 

372 illisa || circumsonat 

273 pene 

274 humeros 

275 ceu sidus 
280 gorgona 

282 Virginia] coniugis 

285 eleonaeum (sic) || sylva 

286 Archadiae 

288 Libiae \ { Antheae 

290 Lerneamque 

292 quicquid dicione] regione 

295 aequabat 

296 Siclaeque |j Chimerae 

300 praelia 

301 At 

302 primos 

303 urbesque | verUisque perustis] 
mebrisqj i perustis (sic) 

304 diffundit 

308 lam gentes Istrumque 

309 traxitque 

312 Masagetes || Maeotis Orontem 

314 Ruffino 

315 quum || Geticus |f dextera 
turmas 

318—319 proditor ille Impius 
321 Hunnorum 

324 Tanaim || deformius 

325 alit] habet || tristes |j ob- 
scaenaque 

326 caessura 

327 fratresque secare 

328 Ludus 

329 biformis 

331 nobilitas 

332 impavidos 

333 ferrumque praecatus 

334 Hemo 

335 Medo] nudo 
337 Pangea 



Digitized by Google 



XXXII 



PRAEFATIO. 



v. 339 


quaercn 


340 


Henri 


342 


nexuqne 


343 


rapido8 frenet 


344 


urgero 


345 


Stilico 


349 


insiliit fugantes 


350 


Stilico agebat 


353 


Extuat aaciatur conns 


354 


multoque 


355 


malo l| inoestam deprehendit 


35G 


Iusticium atque prior diro 

* * 


358 


ct \ en 


359 


nunc 


3G1 


Ruffinus quantuum (sic) 


3(50 


geminae ceasant j Libra 


368 


demens] clemens 


309 


dabit iste tuus 


374 


subiget qui] et proteret 


376 


fontemque 


379 


uno || baratri 


380 


Tunc [! tunc 


382 


Findetur 


384 


oleique] olimque. 



In Buf. II. 

v. 2 parentum 
4 Stilico 

6 exitus 

7 Ruffinus 
16 impositis 
19 solatia 
22 remittat 

25 dimisit 

26 alia 

28 Frangunt 

31 Argeus 

32 Alia 
34 coris 

37 predaeque || frondisque 

38 qua 

39 adriacas 
41 que 

46 Mysorum 

47 solennis 

49 Heuhen j| canals 
52 romona 

54 dicitur 

55 Calcedoniaa 
69 hii 



. 60 Hi 

62 Exultatque || summoque a 
culmine 

63 certamina 

64 cerula 
67 Nec 

71 Prauceptis 

72 abnegat 
74 potestas 

76 StipatiiB || armenta 
79 pectore 

81 Assimilat || amictus 

84 Lacii || togaeque 

85 Moerent 
87 dolores 

89 Exiciale 

90 Mortis erat 

91 lachrymis 

92 Ruffinus 

93 post iura luens 

94 Inter 

95 Stilico 

96 thalami j] genital ib us 

97 tbaedas 

98 praelia 

101 Stilico || Zephyrns \ quum 
103 tranquilla in pace locatis 
105 aeoaque 

108 Illic j| vibratae 

109 Fervida 
112 rhemis (sic) 

120 Xerxem seqnutus 
122 quum 

125 tremens 

126 Planiciem 

127 duplici fossa exuperabile 

128 locatum 

129 spetiem || claustra 

130 exangui8 || Ruffinum 

131 terrore 

132 fugatns 

133 tantos 

134 methalli 

137 spacioque 

138 peste 
141 faciem 
143 Arcbadium 

145 Aetherei 

146 Stiliconis 

147 manus 



Digitized by Google 



PRAEFATIO. 



v. 148 quicquid |j ligat 

152 vendicat 

153 deest 

160 quaacunque 

160 tentat 

164 diaaimiles 

167 umbras 

169 vitatur 

170 exortaa 

171 Stilico 

172 spacii 
181 Oethaeum 
187 cladee 

189 Archadiae || arcea 

191 Cecropias 

198 Maeror 

206 nundum f| aaciata 

210 nullo 

211 Phaeton 

212 Quur || Ruffinum 

216 Credo || cladibus 

217 aeoua 

218 Parcendum prohibite 

219 Ruffinus 

220 omnes una omnes (sic) 

222 illisa || Coris 

223 deest 

226 Alternantque |j illaudata || 
lan-wit | quiescit 

227 moventnr 
230 stricto 

232 tela 

233 fnrente 
236 Nan (sic) 

239 8equamur 

240 damnatum 

243 Littoria ! Hidaapem 

244 littora 

246 quocunque | Stilico 

247 Hie qnaeao (sic) 

248 Atque quidem differte 
256 maeBto || aylvaa 

259 Humectat lachrymia 

262 tradisne 

263 probavit] paravit 

264 faelicior 
266 chara 

270 hiinis 

271 implacatis || praeatabit 

272 Quanquam 

Claud. Cann. II. 



XXXIII 

v. 273 Tantane(stc)gestandi| penuria 

274 culmine |' coeli 

275 Stilico 

277 longe 

278 emoniis progressua 

279 Macedum 

283 plebe 

284 Proderit || in cautia 

294 Ruffino 

295 ratus] intu8] || capeacere 
298 vincere 

302 Stilico 

303 interatrepat 
305 illic || tenta 

307 monumenta 

308 nam 
317 impharae 

319 Ruffino 

320 niicitum | dixiaae || dilecta 

321 amiciciae || connubia 
326 pigraaque 

326 aeger 

330 Proaurge 

331 labori 

335 fixi praesagia senBit 

336 Hemum 

338 Ruffini 

339 Proailuit 

342 Inscribi 

343 aalutantum || praelia 

345 foemineo || geatabat 

346 nudum 

347 ambirem ardentea 

349 Planicies | nan (sic) |j caetera 

350 eximio | dirimit || tram i to 
361 fulgida ferri 

353 illinc 

354 praeaaia 

355 senium || mutant 

356 tremul08 humeri 8 gandent [| 
colorea 

367 formatque || calybs 

360 methallo 

361 Parveatitas 

362 movent 

363 Et iu880 
367 aeq. 

Ruffinua seqnitur qui fallere 
cuncta solcbat\Callidu8 amitu 
devotaque brachia landat 
c 



Digitized by Google 



XXXIV 



PRAEFATIO. 



v. 369 notos patresque 
370 Nunciat 
372 flexus] amplexus 

376 sylvas 

377 littora 
384 Quum 
387 patiar ne 

391 Dirriguit {sic) 

392 lenaque 

393 mucrono 

394 montes rniper 

395 exul 

396 Vulneribus 
399 Despicit 

401 erecto 

402 Appetit | Stilico 

404 fatus [| meritoque 

405 Foelix 

406 libraverit 

407 fodiunt || nefandos 

408 Dilaniant pila 
410 vultus avidos 
412 humerum 

415 spacium 

416 vix turn 

417 cadit 

418 quum 

419 Moenades || Acteona || 
(sic) 

421 credas 

422 speras 

423 Supliciis 

424 age dum || Rufflnum 

425 Otrisiis 
427 undique 
433 certant illidere 

436 Dextera runm (sic) etiani 

437 poenasque 
443 Quouis (sic) 

445 poposcit 

446 nequis 

448 caedentia 

449 extruxit 

450 Sydonio || credidit 
461 en] hen 

455 Emolitur 
459 iudicis 
461 Collectae 

463 cinctae 

464 punicis (sic) 



v. 465 vulant 

466 in faustis y conciliator 

467 Cocytus || flegetonque 

468 lachrymaB 

470 sini8tro 

471 Cocycia || fandit 

472 fletu 

474 ubi 

475 honor 

476 Perturbat 

479 mali mox 

480 Rhaedamanthos 
480 congesta 

483 trunculentos 

487 imundae 

491 Quoa | varios amnes 

494 negocia 

496 Ruffinum 

497 imo] uno 

498 lobes] cladea || insaciabilis 

499 praecioque || ausae 
501 arctori (sic) 

602 Quouis (sic) 
503 sinus] suns 
505 vitiisque 

507 lubet 

508 lapsus 
510 Arescat 
513 Ruffine 

515 inconcesso tycius 

516 iungantur 

523 herebura fl baratro 

525 quo ditis opaci 

526 penitusque ibi mersns 

527 ferunt (sic) || littora 

De III Hon. cons, praef. 

v. 1 foetus 

3 quam germine 

9 Degeneres || visus 
18 haeres 
15 tentatum 
18 chelis. 

De III Hon. com. 

v. 2 rama 

4 Hidaspaeis 
8 Aeoo 



Digitized by Google 



PRAEFATIO. 



XXXV 



v. 9 plebiqne 
14 regimen 

19 sylvas 

20 munus 

22 signa 

23 Eximiae 

24 proelia 

25 Iatro 

2C Arcta (sic) || patrem 

32 brachia 

34 Tunc 

41 Ocia 

45 trananare 

47 Planiciem 

50 spergere 

51 Quodque 

52 numerat (sic) || littus 

53 inpervia 

54 levis movors 

55 sequutu8 

56 Hiperboreas 

59 virtutum || prcmia 
GO ocyus 

65 pro longi 

66 exul || urbea 

68 mollitur 

69 quascunque 

70 Ephriates (sic) || Alia 

71 Arabum || Moedi 

72 Pha8ira || Nyphatem 
78 quum 

81 Getulo 

82 terga absorbere 

85 pietas rudibus ostentat 
87 Imperim (sic) 
89 fatis 

96 quoi 

97 anna In s hyemes quoi 
102 gcelorum 

107 et 

108 Oneri venture 

109 reddere 

113 Inpavido 

114 Orphaeis 

116 choria || Enipheus 

117 loquutae 
119 littoris 

124 Phaetontaeas 

125 Roaida 

127 puerisque] piumque 



v. 128 quum 
129 vehere (sic) 

132 vinctum || rodiare 

133 Fervet 

135 eepes (sic) || belli 

137 cGminus || hurrida (sic) 

139 tumen8 

144 Stilico quoiua 

145 praelia 

147 Othrisium 

148 daematicas 

149 Ryphaeaque 

150 glatie Iatrum 

151 Sic age 
155 thedas 
157 foetus 

159 Tiphoeus 

160 Undia || Tityua 

161 Encheladi 

162 Stilicone |] loquutua 

164 lumenque 

165 Arcadia [| pervolat aurep 

173 partes |) ipse] earn 

174 steli8 D moveri 

175 aethereum 

178 Furtunate || quum 

179 quum || prodivior (sic) 

180 ignes 

181 quocunque || flectis 

183 iunctas 

184 methallo 

185 avariciea 
187 non 

190 Debentur |j quicunque 
193 Borontes (sic) 
195 Pyragmon 
200 poterat 

203 pallescere 

204 disperdere 

206 superare 

207 archanoa || deprehndite 

208 bactri 

209 quicquid 

210 precioaaa || conchas] pompae 

Praefatio (IV) [nunc vol. I, p. 66] 
Icgitur ante carmen de Bello 
GUdonico. 
v. 7 Caatallos (sic) 
12 Gildonia 

c* 



Digitized by Google 



XXXVI 



PRAEFATIO. 



v. 13 Stilico || ocia 

17 praelia 

18 Othrisias. 

He IV Hon. cons. Vide infra. 



I, v. 1 certior 

9 Lidia 

10 Turn quum 
12 Luduntque 

15 superior 

16 8pernit 

17 Damnat 

18 Quum U labore 

20 Syrium 

22 Dryades 

23 Quod te aeBtuantes 

24 Naiad es 
28 servicium 

II, v. 3 herilis, v. 6 campis, 
v. 4 et 5, v. 9 et 10, v. 14 et 
15, v. 19 et 20, v. 24 et 25, 
v. 29 et 30, v. 34 et 36, v. 39 
et 40, v. 44 et 45 in unum 
coniuncti sunt 

v. 13 Mintius 

14 helecriferis (sic) 

17 Tybris 

18 Demumque 

19 septem geminas 

21 Iberi 

22 Fuit 
24 foeta 

31 vireta bethera 

33 Generis procreatur 

35 undis 

37 Ante v. 38 legitur 

38 locentur 
42 Cori 

III, v. 2 Stilico 

4 teda 

11 Stilico socer est pater 
est Stilico 

IV, v. 3 pudor] timor 

4 lachrymaa 

5 cominus 

6 lam pacata 

18 uectice 

19 eeculus 

22 assidno j| mutnis 



IV, v. 23 animum 
25 careat 
29 praelii 
32 Exultet. 

Epith. Hon. praef. 

v. 1 quum 
3 Quum 

6 Preberetque 
9 Terpsicore 

10 mollis || cohros (sic) 

12 Quom || congnita 

13 favinique (sic) || craton 

15 renatus 

16 exactoB 

17 ptrahit 

18 tentavit 

21 foelix || Olympho 

22 Othris 

Epith. Hon. 

v. 2 pronaque 

7 vulnus quod || medulis 

10 Inuissae (sic) 

11 Praeperat 

12 quicquid 

15 volvere 

16 Scytia (sic) 

18 idem 

19 Tessalico roseos || pectine 

20 Haec etiam quaeritur 

23 moremque sequutus 

24 thalamis || uimcia 

25 Laeva 

27 connubia caerae 

28 thedae 

29 patrisque 
31 fastigia 

34 Stilico fateor 

35 hie 

37 Quoi || foedus 
39 quoi || haeres 

43 Flacilla 

44 tradis 

46 uunquam || quaestu 

48 Nuncius 

49 ionium cypreae rupis 

50 Pharumque 

51 Protheos || despectane 



Digitized by Google 



PRAEFATIO. 



XXXVII 



v. 52 candentes 

54 ventrique 

55 Exulat 

56 fudit 

57 methallo 

60 prata 

61 Perpetuum 
66 mitant (sic) 
68 platani platanus 
71 pbama || armavit 
73 aevo 
75 Aedidit 
77 caetera 
80 lachrymaeque 

82 locundique 

83 Hos || Iuventa 

86 Pennittant [j sylvaque 

87 extruxit 

89 hiacinthi 

90 Berillo 

94 Pangeaque surgunt 

95 co8to 

96 rivo] succo 

97 dilapsus 
99 Cesariem 

100 levaque 

101 hymbres 

103 Multimoduin |j erat 

104 orbis 
108 quocuque 
111 praelia 

113 Sydonias 

114 Tytana 

119 Sis 

120 preclara 

121 Phama 

122 choros || natuin greniio || re- 
fovit 

123 cruris 

126 lumina 

127 littus parvos affatur alumuos 

128 Ec quia 

130 nunquam 

131 pernitius 

132 circuntonat 

133 Ogygias || quicunque 
135 sparsi diversa 

137 Carpatiia 
140 non 
142 precium 



v. 144 prorumpit 

145 velabant | brachia 

146 Aapera 

147 per 

149 simatur (sic) 
160 Bellua || Turn 

151 antro 

152 nivieae (sic) 

153 volucrum 

154 omuis 

155 domos 

156 Leuchotoe 

159 Necnon 

160 tritone || volutam 

161 carcbesia 

162 rapturus fonte 

163 ceruleae |j leaeua 
165 ouerant connubia 
167 spathale bacchis 
169 coralia clothe 

171 nuda venenerem (sic) || ca- 
terva 

172 sequnntur 
175 quum 

177 Stiliconia 

178 Victricis nos spem patriae 

179 ad tristt's quum || Achivos 
181 fretis j| orbis 

183 lanigeris ovis 

184 spissatu 

185 rarescunt || Alpes] hymbres 

186 Laeticiae 
196 festumque 
198 terribilis 
200 Confondant 
202 Hymeneae 
204 quocunque 

209 aspergere 

210 Floribus U adolore 

211 luthea 

212 Sydoniasque 

219 Quicquid 

220 Quicquid |] inumeris || Stili- 
cone 

221 quodcunque 

224 Misit Achimenio quicquid || 
Moedus 

225 Quum 
229 chori thedasqu^ 
232 pudiciae (sic) 



Digitized by Google 



XXXVIII 



PKAEFAT10. 



v. 234 quaecunquc || Thratius 
235 Mithylenaeo 

237 Nemoeine || tradidit 

238 Quum || iocundior 
240 numenque 

242 niveo 

248 maturo 

249 apacio 

263 soboles 
254 aedes 

256 transnaaae 

257 patiare 
262 quanvis 

264 quis 

266 crinis 

267 vincti 

268 pudorem 
270 humerosque 

272 signare] ditare 

273 Quur 

274 mollitur || Boetes 

276 0 digno 

277 later 

278 Nomen H populi 

279 Sicambros 

280 Atlanthaeosque 

281 dotabere 

284 amictus 

285 accommodet 

286 Bacra 

287 Preradiant 

291 Curvuta 

292 amnis 

293 accensus 

296 Exultat || circa] iuxta 

301 colis heliaiae | premia 

302 Stilico 

303 connubia pensant 
307 quoi U quoi 

309 Dicere possemus fl praelia 
Hemo 

310 cruontarent || Strimona 
314 disilit 

316 quern 

317 tantis quae 

318 quicunque 

319 Hie ille est Stilico || te 

320 Bpeties 
322 quicquid 
325 Canities 



v. 326 Contigunt B gravitas semi 
333 fidelissime 
336 vincere 
341 considet. 

De bcllo Gildonico cf. app. crit. 
initio et praef. vol. I. p. XXXII. 

De cons. Tlieod. praef. 
y. 1 Talia 

3 actam 

8 exultat 

11 spaciuin quum 

13 utrinque 

14 aeois 

16 phituis (sic) 

18 nobis 

20 quicquid 

De cons. Theod. 
v. 1 precium 
2 faacibus 

6 exalta 

7 Hanc tamen 

12 ruraua 
16 utrunque 

19 tunc 

25 nota 

26 pepere (sic) 

28 Macedum g condita Pelle 

29 Hidaspes 

32 quum || Porri 
34 Malluit 

36 Aeloquio 

37 loquutam 

39 quicquid 

40 Quicquid 

41 solertia 

42 excitus 
45 quum 

| 47 quum 

48 sumpsit] fudit 

50 ispano 

53 celer || iberus 

66 quodcunque 

57 Occasus J quodcunque 

59 spaciis 

64 quodcunque 

66 ocia 

67 Cecropae (sic) | praecepta se- 
nectae 



Digitized by Google 



FRAEFATIO. 



XXXIX 



v. 69 


perducaut agniina 


v. 162 Stihcone || quae pertuht 


71 


confundit 


167 Obtundit || fratres amplexa, 


73 


rursusque 


170 in valido 


74 


amiciciis quicquid 


171 Exultat || cuncta 


75 


damnat] clamat 


172 Linquimus 


80 


mane] mane 


173 redi 


85 


servare 


176 nunquam 


87 


Quicquid |j quicquid 


179 gleba 


88 


Clean teac 


180 qualis 


89 


quodcunque 


181 Ternbiles 


90 


Quicquid 


182 dessueta || tentabo | cerula || 


94 


achademia 


victor 


97 


donandis 


183 ut cunque (stc) 


100 


At 


189 quodcunque 


102 


Implerentque 


190 Iusticiae 


103 


quur 


191 fedo detergis 


104 


variisque 


194 hyberna 


105 


sidera 


195 con8ertos 


106 


lucisquo 


199 Quatuor 


109 


hymbnferaa |j creantur 


200 Tybenmque 


110 


flabra 


201 Lydos 


111 


Excutiant 


• 

203 smirna 


113 


anchora 


204 quicquid || fuditur 


114 


facunda 


AAV 1 • * 

205 hmma 


115 


Ocia 


207 spacio | hyemeB rebquit 


116 


Quum || aethera (sic) 


209 exurgit 


117 


Iusticia 


211 negocia 


118 


lymbo vellata 


221 Quinetiam 


120 


4"M 1 

Chele 


223 horrendum 


121 


quacunque volant 


225 prestare \ quum 


125 


plaustris 


227 diis 


126 


aethereos || in pulverc 


232 extat 


127 


Quospia (sic) 


233 nullaa 


129 


soli causisque 


234 rapidus 


130 


Deftectum mducat («c) nu- 


235 saevi 




meris 


236 hostia Gangem 


133 


veneratur 


237 lapsisque 


135 


lunc fl Mali || syncera 


238 sylvaa 


137 


methallo 


239 docet 


144 


potuit multi8 


244 tentare 


145 


mentis 


246 Mens privata 


147 


regit 


246 putet 


148 


an abstrusa 


247 fasta iocunda modesto 


150 


sequutus 


260 media 


151 


aeoas U urbeequo 


252 Orphaeos 


152 


moedo 


254 partes 


153 


Sparthani8 || prestare 


259 pater 


156 


midam |j Lacedemona 


261 Crescite 


157 


animique 


265 Stilico 


161 


Premia 


270 Nuncia 



Digitized by Google 



PRAEFATIO. 



XL 

v. 272 Concinuitque 
273 riserunt 
275 axes 

279 deest 

280 Et || libet] novos 

285 quicunque 

286 Betim 

287 Thagi 

288 Alcidem 
290 helaeo 

293 Amphitheatriali (sic) 

294 colla] corda 
296 foetus 
298 molle ruentes 
301 Cybelle 

304 quum 

305 corrupit 

306 Hi 

307 Quicquid | Getulia 

308 quicquid || siquid 

309 Sylva timet 

310 consument 

311 nostra 

313 quoi 

314 Quoi || chelis 

316 cothurno 

317 modulatus 

318 Intonat 

319 concitat 

320 iaculantur 

321 aedificant 

322 augmentatus in artem 

323 Emicet || uinctus | curribus || 
baerens 

324 figat 

325 paegma 
332 immersa 
337 haeres 

In Eutropium I. 

v. 3 loquutus 

4 hyemes 

6 binasque polo 

8 caesserunt 

10 effoeminat 

12 solers hetruria 

13 auraspex 

14 portendant 

15 tentat 

16 miscero (sic) | ruptoque 



v. 17 Rursus 
20 aras 

22 Prodigio 

23 nobis 

24 Haec 

29 Dee || quemeunque 
33 heros 

36 deest 

37 poenituit || preeii 

39 Mansit 

40 speciem 
42 suniisit 

44 Coepit saope tamen 
49 fecundum] secum dum 
56 extat 
58 eonimertia 

61 in illis 

62 pelicis 

63 Aristaeo 

64 quum 

65 Quae genuit 

66 Ptholomaeo 

72 Foemina j| consenuit || connubia 
74 nititur 
79 omnesque 
82 sub turre 

84 precio 

85 nec 

86 leniterque 

87 mandare susnro 

91 Et] E || quum H refundit 

96 quanvis || longeva 

97 retinet || quos 

98 Hie || quumque 
102 heri 

104 nutritoremve 

105 aeous 

108 quum || proiiceret 
110 lassata 
112 finditur 

121 Luxuriae || quum 

122 preberet 

123 maties 

126 cespite 

127 cedere 

133 Lecte (sic) jj ferroque ligat 

135 quum 

136 scabiae || demisit 

145 traxere 

146 obrepere 



Digitized by Google 



* 





PEAEFATIO. 


YT I 
Alii 


lOU 


Servicii 


v. 242 


Alioquiturque || quum 


1 no 
10<2 


Quoius 


244 


* "fc /X »~v ill f\ VI T" 1 | -\ lift 

popuiantious 


1 KQ 

loa 


Obscure 


248 


Argei || sylvis 


154 


aeois 


250 


seruit] fervet 


loo 


Exicio || perduxit 


251 


vertit preuao 


lob 


thalamis 


253 


potuit ruDons 


1 AO 

H).i 


repentor (sic) 


254 


serjuuatur 


loo 


Direptas 


262 


f\ trm n i s% i n II i , i i t- ■ l| lltHI aIiII 

nequiciam || nctis || pracua 


169 


exilio 


265 


Caedere 


111 


nota || poseunt 


267 


ineptas 


178 


exulibus 


268 


Detergit j| lacuryinas 


180 


cedibus anion 


272 


pertentas 


181 


quum || surgit 


274 


In telas j| nosse 


1 ft*-* 
loo 


tetrior 


275 


woven 


184 


colla 


277 


Lybellem 


186 


Quem 


278 


CylenaeoB 


loo 


natisque 


279 


L'imoaia || pectus miucre 


189 


In8irailcs 


280 


abscidere (sic) 


1 on 


pejus 


285 


r laguat 


1 no 
192 


nunieros 


286 


acies 


1 Oil 

VJo 


aviciam 


290 


Lantatur 


194 


poenum j negleta sueverat 


291 


Thebes] labes 




arte (sic) 


292 


Cinctnaei u coena 


19o 


nunc] nec 


297 


• 

quicunquc 


19b 


quicquid bemo 


299 


cotnurni 


. ) . h 1 

201 


Bitbynios ;| domi | sufixa po- 


300 


quum 




tenti (sic) 


301 


CiXangues || onerare 




preciia 


302 


Inductoque 


204 


Ciliciam tenuisse 


304 


adridens precioso 


205 


parum durae solatia sortis 


309 


dominu8 || lector 


207 


certantum (sic) 


311 


Qaem nondum 


O AO 


nutat] vertit 


315 


Tyresias 


210 


venisse 


317 


Obstupuere 


211 


quod 


320 


foemina 


214 


fluerent 


326 


Eunuchi — dei 




baeredem 


327 


1 VI T V'~\ T" n AAA 

liHrdL naec 


219 


Necnon |j questus 


330 


propbani 


AAA 

220 


merces || Sopbone 


333 


T J" , . l\ — 1,1. 

iiyppoiito 


ooo 
2.LL 


ducasne 


334 


jreiitnabiica \\ L»uarutginii> 


no a 
224 


erit 


336 


r oemmeus 


007 


urgef] coget 


387 


UrUCS] tirCLa 


ooo 


olita (sic) 


340 


neu 


nun 
S6V 


negocia venit 


341 


iuoHicies 


9Q'» 
40<s 


quodcunque 


342 


iiDi || pert ltd i<hgj 




Foemineas 


345 


OCX LI1IC ^Otty 


234 


nequa 


348 


reZtiii] sicut 


235 


ignominie ne 


349 


corva certante ligustria 


237 


Aggrerat 


353 


iugd] vada 


238 


adveraaque jisit Ennyo 


355 


aduetum || sylvis 


239 


aeoum 


356 


quicquid 



Digitized by Google 



XLII 



PRAEFATIO. 



v. 357 quod] quae 
358 Subiicit 
361 sccleri 

366 Quodlibet || truditque (sic) 
uefandum 

367 Quicquid 

370 premia 

371 aeouni 

378 Stilicone 

379 Caycis 
381 leges 

383 Sicambria 

384 poenae 

385 lachryniis || exultat 

386 descendente 
389 maBilla 

391 Tunc || possum 

392 longinq (sic) 

393 Picto] brito 

399 receptam 

400 aeoo robore mavors 

404 Ithodano Tyberina per hostia 

405 Cynipheisque 

406 Pyreneique 

407 iberas 

408 Horea 

410 (scit Trabraca) 

411 quicunque 

419 progressa 

420 Bpondere || tantum 

421 Bervet 

422 a fronte] a sorte 
424 puppira 

427 aurora certe est 
429 qui belliferam 

433 extitit hereat 

434 alis || contemtor 

436 Tybris 

437 dendatis 

438 repetit 

443 — 445 ante v. 439 — 442 Ze- 
guntur 

441 Narcieisque 

442 fratri 

443 hetruria 
445 Mutius 

447 transnavit Coclia Tybrim 

448 observabantur 

449 quicunque 
451 Infensi 



v. 455 Scipiade 

456 Mercelle 

457 qui (sic) 

458 8epulchro 
466 foemineas 

468 Execti || etimulos 
478 Aristei fastus || herile 
481 fotino 

484 manebunt 

485 nostrae 

486 Regalisque adverte jj accipit 

491 Omnia 

492 fe ramus 

494 aut quae connubia 

495 Aut — laturus ager 

499 ritu 

500 Stilico | differt 
502 Laeticia || cadet 

504 Annuis] Animus || eurus 
506 iaculis haetisve 
509 Quum 

511 aciem 

512 incoeptis immobile 

513 addictus — enses. 

Praefatio in Eutropium. 

v. 2 rursus 
3 tarde 
6 saciata 

8 ill© 

9 Illicitae 
10 exilium 
12 honor 

17 atie 

18 pereant 

19 carthae 

21 foeminea || arte 

24 Pelice 

25 largo de pulvere 

26 lachrymis || auile (sic) 

27 substratus 

29 In nnmerum || heri 

31 Quanvis 

32 dabat || precium || lingua 

36 aeous 

37 quur (sic) 

48 Eunuchus popuU 
52 littore 
54 terris — qjit 
65 terebiB 



Digitized by Google 



PHAEFATIO. 



XL11I 



V.57 


Bizantius 


v. 81 Convivaut |j praelia 
82 patitur] pariter | certius 


58 


extuat (sic) 


59 


Emeritam 


83 Bizans 


61 


dextra 


84 fee ere || plausu 


G4 


pudiciao (sic) 


94 nihil] niti (sic) 


67 


teneant ne to 


96 gramina 


68 


fallerere (sic) 


97 solenne 


72 


Inclyta 


98 ampbyra 


73 


Venturum 


101 laude 


75 


eunuchis tcndit ad actus 


102 victoa B moaedos (sic) [| In- 




In Eutropium II. 


dumque] nilumque 




106 pangea notiB alteque 


v. 1 


aeoi 


106 et U hemi 


2 


certe 


107 Foemineasque 


5 


chorum 


108 tristisque 


6 


vella 


111 stragibus] cladibus 


7 


errore8 


112 molliciem 


8 


lachrymae j| nostri 


113 aeoae 


U 


obrupta (sic) 


114 Saccula] Scelera |j Argeus 


12 


meduliu 


115 Extuat [| etiam nuuc 


16 


quis funditus humor 


120 qualis 


18 


Arescant tons ille 


121 ocia 


19 


secure vivere 


. 126 Stilico 


21 


Cyprus 


127 Tybride 


22 


exul 1 nos 


134 non || musant 


24 


axe] alto 


135 Non 


25 


-caverne 


136 Bizantinos 


27 


Calcedona 


138 Quicquid | virilis 


28 


Bosporus 


142 remeatis 


29 


Concuscero (sic) 


144 lachrymis 


30 


rursus semiplegada 


147 Macedumque 


31 


premittunt 


148 ingentes || sepultas 


34 


victo 


150 Bumme 


35 


Hinc |] hie 
quouis (sic) 


161 Ryphaeis || hospes 


36 


153 Grutungis 


37 


Consttit (sic) || incumbena 


161 quum 


41 


hymber 


162 Hemusque 


45 


sine] Bint 


163 Ingeminat Rhodopo magnum 


46 


facifici 


166 exanguem || istrum 


50 


quam] quia 


167 Tellum || iactabile 


53 


lucro 


169 contempta 


55 


fasciB nec dum 


170 arvis] oris 


56 


quoi 


173 fleverunt || Dindima sylvis 


58 


cesisse 


176 Trabigilum || aulae 


CO 


scelera 


179 quae] que || suadent 


66 


advolvit 


181 8imulante 


68 


presidium 


185 mythra radiante 


72 


hie 


189 quam 


73 


Hie 


194 tarn] i 


76 


haec ora 


196 Grutunnus 



Digitized by Google 



aLIV 


PRAEFAT10. 




v. 200 


pulchreque 

* * 


v. 300 


• 

Berecmthia 


201 


TesBalides 


302 


ululantibus atys 


203 


I strum 


303 


lacnrymiB 


206 


Quid] qd 


304 


nequeat quanvis 


207 


Pretentas 


306 


regmque minasque (stc) 


208 


Iusticiae 


307 


latronum] ad sontes (sic) 


209 


quoin || inultus] multus 


308 


Ad sontes] Latronum 


210 


Quom 


311 


Quum 


211 


figebat 


316 


Quae 


213 


Vigerent || rupit 


318 


• 

predae 


216 


Possidet Illyricos 


323 


cesisse 


J Jo 


sequuntur 


324 


XT || i _ i 

Nuncius U extat 


229 


Quum 


329 


precio 


231 


infernas 


332 


Quaesitus || cibus quorunque 


232 


sepulchro 


334 


Maeotiaa 


zoo 


viderit 


336 


miuimaeque 


sob 


Invitatque 


337 


Mundiciae vultnus (stc) 


238 


quaecunque 




oneraque 


nnn 

239 


Bithynis 


338 


Hunua 


240 


utrique 

* 


339 


scenae 


241 


lydi piscidaeque (sic) ■ 


840 


Muumque || Bosporus obruit 


247 


Thini 


344 


• 

quanvis 


OCA 

250 


Gesaque 


346 


Hosio] 8oho 


251 


alim 


347 


monendi 


255 


libycis 


348 


temperat 


h\ K £» 


quum reddidit umbra 


349 


dequoquat 


A IF A 

258 


Celenas 


350 


aeoae 


25y 


hie 


351 


quoquus 


260 


methallo 


354 


arctia 


261 


Haustrum 


356 


belloque rehcto 


262 


Dindima 


358 


nequicquam 




bostia 


361 


enocles (stc) 


265 


littera 


363 


thragicos 


266 


Marsia Meanderque || Marsia 


368 


periculi8 


268 


Meandro 


369 


praelia 


2 <0 


Planicies 


371 


Absidet 


271 


extollit 


375 


fletus] foetus 


272 


preciosaque 


378 


ieiuna] victura 


273 


caedit U Symada (sic) 


384 


Prebuent 


275 


urbes 


392 


r% * * 11 * 1 

Foemineis || penculum 


276 


facilesque 


394 


ignavus 


280 


thyasos || Cybellae 


398 


graviorem 


285 


Obstupuere | Choribantes 


399 


(irutunnos 


287 


genitrix tunc sic irata 


403 


Concilii 




longeva 


405 


JNiobem 


289 


Phrigiae 


406 


inremeabile 


291 


lenti 


407 


infestoque 


292 


Meandri passura 


410 


AsBiduis 


294 


Paret (sic) finitinms 


413 


Stilico || hyemare 
Bizancia 


295 


imploret || tyraos 


415 



Digitized by Google 



PRAEFATIO. 



XLV 



v. 416 amphiarani 
419 Advicilant 
426 Bellua |1 quoi 
433 levis 

439 cumulis in manibus [| iras 

440 dam m i H fagatior 
443 ceno 

446 Hosius] aliquia (sic) 

449 e chine (sic) 

451 Calcedona 

455 sautius 

457 solum campo 

464 Moeonios 

465 Pamphilos || in omni 

466 Targibilus || sonat || cursum 
470 ferunt 

475 Nuncius 
477 Ocia 

481 sodalera 

482 Rapturasqne || neqna 

484 tedas 

485 Tunc 

486 scepti 

487 Infestos 

488 damni 

489 stolido [| magistro 

491 Iapetiomadaa (sic) 

492 quoacunque 

493 multumque 

497 Grai (sic) 

498 aetherei 
601 sero 

502 Stilicone || quouis (sic) 
510 nitenti (sic) 

512 edes 

513 Vicimus 

514 patremquo 

515 littora 

516 Omnes 

517 famulo Stilicone 
620 Proiectis 

522 inphamea 

523 Moenades fl Penthaeo 
624 Quum 

528 nec flamma 

530 quum 

531 Stilico 

533 lachrymans 
634 coeperunt 
539 Ruffinus 



v. 543 ide reduxit 
544 Stiliconis 
546 coniungi 

549 Quum 

550 Ruffini || haeres 

551 similis 

552 mutare 

556 Summere || tantas || vertcre] 
8ummere (sic) 

557 fece 
559 osiu8 

564 Exultant 

565 Hemoque 
568 praelia 

570 Antioci 

571 Tene 

576 Grutumi (sic) 

577 domosque 

580 Necducenec(st"c)||sa«n]freti 

582 Captivus 

583 omnes 

588 precium sartire (sic) 

592 lachrymas 

594 Ne ve 

597 Quanvis @ exue 

601 commmune (sic) 

Cons. Stilichonis I. 

v. 2 Coniugii || fectinos gandia 
cantu8 
4 Sopierant |j triumph u B 

7 praelia 

8 aevum 

9 Stilicone 

13 quodcunque 
16 iusticiam 
19 Iberia 

22 Thracem detestatosque 
24 exquo 

26 quam 

27 Et decorant 

30 domus partita j| qnemque 

33 soboles 

34 divisa 

35 tenes nec facta revolvatn 

36 quoius protendere 
39 Stilico 

42 molliri 

43 fastisque 

44 tunc | tunc 



Digitized by Google 



XLVI 



PRAEFATIO. 



v. 48 Caedentes spaciis 

49 Quanvis 

50 quicquid mox reddidit 

51 quam |] actor 

53 Tigrim 

54 Euphrate 

55 Parthorum 
58 Thuris 

GO aditis 

61 Caldaeo 

62 caeli 

63 mytru.ni 

65 Stilicone 

66 Cominus || virga transfigere 

67 moedus tibi cessit 
76 optulit 

82 Inclytus | gerebat 

83 Obsequiuum (sic) | geraiR 

84 exultasse 

85 vinique 

86 quum 

87 Bosporus 

88 tedas 
90 sensit 

92 Quoi 

93 Ocia g preciosior 

94 missos 

95 Proponti 

96 Baa tern as 
102 Saeviciam 
105 fatibus 

107 Millia || missam | Thracem 

109 Nec 

110 hunnorum pra vitas 

111 Sarmatha 

112 Extinctique 

114 retenderet 

115 preberet 

120 Eucheri 

121 deest 

123 Aedonas hyemes g Boetae 

124 Ryphaeae || quumque 

128 Curvatus || sylvas 

129 littora 

130 hybernum 

131 Hemi 

132 Stilico 

135 ofi^nso quanto 

136 glebis 
141 aequora 



v. 146 molle 
149 tentavit 

151 seu 

152 certe 

155 Iberis 

156 mytra || hie] eum Q decoro 

157 phucataque Moedus 

160 Stilico 

161 Quas vel 

169 sequuntor 

170 quocunqne 

171 millibus 
173 Vexilum 

175 Leucate 

176 hyems 

182 Moenala 

183 Parthemiumque (sic) 

184 flammis] cam pis 

186 enipheus 

187 etiam nunc 

189 Quom |j non] nunc 

194 quicquid 

195 Stilico 
197 aloquiis 
200 Fulraineum 
205 Parueriut 

207 ubicunque 

208 lusticiae 
210 ocia 
215 Istri 

217 Servicio 

218 praelia 
222 Sicambri 

224 Quum 

225 Cayco 

228 Herciniae || sylvae 
232 Ultro quum 
234 Alemania 

237 fallax 

238 acie] servat 

241 Marcomaes Suevusque docj 
(sic) || hetruscum 

242 exilium q\ium 

243 Exulis 

245 celerique 

246 prorumpit 
248 omnes 

251 humectat 

252 Gis || annus 
555 Amnion 



Digitized by Google 



i 



PRAEFATIO. 



XLVII 



v. 257 Numide campis g Sirtes 
258 Getulae 
262 gestant patulos 
203 Splendet viperia fl pharetre 
264 quum 

266 quum 

267 bellua Porrum 

268 Ponus | prostratns Mcmnon 

270 partes || aeoas 

271 Quanvia 

274 varia geminum 

280 Exiciale 

281 utrinque 

282 Quum || latiumque 

283 hyems 

286 quem | versat 

290 pellagi 

291 mirer Stilicho q cantus ad 
omnes 

293 precio || laterent 

294 nil |l loquutus 

296 Aeois 

297 quanvis 

298 lenis 
301 Obiicis 

303 brachia 

304 Non deest 

305 posset 

308 vel bella ferent 

309 saporis 
311 et tot 

314 illatae || sylva 

315 tyrone 

318 dilectu 

319 concepto 

320 Exiluisse 
322 quum 
328 Stilico 

331 Romuleas || rediisse 

332 Quum 

333 Thyrrhenum || cunctis 

334 Sirtes 

335 nec 

337 inharenosos 

345 inant] mani (sic) 

346 surripit 

348 omnes 

349 qui 

350 effetoB || frigore Gallos 
356 Anolopes || proiecit (| Mazas 



v. 358 lembo] nimbo 
363 sit prospera 
365 totis 

370 Tigrauen (sic) 
373 fuerant 
375 morae 

378 tantum 

379 quantum 
381 Scipiade 

384 Hie omnes || laurus 

385 Stilico 

Cons. Stilich. II. 

v. 9 Coelicolum 

16 Sic cum | praemas 

17 Materiam 

18 ocyus 

19 astes 

21 sternere 

23 Dat || exhorante 

25 cohercet 

26 Aetherei 

27 defert 

29 in deest U sylvis 

30 Hinc |j sororis 
32 nullo docuit 
35 pretendere 

37 servire 

38 auricias (sic) 
42 Allicitur 

48 ignavum 
50 Non || adnexus 
53 facta 
56 quum 

68 At Stilico 
61 quoi 

65 sensit 

66 severa 

69 Becretus 

71 venerare || gubernes 

72 adores 

73 Obsequio moderere 
78 lenior 

80 furore 

81 adacribi8 

82 Quum I stiliconis 

86 Quoius stulta || disensibua 

87 Sydoniu8 clamydes || baccis 

89 viridesque smaragdis 

90 renidentes iacynthi8 



Digitized by Google 



XL VIII 



PRAEFATIO. 



v. 91 scapulis 

93 suppellex 

94 haeredibus 

97 fide 

98 quoins 

99 quicquid 

100 preterea 

101 uinxere 
103 Iusticia 

106 caesisse 

107 pietas 

108 futule 

113 avariciam quoiua 
115 preens |] poscit 
117 quod 

120 aberrat 

121 Fracturus quemcunque 
123 nunquam 

125 premia 
129 quum 
131 iocunda 

134 effoeminat 

135 tetrior ulla 
137 circumligat 

140 Advigilat stupris || somnnns 
(sic) 

141 cytharae 

142 pueri. 

- 145 Laeticiae || laxant 
147 condemnat 

149 quum 

150 epreverit 
152 expectantibus 

154 sub te quod gesserat 

155 Ammonitor 
157 Nequid si 
159 Turbidus 
1G1 solenne 
167 quom 

172 Orphaeo || sylvas 

173 fallentibus 
183 Hie 

185 aptant 

186 milite 

188 Aedificet 

189 Tybridis | \praeveJat] servellet 
192 qui 

194 rubigine 
196 causae 
198 sylvis 



. 199 Istrum 
200 patrum 
202 late 

204 stilicone 

205 textura 
208 caeciit 
210 littore 

212 vertent 

213 Tenthaeo || eorpote (sic) 

214 cuDabula 

221 Index 

222 premia 

225 annueris | certe 

230 Thagum || tales 

231 Stilico [| quaecunque 

236 putat 0 eomplexus || Iberam 
238 patrum commendat||bethym 
240 domini superatur || flava 
242 gesa 

244 Quur nundum || quur 

248 quoius |] vertit 

249 Cerulus Q mentitur amictum 

251 stilico || quum || hibernam 

252 et dcest 

253 bella 

254 littore 
256 Tunc 

260 prebere 

261 lachrymabile 

262 haec 

264 stilicone 

265 agit 

267 concedentemque 
269 petentes 

271 sed raptis 

272 Ocyor 

273 ThuBC08 || ApeniDUsqne 
275 tetrico || vnltu 

278 quaerelis 

279 stilico 

282 tanta || molle 

284 me] nam 

285 mot us 

291 prodigii 

292 rebus aeois 

293 quaq (sic) 
295 Opprobriis 

298 Pellendis 

299 violat 
304 fatorum 



Digitized by Google 



PRAEFATIO. 



XLIX 



v. 306 aeoos 

309 Qunr || quae || cruentum 

310 Gratulor 

311 credimuB 
314 iam || qui] q 
316 stilicone 

319 quicunque || quicunque 
322 stilico 

326 stilico 

327 nomen || verendo 

328 et solitus] insolitua 
331 Poaae queas 

333 cuncta 

336 sobolem || geparataque 
340 Minervae 
342 labores 

348 sed avm] stilico H aevo 

350 spumantem 

351 Purpureo 

355 connubia 

356 circumstipantur 
358 timido 

362 dextraeque regendum 

363 solennibu8 urn am 

364 incoepta 

365 humeros armis • 
367 Istro 

370 spaciosa 

371 cruentat 

372 tendentem 
374 colla] terga 

377 petitam 

378 Elisii luce- erumpere 

384 qui libera 

385 fasces] poenos 
388 regat 0 bellisquo 
390 suapiciant 

392 am as 

394 Massila 

395 ferat nunc humidus 

396 orea ventis 

401 8uperet quom || limina 

404 coelum || martia 

405 palentino 

406 conspiciant 
408 velocibua alia 

410 nullique sequutus 

411 hybernis 
414 foecunda 
416 littora 

Claud. Carm. n. 



v. 420 quoi 

421 exultat 

422 Theodosius 

423 properat 

424 menti 
427 ainua 
430 uolat 

433 Deprehndunt (sic) 
436 fictia 

440 erret] iret 

441 phoebus ad limen 

442 superbus 

443 tunc • 

446 habitat || facies || methallo 

447 illinc 

448 Hinc || illinc 

450 Difficilis atabat rutili 

451 precioso | tytan 

452 Signanti Stilicone 

453 compellet 

454 quoi |] methalli 

455 Ite optati per saecla me- 
thalli8 (sic) 

467 hylaree 

459 in medio 

460 torvo || brachia 

463 Phrixaeu8 

464 turdat (sic) 

465 Scorpion || gramina 

466 Syrius 

467 fatur |j rorantes ortos 

470 flagrantibua 

471 Cesariem || lactea || uibasque 
(sic) 

476 Stiliconem 

Com. SHI. Ill praef 
v. 5 testes subiungere 

9 Tyrias contra fracturus 

14 Laudabatque 

15 Quumque 

17 Quumque || Belli 

18 moestam 

21 Stilico 

22 Annibal || Annibale 

Cons. StO. Ill 

v. 10 quoius 

11 mirare sine auro 
13 calcator et Istri 
d 



Digitized by Google 



L 



PRAEFATIO 



v. 17 Alemannorum 


v. 124 infloruit artibns 


18 Sicambri 


125 pene 


19 Cesarie 


126 exulat armis 


20 sequutus 


127 seducta 


22 methallis 


130 diis 


27 preraia 


132 Quoius | spacium 


28 Strepidus 


133 methalli 


31 quum 


135 Olimpi 


32 quum 


137 tetendit] recedit 


33 Pelleae 


' 140 fatis] votis 


35 aeoi 


141 quum 


37 laudis stimul'q (sic) 


142 submitteret urbes 


38 quanvis 


145 Carinas] cumas 


41 altum] olim 


146 quum || premerent || teneret 


43 spacium 


147 Iberos 


45 divisus 


157 Rursus et 


50 plebea 


159 gens] res 


52 quo 


160 dicionis || caetera 


54 Quoins 


162 sublimes | Sparthanus 


55 meruit genero 


163 Moedus 


57 lassis 


164 Moedoque 


58 munere 


165 Persen Macedo 


59 Littora |j lanros 


167 est deest 


60 affulsit 


169 hunc H Bacchus] secum 


62 quum |j euchius 


170 genitrix 


64 Stilico 


171 depres8uros || hospes 


68 quicquid 


173 poeonium traxit tyberina 


70 metiere 


174 stilico preclare 


78 quod iocundior 


175 matrem regemque 


79 fame 


181 pectore 


86 et spectant 


182 Non || qui benefacta 


87 ultrd (sic) 


184 praelia 


88 Optulit H fasces 


188 haec 


90 quom || quam praelia 


189 eesc dominum 


91 Cum Be etiam 


190 Quin tibi 


93 deest 


194 Stiliconis 


96 inditio 


195 Exultant f| quocunqne 


97 Ammonuit 


197 saciantur 


99 Haec 


201 circundent 


100 Libyci 


202 certe 


102 quod 


203 quum || exurgens 


103 traosmitterit (sic) 


205 Et palma 


105 Hie 


206 que 


107 Materiam || Stilico 


208 dicteae 


110 iustica (sic) 


209 Leonis 


114 extat 


210 Palladis 


117 poscunt 


213 Stilico 


120 cautd] apta 


218 civem 


121 imbuit annos 


222 contentus amore 


122 Belli 


224 et post 



Digitized by Google 



PRAEFATIO. 



LI 



v. 226 Rodiis 

227 Bachoque 

228 lam pulsante femur 

229 precium || amari 

230 quicquid 
232 plumasque 

234 Pardonis 

235 pro pondere 

236 flumino (sic) 

237 sylvis 

238 Stilico 

243 humeros || brachia midae (sic) 
246 rubent] horrent 

249 Lycaeo 

250 Nepropene || Menala 

251 Cretea || Briomartis 

252 Lycastae 
263 erymanthe 
254 venatibus 
259 Taigeti 
261 Quaa ubi 

266 urbe || quam nulla 
269 sica 

271 hare ii am 

272 claustris 

275 CUT8U8 

276 Sirtes 

277 steriles 

278 Namque 
281 percurrite 

283 stiliconem || sylvis 

284 Parent || qui] ut 

287 sub limine 

288 Rosida foecundis '! diva] luna 

290 spacio 

291 methallo 

296 ducitque 

297 sequuntur 

299 haec || haec 

300 Cresse tennes (sic) 

302 Dalmaciae || brachia 

303 Briomartis 

305 arundine 

306 curvaverat 

308 nicharte 

309 Iberas 

310 canis 

312 saciavit 

313 texit lapidosis 

314 Circaeis 



v. 316 luxuriantiB 

319 setis 

320 Sylvarum || caute || molle 
322 genuit 

223 In lignis 

324 rudibusque 

325 honustis 

326 Exanguis 

329 montani || triumphi 
331 Explevit 

338 pa8tores Q excepere 

339 tedae || strata] fracta 

340 hacdi] edi 
344 rupta 
349 omnibus 

356 foetus 

357 Classis || a 

358 propriam 

360 coete tyrrhenaque 

361 sed non equore 
365 Bacharum || typana 

368 solvuntque rudentea 

369 Linces 

Bell Pollentinum praef. 

v. 6 pro stratis 
7 amoenam 
9 hie 

12 premia 

15 timorem 

18 libri || stiliconis 

Bell. Pollentinum. 
v. 1 quum 

2 Argos 

3 Aeetham 

4 Typhis 

5 incolumen 
7 vagre 

10 facilea cunctis || pupibns 

11 Typhim | 

13 digno 

14 Stilico 

16 iactant 

17 vinxisse 

18 teneri 
20 quanvis 

25 virides |] fretasque 

26 crescentis 
29 titulis 

d* 



Digitized by Google 



LII 



PRAEFATIO. 



v. 31 An ego 
35 cales 
38 exangues 
40 lusticiae 

47 morcm non 

48 nubesque 

50 interius 

51 tranquilior 

54 8ummet 

55 quum R mutaverat 
57 Thanais Moeotida 
59 kaukascisque 

GO Getulas || constringet 
61 hucusque | notare 

64 timui8se || quum brachia 

65 spirasque 

68 Quum 

69 Matrem 

70 Tentarunt 

71 Pene 
74 Alcidae 
78 deest 
81 Istri 

84 videt 

85 profunda 
88 tentare 
91 si positis 

97 arcto 

98 nuncia 

101 sedemquo 

102 prophanis 

103 deprehendere 

104 quanquam 

105 quum 

108 di versa 

109 Excere 
114 doctorque 

118 spaciumque 

119 modus 
121 solertia 

123 Inrevocandus 

125 aeacidem | littore 

126 Marii Paulique 

127 aegere 

129 quanvis j| fugavit 

130 lituoBt& (= et) 

131 Stilicone 
136 subaegit 
142 Stilico 
144 vincitque 



v. 145 hie 
146 raoerens 

148 Ma8silua 

149 Annibalemque 

152 hyems || primus j| messibus 

154 Annibalem 

155 quum || parthacus 

157 titiens 

158 exuerat 

160 hos 

161 adductus 

164 Stilico 

165 emonii [| moessique 

166 terdeciea | frontibus hemum 

167 hyenas | totiensque 
170 I strum transgressa 
173 Quocunque || crynnis 
175 claustra 

177 hemu8 

178 Otrisiis || contemnunt Stri- 
mona 

179 abnonia belli 

182 cotibus Oetani 

183 Spercbyusque H Enyphens 

185 Driopes 

186 littora 

187 Moedis 

188 Thermopole || Scyronia ripis 

189 connectens 

190 lycaei 

194 suplicium 

195 Exegre 

200 Pyraeneumque 
205 quodcunque timores 
211 Stilico quum 
213 quanvis 

216 volantes 

217 pupes 

218 sardonias || Cypri 
220 diffusa 

222 Optat 

224 malet 

225 lam que ho mm creduntur 

226 avariciae 
234 horrisonas 
236 sequutaa 

246 Lycaonia || Arcto 

255 bellua 

256 lena || latebant 
267 Stilico 



Digitized by Google 



PRAFFATIO 



LIII 



v. 268 meliore 
273 flumina 
279 Graecia 
287 Idcirco 
292 theutonica 
* 294 honor 
295 geminant 
301 stimulat 
303 recusant 
306 Obscoonam 
308 charior 
311 Vinculo] Pignora 
316 tunc primis 

319 littus 

320 Laurius 

321 pupe |] pretervolat fl ocyus 
323 hyemi8 caelique 

325 Hyberna 
327 setas 

330 herciniae || Rhetia sylvae 

335 cymbrica 

336 Kheno] saepe 

337 Istruin || Ampbytrite 

338 abiles 

340 Rhetia 

341 tremendam 

342 sen 
345 baratro 

347 trepidis |j aatris 
349 Stilico 
354 spelea 

358 genitrix 

359 sylvis 
361 Ocia 

366 herilis 

367 NunciuB 

378 Euristeus 

379 Moesto || cingitur 
383 nequeant |] tumultu 

385 fati 

386 Quum perfrangeret Annibal 

388 Nec quiquam 

389 tentaret 

394 gerentis ■ 

395 Levino || praelia 

396 praetor] consul 

398 pretereunte 

399 Tentandas || quanvis 

405 ducie urget 

406 Stilicone 



v. 407 lachrymosaque 

408 sylvis 

409 Spargit hyems | sibylla 

410 Certatum || vel notae 

413 apperent 

414 Rhetia 

415 Vandalicis 

416 Britannus 

419 quin etiam | sicambris 

420 cinthos | cherucas 

421 o nines 

424 populisque 

425 poterit 

426 iam || Stiliconis 

427 tentet 
437 rigor || calor 

439 Foemina 

440 ut 

441 Circeis 

442 vera 

443 sepulchro 

453 Stilicone 

454 alacris 

459 Stiliconis 

460 Caniciea 
463 defletus 

465 tentat 

466 hurailisque 
470 Getae 

472 flumina pulsis 

473 eubito 

474 moenia cernit . 
485 quoi 
387 acclivis 
489 Istrum 
491 arectum (sic) 
495 humeri8 

504 septa |J hetrusci 

505 tybride 

506 greis (sic) 

512 Stilicone 

513 perosus 

514 iugis 

515 Graecos tremefecerit 

516 ertinctusque 

517 aeoi 
525 quum 
528 Dii || faciant 
532 ausi (sic) 
534 Tunc U quum 



Digitized by Google 



LIV 



PRAEFATIO. 



v. 537 paravi 

542 dabunt | molitus 

543 calybs | rubebunt 

545 reddita 

546 omni8 
550 viaque 
553 noxia 

558 necnon || Stilico 
550 inflammat 
660 temerate 
561 obsceaai 
564 campus 

566 ins (sic) 

567 vendicat 

569 Ister 

570 praelia 
572 humeris 

574 hemi 

575 alphaeaa || menala 

576 Tegeam 
578 Tybrim 

582 uiaaere (sic) 1 petendam 

583 praeclarua 

584 Quoi 

586 reciaoque cunctis 

588 Stilicone 

589 Accelerator 

590 beliaaisque 

595 mntaa8ent 

596 Stilico U sequutua 
698 poeane 

603 Thanaim || Istri 
605 methallo 
607 praecioaior 

609 odio 

610 aasumptaa igne valentes 
613 obiicit 

618 Servicio 

619 cruetatia (sic) 

622 cognati 

623 quum arte 

624 suppellex 
629 epyriadasque 

634 Quicquid f terdenis 

640 exita 

641 Cymbrica 

642 Iisdem procuit (sic) 

643 ossas (sic) 

645 CymbroB || Stilicone 



Cons. Hon. praef. 

v. 3 quum 

4 aylvaa 

6 nocturnu8 

8 vigil 

9 agris 

13 8telanti8 

17 victuaque 

18 Hunc premit in arimes 

19 laetus 

20 premia 

23 aequatur 

24 meminit 
26 prebuit 

Cons. VI Hon. 

v. 2 non 

4 quom R repetatur 

5 solennis 

12 Tybris 

13 quicunque 

14 dederat 
17 nomine 

19 tua (sic) apondet 

20 quum 

24 omnia 

25 quum 

28 nili 

29 moesta 

30 gripba 

31 Ryphaeo 

32 Bylvae 

33 oecho 
36 Exultat 

38 revivescere lauros 
41 aensit 

44 intra 

45 Gigantea 

48 coluimu8 (sic) 

51 Innumeros U methalli 

57 aegit 

58 quum 

65 quanvis |J necdum 
68'Induit || fastis 
71 poaitaque tiara 

76 haeres 

77 nic 

79 teneris | annis 

81 Bosporus 

82 males 



digitized by Google 



PKAEFATIO. 



v. 88 mirata 
90 aeoa 

95 seniore 

96 repente 
99 fidequo 

100 officiis Stiliconis 
104 Libiaeque 

106 prophana 

107 venientem finibus 
109 auxiliisque || rogatis 
113 Tbyeatiade 

115 maternae 

116 Iulaeoa 
118 parentis 

120 lauros hisdemque 
122 chelis 
125 aedere 

128 sibi] libi (sic) || ammonet 

129 amisia 
132 practica 

138 gubernaculis antemnis 

139 Ludiprigium 
141 maneB (sic) 
145 exorruit 
147 ingenti8 

149 imperiumve 
152 monet 
155 exanguis 
157 moesta 
162 arandine 

164 ellectra 

165 bumeros 

166 Phaeton 

173 ligniqne 

174 extensas 

175 steliger U fluctibuB 

182 Tyberino 

183 thuscis 

184 herbei 

185 Tu ne Gigantaeis |) tentare 

186 mens (sic) 

187 Phaeton 
194 humida 

196 atque adua iusu (sic) 

196 Cerulus 

197 novum 

198 paccataque 

200 Dryades || pbaunos 

203 Contulia || hastae 

204 prata 



v. 206 per virum 

210 Stilico 

212 medius 

213 statuisse 

214 prebens exempla 

219 damnique 

220 Iatrum 

221 praelia 

222 utrinque 
224 incanti 

227 gentis reliquum 

230 Deiicit U tentabat || niontis 

231 qaas || aubitis 

232 Rethos 

233 p fallere (sic) 

234 numina 

235 Quoiua y repetit 
241 tetris 

243 abses8o 

244 rabies || periculum 

247 tentato 

248 C5minus 
250 rerum 
253 descendere 

256 precibua fletuque 

259 Cybelleia 

264 Caeris 

266 notasque || humentibus 

269 cum 

271 expers 

275 Baciare 

278 seu |j exul 

281 nec me 

286 Apeninum 

288 ad || amplectitur 

289 geminamque 
291 Hie 

293 voluissem 

294 oppetererem (sic) fl meliore 
296 percultas Q sequuto 

298 charasque 

299 exertum 

300 circundedit 

301 Stilico 

302 extulit 
304 extincta 

* 308 solatia 

309 ferat 

312 Desinit 
314 nullusque 



LVI 



PRAEFATIO. 



v. 318 Stilico 

319 nostras nomen 

320 Stilicone retendit 

324 triste g quum 

325 Sulfore ceruleo 

326 rotae 

328 terrificunque 
330 tedas 

335 quum 

336 redegerit 

337 Quum cinxere faces Hypa- 
num 

338 Moeotica 

339 Non 

340 Marte || quum 

342 hymber 

343 flammante 
348 caldaea 

350 Obsequiuum (sic) Marti || 
putuere 

351 presidium 

359 Prosiliit 

360 quaerelis 

363 Ligur 

364 seq. 

Luce frui spatiis disccrnens 
gaudia parvis || Torquebit Ru- 
bicon vicino nomine Tybrim 

366 deest 

367 spelusit 
369 At 

372 pugna 

373 Defansam (sic) || peremni 

375 methallo 

376 auratoB || fluctus 

377 Massila 

378 arundine 

379 equis 

382 Preberet [| ni 

383 Nec Bochi Syllaeve 

384 Nec 

385 calpatior 

386 Quod 

392 bis dena 

393 inter pomeria 
395 succensus 

398 favere tyrannis 

399 quum 

400 Praelia | Pharsalia 
404 syncerae 



. 405 Dessuetae g sumptisque 

406 externi 

407 se iuncta 

408 Exulat 

409 Quur 
411 Illic 

413 Istrum || tenebat 

414 leviusne 

415 quum || Moedus 

420 attavum || haelia 

421 Saeveri 

422 Hie || fornm 

423 priorem 
425 Tybris 
431 Stilicone 
434 credat || nec 

438 necdum patuit fama 

439 quoins 

453 mox et perlatum stelarum 

455 quum 

456 Advenit Stilico medium 

457 me et socerum pontemque. 
viamque tenebat 

458 Adua 

463 haec || loquutus 
465 Expectasse 
470 Titidem 

473 penetraverat agmina 

474 rettulerit 
477 nulla qui 

479 Diomedaeis 

480 praelia 

482 Et quoi non Traxerat (sic) 

486 Tybrin 

487 Tarquino 

488 Adua 

489 Sulcatus || quum tranaret he- 
truscis 

491 Exere 

494 muris 

495 reliquit 

497 pupes 

498 nudaque littora 
502 arce 

504 ExuperanB 

505 Apeninigeris 
507 prebent 

518 sylvis artatur 

519 utrunque 

520 Tybride 



Digitized by Google 



PRAEFATIO. 



LVII 



v. 522 Mollibus | quicquid 

524 propire (sic) 

525 vestes et 
528 baccia 
531 Pertulit 

538 Quanvis [] hymbre 

540 nam pluviia ideo 

541 Austro 

543 qua 

544 Milvius 

545 uno ore 
547 Exultant 
550 quo tempore 
552 Quum || quoi 
554 officium 

556 qui praestet 

557 Hoc 
560 cum 

562 humero8 

563 ErythreoB 
565 Quoi 

567 fluitant 

568 Sibilla 

569 calibe 

571 methallo 

572 Ferratos informat 

573 Addidit j| bellis 
576 quid 

579 Stilico || quum 
581 referes 

590 sequutus 

591 facta 

592 verbique || caelat 



v. 596 pio lautae 

597 talis 

598 porapa 
605 coligis 

608 munere deest 

609 Astringit || erat 

610 quaeret precium 

612 species 

613 quum 

614 Connexum 

615 conaensuque 
617 oecho 

619 tigres 

620 Diffudit 

621 Hie |! aera 

624 iocundaque 

625 quum 

626 Mutatos edunt 

627 illisie 

629 Murmur et jj resultat 

630 contentus 

631 subnixa 

634 8emiferi cortinia 
637 perpetuisque 
641 Tybris 

643 letatur 

644 Pallantaeus 

645 disauetaque 

646 Kegius 

648 Ietri 

649 illustrior (sic) 
651 honor quoius 
655 regesque 



vm. 

Sidonius Claudiani imitator. 

• CI. cons. Olybr. et Prob. 31 

Vivit adhuc — Gloria fusa Probi 
Sid. ep. IV, 18, 2 

In quo post vitae tempora vivit honor 



CI. cons. Olybr. 35. Epith. Hon. 280 

Atlanteosque recesaus 

Sid. ep. VIII, 9, 32 

Imo» Oceani colens recesBus 



Digitized by Google 



LVIII PRAEFATIO. 

CI. cons. Olybr. 85 seqq. descriptio Romae qualis est 
Sid. V, 13 seqq. 
Sid. V, 28 

Pectus palla tegit, quern neverat Ilia coniunx 
CI. ibid. 224 

Palla graves umeros velat, quam neverat uxor 
Ilia 

fcf. Sid. II, 389 seqq.] 



CI. cons. Olybr. 122 

cornus in altum Torrigitur 

Sid. VII, 265 

crescit in altum Conus 



CI. cons. Olybr. 126 

Prior hie: 0 numen amicum (= Roma) 
Dux ait — quae causa viae? 
Sid. II, 437 

blandis prior orsa loquelis 
Quid caput o mundi, (= Roma), dixit, rnea regna revisis? 



CI. cons. Olybr. 127 

legum genetrix (= Roma) 

Sid. II, 34 

Imperii genitrix (= Roma) 



CI. cons. Olybr. 177 

et pollice docto 

Sid. XV, 181 

ac pollice docto 



CI. cons. Olybr. 209 seq. descriptio Tiberini cf. Sid. II, 332 seq. 
CI. ibid. 217 

Vertice luxuriat toto crinalis hat-undo 

Pi* till an t per pectus aquae, frons hispida rnauat 
Imbribus, in liquidos fontes se barba repectit 

Sid. II, 333 

et arundinis altae 
Concolor in viridi fluitabat sylva capillo 
Dat sonitnm raento unda cadens, licet hispida setie 
Suppositis multum sedaret barba fragor 
Pectore ructabat latices 



CI. In Ruf. I, 107 

Pirithoum fugeret Theseus, offensus Orestem 
Desereret Pylades, odisset Castora Pollux 



Digitized by Google 



PRAEFATIO. 

Sid. V, 287 



Si se Pollucis perfundit sanguine Castor: 
Thesea Pirithoi, Pyladem si stravit Oreste 
Vel furibunda manns 



CI. In Ruf. I, 133 

Rhenus proiecta tori)uit urna 

Sid. II, 339 

manibusqine remissis 
Remus et urna cadunt (sc. Tiberini) 



CI In Ruf. I, 138 

Tecta petens — Turn talia fatur: 

Ocia te Rufine iuvantcei. 
Sid. V, 142 

Ingreditur qua strata viri vocemque furentem 

His rupit: Secure iaces oblite tuorum cet. 



CI. In Ruf. I, 198 

Iungatur solium Croesi Cyrique tiara 

Sid. IX, 27 

Non Cyrum Astyagis loquar nepotem 

Cuius non valuit rapacitatem 
Vel Lydi satiare gaza Croesi 



CI. In Ruf. I, 298 

ingulare minatur 

Tu prohibes 

— accendit proelia, vincit 

Sid. II, 294 

Dux fugit, insequeris: renovat certamina, vincis 



CI. In Ruf. I, 311 

qui cornipede8 in pocula vulnerat 

Sid. II, 39 

Plus potat per vulnus equum 
(cf. Sid. VII, 83) 

» 

CI. In Ruf. I, 323 scq. Hunorum descriptio nos relegat ad 
Sid. II, 243 seq. 

CI. In Ruf. I, 335 

remige Medo Sollicitatus Athos 

Sid. II, 509 

cui ruptus Athos, cui remige Medo 
Turgida Bylvosam currebant vela per Alpem 



LX FRAEFATIO. 

CI. In Ruf. I, 339 

vcstita spoliis donabere qucrcu 

Sid. V, 33 

quercum captivo pondere curvat 

CI. In Ruf. I, 369 (fit fine) 

debitus ultor 

= Sid. VII, 563. 



CI. In Ruf. II, 77 

Agmina — ibant famulantia 

Sid. VII, 355 

famulantia currunt Agmina 
CI. In Ruf. II, 122 Xerxis classis cf. Sid. V, 452 



CI. In Ruf. II, 177 

Surgere purpnreis undantes anguibus hastas 
Serpentumque Yago caelum sacvire volatu 

Sid. V, 402 

iam textilie anguis 
Discurrit per utramque aciem, cui guttur adactis 
Turgescit zephyris cet. 



CI. Ill cons. Hon. 1 

Tertia Romulei sumant exordia fasces 
Terque tuas ducat bellatrix pompa curules 
Festior annus eat 

(CI. IV cons. Rom. 1 

Auspiciis iterum sese regalibua annus 
Induit) 

Sid. U, 1 

Auspicio et numero fasces Auguate sccundos 
Exige et effulgens trabealis mole metalli 
Annum pande novum 

• a cons. Ill Hon. 22 l ) 

Reptasti per scuta puer 

ibid. 30 

Sustulit arridens et pectore pressit (te pater) anhelo 
Intrepidum ferri galeae nec triste timentem 
Fulgur et ad summas tendentem braccbia cristas 

cons. IV Hon. 167 
turn levibus ulnis 

Sustulit (pater) et magno porrexit ad oscula patri 



1) Ubicumquc * additum est, similis locus etiam apud Vergilium 
lcgitur, cf. iis locis conapectum locorum Gramlewiczii a me 



Digitized by Google 



PRAEFATIO. 

sid. n, 135 

Iteptabat super arm% patris: quanquam arcta terebat 
Lamina cervicem, gemina complexus ab ulna 
Livida laxatis intrabat ad oscula cristis 



*CL cons. Ill 23 

Exuviae tibi ludus erunt cet. 
Sid. II, 138 

Ludus erat puero raptas ex hoste sagittas cet. 



/ CI III cons. Hon. 40 

Non tibi desidias molles nec marcida luxu 
Otia 
Sid. II, 504 

virum non otia pigra foventem 
DeliciiBque gravem 

Sid. VII, 317 

nunquam tamen otia, nunquam desidia imbellis 

CI. Ill cons. Hon. 84 

meritos oraat diadeniate crines 

Sid. VH, 13 

emerita trabois diademata crescunt 



CI. cons. Ill non. 122 

snbmissus adorat 
= Sid. II, 388. 

CI. Ill cons. Hon. 145 

quid enim per proclia gessi Te sine 

Sid. VII, 232 

Nil sine te gessit 

CI. cons, m Hon. 163 

Sicut erat, liquido signavit tramite nnbes 

Ingrediturque globum Lunae 
Sid. n, 405 

Ergo sicut erat liquidam transvecta per aethram 

Nascentis petiit tepidos Hyperionis ortns 

CI. in cons. Hon. 186 

demens expellitur ambitus 
(Cf. VI cons. Hon. 609, Laus Ser. 211) 
CI. IV cons. Hon. 46 

non ainbitione potitus 

ibid. 48 

et solua meruit regnare rogatus 
(Cf. cons. Stil. II, 3 

tandem flexus trabeas — rogantes Induerit) 



LXII 



PRAEFATIO. 



Sid. ep. VII, 17, 14 

nec te capit ambitus gllus: 
Est tibi delatus plus onerosus honor 



CI. Ill cons. Hon. 201 

lam video Babylona rapi Parthumque coactuni 
Non ficta trepidare fuga, iam Bactra teneri 

a IV cons. Hon. 656 

Ultima fraternns horrebunt Bactra secures 

Sid. V, 601 

Sic Parthus rectum fugiat Maurusque timore 
Albus eat: sic Susa tremant positisque pharetris 
Exarmata tuum circumstent Bactra tribunal 



CI. cons. HI Hon. 203 

famulis Gangem — ripis 

Sid. H, 93 

famulum — Orontem 



CI. Ill cons. Hon. 211 

Indus ebur, ramos Panchaia, vellera Seres (dabunt) 
Sid. V, 42 

fert Indus ebur — 

43 

— Ser vellera — 

47 

— Panchaia myrrham 

CI. IV cons. Hon. 62 

velut ordine rupto 
Cum procul insanae traherent Phaethonta quadrigae 
Saeviretque dies terramqne et stagna propinqui 
Haurirent radii, solito cum murmure torvis 
Sol occurrit equis 

Sid. VII, 405 

Sic rutilu8 Phaethonta levem cum carperet axis 
Iam pallente die flagrantique excita mundo 
Pax elementorum fureret vel sicca propinquus 
Saeviret per stagna vapor limuaque sitiret 
Pnlvereo ponti fundo, tunc unica Phoebi 
Insuetum clemens extinxit flam ma calorem 



CI. IV cons. Hon. 139 

Acclinis genetrix anro, circumflna gemmis 

In Tyrios enixa toros; ululata verendis 

Aula puerperiis. Quae tunc documenta futuri? 



PRAEFATIO. 



LXI1T 



Sid. VII, 164 

Solverat in partum generosa puerpera caati 
Ventris onus: nianifesta dedit mox signa fnturi 

CI. IV cons. Hon. 160 

Crescia adoratus gremio (sc. dearum). Tibi saepe Diana 
Maenalios arcus venatricesque pharetras 
Suspendit, puerile decus. Tu saepe Minervae 
Lusisti clipeo 

Sid. n, 40 

crevere parumper, 
Mox pugnam ludunt iaculis 



*CI. cons. IV Hon. 192 

ventura potestas 
Claruit Ascanio, subita cum luce com arum 
Innocuus flagraret apex 

sid. n, ii3 

regnique futuri 
Fit rerum novitate fines; — 
— — cunctantis Iuli 
Lambebant teneros incendia blanda capillos 



CI. IV cons. Hon. 313 Nero, Tiberius cf. Sid. V, 321—322 
CI. IV cons. Hon. 385 

sed proelia differ 

CL XVIII, 500 

quid vincere differs? 

Sid. V, 98 

quid proelia differs? 

• 

CI. IV cons. Hon. 414 

Pauper Fabricius, Pyrrhi cum sperneret aurum 
Sid. VII, 226 

rigidum sic Pyrrhe videbas 
Fabricium, ingestas animo cum divite fngit 
Pauper opes 

CI. IV cons. Hon. 466 

pellita iuventa 

Sid. V, 563 

Pellitus - hostis 

Sid. VII, 349 

pellitae — turmae 



Digitized by Google 



LXIV PEAEFATIO. 

CI. cons. IV Hon. 537 

Caeruleus tali prostratus Apolline Python 
Implicuit fractis raoritura volumina silvis 

Sid. II, 152 

non principe nostro 
Spicula direxit melius Pythona snperstans 
Paean, com — 

Figeret innumeris numerosa volnmina telis 



CI. IV cons. Hon. 615 

et grato remeat seeurior ictus (sc. servus); 

In civem rubuere genae 

Sid. II, 546 

Quorum gaudentes exceptant verbera malae. 



CI. epith. Hon. praef. in universum confer cum 
Sid. X (praef. epith. Ruricii). 

CI. epith. Hon. 56 seq. et 85 sq. aedes Veneris a Vulcano facia ut 
Sid. XI, Usqq. 

* CI. epith. Hon. 149 Triton Venerem portans Sid. XI, 34 sq. 
ibid. 136 illius amor similiter Sid. XI, 37 sq. 
ibid. 153 sq. totum Veneris agmen Sid. XI, 42—44. 

CI. Bell. Gild. 21 

tardique gradus (sc. Romae) 

23 

umeris vix sustinet aegris 
Sqnalentem clipeum: laxata casside prodit 
Canitiem plenamque trahit rubiginis bastam 
Attigit ut tandem caelum genibusque Tonantis 
Procubuit 

Sid. VII, 46 

Pigros Roma gradus — 

— pendent crines de vertice tecti 

Pulvere, non galea: clypeusque impingitur aegris 
Gressibus et pondus non terror fertur in hasta. 
Utque pii genibus primum est affusa tonantis 



CI. Dell. Gild. 31 

Advenio supplex, non ut proculcet Araxera 
Consul ovans cet. 

Sid. II, 440 

Venio — non ut mihi pressus Araxes 
Imposito sub ponte fluat cet. 



Digitized by Google 



PRAEFATIO. LXV 

CI. Bell. Gild. 82 

mptaque omissus ab Alpe Poenna 

Sid. H, 530 

si ruperit Alpes Poenus 

a Bell. Gild. 83 " 

attonitae iam proximas Hanaibal urbi? 

Muro sostinui Martem nocteeque cmentas 
Collina pro turre tuli? 
Sid. VII, 130 

Hannibalem iuncto terrae coeliqne tnmultu 
Reppulimus, cum castra tuis iam prozima muria 
Starent, Collina fulmen pro turre cucurrit 

CI. Bell. Gild. 60 ~ 

par Roma mihi (sc. Romae) 

ibid. 113 

altera (sc. Roma) 

(Cf. In Ruf. IL 54 

Urbs etiam, magnae quae dicitur aemula Romae 

Sid 31 Orbia Roma tui 

CI. Bell. Gild. 135 

Et contuaa genas mediis apparet in astria 
Africa. Rescissae vestes et spicea passim 
Serta iacent 

Sid - v » 53 _ _ Ar . . 

9 Subito flens Africa nigras 

Procubuit lacerata genas. et cernua frontem 

Iam male fecundas in vertice fregit aristas 

*CI. Bell. Gild. 161 

pars tertia mundi (= Africa) 
Unius praedonia ager 
Sid. V, 56 

Venio pars tertia mundi (= Africa) 
Infelix felice uno. famula satus olim 
Hie praedo 

CI. cons. Theod. 58 

Tam celer assiduos explevit cursus honores. 
Una pote8tatum apatiis interfuit aetaa 
Totque gradus fati iuvenilibua intulit annis 
(Cf. epith. Pall. 65 seq. 

grata senatus 
Cons. Olybr. 66 seq. et 154) 

Sid. II, 207 . . A 

' celenque gradu privata cucurrit 

Culmina conscenditque senum puer ipse curnlem 

Sedit et emerito iuvenis veteraims in auro 

CUud. Carm. II. e 



Digitized by Google 



LXVI PRAEFATIO. 

CI. cons. Theod. 67 seqq. ubi de philosophis agitur, in universum 
confer cum 

Sid. II, 156 seqq. (vide etiam Sid. XV ; 44 seq. et Sid. XXIII, 

97 seq.) 1 ) 

[CI. cons. Theod. 69 

Quantaque diversae producant dogmata sectae 

Sid. II, 164 

Praeterea didicit varias nova dogmata sectas] 



CI. cons. Theod. 101 

doces — quae vis animaverit astra 

Impuleritque choros, quo vivat machina mota cet. 

Sid. XV, 38 

Scrutantes — quid machina caeli, 
Quid tellus cet. cet. 



CI. In Eutrop. I, 215 

Attains heredem voluit te Roma relinqui 

Indomitos curru Servilius egit Isauros 

In mercem veniunt Cilices, Iudaea, Sophene, 
Ilomanusque labor Pompeianique trinmphi 

Sid. II, 462 

Transcripsi Cilicas: hos Magnus fnderat olim 
Adieci Syriae quos nunc moderaris Isauros: 
Hos quoque sub nostris domuit Servilius armis 

Transfudi Attalicum male credula testamentum 



CI. In Eutrop. I, 274 

Et telaa, non tela pati 

Sid. XV, 149 

Cum tenet haec telas, vult haec plus tela tenere 



CI. In Eutr. I, 383 

Militet ut nostris detonsa Sigambria signis 

Sid. ep. VIII, 9, 27 

Hie tonso occipiti senex Sicamber 
Postquam victus es, elicis retrorsum 

— capillos 

1) Cf. Riese Auson. et Anth. lat. n. 882 (Riese) 



Digitized by Google 



PRAEFATIO. LXVII 



CI. In Eutr. I, 444 Porsenna cf. Sid. V, 66 
ibid. 445 Codes 1 ) cf. ibid. 69 
ibid. 445 Mucins cf. ibid. 76 



CL In Entr. II, 135 

plaudentem cerne senatum 

Sid. VIII, 9 

plaudente aenatu 



CI. In Eutrop. II, 461 

Tandem hi a tibi neverunt ultima Parcae 
Sid. VII, 600 

felix tempua nevere aororea Imperiis tuia 



CI. cons. Stil. I, 51 

Vix primaevus eras, paci cum mitteria auctor 
Asayriae. Tanta foedus cum gente ferire 
Commiaaum iuveni 

Sid. II, 75 

Huic quondam iuveni reparatio credita pacia 



CI. cons. Stil. I, 54 

atupuere aeveri Per8arum procere8 

Sid. II, 76 

Btupuit primis 8e Parthua in annia 



CI. cons. Stil. I, 59 

Turia odoratae cumulia et mease Sabaea 
Pacem conciliant arae. Penetralibua ignem 
Sacratum rapnere adytis rituque iuveneos 
Chaldaeo atravere magi. Rex ipse micantem 
Inclinat dextra pateram 

Sid. II, 83 

iuratur ab illis 
Ignia et unda deua — 

— — Chaldeu8 in extia 
Pontificum de more senex arcana peregit 
Murmura: gemmantem pateram rex ipae retentana 
Fudit thuricremis carchesia cernuus aria 



*C1. cons. Stil. I, 69 

Nubilia interea matnrae Virginia aetaa 
Urgebat patrias suapenso principe curaa 



[1) Cf. CI. VIII, 405 cf. Sid. V, 71 et VII, 05] 



e* 



Digitized by Google 



LXV1II PRAEPATIO. 
ibid 91 

Talem quippe virum natis adiunxit et aulae, 
Cui neque luxuries bello nec blanda periclia 
Otia 
Sid. II, 195 

princepa, cui nubilis atque 
Unica purpureus debebat nata nepotes, 
Elegit geuerum. aed non ut deside luxu 
Fortuna aoceri contentus et otia captana 
Nil sibi deberet 
(Cf. CI. XXIX, 159 et 184, XXII, 131) 



CI. cons. Stil. I, 212 

Natis obaidibus pacem tain supplice vultu 
Captivoque rogant («ci7. Germani) 
ibid. 233 

Quotiena aociare catervas 
Oravit iungique tnia Alaraannia aignia 
Sid. ep. VIII, 9, 45 

Ipse hie Parthicua Arsacea precatnr, 
Aulae Susidia ut tenere culmen 
Posait foedere sub stipendiali 



CI. cons. Stil. I, 254 et 354 eadem gentium nomina ut 
Sid. V, 336 

CI. cons. Stil. I, 264) 



[III cons. Hon. 203 
cons. Olybr. 1G0 
In Ruf. I, 376J 



flumina pro gentibus ad m u 
ea domicdia habentibus 1 



CI. cons. Stil. I, 362 

Fracturumque reos humili sub iudice vultus 

Sid. II, 306 

Non tam victoria periit, quam iudicis ore 



CI. cons. Stil. II, 262 0 ^ 
= Sid. II, 318 

[Sid. II, 321 seq. Oenotria procedit simili modo quo Roma Bell. 
Gild. 21] 

(Cf. Africa ibid. 135 et Aurora XX, 527.) 

CI. cons. Stil. II, 320 

Annum redde tunm 

Sid. II 3 

1 Annum pande novum 

(Cf. cons. Stil. II, 268 

anni pandentem claustra aalutem 

(= Stilichonem) 



Digitized by Google 
H 



PRA.EFATIO. LX1X 

CI. cons. Stil* III, 32 son. ) . 

(Cf XXI 370) J m universum con f er cxlm 

Sid. VII, 8o'sqq. 



CI. cons. Stil. Ill, 90 

Cam proelia mandet 

Sid. II, 384 

Non mandet — bella 



CI. cons. Stil. Ill, 118 

posito iam purpura fastu 
De se iudicinm non indignatur haberi 
(Cf. cons. VI Hon. 62) 

Sid. II, 343 

fastuque remoto — iam plus dignetur amari 



CI. cons. StU. Ill, 143 

Et Galium terris (sc. cum) prosterneret, aequore Poenum, 
Nunquam succubuit damnis et territa nullo 
Vulnere post Cannas maior Trebiamque fremebat, 
Et cum iam fremerent flammae murumque feriret 
Hostis 

Sid. V, 80 

Brennum 1 ) tremuisti 
Post melior — 

— sed reppulit unus 
Turn quoque to tain aciem 

86 

PoBt Trebiam Cannasque*) domas llomanaque tecta 
Hannibal ante meus 



CI. cons. Stil. Ill, 158 

bibimus passim Rhodanum, potamus Orontem 

Sid. II, 443 

potetur casside Ganges 
(Cf. CI. VII, 49.) 

CI. cons. Stil. Ill, 344 

mapalia Mauri (in fine versus) 

Sid. V, 591 

mapalia Bocchi 



[1) Cf. CI. XV, 126] 

[2) Sid. VII, 552 Beq.; IX, 245] 



Digitized by Google 



LXX PRAEFAT10. 

CI. cons. Stil. Ill, 350 i 
ereptis elephaa inglorius errat 

Sid. II, 54 

sic trunca reportat 
Bosphoreis elephas inglorius ora tributia 



CI. Bell. Toll. 50 

ut fluniine verso 
Irriget Aegyptuni Tanais — 

— Zepbyrus se promat ab Indis, 
Caucasiisque iugis calido nigrantibus Austro 
Gaetulas Aquilo glacie constringat harenas 

Sid. V, 282 

(si) Atlantom Tanais, si Bagrada cernit 
Caucason 

286 

Ad Tartcsiacuni venit Indus aquator lburum 



CI. Bell. Poll. 261 

Romula — virtus 

— Sid. II, 13. 



CI. Bell. Poll. 292 

Haec et Theutonico quondam patefacta furori 
Colla catenati vidit squalentia Cimbri 

Sid. VII, 76 

Me Teutone iuncto 
Quondam fracte subis Cimber gladiisque gravatau 
Ante manus solas iussi portare catenas 



CI. Bell. Poll. 481 

Crinigeri sedent patres 
Sid. XII, 3 

Inter crinigeras situni catervas 



CI. VI cons. Hon. 30 

Phoebus — grypha ingalem 

Riphaeo tripodas repetens detorsit ab axe 

Sid. ep. VIII, 9, 8 

novusque Apollo 
Cortinam, tripodas, chelyin, pharetras, 
Arcus, grypas agam 



CI. cons. VI Hon. 65 

quamvis diademate nondum 
Cingebare comas 



PRAEFAT10. 

Sid. II, 4 

quamquam diadomate crinem 
Fastigatus eas 
(Cr. cons. Ill Hon. 84 

• ornat diademate crines) 



CI. VI cons. Hon. 71 

poaitoque tiaram 
Subinisere genu {sc. Versarum iiroceres) 

Sid. II, 50 .. 

1 ac supphce vultu 

Flectit Achaemenius lunatum Persa tiaram 
(Cr. epith. Hon. 225) 



CI. VI cons. Hon. 420 Nerva cf. Sid. V, 317 



CI. VI cons. Hon. 615 

Assensuque cavae sublatus in aethera vallis 

Plebis adoratae reboat fragor 
Sid. VIII, 9 

Vel quod adhuc populo simul ei plaudente senatu 
Ad nostrum reboat concava Roma sophos 1 ) 



CL Laus Ser. 12 Alcestis Sid. XV, 165 
ibid. 31 Penelope ibid. 160 



CI. Laus Ser. 17 

Thybrinaa 

Sid. VII, 76 

Tibrinum 



CI. Laus Ser. 44 

cardine gemino 
[vide iam indicera s. Stilicho] = Sid. II, 220. 



CI. Laus Ser. 70 

Te nascente ferunt per pinguia culta tumentem 

Divitii8 undasse Tagum 
(Cr. cons. Ill Hon. 18) 
Sid. II, 105 

Te nasccnte ferunt exorto flumina melle 
Dulcatis cunctata vadis oleique liquore 
Is80 per attonitas bacca pendente trai^etaa 

(Cf. CI. XXI, 85 

ferunt mellieque lacns et flumina lactis 

HI, 381 

stagnantia passim Vina fluent oleique lacus) 



[1) CI. carm. min. VI (LXXIV), 18] 



LXXII 



PHAEFATIO. 



CL Laus Ser. 90 

fluxere rosae: candentia naeci Lilia 

sid. n, no 

rubuere rosae spretoque rigore 
Lilia — insultavere 



CL Laus Ser. 147 

quos "Smyrna dedit, quos Mantua libros 
Percurrens 



Sid. H, 183 



totum percurrere suetus 
Mantua quas acies pelagique pericula luait 
Smyrnaeas imitata tubas 



CI. Laus Ser. 166 

Curru Pisaea marino 
Fugit tela Pelops, nam perfidus obice rupto 
Prodidit Oenomai decepti Myrtilus axem. 
Hippomenes trepidus cursu ferroque secutam 
Aurato volucrem flexit Schoeneida pomo. 
Herculeas vidit fluvio lactante palaestras 
Moenibus ex altis Calydon pretiumque labor! 
Deianira fuit iam pectore victor anhelo 
Alcides fremeret retroque Acheloius iret 

Sid. II, 490 

reparatis Pisa quadrigis 
Suscitet Oenomaum: natae quern fraude cadentem 
Cerea destituit resolutis axibus obex. 

— spectet de carcere circi 
Pallentes Atalanta procos et poma decori 
Hippomenis iam non pro solo colligat auro. 
Deianira tuas Achelous gymnade pinguis 
Illustret taedas et ab Hercule pressus anhelo 
La8satum foveat rivis rivalibus hostem 

Sid. XIV, 12 

Non hie Oenomai cruenta circo 
Audit pacta Pelops nec insequentem 
Pallens Hippomenes ad ima metae 
Tardat Schoenida ter cadente pomo. 
Non hie Herculeas videt palaestras 
Aetola Calydon stupens ab arce 
Cum cornu fluvii superbientis 
Alcides premeret 



CI. Laus Ser. 182 

Hunc cingit muralis honos, hunc civica quercus 
Nexuit 



PRAEFATIO LXXI1I 

Sid. V, 587 

crinemque sacrum tibi more priorum 
Nectet muralis, vallaris, civica laurus 



CI. Laus Ser. 198 [cf. index s. Stilicho] 

pcditunique equitumquc magistros 

Sid. II, 90 

peditumqne equitumque magister 

Sid. VD, 377 

pcditumquo equitumque magistrum 



CI. epith. Pall. 41 

Dulce micant oculi 

Sid. XXII, 33 

Dulce natant oculi 



CI. epith. Pall. 79 

meruitque repulsam Obvia maiestas 

Sid. II, 211 

diademata pasaa repulsam 



CI. epith. Pall. 130 

Vivite Concordes 

epith. Hon. 340 

Sic uterus crescat Mariae, sic natus cet. 
Rapt. Pros. II, 367 

unanimis consortia ducite Bomni 

lam felix oritur proles 

371 

et optatos Cereri proferte nepotes 

Sid. XI, 131 

Feliciter aevum 
Ducite Concordes, sint nati sintque nepotes, 
Cernat et in proavo sibimet quod pronepos optet 



CI. carm. XXXIV in universum confer cum 

Sid. XIII 

[CI. ibid. v. 49 

sed tu Tyrinthius alter 

Sid. ibid. v. 15 

at tu Tyrinthius alter] 



CI. carm. XXXIV, 15 

Et resides levi modulatus pectine ncrvos 
Pollice festivo nobile duxit ebur 



Digitized by Google 



LXXIV PRAEFAT10. 

Vix auditus crat: venti frcnantur et undae 

Pigrior astrictis torpuit Hebrus aquis 
Porrexit Rhodope sitientes carmina rupes 

Sid. I!, 71 

Qui cantu flexit scopulos digitisque canoris 
Compulit auritas ad plectrum currere Bilvas 
Cum starent Hcbri latices cursuque ligato 
Fluminis attoniti carmen magia unda sitiret 

CI. carm. XXXIV, 18 de Orphei cantu cf. Sid. XXIII, 182 



*Cl. carm. XXXIV, 29 Hercules ungues inlerficiens 
Sid. XV, 136. 

CI. carm. XXXIV, 47 

Firmior Herculea niundus cervice pependit 

Sid. VII, 584 

Tutior Herculco sedisset machina dorso 



*CI. R. Pros. I, 19 

firmat vestigia thyrsus 

Sid. V, 514 

Armas vestigia conte- 
nd. XI, 46 

firmantque pedum vestigia piunis 



fCI. Rapt. Pros. I, 53 

Longaque ferratis evolvunt saecula fusis 

Sid. VII, 602 

Fulva volubilibus duxerunt saecula pensis 



*C1. Rapt. Pros. I, 121 

sententia sedit 

Sid. VII, 336 

sedit sententia 

CI. Rapt. Pros. I, 181 

volucri qui (t*. e. dracones) pervia uubila tractu 

Signant 
CI. Ill cons. Hon. 163 

liquido signavit tramite nubes 

Sid. XI, 111 

pendens rota sulcat inanem 
Aera et in liquido non solvitur orbita tractu 



CI. Rapt. Pros. I, 187 

Sulcatam fecundat humum. Flavescit aristis 
Orbita. Surgentes condunt vestigia fruges 
Vestit iter comitata aeges 



Digitized by Google 



PEAEFATIO. LXXV 

Sid. II, 329 

Sed tamen nberfau sequitur: quaeumque propinqnat 
Incessu lbecundat iter comitataque gressnm 
Laeta per impressas rotat viodeinia plantas 



Kapl. Pros. 11, 66 

Therruodontiaca 

= Sid. XI, 76 

Q. 11. Pros. II, 2<I4 

Parva loquor 

= Sid. V, 198 

CI. |{. Pros. HI, 320 

rubro — vallata profundi) 
(Ct bell. Poll. 188 

vallata mari — rupes) 

Sid. II, 63 

Vallatam pelago (sc. orientis Homam) 



CI. Ciganl. 85 

Occurrit pro fratre Mimas Lemmimque cadentem 
— eruit 

Sid. XV, 25 

Hie Lcmnum pro fratre Mimas eontra aegida torquet 



CI. Gigant. 91 

Tritonia virgo 
Prosilit ostendens rutila cum Gorgone pectus 
Aspectu coutenta auo, non utitur hasta 

Sid. XV, 23 

Hie Pallas Pallanta petit, eui Gorgone visa 
luvenit 8olidum iam lancea tarda cadaver 



CI. epist. II (XU), 4 

Cicerona tonus 

Sid. VII, 175 

Quo Cieerone tonas 



CI. carm. min. VI (LXXIV), 12 

Nec tua securum te Maro fama vehit. 
Ipse parens vatum princeps Heliconis Homerus 
Sid. ep. IX, 15 

Liinans faceta quaeque sic poemata 
Venetam lacessat ut favore Mantuam 
Homerieacque par et ipse gloriao 
Rotas Maronis arte sectans componi 



Digitized by Google 



LXXVI PEAEFATIO. 

* CI. carm. min. XI (LXXXI), 4 

Carmina sola loquor, si me meus implet Apollo 
Sid. X, 22 

Fescennina tamen non sunt admissa, priusquam 
Intonuit solita noster Apollo lyra 



CI. carm. min. XIII (LII), 22 

Plus habet hie vitae, plus habet ille viae 
Sid. ep. VII, 17, 26 

Finiti cursus istic vitaeque viaeque 



CI. carm. min. XIX (XLIV), 1 

Oceani summo circumfluus aequore lucus 
Trans Indos Euromque viret. 
fCf. Phoenix anth. lat. [RieseJ, v. 1 

Est locus in primo felix oriente remotus] 

Sid. II, 407 

Est locus Oceani, longinquis proximus Indis 
Axe sub Eoo Nabathaeum teusus in Eurum 



CI. carm. min. XIX (XLIV), 66 

redivivus sanguis 

Sid. II, 417 

rediviva — cinnama 



CI. carm. min. XLVII (XCII), 4 

Si mihi nulla fides 
Rapt. Pros. II, 234 (in fine) 

reverentia patris 

Sid. VII, 485 

Si tibi nulla fides, nulla est reverentia patris 



IX. 

Slephani Gramlewiczii Claudiani auctorum conspectus 
ab editore in ordinem redactus emendatus 

locupletatus. 

I I ■ i nun codem modo quo ceteri latini poelae poslerioris 
aelatis eos qui anteccsscrant saepe imi latum esse sen polius ex- 
scripsisse ncmini cdilorum non apparchat. Ubique in annotationibus 
suis quae poctae subiecerunt aliorum poelarum locos conlulerunl. 
Nostra aetate primus continentem locorum seriem quibus Clau- 
dianus Vergilium secutus erat collegit Woldemarus Uibbeckius in 



Digitized by Google 



PRAEFATIO. LXXVII 

Vergilii editionp ab Ottone fratre parata. Quae quidem collectio 
nimis est lacunosa. Mulla postea quae hue spectaut Antonius 
Ziugerle in notis scriptis suis de poslerioribus poelis lalinis tetigit. 
Peculiarem vero libelluui 1 ) de Claudiani aucloribus uuper edidit 
vir doctus supra laudalus, quem nou mode libellum praeclarissimo 
viro Martino Herlzio intercedente iu ediliouis meae usum libera- 
liter transmisit, sed etiam locuplelavit mullis eopiis ex suis scriniis 
sumptis, quae nondum crant typis expressae. Quibus ex opibus 
auctorum quem infra vides conspeetum ita composui, ut ordinem 
instituerem earininum serie in editioue nostra adhibila, quae or- 
dinis disciplina sola lectoribus apte servit. Fraeterea errores 
emendavi qui se olferebant, multa vero ex Vergilio ubique ad- 
denda subiunxi neque ea solum locos a viro docto plane omissos 
quibus Claudianus aperto erat Vergilii imitator, sed etiam ubi- 
cumque Vergilio praeterito alios poetas Claudiani auctorum loco 
nominavit, quamvis etiam ipse Vergilius similia haberet, quantum 
potui accurate locos Vergilianos aunotavi. Ne vero quisquam 
dubitet, quid G ramie wiczio, quid mild debeat, mea ubique aslerisco 
in versus fronte accurate distinxi. 



CI. Prob. et 01. cons. 9 

saepe soles ductoribus illis 
Instaurare vias 
Stat. Silv. IV, 1, 17 

qui aaecula mecuni 
Instaurare paras 
*(Verg. IV, 63 

Instauratque diem) 



CI. Prob. et 01. cons. 16 

et prolem fata secuntur 

Stat. Theb. 1, 213 

et vocem fata secuntur 



CI. Prob. et 01. cons. 51 

Quantum stagna Tagi rudibus stillantia venis 
Effluxere decus, quanto pretiosa metallo 
Hermi ripa micat, quantas per Lydia culta 
Despumat rutilas dives Pactolus harenas 

1) Quaestione Claudianeae (dissert. Vratislav. 1877) scripsit Stepha- 
nus Gramlewicz. 



Digitized by Google 



LXXVIII 



PRAEKATIO. 



Luc. VII, 755 

Quidquid fodit Hiber, quidquid Tages extulit anri, 
Quodque legit dives suminis Arimaapus harenis 



*C1. Prob. ct Olyb. cons. 55 

Non raihi centenis pateant si vocibus ora 
Verg. Georg. II, 43 

Non mibi si linguae centnm sint oraque centum 
(Cf. Hostius fr. IV, Homer II. II, 499, Verg. Aen. VI, 625 cel.) 



Claud. Prob. et 01. cons. 65 

nou anxia lnentem 
Spes agit et longo tendit praecordia voto 
Stat. Theb. I, 322 

spes anxia mentem 
Extrahit et longo consnmit gaudia voto 



*CI. Prob. et Olybr. cons. 87 cf. Verg. XI, 649. 



*C1. Prob. et Olybr. cons. 88 

laxumque coercens 
Mordet gemma sinum 

CL In Eutrop. II, 184 

mordebat fibula vestes 

Verg. XII, 274 

iuncturas fibula mordet 



CI. Prob. et 01. cons. 94 

Et forniidato clipeus Titana lacessit 

Lumine 
Verg. Aen. VII, 526 

aeraque fulgent 
Sole lacessita et lucem sub nubilia iactant 
Stat. Theb. Ill, 226 

clipeique cruenta 
Lux rubet et solem longe ferit aemulus orbis 



CI. Prob. et 01. cons. 114 

arbore fultus 

Acclines nmeros 
Verg. Aen. X, 835 

Arboris adclinis trunco 



Digitized by Google 



PRAEFATIO. LXXIX 

CI. Prob. et 01. cons. 110 

aurguntque toria maioribus herbae 

Stat. Theb. I, 583 

Gramineos dedit herba toroa 
* Verg. V, 388 

viridante toro consederat herbae 



CI. Prob. et 01. cons. 119 

Qualis letifera populatus caede Gelonoa 
Procubat horrendus Getico Gradivus in Haemo 

Stat. Thcb. XII, 733 

Ceu pater Edonoa Haemi de vertice Mavors 
Impulerit currua rapido mortemque fugamque 
Axe vehena 
*(Cf. Verg. Aen. Ill, 35 et XII, 331) 



*CI. Prob. et 01. cons. 130 

maxima rerum (= Roma) 
— Verg. Aen. VII, 602. 
(Cf. Claud. XXIX, 48) 

CI. Prob. et 01. cons. 142 

Sunt mihi pubentea alto de aemine fratres 
Verg. Aen. I, 71 

Sunt mihi bi8 septem praeatanti corpore nyraphae 
*Verg. Aen. IV, 230 

alto a aanguine Teucri 



*CI. Prob. et PI. cons. 144 

fovi gremi 

Verg. Aen. I, 718 

gremio fovet 



CI. Prob. et 01. cons. 158 

Devoveas venientia iter. Non improba poaco 
Stat. Theb. XI, 505 

firmate nefas, non improba poaco 
Stat. Ach. II, 268 (I> 942) 

nimi8 improba poaco 



CI. Prob. et 01. cons. 166 
Epist. V (XXXIX) 
Cons. Stil. II, 246 



Epist. V (XXXIX) 1 | - ^ XlT n CAr 



Digitized by Google 



LXXX 



PRAEFATIO. 



CI. de cons. 01. et Prob. 169 seqq. 

Ante — per flumina dammae 
Errabunt 

Verg. Eel. I, 59 

Ante leves ergo pascentur in aequore cervi 

Hor. Carm. I, 2, 10 sqq. 

pavidae natarunt aequore dammae 



CL Prob. et 01. cons. 171 

Ante Thyesteis iterum conterrita mensis 
IntercUa dies refugos vertetur in ortus 
Ov. ex Pont. IV, 6, 47 

Utque Thyesteae redeant si tempora mei 
Solis ad Eoas currus agetur aquas 

(Cf. Stat. Theb. II , 184 

Non fogeret diras lux intercisa Mycenas) 



CI. Prob. et 01. 175 

collesque canons 
Plausibns impnlsi septena voce resultant 

Verg. Aen. V, 150 

pulsati colles clamore resultant 

Verg. Aen. VIII, 305 

collesque resultant 



CL Prob. et 01. cons. 177 

et pollice docto 
lam parat auratas trabeas 

Stat. Theb. XI, 401 

et pollice docto 
Stamina purpureae eociaverat aurea telae 

*0v. Met. XI, 170 

docto — pojlice stamina sollicat 



CL In cons. 01. et Prob. 179 seq. 

Stamine, quod molli tondent de stipite Seres 
Frondea lanigerae carpentes veller,a silvae 

Verg. Georg. II, 121 

Velleraque ut foliis depectant tenuia Seres 



CL Prob. et Olybr. cons. 195 

sacro ture vocatam 
lunonem Inachiis ocnlos advertere templis 



PRAKFATIO. 



LXXXI 



Hor. carm. I, 30, 2 

et vocantis 
Ture te multo Glycerae decorum 
Transfer in aedem 



*CL Proh. et 01. cons. 208 

tonuerunt omina nimbi 

Verg. Aen. II ; 113 

sonuerunt aethere nimbi 



CI. Prob. et 01. cons. 209 

Accepit sonitus curvis Tiberinns in antria 
Verg. Aen. II, 308 

Accipiena sonitum aaxi de vertice pastor 



Ci. De cons. 01. et Prob. 214 

llli (sc. Tiberim) glauca nitent birsuto lumina vultu, 
Caeruleia infcsta notis, — — 
— crispo densantur gramine colla, 
Vertice luxuriat toto crinalia barundo. 

Verg. Aen. VIII, 31 

Huic dens ipse loci fluvio Tiberinus amoeno 
Populeas inter senior se attollere frondes 
Visus, enm tenuis glauco velabat amictu 
Carbasus et crinis umbrosa tegebat harundo 
*(Cf. cons. Verg. VII, 30) 



CI. Prob. et Olybr. cons. 22f> 

Ilia percurrens vitreas sub gurgite tela* 
Verg. Georg. I, 294 

Arguto coniunx percurrit pectine telas 
Verg. Aen. VII, 14 

Arguto tennis percurrens pectine telas 



CI. Prob. et 01. cons. 234 
Obstupuit visu 

Verg. Aen. V, 90 

Obstupuit visu 
(*Cf. Verg. Aen. I, 013) 

*CL Prob. et 01. cons. 238 

valido quainvis decernere caestu 
Verg. Georg. Ill, 20 

cmdo decernet Graecia caestu 

Claud. Carm. II. 



Digitized by Google 



LXXXII 



PRAEFATIO. 



CI. Prob. ct 01. cons. 247 

Nunc pateras libare deis, nunc solvere multo 
Verg. Aen. VII, 133 

Nunc pateraa libate Iovi precibueqne vocate 



CI. In cons. 01. et Prob. 252 

Sudent irriguae Bpirantia balsama venae 
CI. epith. de nnpt. Hon. 96 

sndanti prorepunt balsama rivo 
Verg. Georg. II, 118 

odorato — sudantia h'gno Balsama 



CL Prob. et 01. cons. 253 

Currat, qui sociae roget in convivia mensae 
Indigenas fluvios 
* Ov. Met. I, 165. XII, 222 

convivia mensae 

Stat. Theb. VIII, 240 

Turn primum ad coetus sociaeqne ad foedera mensae 
Oedipoden exisse ferunt 



CI. Prob. et 01. cons. 256 

Nar vitatius odoro 

Sulphure 
Verg. Aen. VII, 517 

Sulpurea Nar albus aqua 



CL Prob. et 01. cons. 260 

Oebaliae qui temperat arva Galesus 

Verg. Georg. IV, 125 

Namque sub Oebaliae memini me turribns altis, 
Qna niger humectat flaventia culta Galaesus 



CL in Rnf. I, 1 

Saepe mihi dubiam traxit sententia mentem, 
*Verg. Aen. XI, 314 

quae sit dubiae sententia menti 
Ov. Met. IX, 517 

Hoc placet, haec dubiam vicit sententia mentem 

CL in Rnf. I, 3 

incerto fluerent mortalia casu 

Luc. Ph. II, 13 

habent mortalia casus 



Digitized by Google 



PRAEFATIO. LXXXIII 

CI. In Ruf. I, 4 

. Nam cum dispositi quaesissem foedera mundi 

Praescriptosque maris fines annique meatus 

Et locis noctisque vices — 

tellurem medio libraverit axe 

Ov. Met. I, 32 

Sic ubi dispositam quisquis fait ille deorum, 

Congeniem secuit see tarn que in membra redegit: 

Principio terram 

magni speciem glomeravit in orbis 

Ov. Met. I, 12 

Nec circumfuso pendebat in aere tcllus 



*C1. In Ruf. 16 

caeco quae currere semina motu 
Affirmat niagnuuique novas per inane figuras 
Verg. Eel. VI, 31 

canebat, uti magnum per inane coacta 
Semina 

[cf. Lucrei] 



CI. In Rnf. I, 28 

Concilium deforme vocat 
Slat. Theb. VIII, 275 

Concilium rex triste vocat 
*(Verg. Aen. Ill, 079 

Concilium horrendum) 



CI. In Ruf. I, 29 

quascumque sinistro 
Nox genuit fetu 

Luc. Ph. VI, 670 

Hue quidquid foetu genuit natura sinistro 
Miscetur 

CI. In Ruf. I, 29 seqq. cf. Verg. Aen. VI, 273 scqq. 



CI. In Rnf. I, 33 

et scisso maerens velamine Luctus 
Stat. Theb. Ill, 125 

stat sanguineo discissus amictn 
Luctus atrox 



CI. In Ruf. I, 42 

Iussit et obstantes in tergum reppulit angues 

f* 



Digitized by Google 



LXXXIV PRAEFATIO. 

*Verg. Aen. VII, 450 

Reppulit — anguis 
(Ov. Met. IV, 474 

obstantes reiecit ab ore colubras 

(*Culex, 221 

Anguibus — reflexis [de Cerbero]) 



CI. In Rnf. I, 66 

Mugiit et totos serpentum erexit hiatus 

*Verg. Aen. VII, 450 

(Allecto) — geminos erexit crinibus anguis 

*Verg. Georg. Ill, 38 

tortos Ixionoa anguis 

*(Moret. 33 

Torta comam) 

Stat. Theb. II, 27 

Cerberus atque omnes capitum subrexit hiatus 



CI. In Ruf. I, 81 

Haec Athamantheae direxit spicula dextrae 
*Verg. Aen. VII, 497 

curvo derexit spicula cornu 
Ov. Met. XII, 601 

Certaque letifera direxit spicula dextra 



CI. In Rllf. I, 90 

Tigridc mobilius feta 

Lnc. Ph. V, 405 

Ocior et caeli flammis et tigride feta 



CI. In Rut I, 93 

quem prima meo dc matre cadentem 
Suscepi gremio 
Stal. Theb. I, 60 

si me de matre cadentem 
Fovisti gremio 



*CI. In Rnf. I, 95 

linguisqne trisulcis 
rf. Verg. Aen. II, 475, Georg. Ill, 439. 



CI. In Rnf. I, 118 

Ula ubi caeruleo vestes conexuit angue 
Ov. Met. IV, 482 

Induitur pal lam tortoque incingitnr angue 



FRAEFATIO. 



LXXXV 



CI. In Ruf. I, 126 

Illic umbrarum tenui stridore volantum 
Flebilis auditur questus; simulacra coloiii 
Pallida defunctasque vident migrare catervas 

Stat. Theb. II, 50 

arcanua perhibent si vera coloni 
Stridor ibi, et gemitus poenarum, atroque tumultu 
Fervet ager, saepe Enrnenidum vocesque manusque 
In medium sonuere diem 



*CI. In Rut I, 130 

ululatuque aethera rupit 
Verg. Aen. VII, 395 

ululatibus aethera complent 



*CI. In Ruf. I, 134 

Tunc in canitiem mutatis sponte colubris 

(sc. Megaera) 
Longaetum mentita senem rugisque severas 
Persulcata genas et ficto languida pasBU 

Verg. Aen. VII, 415 

Allecto torvam faciem et furialia membra 
Exuit, in cultus sese transformat anilis 
Et frontem obscenam rugis arat 



CI. In Ruf. I, 146 

Novi, quo Thessala cantu 
Eripiat lunare iubar 
Hor. ep. V, 45 

Quae sidera excautata voce Thessala 
Lunamque caelo deripit 
*(Cf. Verg. Ed. VIII, 69 

Carmina vel caelo possunt dcducerc Lunam) 



ci. iii Rur. i, 159 

curvavi flumiua lapsu 
In fontes reditura suos 

Ov. Met. VII, 199 

cum volui ripis mirantibus amnes 
In fontes rediere suos 



CI. In Ruf. I, 170 

Ergo animi victus: Sequimur, quocumque vocabis, 



Digitized by Google 



LXXXVI PRAEFATIO. 

Verg. Eel. Ill, 49 

Numquam hodie effugies; veniam quocumquo vocaris. 
(Cf. Vcrg. Georg. IV, 491.) 



CI. In Rat I, 200 seq. 

inemptas — dapea 

= Jlor. ep. II, 48 

•Vcrg. Georg. IV, 133 

dapibus mensaa oncrabat incaiptis 



CI. Iii Kuf. I, 208 

Et picturatae fucantur rnurice vestes 
Verg. Aen. Ill, 483 

Fcrt picturataa auri subtegmiue vestes 
(Cf. Ov. Met. XI, 16G ct Her. XIII, 37.) 



regione remotas 
regione remotus 

C 

stridens Aquilone 



CI. In Rnf. I, 240 
Ov. Trist. Ill, 4, 73 

CI. In Ruf. I, 242 
= Verg. Aen. I, 102 

CI. In Rur. I, 249 

Quis prodere tanta relatu 
Fuuera, quis caedea possit deflere nefandas? 
Verg. Aen. II, 361 

quia funera fando 
Explicet aut possit lacrimia acquare labores? 



CI. In Ruf. I, 259 

At non magnanimi virtus Stilichonis eodeni 
* Fracta metu 

Luc. U, 234 

At non magnanimi percnaait pectora Bruti 
Terror 

CI. In Ruf. I, 296 

flarama Chimaerae 
= Hor. carm. IV, 2, 16 

*Verg. Aen. VI, 288 

flamrniaque ornata Chimaera 



CI. In Ruf. I, 297 

moribua impar 

= Ov. Trist. V, 5, 47 



Digitized by Google 



PRAEFATIO. LXXXVII 

CI. In Ruf. I, 323 

Est genus extremos Scythiae vergentis in ortus 
Ov. Met. VIII, 779 

Est locus extremis Scytbiae glacialis in oris 
a In Ruf. I, 123 

Est locus, extremum qua pandit Gallia litus 



CI. In Ruf. I, 334 

Mavors, nubifero seu tu procumbis in Haemo 
Stat. Theb. IX, 532 

Getico qualis procumbit in Haemo — 
Caelo mixta comas quercus 



CI. In Ruf. I, 358. VI. cons. Hon. 183 

Ut rcbare 

Verg. Aen. X, 608 

Ut rebare 



CI. In Ruf. I, 359 

buc lumina flecte. 
Aspice, barbaricis iaceant quot moenia flammis 
Verg. Aen. VI, 788 

Hue geminas nunc flecte acies, banc aspice gentem 



*CI. In Ruf. I, 370 

terras qui (t. e. ultor) nunc ipsuiuquc fatigat Aethera 
Verg. Aen. I, 280 
Quae (*. e. Iuno) mare nunc tenasque metu caelumque fatigat 



CI. In Ruf. I, 373 

Nec forti genitore minor, nec fratre corusco 
Verg. Aen. X, 129 

Nec Clytio genitore minor, nec fratre Menestheo 



CI. In Ruf. I, 376 

pontemque pati cogetur Araxes 

Verg. Aen. VIII, 728 

pontem indignatus Araxes 



CI. In Ruf. I, 377 

religata eaten is 

= Ov. Fast. I, 701 



*Ck In Ruf. I, 382 

Rorabunt querceta favis 
Verg. Eel. IV, 30 

Et durae querus sudabnnt roscida mella 



Digitized by Google 



LXXXVIU PRAEFATIO. 

*CI. In Ruf. I, 384 

nec murice tinctis Velleribus quaerotur honos 
Verg. Eel. IV, 42 

Nec varios discet mentiri lana colores 



*CI. In Ruf. I, 372 — 387 

Jlonorii laus est imitatio laus Cacsaris 
Verg. Aen. VI, 702 scqq. 



CI. In Ruf. 1 , 385 

sponte rubebuut 
Attonito pastore greges 
Verg. Ed. IV, 45 

Sponte sua sandyx pascentis veBtiet agnos 



CI. praef. (carm. IV), 1 

Pandite defensum reduces llelicona sorores, 
Pandito 

Verg. Aen. VII, 641. X, 163 

Panditc nunc llelicona, deac, cantusque movete 



CI. praef. (carm. IV), 10 

Oblitusque sui 

Verg. Aen. Ill, 620 

Oblitusve sui 



CI. In Ruf. II, 8 

pollutaeque negant arescere fauces 
Luc. Ph. I, 331 

nullus scmel ore receptus 
Pollntas patitur sanguis mansuescere fauces 



CI. In Ruf. II, 18 

Insontesque meae populos miscere ruinae! 
Luc. Ph, VII, 655 

trahere omnia secum 
Mersa in vat, gentesquu suae miscere ruinae 



CI. In Ruf. II, 26 

alii per terga ferocis 
Danubii solidata runnt 
Luc. Ph. 1, 308 

ruerentque in terga feroces l ) 
Gallorum populi? 



1) Sententia eorum locorum prorsus diverBa; est sola silimitudo 
externa. 



Digitized by Google 



PRAKFATIO. LXXXIX 

CI. Iii Ruf. II, 62 

Exsultatquc malis, aummaeque ex culmiiie turria 
Ov. Met. V, 291 

Seque iacit vecora c summac culuiinc turris 



ci. iii Ruf. ii, ioa 

Partibua Italiae tuta sub pace rclictis 
Luc. Ph. II, 348 

Da mihi castra sequi. Cur tuta in pace reliuquar? 



CI. Iii Ruf. II, 100 

collectae facili velamina nodo 

Vcrg. Aen. I, 320 

nodoqne ainus collecta fluentis 



CI. In Ruf. II, 130 

At procul cxaanguis Rufiuuni perculit horror 
•Verg. Aen. Ill, 29 

frigidus horror Membra quatit 

Luc. Ph. I, 192 

Si cives, hue usque licet. Turn perculit horror 
Membra ducis 



CI. In Ruf. II, 131 

Infectae pallorc genae. Stetit ore gelato 
Luc. Ph. VII, 339 

stat cordc gelato Attonitus 



CI. In Ruf. II, 131 

stetit ore gelato 

Stat. Then. IV, 497 

gelat ora pavor gressusque tremiscunt 



CI. In Ruf. II, 165 

manes et sidera testor 

Stat. Then. Ill, 63 

Nod is vaga lumina testor 
Et socium manes 

* (Verg. Aen. IX, 429 

Caelum hoc et conacia sidera testor) 



CI. In Ruf. II, 179 

antraque docti Cornipedia 

Stat. Ach. I, 239 

speluncaque docti Muta senis 



Digitized by Google 



XC PRAEFATIO. 
CL In Ruf. II, ISO 

Starent Arcadiae, starent Lacedaemouis agri 
Verg. Aen. II, 56 

Troiaquc nunc staret, Priamique arx alta maneres 



CL In Ruf. II, 207 

penitus de stirpe revelli 

Stat. Theb. I, 242 

totuinque a stirpe revellam Exitiale genus 



CL In Ruf. II, 216 

Ccdo equidetn 

Verg. Aen. II, 704 

Cedo equidetn 



CL In Ruf. II, 220 

His dictis omnes una fremuere manipli, 

Luc. Ph. I, 380 

His cunctac simul adsensere cohortes 
*(Cf. Verg. Aen. X, 96 

cunctique fremebunt — adsensu) 



CI. In Ruf. II, 249 

Non est victoria tanti, Ut videar vicisse mihi 
Luc. Ph. Ill, 51 

nec vincere tanti, Ut bellum difFerret, erat 
*(Verg. G. Ill, 112 

tantae est victoria curae) 



CI. Ill Ruf. II, 266 

Quid nobis patriam, quid cara revisere tandem 
Pignora dilectosve iuvat coluisse penates? 

Verg. Aen. II, 137 

Nec mihi iam patriam antiquam spes ulla videndi, 
Nec duplicis natos exoptatumque parentera 



CL In Ruf. II, 268 

Te sine dnlce nihil 

Verg. Aen. XII, 882 

aut quicquam mihi dulce meorum 
Te sine, frater, erit? 



a In Ruf. II, 293 

Ut ce88isse ducem, propius venisse cohortes 
Cognita Rufino 



PRAEFATIO. 

Vcrg. A en. 1, 667 

Frater ut Aeneas pelago — 

iactctur 

Nota tibi 



a In Ruf. II, 334 

canit ambages 

= Verg. Aen. VI, 99 



CI, In Ruf. II, 336 

lam summuni radiis stringebat Lucifer Haemum 
Verg. Aen. XII, 113 

Fostera vix snmmos spargebat lumine monies 
Orta dies 

Verg. Aen. IV, 584 

Et iam prima novo spargebat lumine terras 
— Aurora 



CI. In Ruf. II, 338 

Festinamque rotam solito properautior urget 
Tandem Rufini visurus funera Titan 

Luc. Ph. I, 233 

Iamque dies primos belli visura tumultus 
Exoritur 



CI. In Ruf. II, 363 

metuenda voluptas 

Stat. Theb. VI, 72 

miseranda voluptas 



CL In Ruf. II, 369 

Nomine queniquc vocat 
Verg. Aen. XI, 731. XII, 759 

Nomine quemque voeans 



CI. In Ruf. II, 373 

Decrescere campus Incipit 

Slat. Theb. VIII, 397 

vident decrescere campum 



*(C1. In Ruf. II, 391 

8eges — ferri 

(Cf. CI. VII, 135) 
Verg. Aen. Ill, 45—46 

ferrea — Telorum seges 



XCIl 



PRAEFATIO. 



*CL In Ruf. II, 431 

iuvat iro per artus cet. 
Verg. Aen. II, 27 

iuvat ire cet. 
[Cf. totum locum apud utrumque]. 



CI. In Ruf. II, 4ol seq. 

iacet en, qui possidet orbem, 
Exiguae telluris inops et pulverc raro 
Per partes tegitur 
Hor. carni. I, 28, 1 seq. 

Te maris et terrae numeroque carentis harenae 

Mensorem cohibent, Archyta, 
Pulveria exigui — parva — 
Munera 



CI. In Ruf. II, 455 

Amolitur onus 

Luc. Ph. V, 355 

Amolitur onus 



Claud. In Ruf. II, 4<)0 

veluti pastoris in ura 
Commotac glomerantur apes, qui dulcia raptu 
Mella trabit, pennasque cient et spicula tendunt 
Et tenuis saxi per propugnacula cunctae 
Kimosam patriam dilectaque pumicis antra 
Defendnnt pronoque favos examine valiant 
Stat. Theb. X, 574 

Sic ubi pumiceo pastor rapturus ab antro 
Armatas erexit apes, fremit aspera nubes; 
Inque vicem sese stridore bortantur, et omncs 
Ilostis in ora volant, mox deficientibus alia 
Amplexac flavamque domum, captivaque plangunt 
Mella laboratasque premunt ad pectora ceras 



•CL In Ruf. II, 491 

Hos ubi per varias annis ter mille figuras 
Egit Lethaeo purgatos flumine, tandem 
Itursus ad bumanae revocat priraordia formae 

Verg. Aen. VI, 748 

Has omnis ubi mille rotam volvere per annos 
Lethaeum ad fluvium deus evocat agminc magno 
Scilicet inmemores supera ut convexa revisant 
Rnraus et incipiant in corpora velle reverti 

(Cf. CI. Rapt. Pros. I, 60) 



Digitized by Google 



PRAEFATIO. XCI1I 



CI. praef. ill cons. Hon. I 

Parvos non aquilis fas est educere fetus 

Verg. Aen. VIII, 413 

et possit parvos educere natos 



CI. Ill cons. Hon. 10 

quem primo a limine vitae 

Luc. Ph. II, 10fi 

nec primo in limine vitae') 

Sen. Here. Fur. 1140 

quas in primo limine vitae 



CI. HI cons. Hon. 22 

Reptasti per scuta puer regumqne recentes 

Kxu?iae tibi ludna erant 
Stat. Theb. IX, 020 

Inque meos reptavit protinus arcus 

Tela puer lacrimis et prima voce poposcit 



CI. Ill cons. Hon. 34 

Talis perdomito redeat mihi filius hoste 
Ov. Trist. II, 1, 177 

Hie tibi sic redeat superato victor ab hoste 
Rapt. Pros, (nunc) II, 40 

Et totiens uno victor ab hoste redis 



Q. Ill cons. Hon. 37 

Turbidus et grato respersus pulvere belli 
Armaque gaviso referat captiva parenti 

Stat. Theb. IV, 200 

Prosilit audaci Martis percussus araore 
Anna, tubas audire calens, et pulvere belli 
Flaventem sordere comam captoque referri 
IIosti8 equo 

(Cf, Stat. Theb. IX, 710 

nymphae 

Bellantem atque ipso sndore et pulvere gratnm 
Laudant) 

CI. HI cons. Honor. 39 seq. 

Mox ubi firmasti recto vestigia gressu, 
Non tibi desidias molles nec marcida hum 
Otia nec soranos genitor permisit inertes, 
Sed nova per duros instrnxit membra laboros 



1) Lucanus Vergilium imitatus esse videtnr *Aen. VI, 427. 'Limine 
leti' iam Culex v. 224. 



Digitized by Google 



XCIV 



PRAEFATIO. 



Et cruda teneras exercuit indole vires: 
Frigora saeva pati, gravibus non cedere nimbis, 
Aestivum tolerare iubar, tranare sonoras 
Torrentum furias, ascensu vincere montes, 
Planitiem cursu, valles et concava saltu, 
Nec non in clipeo vigiles producere noctes, 
In galea potare nives, nunc spicula cornu 
Tendere, nunc glandes Baleari spargere fund a 
Stat. Achill. II, 302 (II, 106) 

lam tunc arma manu, iam tunc cervice pharetrae, 
Et ferri properatus amor durataqne multo 
Sole geluque cutis; tenero nec fluxa cubili 
Membra, sed ingenti saxum commune magiatro 

Ibid. 405 (119) 

Quid nunc tibi proelia dicam 
Sil varum et saevo vacuos iam murmura saltus? 
Ibid. 424 (138) 

Nunc docet ingentes saltu me iungere fossas, 
Nunc caput aerii scandentem prendere montis, 
Quo fugitur per plana gradu 



*CL m Hon. cons. 49 

nunc spicula cornu 
Tendere, nunc glandes Baleari sparger* fuuda 

Verg. Aen. VII 686 

pars maxima glandes 
Liventis plumbi spargit, pars spicula gaetas 



CI. Ill cons. Hon. 59 

Hos tibi virtutis stimulos, haec semina laudum, 

Haec exempla dabat 
Stat. Ach. II, 373 (II, 87) 

ritusque tuos ek-mentaque primae 

Indolis et valida mox accedente iuventa, 

Quae solitus laudum tibi semina pandere Chiron 

Virtutisque aditus 



Claud. Ill Hon. 60 

Non ociua hansit Achilles 
Semiferi praecepta senis, seu cuspidia artes, 
Sive lyrae cantus, medicas seu disceret herbas 
Stat. Ach. II, 438 (II, 152) 

Sic me sublimis agebat 
Gloria, nec duri tanto sub teste labores. 
Nam procul Oebalios in nubila condere discos 



Ludus erat requiesque mihi; nec maior in istia 



Digitized by Google 



PRAEFATIO 



XCV 



Sudor, Apollineo quain fila sonantia plectro 
Cum quaterem priscosque virum mirares bonores. 
Quin etiam sucos atque auxiliantia morbis 
Gramina 



CI. HI cons. Hon. 73 

Quae tibi tunc Martis rabies quantusque sequendi 
Ardor erat? quanto flagrabaut pectora voto 

Stat. Silv. I, 2, 209 

Quia tibi tunc alacri caelestura on munere claro 
Stella dies? Quanto salierunt pectora voto 



CI. HI cons. Hon. 77 

Ut leo, quern fulvae matris spelunca tegebat 
Uberibus solitum pasci, cum creacere sensit 
Ungue pedes et terga iubis et dentibus ora; 
lam negat imbelles epulas et rupe relicta 
Gaetulo comes ire patri stabulisque minari 
Aestuat et caesi tabura sorbere iuvenci 

Slat. Theb. IX, 739 

Ut leo, cui parvo mater Gaetula cruentos 
Suggerit ipsa cibos, cum primum crescere sensit 
Colla iubis torvusque novos respexit ad ungues, 
Indignatur ali, tanderaque effusus apertos 
Liber amat campos et nescit in antra reverti 



*EI. HI cons. Hon. 83 

rerumque tibi commendat habenas 
Verg. Aen. VII, 600 

rerumque reliquit habenas 



CI. IV cons. Hon. 102 

inventor scelerum 

= Verg. Aen. II, 164 

CI. HI cons. Hon. 119 

Illyrici legitur plaga litoris, arva teruntur 
Dalmatiae, Phrygii numerantur stagua Timavi 

Verg. Eel. VIII, 6 

sou magni superas iam saxa Timavi, 
Sive oram Illyrici legis aequoris 



CI. HI cons. non. 129 

mediam veherere per urbera 
Slat. Silv. II, 2, 134 

celsusque duas veherere per urbes 



Digitized by Google 



XCVI 



PRAEFATIO. 



CL III Hon. 189 

Unanimi fratres 

CL cons. Olybr. 231 

Unanimes fratres 
*(Verg. Aon. VII, 335 
uuanimos — fratres 



= Stat. Tbeb. VIII, G70 



CI. Pe III cons. Hon. 197 seq. 

Neptunus in alga 
Nutrit equos, qui summa freti per caerula possint 
Ferre viam segetemque levi percurrere motu 
Nesciat ut spumas nec proterat ungula culmos 

Verg. Aen. VII, 808 

Ilia vel intactae segetis per summa volaret 
Gramina nec teneras cursu laesisset aristas, 
Vel mare per medium fluctu suspensa tumenti 
Ferret iter celeris nec tingueret aequore planta.9 
CI, De Hon 211 

Indus ebur, r*j?anchaia, vellera Seres (sc. dabunt) 
>erg. (»corg. I, 57 

India mittit ebur, molles <toira Sabaei 

CI. IV cons. Hon. 116 

Ov. Her. HI, 54 Pr ° fuit h ° C vincente ca l» 

Utile dicebas ipse fui 88e capi 
CI. IV cons. Hon. 123 — — 

Luc Ph. VI, 7 N 4T Ue " r, ' Vatae Pass " s ** 

quae te contagia passara 

CI IV cons. Hon. 159 

iramortalique dearum 

Creacis adoratus gremio 
-Stat. The!,. IV, 355 

et gremio miaeroa accrescere natos 
CI IV Hon. 1()G — 

= Slat Tbeb. VI, 75 feSlina,,Ue VOti 
*CI. IV cons. Hon. 183 

. , Hsttqae too natura sereno 

>^rg. Aen. I, 255 

Volt,,, quo caelum tempettateaqne serenat 



PRAEFATIO. 



XCVII 



CI. IV cons. Hon. 193 seq. 

Claruit (scil. ventura potestas) Ascanio, subite cum luce comarura 
Innocuus flagraret apex Phrygioque volutes 
Vertice fatalis redimiret tempora candor 

Verg. Aen. II, 682 

Ecce levis snmmo de vertice visus Iuli 
Fundere lumen apex tactuque innoxia mollis 
Lambere flamma comas et circum tempora nasci 



CI. IV cons. Hon. 206 

Haud alitor Bummo gemini cum patre Lacones 
Progenies Ledaea sedent: in utroque relucet 
Frater, utroque soror, simili chlamyB effluit auro 
Stellati pariter crines. Iuvat ipse Tonantem 
Error 

*Verg. Aen. X, 391 

simillima proles 
Indiscreta suis gratusque parentibus error 

Slat. Theb. V, 437 

ambiguo visus errore lace.ssunt 
Oebalidae gemini; cblamys huic, chlamys ardet et illi, 
Ambo hastile gerunt, umeros erectus uterque 
Nudus uterque genas, simili coma fulgurat astro 



CI. IV cons. Hon. 239 

confundere sacra profanis 
Hor. cpist. I, 16, 54 

miscebis sacra profanis 



CI. IV cons. Hon. 327 

quae fraudi comoda vallis 

Verg. Aen. XI, 522 

vallis adcomoda fraudi 



Claud. IV cons. Hon. 361 

patiar Romum servire clienti? 

Usque adeone puer? Nec me pollute potestas 

Nec pia cognati tanget vindicta cruoris? 
Stat. Theb. IX, 791 

quisnam adeo puer, ut bellare recuset 

Talibus? 

*C1. IV cons. Hon. 369 

Delibet oscula nati 

Verg. Aen. I, 256 

Oscula libavit natae 
(Cf. CI. XXIX, 99, Verg. Aen. XU, 434) 

Claud. C»rm. II. g 



Digitized by Google 



PRAEFATIO. XCIX 

CI. Fescenn. I, 2 

Parthis sagittas tendere doctior 

Hor. carm. I, 29, 9 

Doctus sagittas tendere Sericas 



*CI. Fescenn. IV, 20 

Qnam lento premitnr palmite popnlus 

Verg. EcL IX, 41 

hie Candida populu* antro 
Iraminet et lentae texunt umbracula vites 



CI. Nupt. Hon. 34 

Fateor, Stilicho: non parva poposci, 
Sed certe mereor princeps 
Ov. Met. XIII, 16 

Praemia magna peti fateor; sed demit honorem 
Aemulus 
Ov. Her. XV, 19 

Praemia magna qnidem, sed non indebita poaco 
* [Verg. Aen. VI, 66 

non indebita posco (sc. regno)] 



CI. NupL Hon. 132 

seu concha Libycum circumtonat (scil Triton) aequor 

Verg. Aen. VI, 171 

forte cava dum personat aequora concha 
Verg. Aen. X, 209 

Triton et caerala concha 
Exterrens freta 



CL Nupt. Hon. 149 

sinuatur in arcum 
Ov. Met. Ill, 42 

sinuatur in arcus 
Ov. Met. XIV, 51 

einuatus in arcus 

*(Cf. Verg. Aen. Ill, 533, Georg. II, 448) 



•Verg. Aen. II, 208 
sinuatque inmensa volumine terga 



CI. Nupt. Hon. 170 seq. 

Vimen erat, dum stagna subit; processerat undis: 

Gemma fuit 
Ov. Mel. IV, 751 

Vimen in aequore erat, fiat super aequora saxum 

g* 



Digitized by Google 



PRAEFAT10. 

*d. Nupt. Hon. 176 

devotum sentiat aeqnor 

Verg. Eccl. X, 57 

omne tibi stratum silet aequor 



CI. Nupt. Hon. 182 

Continuo sublime volans ad moenia Gallis 

Condita 

Luc. Ph. I, 248 

0 male vicinis haec moenia condita Gallia 



CI. Nupt. Hon. 195 

clangore tubarum 

= Luc. IV, 750 

♦Verg. Aen. II, 313. XI, 192 



CI. Nupt- "on. 204 

quocumque vocaverit uans 

Stat. Theb. II, 19 

quoacumque vocaris in QBUfl 



CI. Nupt. Hon. 244 

Assurgit ceu forte minor sub matre virenti 

Laurus 
Verg. Gcorg. II , 18 

etiam Parnasia laurus 
Parva sub ingenti matris se subicit umbra 



CL Nupt. Hon. 253 

Magnorum suboles regain parituraqne regea 

* Verg. Aen. IX, G42 

Pis genite et genitnre deos 

(Cf. Stat. Silv. I, 1, 74) 



•CL Bell. Gild. 2 

convex a poli 

Verg. Aen. IV, 451 

caeli convexa 



CI. Bell. Gild. 7 

Horret adhuc animus manifestaque gaudia differt, 
Dum stupet, et tanto cunctatur credere voto 

Stat. Theb. VIII, 108 

Horret adhuc animus 

Slat. Theb. VIII, 150 

stupet haec et credere Adrastus 

Cunctatur 



PRAEFATIO. 

CL Bell. Gild. 7 

gaudia differt 

= Ov. Met. IV, 350 



CL Bell. Gild. 46 

Arm. itri quondam populo patrumque vigebam 
Conciliis [sic ego nunc pro ConsiliisJ 

Verg. Aen. II, 88 

Dum stabat regno iucolumis regumque vigebat 
Conciliis 



CI. Bell. Gild. 55 

coinplerent horrea venti 

Luc. Ph. Ill, 67 

complerunt horrea terrae 



CL Bell. Gild. 139 

Irrupit clamore fores 

Stat. Theb. VI, 641 

Irrupit clamore fores 

*(Cf. Verg. Aen. II, 645 

inrumpit limina) 



CL Bell. Gild. 150 

pulsis dominentur aratris 
Dipsades et sitiens attolat gleba cerastas 
Luc. IX, 851 

pro Caesare pugnant 
Dipsades et peragunt civilia bella ceraatae 



CL Bell. Gild. 161 

parn tcrtia mundi 

= Ov. Met. V, 372 
Luc. IX, 411 

Tertia pars rerum 



CL De hello Gild. 208 

afflavit Romam meliore iuventa 

Verg. Aen. 1, 590 seq. 

nato genetrix lumenque iuventae - adflarat 



CI. Bell. Gild. 220 

undarum verbere nutat 
Deseensura rates 
Stat. Theb. Ill, 57 

pelago iam descendente carina 



CU PRAEFATIO. 

CI. Bell. Gild. 228 

permixto tremuerunt gaudia fletu 
Stat. Silv. V, 2, 10 

quanto manarcnt gaudia fletu 
Stat. Silv. V, 3, 217 

quali confusus gaudia fletu 
*(Cf. Ov. Met. IV, 673 

trepido manabant lumiua fletu) 



CL Bell. Gild. 236 

Hoc erat 

= Verg. Aen. II, 664 



Gl. Bell. Gild. 254 

Exemplum sequerer Tulli laniataque dumis 
Inipia diversis aptarem membra quadrigis 

Verg. Aen. VIII, 642 

Haut procul inde citae Mettum in diversa quadrigae 
Distulerant (at tu dictis, Albane, maneres!) 
Raptabatque viri mendacis viscera Tullus 
Per silvam, et sparsi rorabant sanguine vepres 



CL Bell. Gild. 260 

Ergo fas pretio cedet? Mercede placebit 

Proditio? 
Luc. Ph. I, 37 

scelera ipsa nefasque 
Hac mercede placent 

CI. Bell. Gild. 278 (= III cons. Hon. 65) 

longi pro dedecus aevi 

Ov. Fast. V, 589 

et longi dedecus aevi 

Luc. Phars. II, 117 

nedum breve dedecus aevi 



*C1. Bell. Gild. 328 

Carpebat teneros Maria cum coniugc sumnos 
Verg. Georg. HI, 435 

mollis sub divo carperc somnos 



CI. Bell. Gild. 330 

Tantaue devictoa tenuit fiducia Mauros? 
Verg. Aen. 1, 132 

Tantanc vos generis tenuit fiducia vestri? 
(Cf. Bell. Poll. 380) 



Digitized by Google 



PRAEFAT10. 

CL Bell. Gild. 340 

Captivum mibi rcdde meum, desistc morari 
Stat. Theb. XI, 169 

Decretum est, fixunique voco; desiste morari 



CI, Bell. Gild. 349 

At iuvenem stimulis immanibus aemula virtus 

Exacuit 
Luc. Pb. [, 120 

l'ermissum est ducibus. Stimulos dedit aeumla virtus 



CI. Bell. Gild. 379 

Finierat. Stilicho contra cui talia reddit 
Verg. Aen. X, 530 

Dixerat. Aeneas contra cui talia reddit 



CI. Bell. Gild. 381 

Auferet ignavus clari solatia leti 
Luc. Ph. VIII, 314 

Quae feci; sed magna feram solatia mortis 
*Ov. Met. V, 73 

solatia mortis 



CL Bell. Gild. 410 

fun ere mersit 

= Verg. Aen. VI, 429 
CL Bell. Gild. 421 

meritusque vocabula Felix 

Stat. Theb. VI, 403 

meritumque vocabula Cygnum 



CL Bell. Gild. 425 

Stat circumfusa iuventus Nixa hastis 
Verg. Aen. IX, 229 

Stant longis adnixi hastis 



CL Bell. Gild. 433 

raucosque repulsus Umbonum 

Verg. Aen. II, 545 

rauco quod protinus aerc repulsum 
Ex summo clipei nequiquam umbone pependit 

CL Bell. Gild. 465 

Tertia iam solito cervix mucrone rotetur 
Luc Ph. VIII, 673 

nondum artis erat caput ense rotare 
*Cf. Verg. Aen. IX, 441. X, 577 

rotat ensem 



CIV PKAEFATIO. 

*CI. Bell. T.ild. 493 

Si re volant mergi, graditur si litorc cornix 
Verg. Georg. I, 361 

Quom — revolant ex aequorc mergi 

Ibid. I, 389 

(Comix) in sicca secum spatiatur liarena 

*CI. cons. Maul, praef. 2 

nostra Thalia 

= Verg. Eel. VI, 2 
CI. eons. Maul. Theod. 43 

lateri custos 

= Stat. Thcb. X, 184 

CI. cons. Manl. Theod. 51 

et nostro diducta Britannia muudo 

Verg. Eel. I, 66 

Et penitus toto divisos orbe Britannos. 



CI. cons. Manl. Theod. 61 

PoBtquam parta quies et suramum nacta cacumen, 
lam secura petit privatum gloria portum 

Verg. Aen. VII, 598 

Nam mihi parta quies, omnisque in limine portus 

CI. cons. Manl. Theod. 113 

lam tibi compositam fundaverat aneora puppim; 
Verg. Aen. VI, 4 

Ancora fundabat navis 



*CL eons. Manl. Theod. 128 

Quae moveant momenta polum, quam certus in astris 
Error, quia tenebras lucisque meantem 
Defectum iudicat Humerus 
Verg. Georg. II, 477 

Accipiant eaeliquc vias et sidera monstrent 
Defectus solis varios lunaeque labores 
Verg. Aen. I, 742 

Hie canit errantem lunam solisque labores 
(Cf. CL XXVI, 233 et Carm. min. XXX (XLV1H), 2) 

CI. eons. Manl. 187 

non audit verbera currus 

Verg. Georg. I, 514 

neque audit currus habenas 



PKAEFAT10. 



CI. cons. Manl. Thcod. 206 

Sed ut altua Olvmpi 
Vertex, qui spatio ventoa hictneaque relinquit, 
Perpetuum nulla temeratus nube aerenum, 
Cclsior exsurgit pluviis auditque ruentes 
Sub pedibus ninibos et rauca tonitrua ealcat 

Stat. Theb. H, 35 

* Stat sublimis apex ventosquc imbreaque serenus 
Despicit et tantuin feasis insiditur astris. 
lllic exhausti poauere cubilia venti 
Fulminibus iter est; medium cava nubila niontia 
Insumpserc latus, summon nec praepctis alae 
Plauaua adit colles, nec rauca tonitrua pulsant 



CL cons. Manl. Tlieod. 275 

Manliua igniferoa radio descripaerat arcus 

Verg. Eel. Ill, 41 

Descripsit radio totum qui gentibua orbem 
Verg. Aen. VI, 850 

caelique meatus 

Deacribent radio 



CI. eons. Manl. Tlieod. 292 

Non aapernata rogantem 

Slat. Silv. I, 2, 105 

Ilia refert, multum non aapernata rogari 



*C1. In Eutr. I, 2 

Moenibus et niediia auditum nocte luporuni Murmur 
Verg. Georg. I, 486 

Per noctem resonare lupis ululantibua urbes 



* CL In Eutr. I, 3 

pecudea — locutas 
Verg. Gcorg. I, 478 

pecudesque locutae 



*CI. In Eutr. 1, 5 

puteosque cruore Mutatos 
Verg. (icorg. I, 485 

puteia manare cruor 



CVI P11AEFAT10. 

CI. In Eutr. I, 11 

Pandite poutifices Cumanac carmina vatis 

Luc. Ph. I, 564 

Diraque per populum Cumaoae carmina vatis 
Vulgantur 

Luc. Ph. VIH, 824 

Haud equidom imiuerito Cuinanae carmina vatis 
•(Cf. Verg. Eel. IV, 4. Aen. Ill, 433, VI, 211) ' 



CI. In Eutrop. 1, 24 

Hoc regni Fortuna tones? Quacnam ista iocandi 
Saevitia? 

Horm. carni. HI, 20, 41) 

Fortuna saevo laeta negotio et 
Ludum inaolentem ludere pertinax 



CI. In Eutr. I, 82 

vel aorata Danaen in turre latentem 

Hot. carm. Ill, 16, 1 

Inclusam Danaen turria aenea 



CI. Ill Eutr. I, 85 

Non blandior ullus euntis 
Ancillae tetigisse latus 

Ovid. Art. am. I, 605 

Insere te turbae leviterque admotus euuti 
Velle latus digitis et pede tange pedem 



CI. Iii Eutr. I, 02 

iam turba procax noctisquc rccodit 
Ambitus et raro pulsatur ianua tactu 

Hon. carm. I, 25, 1 

Parcius iunctas quatiunt fenestras 
Iactibus crebriB iuvenes protervi 

CI. In Eutr. I, 138 

Est ubi despectus nimius iuvat 

Stat. Theb. X, 403 

Est ubi dat vires nimius timor 



CI. Ill Eutrop. I, 1(51 — 1(56 agitur dc Busiride et Phalaride cf. 
Ov. Art. Am. I, 647—654 



Digitized by Google 



PRAEFAT10. 

CI. Iii Eutrop. I, 170 

obsitus aevo 

= Verg. Aen. VIII, 307 



CL In Eutr. I, 238 

Erubuit Mavors aversaque risit Enyo 
Stat. Thcb. V, 356 

audaces rubuit mirata catervas 
Pallas, et adverso risit Gradivus in Haetuo 
Slat. Silv. I, 6, 62 

ridet Mars pater et cruenta virtus 



CL in Eutr. I, 244 

squalent populatibus agri 

Luc. Ph. II, 534 

Ardent Hesperii saevis populatibus agri 



<X Iii Entr. 271 

Quid te turpissime bellis 
Inseris, aut saevis pertemptas Pallada campis? 
Tu potes alterius studiis haerere Minervae; 
Et tela*, non tela, pati 

Ov. Art. am. L 691 

Quid facis, Aeacide? non sunt tua munera lanae. 

Tu titulos alia Palladis arte petas. 
(^uid tibi cum calathis? clipeo manus apta ferendo est 



*CI. In Eutr. I, 277 

habeas pro Marto Cybebe 

Rauca Celaenaeos ad tympana disce furores. 

Cymbala ferre licet 
ibid. 281 

Arma relinque viris 
Verg. Aen. IX, 618 

0 vere Phrygiae (neque enim Phryges), ite per alta 

Dindyma, ubi adsuetis biforcm dat tibia cautum. 

Tympana vos buxusquc vocat Berccyntia Matris 

Idaeae: sinite arma viris et cedite ferro 



CL In Eutr. I, 288 

longique labor commiserit acvi 

Verg. Aen. XI, 425 

Multa dies variusque labor mutabilis aevi 
Rettulit in melius 



CVIII I'KAEFATIO. 
CI. In Eulr. I, 328 

Troianani sola Minervam 
Virginitas Vestalis adit flammasque tuetur 

Luc. Ph. I, 507 

Vestaleruque choruin ducit vittata sacerdos, 
Troianam soli cui fas vidisse Minervam 



»CL in Eulr. I, 349 

corvo certante ligustris 

(cclerius cunieci corvus candore ligustri) 

Verg. EccL V1H, 55 

Certcnt et cycnis ululae 



CI. in Eulr. I, 350 

Atque aliquis 

= Luc. Phars. II, 07 



CI. in Eutr. I, 353 

Prona petunt retro fluvii iuga 

Hor. carm. I, 29, 11 

Pronos relabi posce rivos Montibus 



CI. In Eulr. I, 355 

et asBuetum silvis delphina videbo 

Hor. art. poet. 30 

Delphinum silvis adpingit 



* CI. In Eutr. I, 303 

Nocte dieque patet 
= Ov. Met XII, 46 

Verg. Aen. VI, 127 . 

Noctes atque dies patet 



CI. In Eutr. I, 391 

Turn sic orsa loqui 
— Verg. Aen. VI, 125 



CI. praef. In Eutr. 11, 25 

Canitiem raram largo iam pulvere turpat 
Verg. Aen. XII, 611 

Canitiem inmundo perfusam pulvere turpana 

Verg. Aen. X, 844 

Canitiem multo deformat pulvere 



PRAEFATIO. CIX 



CI. In Eutrop. II, praef. 03 

mater amorura 

= Ov. Am. Ill, 15, 1 



CI. In Eutr. II, 1 

Mygdonii cineres, 

Verg. Ami. II, 431 

Iliaci cineres 



CI. In Eutr. II, 5 

Cautior ante tamen violentum navita Caarum 
Prospicit et tumidae subducit vela procellae 

Luc. Ph. VI, 28G 

qui Caesaris arraa 
Segnius haud vidit, quam malo nauta tremente 
Omnia Circeae subducit vela porcellac 



[CI. In Eutr. II, 10] 

Tunc decuit 

= Verg. Aen. IV, 597 

CI. In Eutr. II, 44 

mediisque ferae se credere muris 
Luc. Ph. Ill, 331 

nostrisque velis te credere muris 



CI. In Eutr. II, 45 

Turn vates sine more rapi lymphataque passim 
Pectora terrifici stimulis ignescere Phoebi 
Verg. Aen. VII, 377 

Immensum sine more furit lymphata per urbem 

*CL In Eutr. II, 88 

At soror et — uxor 

Verg. Aen. I, 47 

Et soror et coninnx 



CI. In Eutr. II, 108 

Submit crudele 
Stat. Theb. VIII, 581 

formidabile ridens 



CI. In Eutr. II, 176 

Tandem Tarbigilum — Geticae dux improbus alae 
Hie erat — aggreditur 
Stat. Theb. X, 4C>G 

Ecce et Dirceae iuxta dux concitus alae 
Venerat Amphion 



Digitized by Google 



CX PRAEFATIO. 

CL In Eutr. II , 185 

Inque orbem tereti mitra redimita capilluin 
Strinxerat 

Ov. Her. IX, 63 

Ausus e8 hirsutos mita redimire capillos 

*(Cr. Verg. Aen. IX, 616 

habent redimicula mitrae) 



CL in Eutr. II, 244 

aed quid non longa valebit 
Pennutare dies? 

Verg. Aen. Ill, 415 

Tantum aevi longinqua valet mntare vetustas 



CI. In Eutrop. II, 247 

Thraces arant 

= Verg. Aen. Ill, 14 



CL in Eutr. II, 257 

Hie et Apollinea victus testudine pastor 
Suspensa memores illustrat pelle Celaenaa 

Slat. Theb. IV, 185 

Conticuit praeceps, qui non certamina Phoebi 
Nosset et illustres Satyro pendente Celaenaa 



CL In Eutr. II, 276 

spes nulla salutis, 

Nulla fugae 

Luc. Ph. X, 538 

Hinc tergo insultant pedites: via nulla salutis, 
Non fuga 
•(Verg. Aen. IX, 131, X, 121 
Nec spes ulla fugae) 



CL In Eutr. II, 292 

Immobili8 baeret 
Terminus. Ilaec dudum nato placuere Tonanti 

Verg. Aen. IV, 614 

Et sic fata lovis poecunt, hie terminus haeret 
*Cf. CL Carm. min. XXI (XLVI), 10 et Verg. Aen. VII, 250 

immobilis haeret 



CL In Eutr. II, 296 

lamque vale 

= Verg. Aen. II, 789. V, 738. XI, 827. C.eorg. IV, 497 



digitized by Google 



PRAEFATIO. 

CI. In Enlr. II, 331 

Gnara coloratis viridis defertur ab India 
Veorg. Georg. IV, 293 

Usque coloratis amnia devexus ab Tndis 



CI. In Eutr. II, 332 

quoruinque profundam 
Ingluviem nan Aegaeua, non alta Tropontis, 
Non freta longinquis Maeotia piscibus explent 

Verg. Georg. HI, 430 

hie piscibus atram 
Improbus ingluviem ranisque loquacibus explet 



CI. In Eutr. II, 365 

Non haec spectacula tempus Poscere 
Verg. Aen. VI, 37 

Non hoc ista sibi tempus spectacula poscit 



CI. In Eutrop. II, 413 

nudoque sub axe 

= Verg. Aen. II, f)12 

CL In Eutrop. II, 445 

More suia, dapibus quae iam devota futuris 
Verg. Aen. I, 712 

pe8ti devota fnturae 

ibid. I, 210 

Illi se praedae accingunt dapibusque futuris 



*a In Eutr. II, 447 

mucrone corusco 
== Verg. Aen. II, 333 



* [CI. In Eutrop. II, 450 

Flagrat opus] 

Verg. Aen. I, 

Fervet opus 
(Cf. Verg. Aen. IV, 407, Georg. IV, 169) 



CL in Eutr. II, 470 

Geminantur vera pavoris 

Ingenio 
Slat. Theb. Ill, 343 

Dcus omnia credere suadet 
Annipotens geminatque acceptos fama pavores 



<;XII PRAEFATIO. 

*C1. In Eutr. II, 525 

gressus caligine figunt 

Verg. Aen. VI, 159 

vestigia figit 



CI. In Eutrop. II, 555 

publica iura 

= Luc. IX, 249 

*C1. cons. Stil. I, 12 

imponam glaciali Pelion Ossae 

Verg. Georg. I, 281 

imponere Pelio Ossam 

(Cf. Ov. Met. I, 155 

subiecto Pelion Ossae) 



CI. cons. Stil. I, 42 

nnllis haerere potentum Liminibus 

Hor. ep. II, 7 

Forumque vitat et auperba civium 
Potentiorum limina 

*(Cf. Verg. Aen. II, 673 

in limine coniunx Haerebat) 



CI. cons. Stil. I, 59 

Penetralibus ignem 
Sacratum rapuere adytis 

Verg. Aen. II, 297 

Aeternumque adytis effort penetralibus ignem 

Verg. Aen. V, G60 

rapiuntque focis penetralibus ignem 



CI. cons. Stil. I, 85 

mellisque lacus et flumina lactis 
Erupisse solo 

Ov. Met. I, 111 

Flumina iam lactis, iam flumina nectaris ibant 



CI. cons. Stil. I, 102 

turmas equitum peditumque catervaa 

Hor. epist. II, 1, 190 

equitum turmae peditumque catervae 



CI. cons. Stil. I, 110 

non falce Gelonus, 
Non arcu pepulere Getae, non Sarmata conto 
Stat. Ach. II, 418 (II, 132) 

quo turbine contum 
Sauromates falcemque Getes arcumqite Gelonus 
Tenderet 



Digitized by Google 



PftAKFATlO. 

*CL cons. Stil. I, 120 

dum carporet oscula saltern 
Per galeam 
Verg. Aen. XII, 434 

per galeam delibans oscula 
(Cf. CI. XXIX, 216) 

CI. cons. Stil. I, 123 

Edona ; hiemes et tardi flabra Bootae 

Sub divo Riphaea tulit 
Stat. Thcb. V, 78 

Dulcius Edonaa hiemes Arctonque frementem 



CI. cons. Stil. I, 127 

lateqne corusco 
Curvatas glacie silvas umbone ruebat 
CI. Bell. P«H. 354 

aut spelaea subit metuenda ferarum 
*Verg. Ec). X, 52 

inter spelaea ferarum 

Stat. Theb. I, 377 

vasto metuenda umbone ferarum 
f Excutiens stabula et prono virgulta refringit 

Pectore 



CI. De cons. Stil. 1, 134 

Oicite Bisaltae vel qui Pangaea invencis 
Scinditis, offenso quantae sub vomere putres 
Dissiliant glaebis galeae vel qualia rastris 
Ossa peremptorum resonent immania regum 

Verg. Georg. I, 493 

Scilicet tempus veniet, cum finibus illis 
Agricola incurvo terrain molitua aratro 
Exesa inveniet scabra robigine pila 
Aut gravibus rastris galeas pulsabit inanis 
Grandiaque effossis mirabitur ossa sepulchria 



CI. cons. Stil. I, 152 

nec tantia dissona lingnis 
Turba, nec armorum cultu diversior umquam 
Confluxit popnlus 
Luc. Ph. Ill, 288 

coiere nec umquam 
Tain variae cultu gentes, tarn diasona vulgi 
Ora 



Ci*ud. Cum. 11. 



b 



CXIV PRAEFATIO. 
a cons. StiL I, 163 

servator honesti 

= Luc. II, 389 
CI. cons. StiL I, 183 

Partbeniumque neraua 

= Ov. Met. IX, 188 
CI. cons. Stil. I, 189 

Cam solo terrore ruant 

Stat. Theb. VII, 741 

Signa ruunt solo terrore 



CI. cons. StiL 1, 246 

Post domitas arctos 

Luc. Ph. VII, 15 

Post domitas gentes 



CI. cons. StiL 1, 257 

stant pulvere Syrtes 
Gaetulae, Poenus iaculis obtexitar aer 

Verg. Aen. XII, 407 

lam pulvere caelum 
Stare vident: subeunt equites et spicula castris 
DenBa cadunt mediis 



CI. cons. Stil. I, 258 

iaculis obtexitur aer 

(Cf. In Ruf. II, 122) 
Luc. Ph. VII, 519 

ferro subtexitur aerther 

*Verg. Aen. XII, 578 

obumbrant aethera telis 



CI. cons. Stil. I, 303 

nan bracbia centum 
Non Briareus aliis numero crescente lacertis 
Tot si i mil obiectis possent confligere rebus 

* Vcrg. Aen. X, 565 

centum quoi bracchia dicunt Centenasque 

Stat. Theb. X, 293 

optet nunc bracchia centum 
Centenasque in bella manua 



PRAEPATIO. CXV 

CL cons. Stll. I, 312 

Argum fama canit 

Luc. Ph. H, 672 

Tales fama canit 



CL cons. SUL I, 328 

morera Rettulit 

= Verg. Aen. V, 596 

CL De cons. SUL I, 356 

proiectat missile Mazax 

Luc. IV, 681 

tremulnm cum torsit missile Mazax 
(Cf. Totum locum ibid. v. 676—686 cum CL SUL I, 355—357.) 

•a cons. SUL II, 12 

ture calentibus aria 

Verg. Aen. % 417 

Ture calent arae 



CL cons. SUL II, 20 

Obvia prosternas prostrataque more leonum 

Despiciaa, alacres ardent qui frangere tauros, 

Transiliunt praedas humiles. Hac ipse magistra 

Das veniam victis 
CL carm. min. V (XXXIX), 28 

torvique leones, 

Quae stravisse valent, eadem prostrata relinqunnt, 

Nec nisi bellantis gaudent cervice iuvenci 

Nobiliore fame 
Slat. Theb. VIII, 594 

Innnmeris veluti leo forte potitus 

Caedibus inbelles vitulos mollesque iuvencas 

Transmittit; magno furor est in sanguine mergi, 

Nec nisi regnantis cervice recumbere tauri 

CL cons. Stil. H 85 [ = Luc. VIII, 102, 351, 559, 

civilibus armis \ IX, 150 

CL cons. SUL II, 117 

Traxit ad exemplum 

Ov. Met. VIII, 245 

Traxit in exemplum 



CL cons. SUL II, 194 

Rursum cote novat nigras robigine falces 
Exesosque situ cogit splendere ligones 



Digitized by Google 



CXVl PRAEFATtO. 
Slat. Theb. Ill, 582 

tunc fessa putri robigine tela 
Horrentesque situ gladios in saeva recurvant 
Vulnera et attrito cogunt iuvenescere saxo 
*(Cf, Verg. Aen. VII, 626 seqq.) 

*C1. cons. Stil. II, 248 

vorrit vestigia 

= Verg. Georg. Ill, 59 



CI. cons. Slil. II, 326 

Plus est servasse repertum 
Quam quaesisse novum 
Ov. Art. am. II, 13 

Ni.c minor est virtus, quam quaerere, parta tneri 



CI. cons. Stil. II, 329 

Tandem vince tuum, qui vincis cuncta, pudorem 
Ov. Her. Ill, 85 

Vince animos iramque tuani, qui cetera vincis 



CI. cons. Slil. II, 351 

primac signatus flore iuvontae 

Stat. Silv. V, 5, 18 

tenerae signatum flore iuventae 

♦ Verg. Aen. VIII, 160 

prima genas vestibat flore inventas 



CL cons. Stil. II. 352 

Eucberius flectebat equum iacolisquo vel arcu 

Aurea purpureos tolleutes cornua cervos 

Aureus ipse ferit (t. e. Eucherius stamine repraesentatwti 
*Verg. Aen. V, 252 

Intexusque puer — iaculo cervos cursuque fatigat 
(Cr. Ov. Am. I, 2, 42 

Ibis in auratis aureus ipse rotis) 



CI. cons. Stil. II, 467 

Sic fatus, croceis radiantes ignibus hortos 
Ingreditur 

Verg. Georg. IV, 109 

Invitent croceis balanka floribus borti 



CL praef. cons. Stil. HI, 1 

Italicis, qui solus ab oris 

Verg. Aen. I, 1 

Troiae, qui primus ab oris 



Digitized by Google 



PRAEFATIO. 

CI. cons. Stil. Ill, 12 

Hie est felix bellator ubique, 
Defensor Libyae 
\aiv. Ph. X, 488 

eed adest defensor ubique (Caesar) cet. 



*C1. cons. Stil. HI, 72 

ut tempora quercu Velaret 

Verg. Georg. I, 349 

redimitus tempora quercu 

•CI. cons. Stil. Ill, 170 

genetrix tnrrita (= Cybele) 
Verg. Aen. VI, 784 

mater — turrita 

(Cf. CL XXXVI, 271) 



*CI. cons. Stil. IV, 191 

Macte novis consul titulis 
Verg. Aen. IX, 641 

Macte nova virtute puer 



CI. cons. Stil. Ill, 199 

solio seu fultus eburno 

Suit. Theb. I, 526 

solioque effultua eburno 
CI. VI cons. Hon. 588 

solio fultus genitoris eburno 
*(Cf. Verg. I, 506 

solio subnixa) 



CL Bell. Poll. 26 

semina belli 

= Lucao. Ill, 150 



CI. Bell. Poll. 78 

Aspice, quam rarum referens inglorius agmen 

Italia detrusus eat 
Stat. Theb. IV, 82 

ne rara niovens inglorius iret 
Agmina, neu raptos patriae sentiret honores 



CI. Bell. Poll. 183 

Spercbiusque et virginibus dilectus Enipeus 
Verg. Georg. II, 487 

Spercheo8que et virginibus bacchata Lacaenis 

Taugeta 
(Cf. praef. Vol. I, p. LXI1) 



CXVI1I PRAEFATIO. 

CI. Bell, Poll. 234 

Noctibus aerisouas erebria ululata per urbes 

Verg. Aen. IV, 609 

Nocturnisquc Hecate triviis ululata per urbes 



" *CI. Bell. Poll. 248 

.in exijjuura moriens vanesceret ignem 

Verg. Aen. IX, 658 

in tenuem ex oculis evanuit auram 



CI. Bell. Poll. 262 

Sed main a interpres rerum metus omne trahebat 
Augurium 

Stat. Theb. Ill, 6 

Peasimus in dubiia augur timor 



*CI. Bell. Poll 264 

Nutncemque lupam 

Verg. Aen. I, 275 

lupae — nutricis 

(Cf. CI. I, 97) 
CI. Bell. Poll. 281 

Idcirco spes omnis abit 

Luc. Ph. V, 455 

Naufragii spes^oninis abit 



CI. Bell. Poll. 302 

Me quoque non impar naturae cura rcniordet 

Verg. Aen. VII, 402 

si iuris matcrni cura remordct 

Verg. Aen. I, 261 

quando haec te cura remordet 



CI. Bell. Poll. 468 1 *Verg. Aen. VIII, 557 

Martis imago = j Ov. Trist. V, 7, 17 



*C1. Bell. Poll. 486 

defixus lumina terrae 
Verg. Aen. I, 226 

defixit lumina regnis 
(Cf. ibid. VI, 156) 



Digitized by Google 



PRAEFAT10. 

CI Bell. Poll. 519 

loquentem 

Obliquiaque tuens oculia non pertulit ultra 
Stat. Theb. Ill, 291 

lacrimas non pertulit ultra 



CI. Bell. Poll. 601 

toto descendimua enae 

Luc. Ph. I, 31 

penitus descendere ferro 



CI. Bell. Poll. 604 

haurire craoram 

= Ov. Met. XIII, 331 



CI. Bell. PoU. 627 

gemma hi nionilia matrum 

a Carm. min. XLV (LXXHI), 9 

gemmata monilia collo 

— Ov. Met. X, 113 
Ov. Met. V, 52 

an rata monilia collum 



Bell. Poll. 647 

Discite vesanae Romam non temnere gentes 
Verg. Aen. VI, 620 

Discite iustitiam moniti et non temnere divos 



CI. praef. VI cons. Hon. 8 

Et vigil elapsas quaerit avarua opea 
Ov. Am. I, 12. 26 

In quibus absumptaa fleret avarua opea 
Ov. Am. II, 10. 33 

Quae rat avarus opea 



CI. praef. VI c. Hon. 21 

Additur ecce fides, nec me mea luait imago 
Ov. Met. Ill, 463 

late ego sum! Benai, nec me mea fallit imago! 



CI. VI cons. Hon. 5 

neque enim campus sollemnis et urna 
Luditur in morem, species nec dissona coetu 
Aut peregrina nitet simulati iuris imago 



CXX PRAEFATIO. 
Luc. Hi. V, 392 

Fuigit sollemnia cam pun 
Et non admissae dirimit suffragia plebis, 
Decantatque tribus et vana versat in urna 

CI. VI cons. Hou. 33 

Tunc sacer horror aquis 
Slat. Theb. V, 505 

Interea campis, nenioris sacer horror Achaei 



CI. VI cons. Hon. 38 

Atque suaa ad signa iubet revirescere latirus 
Ov. Met. II, 408 

Arboribus laesasque iubet revirescere silvaB 



CI. VI cons. Hon. 45 

Ceraere Trapeia pendentes rupe Gigantas 

Luc Ph. I, 435 

Gens habitat cana pendentes rupe Gehennas 



CI. VI cons. Hon. 116 

Pavit Iuleoa inviso sanguine manes 
Luc. Ph. I, 39 

Impleat et Poeni Baturentur sanguine manes 



CI. VI cons. Hon. 139 

Ludibrium pclagi 

= Luc. Ph. VIII, 710 



CI. VI cons. Hon. 139 

Ludibrium pelagi vento iactatur et unda 
Ov. Her. H, 35 

Per mare, quod totum ventis agitatur et undis 



*Cl VI cons. Hon. 159 

I lie caput placidis sublime fluentis Extulit 
Verg. Aen. I, 127 

Prospiciens summa placidum caput extulit unda 



*CI. VI cons. Hon. 161 

Aurea roranti micuerunt cornua {sc. Eridani) vultu 
Verg. Georg. IV, 371 

Et gemina auratus taurino cornua voltu 

Eridanua 



PRAEFATIO. CXXI 



*CI. VI cons. Hon. 166 

glancon ineendit aiuictus 
Verg. Aen. XII, 885 

" glanco contcxit umietu 



•a VI cons. Hon. 197 

inquc novem consurgens ora Timavus 

Verg. Aen. I, 245 
Unde (t*. e. Timavus) per ora novem vasto cum murmure montis 
It mare 



CI. VI cons. Hon. 209 

Ionios Athcais mutavii sanguine fluctus 

CL cons. SUI. I, 133 

Flumina, quae largo inutastis sanguine fluctus 

L.ic. Ph. VII, 537 

non alio mutcntur sanguine fontes 



CI. VI cons. Hon. 259 sqq. 

qualis Cybcleia quassans 

Hyblaeus procul aera senex revocere fngaceH 

Tinnitu conatur aj>CR 
Verg. Ceorg. IV, 64 

Tinnitusque cic ct Matris qnatc cymbala circum: 

Ipsae consident 



CI. VI cons. Hon. 265 

Ergo ubi praeclusae voci laxata reinisit Frona dolor 
Verg. Aen. XI, 151 

Et via vix tandem voci laxata dolorest 



CI. VI cons. Hon. 266 

notas oculis umentibus Alpes Aspicit 

Lnc. Ph. IV, 522 

Ante ducis voces oculis umentibus omnes Aspicerent 



CI. VI cons. Hon. 315 

offensi comites, odcre propinqui? 

Quid moror invisam lucem? 
Verg. Aen. IV 321 

Te propter Libycae gentes Nomadumque tyranni 

Odere. infensi Tyrii 

325 
Quid moror? 



Digitized by Google 



CXX1I PRAEFATIO. 
a VI cons. Hon. 321 

Comitatur enntem 
Pallor et atra Fames et saucia lividas ora 
Lucius 

Ov. Mel. IV, 484 

Luctus comitatur euntem 
Kt Pavor et Terror trepidoqae Insania valtu 



CI. VI cons. Hon. 378 

Palladiaque comas innexus harundine Triton 

Verg. Aen. VIII, 277 

comas foliisque innexa pependit 



CI. VI cons. Hon. 401 

Namque inter socias acies cognataque signa 
Ut vinci miscrum, nunquam vicisse decorum 

Ov. Met. IX, 6 

nec tam Turpe fuit vinci, quam contendisse decorum est 



CI. VI cons. Hon. 530 

et nota maior se Roma videndam Obtulit 

Verg. Aen. H, 773 

Visa raihi ante oculos et nota maior imago 

*CI. VI cons. Hon. 622 

Armatos hie saepe chorus certaque vagandi 
Textas lege fugas inconfusosque recursus 
Et pulchras errorum artes iucundaque Martis 
Cernimu8, insonuit cum verbere signa magister 

ibid. 630 

Ferreus alterno concentus clauditur ense 
ibid. 636 

Discreto revoluta gradu torquent.ur in orbes 
Agmina. Perpetuis immoto cardine claustris 
lanus bella premens laeta sub imagine pugnae 
Armorum innocuos Paci largitur honores 

Verg. Aen. V, 578 signum damore paratig 

Epytides longe dedit insonuitque flagello. 
01 li discurrere pares atque agmina terni 
Diductis solvere choris rursusque vocati 
Convertere vias infestaque tela tulere, 
Inde alios ineunt cursus aliosque recursus 
Adversi spatiis alternosque orbibus orbes 
Impediunt pugnaeque cient simulacra sub armis 

(Cf. CI. ibid. 573 

8imulacraque belli) 



CI. Lans Ser. 26 

cui tanta paratnr 
Seaena pudicitiae; terrae pclagique labores 



Digitized by Google 



PRAEFAT10 



CXXI1I 



a. Bell. Gild. 5 

Patriis quod solum defuit armis 
* Verg. Aen. I, 597—08 

labores — tcrraeque niarisque 

Luc Ph. IX, 1016 

Rex tibi Pellaeus terrae(?) pelagique labores 
Donat et Emathiis quod solum defuit armis 
Exhibet 



CI. Laus Ser. 54 

pretiosa metallis 
= Ov. ex Pont. Ill, 8, 27 



CI. Laus Ser. 73 

Vellere purpureo passim mutavit ovile 

Verg. Eel. IV, 43 

Ipse sed in pratis aries iam suave rubenti 
Murice, iam croceo mutabit vellera luto 



CI. Laus Ser. 75 

effossiB nec pallidus Astur oberrat Montibus 

Luc. IV, 297 

tarn longe luco relicta 
Merserit Asturii scrutator pallidus auri 

(Cf. De ManlU cons. 41 seqq. Sil. Hal. I, 231; XVI, 584; Stat. 

Silv. IV, 7, 15) 

•CI. Laus Ser. v. 92 

Purpura surgebat violae 
Verg. Georg. IV, 275 

violae sublucet purpura 



CI. Epith. Pall, et Cel. praef. 3 

Hie socius, dux ille mihi 

Luc. Ph. V, 290 

Dux erat, hie socius 



*C1. Epith. Pall, et Cel. 5 

Pampioii8 et mites sudanti ventilat auras (uvas prim) 
Verg. Georg. I, 448 

turn' miti8 defendet pampinus uvas 



Digitized by Google 



CXXtV PRAEFATIO. 

CI. Epith. Pall, et Cel. O 

Ora decet neglecta Kopor 

Ov. Art. am. Ill, 153 

Et neglecta decet mnltas coma 

Ov. Art. am. 1, 509 

Forma viros neglecta decet 



CI. Epith. Pall, el Cel. 27 

Et reliquum nitido detersit pollice somnum 

Or. Met. XIII, 745 

Quas ubi marmoreo detersit pollioe virgo 



CI. Epith. Pall. v. 2H 

Utque fnit turbata comas, intccta papilla* 

Ov. Met. IV, 473 

Tisiphonc canos, ut erat, turbata capilloB 

TibulL I, 3, 91 

Tunc mihi qnalis eris longos turbata capillos 

Stat. Theb. HI, 680 

Sicut erat pridem laceris turbata capillis 

Ovid. Fast. VI, 493 

Ilaec quoque, funestos ut eras laniata capillos 



CI. Epith. Pall, et Cel. 29 

Moll i bus exsurgit stratis 

Verg. Aen. VIII, 415 

Mollibn8 e stratis opera ad fabrilia surgit 



* CI. Epith. Pall, et Cel. 35 

inaequalcs cera texebat avenas 

Verg. Eel. II, 32 

calamos cera coniungere pluris 



CI. Epith. Pall, et Cel. 97 

noctem ducere ludo 

CI. Ill cons. Hon. 48 

vigiles producere noctes 

Stat. Theb. II, 74 

Insomnem ludo certatim educere noctem 

Val. Flacc. Arg. I, 251 

ludoquc educite noctem 

Luc. Phars. X, 173 

longis Caesar producere noctem 
Inchoat alloquiis 



PRAKPATIO. CXXV 

Verg. Aen. IX, 166 

Doctem custodia ducit 
Insomnem ludo 

* (Verg. Georg. HI, 379) 



CI. Epith. Pall, et Cel. 108 

et ruptis obmutuit unda querelis 
Stat. Theb. V, 542 

et ruptis immutuit ore querelis 
Stat. Theb. VI, 185 

abrtfptiaque obmutuit ore querelis 



CI. Epith. Pall, et Cel. 109 

Kridani ripas et raucae stagna Padusae 

Diffugiena nudavit olor 
Verg. Aen. XI, 457 

cum forte catervae 
Consedere avium piscosove amne Padusae 
Dant sonitum rauci per stagna loquacia cycni 



CI. Epith. Pall, et Cel. 113 

pronique manus in verbera tenduut 
Verg. Aen. V, 147 

propinque in verbera pendent 



CI. carm. XXXIV, 14 

Desuetae repetit flla canora lyrae 
Et resides levi modulatus pectine nervos 
Verg. Aen. I, 722 

lam pridem resides animos deanetaque corda 



CI. carm. XXXIV, 28 

Massylam cervi non timuere iubam 
Verg. Eel. IV, 22 

nec raagnoa metuent armenta leones 



*CI. carm. XXXIV (praef.), 29 

actuaque canebat 
Herculis et forti monstra subacta manu, 
Qui timidae matri preaaos ostenderit angues 
(Cf. Laud. Here 45, 51 seq.) 
Verg. Aen. VIII, 287 

qui carmine laudes 
Herculeas et facta ferunt; ut prima novereae 
Monstra manu geminosque premens eliaerit anguea 



Digitized by Google 



CXXVI PRAEFATIO. 
CL carm. XXXIV, 41 

non crescere profuit Hydrae 
= Ov. Met. IX, 192 



*CI. ibid. 45 

Te Libyci stupuere sinus 

Verg. Aen. VIII, 296 

Te Stugii trerauere lacus 



CL carm. XXXIV, 45 

maxim us Atlas 
= Verg. Aen. I, 741, IV, 481 



Claud. Rapt. Pros. I, 2 

profundae Iunonis th alamos 
*Verg. Aen. VI, 138 

Iunoni infernae dictas sacer 



•(CL Rapt. Pros. I, 4 cf. Verg. VI, 258) 



•CL Rapt. Pros. I, 10 

Auditur fremitus terris templumque remugit 
Verg. Aen. IX, 504 

sequitur clamor caelumque remugit 
(Cf. ibid. XII, 928) ' 



CI. Rapt. Pros. I, 11 

sanctasqne faces extollit Eleusis 
Stat. Tbeb. XII, 132 

Eleusin — arcanos — extulit ignes 



CI. Rapt. Pros. I, 15 

Ecce procul ternis Hecate variata figuris 
Stat. Tbeb. X, 365 

Arcanae moderatrix Cynthia noctis, 
Si te tergeminiB perhibent variare figuris 
•(Cf. Verg. Aen. IV, 511 

tergemina Hecate) 



•a Rapt. Pros. I, 19 

firmat vestigia 
= Verg. Aen. Ill, 659, Stat. Theb. H, 11 



PRAEFATIO. CXXVIl 

CI. Rapt. Pros. I, 20 seqq. of. Verg. Aen. VI, 264 seqq. et 
Slat. Theb. IV, 473 seqq. 



CL Rapt. Pros. I, 21 

Vulgus iners 

— Luc Ph. V, 365 



CI. Rapt. Pros. 1, 22 

Styx — interfusa 
= Verg. Aen. VI, 439 _____ 

*CI. Rapt. Pros. I, 30 

et glande relicta 
Cesserit inventis Dodonia quercua aristis 
Verg. Georg. I, 8 

Chaouiam pingui glandem mutavit arista 
(Cf. ibid. I, v. 147 seqq.) 



CI. Rapt. Pros. I, 32 

Dux Erebi quondam tumidaa exarsit in iras 
Verg. Aen. VII, 445 

Talibus Allecto dictis exarsit in iras 



CI. Rapt. Pros. I, 32 

Dux Erebi 

= Stat. Theb. VIII, 22 



CI. Rapt. Pros. I, 42 

Paene reluctatis iterum pugnantia rebus 
Rupisaent, elementa fidem penituBque revulso 
Carcere laxatis pubes Titania vinclis 
VidisBet caeleste iubar 

Luc. Ph. V, 634 

Extimuit natura cbaos: nipisse videntur 
Concordes elementa moras rursusque redire 
Nox manes mixtura deis 



*CI. Rapt. Pros. I, 44 

pubes Titania 
= Aen. Verg. VI, 580 



•CL Rapt. Pros. I, 53 

evolvunt (sc. Parcae) saecula fusis 



Digitized by Google 



CXXVIII PRAEFATIO. 

Verg. Ed. IV, 46 

r Talia saecla', suis dixerunt, 'currite' fuais 

(Cf. Verg. Georg. IV, 348) 

QL Rapt. Pros. I, 57 

qui finem cnnctis et semina praebes 
Nascendique vices alterna morte repeudis, 
Qui vitam letumque regis, nam quidquid ubique 
Gignit materies, hoc te donante creatur 
Debeturque tibi: certis ambagibus aevi 
Rursus corporeos animae niittuntur in artuH 
*Cf. Verg. Aen. VI, 748 seqq. 
Stat. Theb. VIII, 91 

0 cunctis finitor maxime rerum — Et sator! 



Claud. Rapt. Pros. I, 69 

ceu turbine rauco 
Cum gravis armatur Boreas glacieque nivali 
Hispidus et gelida concretus grandine pennas 
Disrumpit pelagus, silvas camposque sonoro 
Flamine rapturus; si forte adversus aenos 
Aeolus obiciat postes, vanescit inanis 
Impetus et fractae redeunt in claustra procellae 
Stat. Theb. X, 245 l ) 

His tandem virtus iuvenum frenata quievit. 
Non aliter moto quam si pater Aeolus antro 
Portam iterum saxo prcmat imperiosus et omne 
Claudat iter, iamiam sperantibus aequora ventis 
1 

*C1. Rapt. Pros. I, 70 

glacieque nivali Hispidus et gelida concretus grandine 
Verg. Georg. I, 236 

glacie concretae atque imbribus atria 



CI. Rapt. Pros. I, 84 

Ore tonat 

= Verg. Aen. IV, 510 



CI. Rapt. Pros. I, 85 

ingens Ianitor («■ Cerberus) 
= Verg. Aen. VI, 400 

CI. Rapt. Pros. I, 89 seq. 

Altlantis Tegeaee nepos, commune profuudia 
Et superia numen 

1) Statius imitatus est Vergilium Aen. I, 53 seqq. 



Digitized by Google 



PRAEFATIO. 



CXXIX 



Hor. carm. I, 10, 1 

Mercuri facunde nepos Atlantis 

— — superis deorura 
gratus ct imis 



CI. Rapt. Pros. I, 93 

Tantum ne tibi saevissime frater 
la me iuris erit? Sic nobis nozia vires 
Cum caelo Fortuna tulit? Num robur et anna 
Perdidimus, si rapta dies? An forte iacentes 
Ignavosque putas — — — 
Nonne satis visum, quod grati luminis expers 
Tertia supremae patior dispendia sortis 
Informesque plagas — — — 

113 

Si dictis parere negas, patefacta ciebo 
Tartara: Saturni veteres laxabo catenas 
Obducam tenebris solem: compage soluta 
Lucidus umbroso miscebitur axis Averno 
Slat. Thcb. VIII, 38 

magno me tertia victum 
Deiecit fortuna polo mundumque nocentem 
Servo, nec iste meus dirisque en pervius astris 
Inspicitur. Tumidusne meas regnator Olympi 
Explorat vires? habeo iam quassa Gigantura 
Vincula et aethereum cupidos exire sub axem 
Titanas miserumque patrem. Quid me otia maesta 
Saevus et implacidam probibet perferre quietem, 
Amissnmqne odisse diem? pandam omnia regna, 
Si placet, et Stygio praetexam Hyperiona caelo 

•CI. Rapt. Pros. I, 115 

compage soluta 
Verg. Aen. I, 122 

laxis laterum compagibus 



CI. Rapt. Pros. I, 121 

Certa requirenti tandem sententia sedit 
Verg. Aen. XI, 551 

Versanti subito vix baec sententia sedit 



CI. Rapt. Pros. I, 130 

Iam vicina toro plenis adoleverat anni9 

Virginitas 
Vcrg. Aen. VII, 53 

lam matura viro, plenis iam nubilis annis 
(Cf. a Laus Ser. 59 

iam nubilis aetas) 



Claud. Carm. II. 



Digitized by Google 



CXXX PRAEFATIO. 

*CL Rapt. Pros. I, 138 

Flava Ceres 
= Verg. Georg. I, 90 



CI. Rapt. Pros. I, 152 

A»;tna Giganteos nunquam taciturn triumphos 
Luc. Ph. Vm, 622 

8aecula Romanoa nnnquam tacitura labores 



CI. Rapt. Pros. I, 157 

Vertitnr et dubiae nutant cum moenibus urbes 
Ov. Met. II, 214 

Parva queror: magnae pereunt cum moenibus urbes 
*Verg. Aen. XII, 116 

magnae sub moenibus urbi 



CI. Rapt. Pros. I, 164 

damnisque suis incendia mittit (sc. Aetna) 
Ov. Met. II, 213 

Materiamque suo praebet seges arida damno 
*(Cf. Verg. Aen. Ill, 575) 



CI. Rapt. Pr. I, 169 

furaoque fideli 
Lambit contiguas innoxia flamma pruinaR 
Verg. Aen. II, 683 

tactuque innoxia mollis 
Lambere flamma comas 

*CL Rapt. Pros. I, 193 

gratissima tell us 
= Verg. Aen. Ill, 73 



CI. Rapt. Pros. I, 196 

Praemia digna manent 
•Verg. Aen. I, 605 

Praemia digna. ferant 
Ov. Art. am. II, 702 

Si modo dnrariH, praemia digna feres 



CI. Rapt. Pr. I, 209 

Conticnere chori 

= Stat. Theb. V, 195 

*(Cr. Verg. Aen. IT, 1 

Conticnere omnes) 



» 



PRAEFATIO. CXXXI 

CI Rapt. Pros. I, 219 

Rem peragi tempus 
(Cf. Bell. Gild. v. 428) 

Verg. Aen. V, 038 

lam tempus agi rem 
(Cf. Slat. Theb. V, 140) 



CI. Rapt. Pros. I, 221 

Crastina purpureoa cum lux dctexcrit ortus 
Verg. Aen. IV, 118 

ubi primos crastiuua ortus 
Extulerit Titan radiigque retexerit orbem 



CI. Rapt. Pr. I, 231 

Augurium qualis laturus iniquum 

Praepes sanguineo delabitur igne cometes 

Prodigiale rubens 
Verg. Aen. X, 272 

Non Becus ac liqnida si quando nocte cometae 

Sauguiuei lugubre rubent 



CI. Rapt. Pros. I, 23(? 

• Devenere locum 

Verg. Aen. I, 3Gf> 

Devenere locos 



CI. Rapt. Pros. I, 248 

veterem qua lege tnuiultum 
Discrevit Natura parens et semina iussis 
Discessere locis. Quidquid leve, fertur in altum, 
Tn medium graviora cadunt, incanduit aer, 
Legit flamma polum, fluxit mare, terra pependit 

Ov. Met. I, 21 

Hanc deus et melior litem natura diremit. 
Nam caelo terras et terris abscidit undas 
Et liquidum spisso secrevit ab acre caelum. 
Quae po8tquam evolvit caecoquc exemit. acervo, 
Dissociata locis concordi pace ligavit. 
Ignea convexi vis et Bine pondore caeli 
Emicuit snmmaque locum sibi fecit in arce 

Ov. Fast. I, 109 

Flamma petit altum, propior locus aera cepit 

•CL Rapt. Pros. I, 257 

raucum bibulis inserpere murmur harems 



Digitized by Google 



CXXXII PRAEFATIO. 

Verg. Georg. I, 109 

cadens raucum — murmur ciet 

Ibid I, 114 

umorein bibula deducit harena 



*CI. Itapt. Pros. I, 258 

Addit quinque plagas cet. 

Verg. Georg. I, 233 

Quinque tenent caelum zonae cet. 
(Cf. Ov. Met. I, 45 seqq.) 



CI. Rapt. Pros. I, 204 

aeterno contristat frigore telas 
Verg. Georg. Ill, 279 

pluvio contristat frigore caelum 



CI. Rapt. Pros. I, 26G 

nec defuit omen 
= Stat. Theb. VII, 58G 



CI. Rapt. Pros. I, 2G7 

aubitis maduerunt fletibus ora 
Stat. Theb. V, 728 

alio maduerunt lnmina fletu 



*Cf. Rap. Pros. I, 271 

niveos infecit purpura vultus 
Per liquidaa succensa genas castaeque pudoris 
Illuxere faces. Non sic decus ardet eburnum, 
Lydia Sidonio quod femina tinxerit ostro 

Verg. Aen. I, 590 

lumeuque iuventae 
Purpureum et laetos oculis adflarat honore6: 
Quale xnamiB addunt ebori decus 
*a Rapt. Pros. 1,-273 cf. Verg. XII, G7 



Ci Rapt. Pros. I, 275 

sparso nox umida somno 
Languida caeruleis invexerat otia bigis 
*Verg. Aen. V, 721 

Nox atra polum bigis subvecta tenebat 

Ciris 38 

sidera caeruleis orbem pulsantia bigis. 
Stat. Theb. I, 337 

mundo subvecta silenti 
Rorifera gelidum tenuaverat aera biga 



PKAEFATIO. CXXXI1I 

CI. Rapt. Pros. 1 282 

Aethonque (? Clithoniusque) sagitta 

Ocior 

*Verg. Aen. X, 248 

Ocior ei iaculo et ventos aequante aagitta 
Verg. Aen. V, 242 

ilia Noto citins volucrique sagitta 



CI. Rapt. Pros. II, 2 

tremulis vibravit in undis 
Ardor et errantes ludunt per caerula fiamniao 
Verg. Aen. VII, 9 

eplendet tremulo sub lumine pontus 



CI. Rapt. Pros. II, 17 

Fibula purpureos gemma suspendit amictus 
Verg. Aen. IV, 139 

Aurea purpuream subnectit fibula vestem 



CI. Rapt. Pros. II, 26 

tan turn strident i a colla 
Gorgoilis obtentu pallae fulgentis inumbrat 
Verg. Aen. XI, 66 

Exstructosque toros obtentu frondis inumbrant 



CL Rapt. Pros. II, 27 

At Triviae lenie specieB et multus in ore 
Frater erat 

Stat. Ach. I, "164 

et plurima vultu 
Mater inest 



•a Rapt. Pros. II, 30 

levibus proiecerat auris 
Indociles errare comas arcuqne remisso 
Otia nervus agit; pendent post terga sagittae 

Verg. Aen. I, 318 

Namque umeris de more habilem suspenderat arcum 
Venatrix dederatque comam diffundere ventis 



CI. Rapt. Pros. II, 59 

pigra vado Camerina palustri 
Verg. Aen. Ill, 700 

fatis numquam concessa moveri (sct7. Camerina) 

*CI. Rapt. Pros. II, 66 

Thermodontiaca Tanaim fregere securi 



Digitized by Google 



CXXXIV PRAEFATIO. 

*Ov. Met. XII, 607 

Therrnodontiaea malles cecidisse bipcnni 
(Cf. Ov. Met. IX, 189. Stat. Silv. I, 6, 56) 



CL Rapt. Pros. II, 97 

Non tales volucer pandit Iunouius alas 
Ov. Med. fac. 33 

Laudatas homini volucris Iunonia pennas 

Explicat 

Cf. Ov. Am. II, 6, 55 et Art. am. I, 627 



a Rapt. Pros. II, 101 

curvata tumore 
Parvo planities et mollibus edita clivis 
Creverat in collem 
Luc. Ph. IV, 11 

Colle tumet modico lenique cxcrcvit in altum 
Pingue solum tumulo 
*(Cf. Verg. Ed. IX, 7 seq.) 



CI. Rapt. Pros. II, 107 

Apta fretis abies 

Slat. Theb. VI, 106 

Alnus arnica fretis 



CI. Rapt. Pros. II, 107 

bellis accommoda cornus 
Verg. Georg. II, 447 seq. 

bona bello Cornus 



CI. Rapt. Pros. II, 112 

Haud procul inde lacus (Purguui dixere) Sicani 
Ov. Met. V, 385 

Haud procul Hennaois lacus est a uioenibus altae, 
Nomiue Fergus, aquae 



CI. Rupt. Pros. II, 121 

Dura mens umectat flaventes Lucifer agros 
Verg. Georg. IV, 126 

Qua niger uuieetat flaventia culhi Galaesus 



CI. Rapt. Pros. II, 125 seq. 

cerea — Castra 

= Verg. Aen. XII, 589 
Cf. Verg. Georg. IV, 202 

cerea regna 



Digitized by Google 



PRAEFATIO. CXXXV 

CI. Rapt. Pros. D, 127 

Mellifer electis exercitas obstrepit berbis 
Stat. Theb. XI, 248 

Adgemit et pulsia exercitus obstrepit armia 



CL Rapt. Pros. II, 128 

Pratorum spoliator bonos 
*Verg. Georg. II, 404 

silvia Aquilo decussit bonorem 



CI. Rapt. Pros. II, 148 

Parthenium canibus acrutatur odoria 
Vcrg. Eel. X, 57 

Parthenioa canibua circumdare ealtua 



CI. Rapt. Pros. II, 173 

Siculao sonuere cavernae — 
Audiit et Bi quem glacies Alpina coercet 
(Cf. CI. Prob. et Olybr. cons. 36) 
Verg. Aen. VII, 515 

silvae inaonuere profundae; 
Audiit et Triviae longe lacus, audiit amnia 



CI. Rapt. Pros. IF, 181 

trifida Neptunue cuapide niontes 
Impulit adversoa 
Verg. Aen. I, 81 ~ 

cavum conversa cuspide montein 
Impulit in latua 



CI. Rapt. Pros. II, 189 

vetito so prolnit Arctoa 
Aequoro 
Ovid. Met. II, 172 

Et vetito fruatra temptarunt acquorc tingui (trione8) 
•Verg. Georg. I, 246 

Arctoa Oceani metueutea acquorc tingui 



CI. Rapt. Pros. II, 190 

praecipitat pigrura formido Booten 
Ov. Met, II, 176 

te quoque turbatuui menioruut fugiaac Boote, 

quamvia tardua eras 
(Cf. Verg. Georg. I, 246) 

CI. Rapt. Pros. II, 202 

corrumpit apiritua auraa 
Letifer, infectae 8pumia vitiantur harcuae 



Digitized by Google 



CXXXVI PKAEFAT10. 
Ov. Met. Ill, 75 

quique halitus exit 
Ore niger Stygio, vitiatas inficit auras 



*CL Rapt. Pros. II, 208 

crimenquo — accrbat 
Verg. Aen. XI, 407 

crimen acerbat 



*CL Rapt. Pros. II, 234 

Sis mo in or o longnmque vale 

Verg. Eel. Ill, 79 

Et 'Longum formonse vale vale' 
{sic interpungendum esse apparet) 



CI. Rapt. Pros. II, 245 

maestoque diu lugebere Cyntho, 

Delphica quia etiam fratris delubra tacebunt 
Stat. Theb. VIII, 196 

mutisque diu plorabere Delphis 



CI. Rapt. Pros. II, 250 

Cur non torsisti manibus fabricata Cyclopum 

In nos tela pater? 
Ov. Met. I, 259 

Tela reponuntur manibus fabricata Cyclopum 



CI. Rapt. Pros. II, 322 

Reginam casto cinxerunt agmiue matres 
Elysiae teneroque levant sermone timores 

Sat. Theb. II, 226 

et sonat aula tumultu 
Femineo; casta matrum cinxere corona 
Argolides, pars virginibus circum undique fueae 
Foedera conciliant nova solanturque timorem 
(a Rapt. Pros. I, 133 

Personat aula procis) 



CI. Rapt. Pros. II, 333 

Verbera nulla sonant 

Luc. Ph. VI, 78 

Classica nulla sonant 



CI. Rapt. Pros. II, 339 

Squalentisque novem detexit (scil. Tityos) iugera campi 
*Verg. Aen. VI, 596 

Cernere erat (sc. Tityon) per tota novem cui iugera corpus 
Porrigitur 

(Cf. Stat. Theb. I, 568 

Cyrrhaeique dedit centum per iugera campi) 



PRAEFAT10. 



CXXXV11 



CI. Rapt. Pros. Ill, 3 

Ilia colorato Zephyros illapsa volatu 
Slat. Theb. VII, 6 

I, medium rapido Borean illabere saltu 



CL Kapt. Pros. Ill, 19 seq. cf. Verg. Georg. I, 121 seq., imprimis 

ibid. Ill, 25 seq. 

neu vina tumerent Fontibus et toti fremerent in pocula rivi 
Verg. Georg. I, 132 

Et passim rivis carrentia vina reprcssit 



CI. Rapt. Pros. Ill, 23 

Sollicitae placuit (scil Iovi) Btimulis impellere vitae ') 
*Vcrg. Georg. I, 123 

Movit agroa canis acuens mortalia corda 
(Cf. Manil. I, 79) 



CI. Rapt. Pros. Ill, 28 

aed quod disBuasor honesti 
Luxus et humanas oblimat copia mentes, 
Provocet ut segnes animos 

Verg. Georg. Ill, 13,0 

Hoc faciunt, nimio ne luxu obtunsior ubub 
Sit genitali arvo et sulcos oblimet inertis 



CI. Rapt. Pros. Ill, 58 

natarumve agminis una 
Verg. Aen. I, 329 

nympharum sanguinis una 



CI. Rapt. Pros. Ill, 69 

Terrebant simulacra mali noctesque timorem 
Ingeminant omnique pent Proserpina somno. 
Namque modo adversis invadi viscera telis, 
Nunc 8ibi mutatas horret pallescere vestes 
*Sic Didonem similiter nocturna terrcnt Verg. Aen. IV, 450, 
eliam somnia v. 465 



CL Rapt. Pros. Ill, 96 

fallimur umbra 

— Ov. Met. IX, 460 



1) Luc. Phars. II , 5 quern locum hie Graml. attulit cum Claudiani 
loco nihil commune habet. 



Digitized by Google 



CXX XVIII PRAEFATIO. 

CI. Rapt. Pros. Ill, 99 

Tantaoe te nostri tenuore oblivia? 
()v. Trist. I, 8, 11 

Tantane te fallax cepere oblivia noatri — ? 
Stat. Then. V, 625 

Tantane me tantae tenuere oblivia curae? 



CL Bapt. Pros. HI, 113 

tali compellat voce Cybcben 
*Vcrg. Aen. V, 101 

compellat voce Menoeten 
(Cf. Aen. IV, 304, VI, 449) 

Luc Ph. IX, 226 

tali compellat voce regentem 



CI. Rapt. Pros. Ill, 117 

Nec mihi, Cyclopum quamvis exstrueta caminis, 

Culmina tida satis 
Verg. Aen. VI, 630 

Cyclopum educta caminis 
Moenia conspicio 



CI. Rapt. Pr. Ill, 125 

nullusque dies non triste minatur 
Augurium 

•Verg. Aen. V, 7 

Triste — augurium 



*U. Rapt. Pros. Ill, 130 
Si buxos inflare velis 

Verg. Eel. V, 2 

Tu calamos inflare lev is 



CL Rapt. Pros. Ill, 133 

Procul irrita venti 
Dicta ferant 
Verg. Aen. IX, 312 

aurae Omnia diBcerpunt et nubibus inrita donant 
Ov. Met. VIII, 134 

an inania venti 

Verba ferunt 



CL Rapt. Pros. Ill, 152 

atque imis vibrat timor os6a medullis 



PRAEFATIO. CXXX1X 



Verg. Aen. IF, 120. XII, 447 

gelidusque per ima cucurrit 
Ossa tremor 



CL Rapt. Pros. Ill, 153 

Succidui titubant gressus 
Slat. Theb. IV, 663 

Succiduique gradus 
*(Ov. X, 458 [Avien. Aral. v. 194 J 

Poplite Bucciduo 
Verg. Acn. IX, 162, 700 

sueciso poplite 
Aen. V, 332 

titubata vestigia) 



CL Rapt. Pros. Ill, 165 

Attonilus stabulo ceu pastor inani 

Cui pecus aut rabies Poenorum inopina leonum 

Aut populatrices infestavere catervae : 

Serus at ille redit vastataque pascua lustrans 

Non responsuros ciet imploratque iuvencos 

Stat. Theb. HI, 45 

haut aliter saltu devertitur orbus 
Pastor ab agrestum nocturna strage luporum, 
Cuius erile pecus silvis inopinus abegit 
Imber et hibernae ventosa cacumina lunae. 
Luce patent caedes ; domino perferre recentes 
Ipse timet casus haustaquo informis harena 
ljuestibus implet agros stabulique silentia magni 
Odit et amissos lougo ciet ordine tauros 



CI. Rapt. Pros. Ill, 193 

aspectus miserae non ferro parentis 

Emptum morto velit 
Verg. Aen. X, 503 

Turuo tempus erit, magno cum optaverit emptum 

Intactum Pallanta 



*CI. Rapt. Pros. Ill, 19<S 

multoque minus quod rero 
Verg. Aen. VI, 97 

quod minime reris 



CI. Rapt. Pros. Ill, 215 

Nostra rudis gaudcre malis 

Ov. Met XI, 106 

Laetus abit gaudetque malo 



Digitized by Google 



CXL PRAEFAT10. 

CL Rapt. Pros. HI, 216 

Nunc arma habitumque Dianae 
Induit et digitis attemptat mollibus arcum 

— et ingcntem clipeum gestare laborat 
*(Cf. CI. IV cons. Hon. v. 162) 

*Nos in universum locus relegat ad Camilldm Verg. Aen. XI, 
572 



CL Rapt. Pros. Ill, 233 ' 

sparsosque bibunt violaria sucos 

Verg. Georg. IV, 32 

inriguumque bibant violaria fontem 



•a Rapt. Pros. HI, 261 

lumina torquens 
= Verg. Aen. MI, 448 



CI. Rapt. Pros. HI, 263 

Arduus Hyrcana quatitur sic matre Niphates 
Cuius Achaemenio regi ludibria natos 
Avexit tremebundu8 eques 

Stat. Theb. IV, 315 

rapti8 velut aspera natis 
Praedatoris equi sequitur vestigia tigris 



•CI. Rapt. Pros. Ill, 283 

Tanti quae causa furoris? 

Verg. Georg. IV, 495 

Quis tantus furor? 



CI. Rapt. Pros. Ill, 318 

Non requies, not) somnus erit, dum pignus aderaptura 
Inveniam, gremio quamvis mergatur Hiberae 
Tethyos et rubro iaceat vallata profuDdo 

Stat. Ach. I, 540 

Licet ille sonantibus antris 
Tethyos adversae gremioque prematur aquosi 
Nercos invenies 

*(Cf. Verg. VIII, 715 

Gremium caeruleum) 



digitized by Google 



PRAEFATIO. 



*C1. Rapt. Pros. IV, 1 (III, 332) 

Lucob erat prope flavum Acin 
Verg. Aen. VIII, 597 

Est ingens gelidum Iucub prope Caeritis 



*C1. Rapt. Pros. IV, 14 (III, 345) 

centumgemini strictos Aegaeonis enses 
Verg. Aen. VI, 287 

centumgeminus Briarens 



CI. Rapt. Pros. IV, 27 seq. (Ill, 358) 

vibratque (Ceres) infesta securim 
— Succidere pinas, 
Et magis enodes dubitat prosternere cedroa 

Luc III, 433 

primu8 {Caesar) raptam librare bipenneni 
Au8us et aeriam ferro proscindere quercum 
ibid. v. 440 

Procumbunt orni, nodosa impellitur ilex cet. 
*(Cf. Verg. Aen. VI, 180 seqq. in universum, 
Verg. Aen. VII, 510 

rapta — securi) 



*CI. Rapt. Pros. IV, 35 (III, 361) 

Et varium rndibus silvis accommodat uaom 
Verg. Aen. I, 552 

Et silvis aptare trabes 



CI. Rapt. Pros. IV, 44 (III, 375) 

ExBtant et socio despectant vertice lucum 
Stat. Theb. IV, 165 

et toto despectan8 vertice bellura 



CI. Rapt. Pros. IV, 49 (HI, 380) 

Et pariter posuere comas 
*Verg. Aen. X, 209 

posuitque comas 

Luc. Ph. Ill, 443 

Turn primum posuere comas 
[Omnes tres loci de frondibus] 



CXLII 



PRAEFATIO. 



CI. Rapt. Pros. IV, 55 (III, 386) 

Qualis pestiferas animare ad crimina taxos 
Torva Megaera ruit, Cadmi seu moenia poscat, 
Sive Thyesteis properet saevire Mycenis 
Stat. Theb. IV, 50 

Seu Thracum vertere domos, seu tecta Mycenis 
Impia Cadmeurave lareni 

* Thebat um et Mycenarum fata coniuncta etiam Verg. IV, 
470 

a Rapt. Pros. IV, 76 (III, 407) 

Non tales gestare tibi Proserpina taedas 
Sperabam; sed vota mihi communia matrum 
Kt thalami festaeque faces caeloque canendus 
Ante oculos Hyraenaeus erat 

Stat. Theb. VI, 138 

Non hoc Argolidura coetu circumdata matrum 
Speravi te nate sequi ; sed talia demens 
Fingebam votis annorum elementa tuorum 
Nil saevum reputans 



CI. Rapt. Pros. IV, 81 (III, 412) 

Quam nuper sublimis eram quantisque procorum 
Cingebar studiis ! Quae non mihi pignus ob unum 
Ccdebat nnmcrosa parens! Tu prima voluptas, 
Tu postreraa mihi; per te fecunda ferebar. 
0 decus, o requies, o grata superbia matris: 
Qua gessi florente deam, qua sospite nusquam 
Inferior Iunone fui, nunc squalida, vilis 

Stat. Theb. IX, 382 

tu nobile quondam 
Undarum nemorumqne decus, quo sospite maior 
Diva et nympharum longe regina ferebar- 
Ileus ubinam ille frequens raodo circa limina matria 
Ambitus orantesque tibi servire Napacae? 



CI. Rapt. Pros. IV, 88 (III, 4 ID) 

Cur autcm ascribimns ilium 
His lacrimis? Ego te, fateor, crudelis ademi, 
Quae te deserui solanique instantibus ultro 
Hostibus exposui 

Stat. Theb. V, 022 

quo8 arguo divos? 
Ipsa ego te (quid enim timeam moritura fateri?) 
Exposui fatis 



Digitized by Google 



PRAEFATIO. 



CXLIIJ 



Q. Rapt. Pros. IV, 97 (HI, 428) 

Qua te parte poli, quo te sub cardine qnaeram? 
Luc Ph. IX, 873 

Qua te parte poli, quo te tellure reliqui? 



CI. Kapt. Pros. IV, 107 (III, 438) 

Sic ait et prima greasus molitur ab Aetna 
Exitiique reos flores ipsumque rapinae 
Detestata locum sequitur disperaa viarum 
Indicia et pleno rimatur lumine campos 
Inclinatque faces. Omnis madet orbita fletu: 
Omnibus admugit. Quocumque it in aequore, fulvis 
Adnatat umbra fretia extremaque lucis imago 
Itatiam Libyamque ferit 

Slat. Thcb. XII, 270 

Qualis ab Aetnaeis accenaa lampade saxis 
Orba Ceres magnae variabat imagine flammae 
Ausonium Sicnlumque latus, vestigia nigri 
Raptoris vastosque legens in pulvere sulcos 
Illius iusanis ululatibus ipse remugit 
Enceladus ruptoque vias illuminat igni 



*C1. XXXVII, 48 

tenebras e naribus efflant 
Verg. Aen. XII, 115 

lucemque elatis naribus eftlant 



*C1. carm. mill. II (XEl), 19 

Quin age rumpe moras 
Verg. Aen. IV, 5G9 

Heia age rumpe moras 
(Cf. Verg. Georg. Ill, 42. Aon. IX, 13. CI. XXVI, 546) 



CI. carm. min. V (XXXIX), 13 

Manibus Hectoreis atrox ignovit Achilles 

Ov. Trist. Ill, 5, 37 

Maius apud Troiam forti quid habemus AchilleV 
Dardanii lacrimas non tulit ille aenis 



CI. carm. min. V (XXXIX), 16 seq. 

Pellaeum iuvenem regum flexere ruinae: 
Darium famuli's manibus doluisse peremptum 
Fertur et ingenti solatus fata sepulcro 



CXLIV PRAEFATIO. 

Ov. Trist. IH, 5, 39 seq. 

Quae ducis Emathii fuerit elemeutia, Porus 
Dareique docent funeris exequiae 



CI. carm. min. V (XXXIX), 41 

fronde Minervae 

= Luc. Ill, 306 _____ 



*CL carm. min. XI (LXXXI), 2 

Quidquid fatidico niugit cortina recessu 

Verg. Aen. Ill, 92 

et mugire adytis cortina reclusis 

»CL carm. min. XI (LXXXI), 4 

si me mens implet Apollo 

Verg. Aen. Ill, 434 

animum si veris implet Apollo 

Verg. Eel. IV, 10 

tuus iam regnat Apollo 

CI. carm. min. XIII (Ul), 5 

Ilium non vario traxit fortuna tumultn, 

Nec bibit ignotas mobilis hospea aquaa. 
Non freta mercator tremuit, non classica miles, 

Non rauci lites pertulit ille fori 

Hor. ep. 2, 4 

Solutu8 omni faenore, 
Neque excitatnr classico miles truci 

Nec horret iratum mare, 
Forumque vitat 

•a carm. min. XIV (LXIX), 1 

Quid non saevus amor flammarum numine cogat? 

Verg. Aen.. IV, 412 

Improbe amor, quid non mortalia pectora cogis! 

Verg. Eel. VIII, 47 

saevus amor 

(Cf. Improbe {initio versus = Amor) CI. X, 11! 

CL carm. min. XVIII (LXXXVIII), 1 

Sordidus ex umeris nodo dependet amictus 

= Verg. Aen. VI, 301 

CI. carm. min. XVIII (LXXXVIII), 2 

Exercentur equis et colla comantia pectunt 



PRAEFATIO. CXLV 

Verg. Aen. VH, 163 

Exercentur equis domitantque in pulvere currus 
ibid. XII, 86 

Pectora plausa cavis et colla comantia pectunt 



CI. carm. min. XXI (XLVI), 12 

Et vivos impune ferox depascitur artus 
Verg. Aen. U, 215 

Inplicat et miseros morsu depascitur artus 



*C1. carm. min. XXIII (LIV), 7 
amati conscia tauri Gnosos 

Verg. Aen. VI, 23 

Gnosia tellus: Hie crudelis amor tauri 



CI. carm. min. XXIX (LXXXVI) cf. Verg. I, 509 seqq: 
Est in secessu longo locus: insula portuin 
Efficit obiectu laterum, quibus omnis ab alto 
Frangitur inque sinus scindit sese unda reductos 

*CI. carm. min. XXIX (LXXX), 1 

regio summota recess u 
Verg. Aen. VIII, 193 

spelunca fuit vasto summota recesau 



•tt carm. min. XXXIV (LIX), 4 
itque reditque vias 

Verg. Aen. VI, 122 

Itque reditque viam 



*CI. carm. min. XLUI (LXVIU), 7 

IucIusub variis famulatur spiritus astris 
Et vivum certis motibus urget opus 
Verg. Aen. VI, 725 

Titaniaque astra 
Spiritus intus alit totamque infusa per artus 
Mens agitat molem 



*CI. carm. min. XLIV (LXXI1), 8 

ostro texebat et auro (sc. equum) 
Verg. Aen. IV, 134 

ostroque insignis et auro (sc. sonipes) 
CI. carm. min. XLVni (LXXVIII) cf. Verg. VII, 506 seq. 
quod cuique repertum Uimanti, telum ira facit 



Chtud Carm. II. k 



digitized by Google 



CXLVI 



PRAEFATIO 



Sub finem nonnulla de pretio illorum locorum siniilium col- 
lectionis, quam supra expressimus, addere liceat. Earn tanta dtli- 
gentia edendam non curavi, ut ex Zingerlei exemplo demonstrarem 
certas quasdam formas vel direndi figuras easque quidem etiam 
certis hexametri locis a dactylitis latini adhibilas esse. Id si 
placet, alii quantumcumque volunt invesligent, praesertim cum 
ipse satis aliter de usu quaestionis eiusmodi sentiam atque de 
eo videtur sentire doctissimus Zingerleius. Imprimis id pertinet 
ad pares vel similes hexametri exitus, quibus saepe iisdem multi 
poetae latiui usi sunt; nam accenlus ratio quern post caesuram 
legitimam cum accentu verborum in hexametris concidere constat, 
poetas saepissime liaud dubie perduxit, ut si res quasdem in versus 
fine dicere volebant, prorsus eosdem exitus adhiberent. Alias enim 
videlicet voces atque eae erant, quas lingua latina dabat, procreare 
non potuerunt. An putas poetas dactylicos latinos, nisi laedere 
voluissent legitimum versus cursum, in hexametri exitu aliter po- 
tuisse dicere 'lauri cornua' significaluros atque 'cornua lauri', 
quandoquidem scilicet Horner' cornuum ^Stier* vero *taur? no- 
tionem in lingua latina babent? Talia autem in diligentissimis 
illis coUectionibus plurima inveniuntur. Ea esse nullius sint imita- 
i .ion is exempla, sed similitudincs linguae necessitate, ut ita dicam, 
eflectas, ex meo iudicio negari nequit. 

Neque vero puto locorum similium conspcctibus, quos fecimus, 
emendationem scriptoris, ad quern ei congesti sunt, praeclaro 
semper modo adiuvari. Harissime in Claudiani usum exemplum 
se praebet, quale est in carmine Claudiani de cons. Theod. v. 69, 
quo loco Burmanni celeberrima coniectura 'dogmata* Sidonii car- 
mine II, v. 164 certissime confirmatur (cf. p. LXVI): etiam raro 
ofleruntur exempla, quae quin testimonia certarum scripturarum 
babenda sint dubium non potest esse. Ut ex pluribus pauca meae 
sententiae illustrandae causa alteram, nomino CI. Rapt. Pros. 
I, 164, III, 3 (cf. p. CXXVIII et CXXVII). 

Summum vero in ilia comparandi ratione periculum est, 
ne quis in gratiam locorum quos diligenter collegit, scriptores 
suos reddere studeat uniformed. Quam disciplinam imprimis vo- 
luptate quadam bodie interdum tirones exercent. Est vero foe- 
dissimus et, ut graece dicam, ^avavaixararog emendandi co- 
uatus. Qua re valde miratus sum, quod earn colebat Gramlewiczius 
meus in sua dissertatione p. 33, quo loco ex Sidonii carmine 
VII, 602 (cr. p. CXXVII). 

'Fulva volubiiibus duxeruut saecula pensis' 



t^jpigitized by Google 



PRAEFATIO. 



CXLVII 



CI. Rapt. Pros. I, 53 corrigere voluit hoc modo: 
'Longaque ferratis cvolvunt saecula pensis (pro fusis)', 
mihi simul vindicans una ilia lectione nisum me codices Raptus 
Proserpinae in classes discrevisse. Quod ullimo loco dixi, melius 
fuisset, si (iramlewiczius, priusquam talia mihi obiecisset, legis- 
set, quae contra Bonnetium amicum Parisiensem exposui vol. I, 
praef. LVI seq.; qui vir doctus dudum earn rem loco c. p. LV 
commemorato accurate in examen vocaverat. De studio vero 
Gramlewiczii ardentiori Claudiani corrigendi non tantum ad Ver- 
gilii locos, quos ad nostrum Haptus Proserpinae locum collegi, 
doctos relego, sed etiam ex eo ipso quaero, cur non scripserit 
Rapt Pros. Ill, 117/educta' pro c exstructa', ibid. Ill, 107 villus' 
pro c abies', cur non cons. Stil. Ill, 4G7 'halantes' pro 'rorantes' 
(sic mss.) cet. cet. Ubiquc loci ex aliis poelis sumpti eum ad- 
iuvissent. At satis est paucis exemplis perversam istam rationem 
demonstrasse. 

Nolite denique putare me iuraturum esse Claudianum semper 
eum ipsum locum cxscripsisse , quern contulimus, vel vice versa 
Sidonium Claudiani locum, quamquam mullis locis non potest 
duhitari, quin id factum sit. In universum tales collectiones et 
comparationes multorum poetarum, quorum alii post alios vixe- 
runt, docent ingenium seu potius naturam totius poesis Iatinae. 
Illam quidem ex iis videmus fuisse angustis quodammodo, et, ut 
ita dicam, scholasticis linibus circumscriptam. Docemur facul- 
tatem poetarum Iatinorum ultra quendam inventionis modum non 
transiisse eosque semper denuo, quae semel maiores procrea- 
verunt, vel aliter repetisse vel prorsus eadem ratione, illos qui 
antecesserunt exscribentes. Utrum is semper, quern attulimus in 
nostris comparationum conspectibus poeta, fuerit, ex quo hauserunt 
quos nominavimus imitatores, an alter quidam, cuius scripta et 
poemata dudum temporum iniuria deperdita sunt, nunc accurate 
did non licet latina litteratura sic ut factum est truncata. 
ludicare modo possumus eandem rem iam antea a poeta vel 
scriptore quodam item tractatam esse, id quod eo dignius est 
commemoratione, quo saepius vel certius repetitio eiusdem potest 
demonstrari. Sic tandem perveniemus non tantum ad meliorem 
interioris historiae litterarum Romanarum notitiam, sed etiam 
ad iustiorem eius quam nunc dicimus aestheticam aestimationcm, 
a qua satis longe nos adhuc abesse puto. Quanto vero magis 
poetas conferimus ex certa quadam disciplina, tanto celerius 
nos aceedemus metam illam, quam finem omnis quaestionis 

k* 



cxlviii 



PKAEFATIO. 



esse debere non nego. Sic enim fit, at poetarum Romanorum 
suum cuique locum in historia quae docet universi generis liumani 
eruditionem, accurate tandem possimus attribuere neque cogamur 
titubare diutius inter nimiam laudem et nimiam vituperationenn. 



X. 

De veteribus editionibus caput. 

Maximilianus Bonnet (Revue Critique 1877, p. 186 seq.) non- 
nullis versibus, qui in mss. desunt hire, ut puto, a me ex vetere 
editione cum aliis editoribus in contextum receptis eoniecit veteres 
editiones nimis adhuc neglectas esse, quippe quae (quoniam illi 
versus non possent desiderari neque interpolatoris manum osten- 
derent) vestigia integrioris lectionis servasse viderentur. Idem 
nuper iracunde contendil Ratavus arbiter doctissimi Ronnetii no- 
mine omisso, ut suam esse istam sententiam lectores crederent. 

Contuli intra carmen de IV cons. Hon. editiouis principis 
Vicentinae auni 1482 [V] editiouis quam Camers paravit anno 
1510 [C], Aldinae anni 1523 [A], Rasilicanae anni 1534 [BJ, 
recensionis quam Thadaeus Ugoletus [UJ fecit, cuius exemplar 
anno 1500 prolatum adhibui, cum rarissima et vetustissima edilio 
anni 1493 qua olim Florentiae usus sum, in Germania non praesto 
esset: omnia vero laboravi, ut iustis Ronneti votis satisfacerem. 
Subiunxi nonnullos locos ex omnibus fere Claudiani carmiuibus 
congestos. Orthograpbiam interdum praelermisi; contuli cum mea 
editione; ubi omnes editiones consentiunt, 0 posui. luntinam (/J) 
[a. 1519] et Colinaei editionem (a) [a. 1530J iis modo locis ex- 
cerpsi, quos sub a et infra notavi. 

v. 3 passim (in marg.) B v. 25 maxikas V massilas UC ABap , 

4 Exultant Oa|J adnexait 0 || lauros Oap 

5 legumque Oa(3 26 calydoniis V 

8 Quirini O«0 27 medio ABa£ 

9 Lectori U || caedunt VU 28 Britani A 

11 senatu] tuxuultu V 29 Littoris Oap 

12 palmamque U 30 sidera VUCBap || frigora A 

13 humeris Oa^ 32 Orchades C |j Pictonum Oa§ 

16 Paccata VU thide V 

17 eridiani (sic) Uap 33 Hyberne CUB || Hybernae 

20 lbera O || tantam Oa|3 || aula erf3A hibernae V 

(in marg.) B 34 Quis Oa0 || obsisti U 

21 serieni gentis Oafi 40 Boebi VUC 
24 cui] quo V 45 taineu deest U 



Digitized-by Google 



PRAEFATIO. 



CXLIX 



46 petitua V C A B a potitur (sic) 

0 potiua (sic) U 

47 auplex C 

49 quum VCUBa/3 H pennitua U 

50 miato A 

51 deaerta] referta V || Artoa U A 

Arcthoa C 

52 DannubiiUC quumVCUBa/J 

53 QuumVCUBafJIIMyaiaOap 

54 reperirent B 

57 extinxitque 0 || agro8que co- 

lons Oafi 

58 laeti VU 

63 Quum VCUB | inaae (sic) U || 
phactonta VCU 

65 torvua 0 

66 heriles 0 

68 rurau8que V C A B a § (in marg. 

curru8que B) rursuque 
(sic) U 

69 traditur Qa$ 

70 Servaturque Oct (J 

71 periculis V 

73 Thracibua V || Britania A 

74 exul 0 

75 Ausue] Aniua (sic) U 

77 tautumque 0 || sequenti O 

78 tuta] vita V 
80 inter Oa0 

82 haud C || mistis A 

83 vultus O 
86 proh A 

89 fontea U 

90 arte in marg. B || tirannoa U 

93 puntua U 

94 author A 

95 per V 

98 triumpho B 

99 Preaeaentca (sic) V 

101 auia UB (in marg. sibi B) 

102 utrunquc 0 

103 Perculti (sic) U 

104 Extruite 0 

105 vaataaque VCU || sylvaa 0 

106 Apeninumque 0 

107 Permixtia VCUB«|J Penni- 

atia A || aocietate (sic) C 
aociatae B aociare U || He- 
nuim VCUB Aemum A 
109 vindicat VCA 



.111 caedentibua VC 
113 Mallebat VUA || mittis U 
117 Proapera V || cathenae A ca- 
tervae in marg. B 

119 Pronua et in Ott§ || gau- 

den8 0 

120 validum] odium V 

123 Hullaque (sic) V 

124 excepti8 A 

126 temerataO (violatain man?. B) 

128 Auriferu8 A 

129 Bosporus VU || hiaperio U 
131 vendicat 0 

133 apolineo U 

134 Certoque VU | raptata U 

136 littora 0 

137 Cinthi CUB 

139 Acclivia 0 || geuitrix 0 |] cir- 

cunflua CB 

140 Tyriia - toris VCU 

143 Quia V U || Aramon V 

144 ruperi (sic) U 

145 Hetni8cua Oap 

146 inapectis atupuit Babylonius 

aatris A 

147 Caldaei VCU 

148 Sibillae C 

149 Non V U Cibeleiua UA cibel- 

leius V 

150 Coribaa 0 

151 anguatior V 

152 Senait O«0 

155 Perveheria VCU || signana 0 

159 deorum Occfi 

163 clypeo CAB 

161 interitus V || anguea 0 

165 turn] nunc V 

167 laevibus UB 

169 miratur A 

170 nec VCA 

171 nullia 0 

172 honiinibus V || atria O«0 

173 hyema 0 || hymbrea VUA 

ymbrea C 

174 cum mox A || quum V 

177 BosporuaV 1 CalccdonaVUCA 

Calchedona B 
180 moetida V macotica UCAB 

185 rcsuao (sic) V 

186 Boetea V 



CL 



TRAEFAT10. 



v. 188 quum VCUB | lueret U lu- 
ceret C in marg. B 

189 Seve U